ALQIŞLAR… ALQIŞLAR…

    

Bir neçə il bundan qabaq, dəqiq desək, 2005-ci ildə biz də, yəni Samara azərbaycanlıları, Üzeyir Hacıbəyovun növbəti doğum gününə həsr olunmuş və cəmiyyətimizin sadə imkanları çərçivəsində tədbir hazırlamışdıq. Foto stendi hazır olanda şəkillərin birindən diksinən kimi oldum, halbuki onu əvəllər, yəni bir otuz  il qabaq, yəqin ki, görmüşdüm. Görsəm də, şəkil o vaxt məndə nə nə təəccüç, nə təəssüf doğurmuşdu. Həm də otuz il əvvəl Azərbaycanda hamı əl çalırdı, Üzeyir bəy şəkildə də də olsa niyə çəpik vurmayaydı ki…

Ağ-qara, bir az köhəliyindən, bir az da Vüqar dostumuz böyüdəndə konturları pozulmuş şəkil “dünyada ən demokratik konstitusiya” olan Stalin konstinusiyasının qəbulundan sonra seçilən SSSR Ali Sovetinin birinci sessiyasında çəkilmişdir. Fraqmentdəki Azərbaycan deputatlarıdır, ön planda isə Üzeyir Hacıbəyovdur. Yurddaşlarımız bütün başqa çoxmillətli deputatlara qoşulub şıdırğı əl çalırlar. Üzeyir bəy də əl çalır. Fraqmentdə görünməyən rəyasət heyətində isə yəqin ki, Stalin başda olmaqla insan qanıyla qidalanan partiya rəhbərliyi oturub…

Yazdıqları “əsərlər” məktəb vaxtı az qala çəkic və iskənə ilə başımıza yeridilən muzdur ya proletar mənşəli müəlliflərin nəinki əl çalmağı, hətta onlara çörək, fəxri adlar, ordenlər verənlərin çəkmələrini öpməyi də bizi təəccübləndirməz. Ancaq bəy balasının, milli dövlətçiliyin həm vəftizçilərindən, həm də banilərindən birinin elə sessiyanın getdiyi saatlarda deputatlar içindən öz qurbanlarını seçən bolşevik cəlladlarına əl çalması Üzeyir bəy taleyinin iyirminci əsrdə sovet imperiyası xalqlarınlın yasadığı çoxlaylı, çoxşaxəli faciənin qanı damarlarda donduran səhnələrindən biri olduğunu xatırladır.

Çox çəkməyəcək və Üzeyir bəyin “Koroğlu”su Moskvada oynanacaq. Bolşevik rejiminin ölkə vətəndaşlarıyla rəftarı mənə Nizaminin rəvayətində  yol yoldaşına verdiyi bir qurtum su üçün onun gözünü çıxaran Şəri xatırladır. Hər opera tamaşası, hər tikilən körpü, uşaq bağçası, idman sarayı, istirahət evinə göndəriş üçün sovet adamları zirzəmilərdə güllələnibər, həbs düşərgələrinə təpiliblər, yurdlarından qovulublar. İndi, əlbəttə, Axmatovanın dediyi kimi, vegeterianlıq dövrüdür, indi yeni metro stansiyalarının, pensiya ya tələbə təqaüdü artımlarının, qaz kəmərlərinin və sutəmizləmə qurğularının əvəzində adamların həyatı yox, onların konstitusiya hüquqları və insan ləyaqəti alınır.

Vacib bir şeyi yadımıza salaq: Şərin Xeyirə gözü bahasına verdiyi su Xeyirin özünün idi…

Onu hətta türmədə vəhşiliklə döymüş və dəlixanada işgəncələr vermiş adamlar haqqında da ağır sözlər danışmağı özünə yaraşdırmayan İosif Brodski bir vaxt faşıstlərlə, xüsusən Mussolini ilə aşnalıq qatmış böyük rus bəstəkarı Stravinskiyə də qınamaqdan qaçır. Deyir ki, bəstəkarın vəziyyəti mürəkkəbdir, o, simfoniya yazıb — iki yüz nəfərlik orkestri cibindən çıxarmayacaq ki…

Samarada bu yaxınlarda, yenə gücümüz çatan kimi, Qara Qarayevin doxsan illiyini qeyd etdik. Biz azərbaycanlıların çoxu üçün Qara Qarayev zirvədir və zirvə kimi də həm özünə çəkir, həm də vahimələndirir. Qarayev, əlbəttə, kütlə bəstəkarı deyil, ancaq indi bəzi iri kəndlərdə də musiqi məktəbləri var, onun əsərlərinin kütləviliyi mümkündür. Buna xeyli dərəcədə mane olan, bu fikir nə qədər əcayib görünsə də, Azərbaycanda sovet dövründən başlanmış və Bakıda indiyəcən mövcud olan linqvistik seqreqasiyadır, yəni əsərlərinin çoxundakı aşkar milliliyə baxmayaraq, Qarayevə özünü müstəqil mədəni-etnik muxtariyyət kimi aparan rus dilli azərbaycanlıların bəstəkarı kimi baxılır. Bu münasibət ölkədə linqvistik parçalanma qalanadək az dəyişə bilər. Ancaq bunacan nə qədər çox vaxt keçsə də, Qarayev yaşı ilə müqayisədə heç nəıdir. Mən, əlbəttə, doxsan ili demirəm. Qarayev dühasının yaşı Avropa musiqisinin inkişaf tarixinə bərabər əsrlərdir. Ancaq o da yazdığı simfoniyaların ifası üçün orkestri cibindən çıxara bilməzdi və bəlkə də buna görə(ürəyimizin sakitliyi üçün deyək ki, buna görə) Leninin, partiyanın, iyirmialtıların şərəfinə monumental musiqi yazırdı. Əliyev qurultayları həmişə birləşmiş xorun ifasında “Partiyamızdır!” əsərinin ifasıyla bitirdi.

“İzn verin Leninin gözəl və işıqlı sözlərini misal gətirim: ”Biz gələcəyin partiyasıyiq…”

Bu, Azərbaycan Kommunist partiyasının iyiyrmi səkkizinci(!) qurultayında Qara Qarayevin çıxışındandır. O, Mərkəzi komitənin üzvü, SSRİ Ali Sovetinin deputatı idi. Qarayev Ağsu dairəsindən seçilirdi. Bir dəfə, deyəsən elə o qurultayın keçirildiyi il, məni az qalmışdılar pedaqoji məktəbdən qovsunlar. Mən yaxınlaşmaqda olan seçkilərdən danışan pedaqogika müəlliminə dedim ki, seçkilər ədalətli deyil, Qarayev böyük bəstəkardır, ancaq onun neçə illərdir deputatı olduğu rayonların camaatından xəbəri yoxdur…  Həmkarları tərəfindən sayılmayan, az rüşvətə qane olan keçmiş raykom katibi birdən cin atına mindi: ”Otuzuncu illər olsaydı, əlli-ayaqlı gedərdin!” Dərsi kəsib məni müəllimlər otağına apardı, burda yekdil qərara gəldilər ki, mən qovulmalıyam, ancaq gərək direktor məzuniyyətdən qayıda…

Mən sarsılmışdım, atam vaxtilə qolçomaqlıqdan salınıb var-yoxdan çıxsa da, özünü siyasət xatasından uzaq saxlayan adamdı. Deyərdi mən o məktəbə bir ətək rüşvət vermişəm, sənin Qarayevlə nə işin var…

Rüşvətxorluğu qədər maarifpərvərliyi və sağlam fikirliliyi də olan direktior məzuniyyətdən qayıdan kimi məni çağırıb dedi ki, bala, sənin dediklərin düzdür, ancaq bunu ağıza alıb danişmaq olmaz, get dərsini oxu…

O vaxtdan oxuyuram, azdan-çoxdan öyrənirəm, çox şeyə öyrəşirəm, gurultulu və davamlı alqışlardan başqa. İyirminci əsrdə milyonların fəryadı bu alqışlarla batırılıb.

Alqışlarla insan vicdanının səsi batırılıb. Elə indi də batırılır…

Cənablar, sizlərdən heç olmasa bəstəkar olmayanlar qoy çəpik çalmasınlar, siz ki simfoniya yazmırsınız və sizin orkestrə ehtiyacınız yoxdur…

19.02.08 Samara

 

 

Реклама

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s