ФАРХАД АХМЕДОВ ПЛЯШЕТ НА «КОСТЯХ МУШФИГА» В ОБНИМКУ С ЭЙНУЛЛОЙ ФАТУЛЛАЕВЫМ

 

ahmedov 2

Прочитав имеющиеся в Интернете материалы о Фархаде Ахмадове, думаю, многие придут к однозначному выводу, что этот человек – ловкач. Может, кто-то назовет его и мошенником, но это уже дело вкуса.

Он выпускник ветеринарного вуза, специальность – товаровед по товарам животного происхождения. Конкретно, по пушнине. Русский Форбс, который брал у Ахмедова интервью в 2006 году, так и пишет: в Лондоне торговал пушниной. Хотя в статье о нем (наверное, сам же составил) говорится, что «в 1987- 1994 году в Великобритании, работал «в английской компании, занимающейся технологиями разработки нефтяных и газовых месторождений».

Товаровед по пушнине и нефтяная компания – не странно?

Между прочим, как в советское время Ахмедову удалось попасть в капиталистическую страну, миллиардер отказался объяснить.

Разбогател, присосавшись к газовой трубе.

В сорок пять лет (!) окончил аспирантуру нефтяного института, защитил (!?) диссертацию по экономике.

У кого хватит воображения, чтобы представить сорокапятилетнего миллиардера, работающего в поте лица над кандидатской диссертацией? Интересно, хоть одну странницу он сам написал?

В 2005 году уступил контрольный пакет Нортгаза государству.

Теперь у него компания Азнар. (Логичнее было бы Газнар…). Председатель совета директоров. Сестра его, выпускница пищевого техникума, Генеральный директор. Там же сын Фархада…

Аз, видимо, Азербайджан. А «нар», скорее всего, гранат. Интересно, что делает Фархад Ахмадов с ними? То есть, с гранатами…

Отец его был расстрелян в советское время. Русский Форбс пишет: «Отца Ахмедова, директора крупного предприятия, осудили за растраты и хищение госсобственности и расстреляли. Сын называет его «Ходорковским 1970-х» и уверяет, что на самом деле отец пострадал за открытое выступление против первого секретаря ЦК Компартии Азербайджана, будущего президента этой страны Гейдара Алиева. О вендетте, впрочем, Ахмедов не помышляет: по его словам, он в хороших отношениях с сегодняшним президентом Азербайджана Ильхамом Алиевым, который встал у руля страны после смерти своего отца».

И вот, теперь Эйнулла Фатуллаев, Гриша Распутин современного Азербайджана, пишет, что якобы Фархад Ахмедов, нашел останки репрессированного поэта Микаила Мушфига, когда искал останки своего отца. Эйнулла Фатуллаев уже создал общественную комиссию, назначив его председателем Чингиза Абдуллаева, который и Мушфига-то толком не знает, так читать и писать по-азербайджански еще не удосужился научиться …

Эйнулла Фатуллаев пишет, что место захоронения Мушфига Фархаду Ахмедову показали бывшие сотрудники НКВД.

Разве это возможно?

Мушфиг расстрелян в январе 1938 года. Те сотрудники, которые расстреливали или производили захоронения, давно отправились на тот свет. Если бы даже они каким-то чудом продолжали жить, они не могли ничего показать: расстреливали поэта практически без суда и следствия, закапывали тело в условиях повышенной секретности, и так, что никто никогда ничего не находил. И вдруг через восемьдесят лет специалист по пушнине находит.

Вероятность нахождения останков конкретного репрессированного в любом случае равна нулю. Останков великих русских литераторов, ставших жертвами сталинского террора, никто не находил. Расстрелянных, умерших в лагерях хоронили в общих могилах штабелями. Тут кого найдешь?

Понятно, что тут афера. Зачем это нужно Фархаду Ахмедову, трудно сказать. Никогда, до появления этого мерзкого сообщения, Фархадом Ахмедовым не интересовался, и мошенник ли он или честный ловкач, мне было все равно. Но тут он начал плясать на костях поэта, еще сладострастно обняв Эйнуллу Фатуллаева. Это не хорошо.

Смело можно предположить, что после того как в России у Ахмедова дела пошли не лучшим образом, да еще бывшая жена грозится снять с него последние штаны, бывший российский миллиардер ветеринар все теснее прижимается к Азербайджану. Тут, думаю, не только гранаты. В Азербайджане много чего есть. Оказав услугу Ильхаму Алиеву, немало можно приобрести. А «нахождением» костей Мушфига, Фархад Ахмедов, по его мнению, оказывает услугу Алиеву. Торжественные похороны, речи, Фархад Ахмедов рядом с Ильхамом Алиевым…

И фейковые кости в могиле…

Если такое произойдет, это будет очередной позор в новой нашей истории. Не только будут осквернены имя и память невинно убиенного поэта. Этот спектакль станет позорищем для всей нации.

Боюсь, что этого нам не избежать…

23.10. 2018

Самара

Реклама

FƏRHAD ƏHMƏDOV İNDİ DƏ MÜŞFİQİN ÖLÜSÜNDƏN QAZANMAQ İSTƏYİR!

ahmedov 2

Rusiyada işləri o qədər də yaxşı getməyən, keçmiş arvadıyla əmlak davasında əlbəyaxa olan Fərhad Əhməd vaxtaşırı Azərbaycan millətinin hamısını da olmasa, çoxunu sarsıdan təkiflərlə, proqnozlarla, “kəşf”lərlə çıxış edir. Fərhad Əhmədovun sonuncu kəşfi ixtisası baytarlıq olan bu insanın yeni sahədə özünü sınamaq istədiyini göstərir.

Fərhad Əhmədov Mikayıl Müşfiqin qalıqlarını tapıb!

Cüvəllağəlıqda Fərhad Əhmədovdan yalnız sərvətinin miqyası ilə geridə qalan Eynulla Fətullayev bu “sensasiya”nı iki gündür ki, Azərbaycanda Ebola virusu kimi yayır. Guya keçmiş NKVD işçiləri Müşfiqin sümüklərini Fərhad Əhmədova göstəriblər.

Müşfiq 1938-ci ilin yanvarında güllələnib. O vaxtın çekistləri qalsaydılar, ən cavanının yaşı yüzdən çox olardı. Deməli, bu, ağ yalandır! Müşfiqin sümüklərini Fərhad Əhmədova göstərə biləcək heç bir NKVD işçisi ola bilməz. Və Müşfiqin sümüklərinin yeri məlum olsaydı, bunu on illərlə NKVD-də, KQB-də işləmiş və hətta ona başçılıq etmiş Heydər Əliyev çox yaxşı bilərdi Deməli sümük-zad yoxdur, bir torba sümük yığıb basdıracaqlarsa, bu, yüz faisz o deməkdir ki, Müşfiqin adıyla özgə adamın qalıqları dəfn olunacaq. Bu, Azərbaycanın yeni trarixində daha bir rüsvayçı səhifə olacaq!

O ki, qaldı Hüseyn Cavidin qalıqlarının tapılmasına və dəfninə, bu da son dərəcə şübhəlidir. Hüseyn Cavid tapılırdısa, niyə Mandelştam tapılmır? Tsvetayeva güllələnməyib, özünü asıb, Yelabuqada dəfn olunub, ancaq qəbrinin dəqiq yeri bilinmir. Niyə gedib biz Uzaq Şərqdən Hüseyn Cavidi tapırıq, ruslar ağızlarının içində o nəhəngliyində Tsvetayevanın qəbrini tapmırlar?

Hərçənd buna ümid azdır, ancaq istərdim ki, İlham Əliyev Fərhad Əhmədova yaxşı bir şapalaq çəkə və deyə ki, get işinlə məşğul ol, dirilərdən qazandığın bəs deyil, indi ölülərə girişirsən…

Və əgər şapalaqlamasa və bunları deməsə, Azərbaycanın rəhbəri Fərhad Əhmədovla Eynulla Fətullayevin fıırıldağına qatılmış olacaq. Və yəqin ki, beş-altı aydan sonra azərbaycanlılar Müşfiq adıyla Bağırovun güllələdiyi hansı kolxoz sədrininsə ya “qolçomağ”ınsa sümüklərini ziyarət edəcəklər…

!938-ci ildə Müşfiqi həyatdan mərhum eləmişdilər. İndi deyəsən ləyaqət və şərəfdən də mərhum edcəklər…

22.10. 2018

Samara

BİR SƏSİN XATİRƏSİ

Habib_Zarbaliyev.jpg

professor Həbib Zərbəliyevin 65 illiyinə

Həbibi ilk dəfə 1968-ci ilin yayında Əlibayramlıda köhnə şəhərdən təzəyə gedən avtobusda görmüşəm. Lələmlə sənədlərimi pedaqoji məktəbə verməyə gedirdim. ZİS markalı, səhv etmirəmsə, avtobusun ortasında “Kazan” qarmonunu yanına qoyub durmuş ağköynək oğlanı görən kimi ürəyimə damdı ki, o da pedaqoji məktəbə qəbula gedir. Papaq kimi saçı, qırğı burnu, inamlı duruşu ilə nə qədər qeyri-adi görünsə də, onun pedaqoji məktəbə getdiyinə şübhə ola bilməzdi.

Qarmonla yayın bu qızmarında ayrı hara gedərdi?

Pedaqoji məktəbə qəbul imtahanlarından əvvəl musiqi qabiliyyətini yoxlamalıydılar. Məndə şübhə yox idi ki, Salyandan özüylə bir dəvə yükü olan “Qazan” qarmonunu gətirmiş abituriyent məktəbə şuppultu ilə girəcək. O ki qaldı özümə… Məni “danışmışdılar”. Həm də əlaçılıq şəhadətnaməm olduğuna görə imtahansız girirdim. Bircə qabiliyyət yoxlanışından keçməliydim. O da, dediyim kimi danışılmışdı… Ancaq yenə narahat oldum, mən əliboş, qırğı burunlu bu oğlan isə Salyandan bura “Kazan” götürüb gəlib…

İkimiz də girdik…

Həbiblə ayrı qruplarda oxumuşuq, ancaq dörd ilə yaxın vaxt ərzində məktəbin özfəaliyyət kollektivində iştirakımız bizi qrup yoldaşlığından da yaxın eləmişdi. Həbibin musiqi qabiliyyəti yoxlanış zamanı nəinki məktəb rəhbərliyini razı salmışdı. Həbib rəhbərliyi əməlli-başlı sarsıtmışdı. Özü də “Kazan” qarmonu ilə yox. “Kazan” qarmonuun səsindən ancaq fiziki sarsıntı keçirmək olar, baş ağrısına tutulmaq olar. Həbib isə qabiliyyət yoxlanışına şəxsən rəhbərlik edən mərhum Gülbala müəllimin qəlbini sarsıtmışdı. Yəni ürəyinin başını soymuşdu…

Öz səsiylə!

On beş yaşına təzə-təzə çatan Həbibin necə oxuduğunu təsəvvür etmək üçün əfsanəvi müğənnimiz Qədir Rüstəmovun səsini yadınıza salın. İnanılası çətin olsa da, Həbibdə Qədir Rüstəmovun möcüzəli səsi vardı. Bu səs Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının səhnəsindən ucalıb, Azərbaycan teleziyası ilə yayılıb, çoxlu festivallarda, respublikanın müxtəlif yerlərində dinlənilib. Onun səsini hətta cənubda sovet sərhədçiləri də alqışlayıblar. Çox təəssüf ki, Həbibin ifasına valeh olmuş musiqi avtoritetləri onun səsini studiyada yazdırmaq qayğısına qalmadılar, hələ 1969-cu ildə onu böyük Niyazi, gözəl müğənni İslam Rzayev də eşitmişdilər…

Həbib nəinki Əli Bayramlı pedaqoji məktəbinin, hətta bütün Əli Bayramlının sevimlisi idi. O vaxt şəhərdə tez-tez müxtəlif bədii təbbirlər keçirilirdi. Həmişə zal Həbibin çıxışını səbirsizliklə gözləyirdi. Əli Bayramlı pedaqoji məktəbində teatr da var idi, idmançılar da. Ancaq əsas vizit vərəqi Həbib Zərbəliyev idi. Təəssüf ki, bu “vizit vərəqi”ni hər yerdə, vaxtaşırı göstərmək istəyi istismara çevrildi. On altı-on yeddi yaşlarda Həbib oxumağa fasilə verməli idi, yəni bunu ona musiqi müəllimləri deməliydilər. Demədilər. Onlar üçün məktəbin bugünkü “şərəfi” bu nadir səsin gələcəyindən vacib oldu. Həbib səsini itirdi…

Ancaq Əli Bayramlıdan sonrakı on illərdə də Həbibin “səsi” ucadan səslənir. Çox şadam ki, Həbib Zərbəliyev indi Azərbaycanda dilçilik üzrə fövqəladə xidmətləri olan alim, çoxlu tələbələri tərəfindən sevilən pedaqoq, nufuzlu və yüksək ixtisaslı tərcüməçidir.

Həbib Leninqrad universitetində oxuyanda mən iki dəfə onun qonağı olmuşam. Moskvada da görüşlərimiz olub. Tələbə yoldaşlarının, müəllimlərinin onu elə Əli Bayramlıda olduğu kimi sevdiklərinin şahidiyəm. “Səsi”nə görə yox, Həbib daha oxumurdu. Səsini itirəndən sonra məlum oldu ki, onun sevilməyi təkcə səsinə görə deyilmiş.

Sonuncu dəfə Həibiblə 1984-cü ildə görüşmüşəm. Yəni çoxdan. Ancaq həmişə səsinni eşidirəm. Uğurlarına şadam. Bütün azərbaycanlılar kimi məndə də yerliçilik var. Ona görə də Həbib Zərbəliyev kimi bir alimin salyanlı olmağı mənim üçün fəxrdir.

Uzun ömür, can sağlığı arzulayiram, Həbib!

Xeyrulla Xəyal

23.09. 2018

Samara

   UİLYAM ŞEKSPİR. 101-Cİ SONET

sonnet 101.jpg

                            O truant Muse, what shall be thy amends

Niyə göz yumursan, yarıtmaz Pəri,
Gözəllik içində sən həqiqətə,

Mənim sevdiyimlə bağlı hər biri,

Çatmısan sevgimlə sən də şöhrətə.

 

Deyərsən: «öz rəngi həqiqətin, var

Rəngləyib bəzəmək onu hədərdir.

Açmaz gözəlliyi nə rəng, nə fırça,

Gözəl, qatqısızsa, əsil gözəldir».

 

Tərif artıq deyib susmağım nədir? —  

Yox, ancaq qüdrətlə, səndə ki vardır,

Şöhrəti yaşayar, itsə də qəbri,

Gələn əsrlərdə tanınar adı.

 

                Yayınma, elə gör, Pərim, işini,
                Çatsın gələcəyə biz görən kimi.

 

İngiliscədən tərcümə

28.03.2018

Samara

QEYED: 100-cü sonetin davamıdır

«QAYTAR ANA BORCUNU». İKİ NƏSİL AZƏRBAYCANLINI AĞLADAN CƏFƏNGİYAT…

əli kərim

Mənim oxuduğuğum pedaqoji məktəbdə müxtəlif təntənəli günlərlə və bayramlarla bağlı tədbirlər keçirilərdi və bu tədbirlərdə gözlərindən cin yağan, aktrisalıq istedı şübhəsiz olan, səhv etmirəmsə, hacıqabullu tələbə qız hökmən “Qaytar ana borcunu” şerinin oxuyurdu. İnanmıram ki, bizim aramızda Əli Kərimi tanıyanlar çox olardı, ancaq şeir hamını sarsıdırdı, qızlar ağlaşırdılar, çox hissiyatlılar “Can, ay ana!” deyib hönkürtü vururdular. Bayram şənliyi yasa dönürdü…

Yaşlıların yadında olar, o vaxt toylarda xanəndələr hökmən “Ana ürəy”ini oxuyurdular. Binamus oğlun bir qızdan ötrü anasının ürəyini çıxarmağından bəhs edən  faciəvi dastan…Geydrmə araqdan başları xarab olmuş kişilər toy üçün xüsusi ətirlə islatdıqları dəsmalları gözlərinə tutub  ağlaşırdılar…

“Ah, ana, nə gözəl zadsan…”

İndi Əli Kərimin şeiri haqqında bir neçə söz.

Bu şeir Süleyman Rüstəmin “Ana və poçtalyon” şeirinin qəlibindən çıxıb – həmin ölçü, həmin pafos, təxminən həmin leksika. Hər iki şeirdə analar müharibə dövrünün arvadlarıdırlar. “Dörd” rəqəmi də Süleyman Rüstəmdən keçir – onda “dörd ay”, Əli Kərimdə “dörd il”…

Dörd il keçəndən sonra Oğul nə gəlir, nə məktublara cavab yazır. Oxucu bilmir ki, Oğulun başına nə gəlib. Bəlkə tutulub? Bəlkə öldürülüb? Bəlkə kQB xarici ölkəyə kəşfiyyata göndərib? Yəni şair Oğulun Bakıda nə ilə məşğul olduğundan bir kəlmə də yazmır. Ancaq birdən prokuror mantiyası geyib qiyabi mühakimə olunan Oğula qarşı ağır ittihamlar irəli sürür. Bu ittihamlardan belə çıxır ki, Oğulun anasını yaddan çıxarmağında “büzmədodaq” qız günahkardır. Bu “büzmədodaq” zalım qızı “işvə-nazla” “enlikürək”, “gensinə” və “gur çatmaqaş” kəndli oğlanı hardasa əsir edib saxlayır…

Belə şey olar?

Ananın yazdığı məktublar qayıdıb üstünə gəlirdisə, deməli, ünvana çatmırdılar. Bu halda ana ya özü Bakıya getməliydi, ya da rayon milisinə şikayət yazmalıydı ki, oğlum itib.

Yəni bu şeirdə baş ayaqla uyğun gəlmir, yalan müddəa üstündə qurulduğundan cəfəngiyata çevrilir.

Mənə elə gəlir ki, ciddi və savadlı redaktor şeirdəki bu uyğunsuzluğu Əli Kərimə göstərsəydi, şair yazısını qaydaya salardı. Məsələn, oğlunu yaxşı tanıyan bir gənc anaya xəbər verir ki,  dostu  Bakıda “büzmədodaq” bir qıza uyub…

Məsələ burasındadır ki, bu şeir o vaxtkı günün aktual mövzusunda yazılıb. Kommunist partiyası başqa əyintilərlə bərabər kəndi unudub şəhərdə “yüngül” həyata uyan gənclərin tərbiyəsi ilə də məşğul olurdu. Bizim şairlərə və yazıçılara da  də bir him bəsdir: onlarının yazdıqlarından belə çıxırdı ki, Bakının “büzmədodaq” qızları durublar şəhərin tinlərində, güdürlər kənddən gələn “çatmaqaş”, “gensinəli” oğlanları, “işvə-nazla” tora salıb aparırlar…

Bu, əlbəttə, doğru deyildi…

Ancaq məsələ partiya və hökumət tərəfində qoyulurdusa, onun bədii təcəssümünün qabağında hər bir redaksiya qapısı taybatay açılmalıydı…

Hansı köpəyoğlu redaktor deyərdi ki, bala, Əli, bu şeir gərək təzədən yazıla. Bəlkə oğu Bakıda tramvay altında qalıb, indiyəcən morqdadır, tanıya bilmirlər?

Şair isə binamus oğula döşəyir:

“İndi ondan gen gəzən oğul, ayaqlarına
Yerişi anan verib.
Qaytarsan o sözləri, sözsüz bir lal olarsan,
Qaytarsan o yerişi, yerindəcə qalarsan”…
Lal olarsan…

Yerindəcə qalarsan…

Bu cəfəng və bədiilikdən uzaq misralar ən azı iki nəsil azərbaycanlıları hönkür-hönkür ağladıb…”Can, ay ana…”

Əli Kərim iyirminci əsrin ikinci yarısının, yəqin ki, ən istedadlı azərbaycanlı şairidir. Lakin az sayda ən yaxşı şeirlərini yazanadək o da sovet şairi olmuşdu, redaksiya çrəyi yemişdi və istər-istəməz, komsomolun, partiyanın xətti ilə yazmışdı.

«Qaytarsan o sözləri…»

Əli Kərimin yaradıcıığıdakı belə şeirləri sahibinə, qeybə çəkilmiş sovet rejiminə qaytarsaq, onun irsi daha sanballı görünər…

24.02.2018

Samara

AY FİLDİBESSER…

İnternetdə professor Vaqif Yusiflnin məqalələrini görəndə Azərbaycandakı ara mollaları yadıma düşür. Məsələn, Salyan qəbiristanlığında oturanlar. Hansı qəbrin üstünə aparsan, pulunu alıb kirillə cibdəftərinə yazdığı Yasini qarıldadacaq…

Vaqif Yusifli üçün nə sənət var, nə də sənətkar, onun üçün “yaxşı”, “gözəl”, “möhtəşəm” adamlar var. Eyni sözlər Vaqif Yusifli Əliağa Vahiddən də yaza bilər, Əli Kərimdən də, mərhum  gürcüstanlı aşıq deputatdan da… Hamısı ilə oturub-durub, hamısı ilə yeyib-içib, gözəl söhbətlər edib…

A kişi, sən oxucuya sübut elə ki, bunlar doğrudan da yaxşı şeir yazıblar və bu şeirin yaxşılığı nədədir.  Yaxşı adam olmaqlarının mənə nə dəxli var? Və balaca ölkədə bu qədər yaxşı adam olar? Əgər olarsa, ölkə niyə pis gündədir?

Professor… Kül bizim başımıza…

UİLYAM ŞEKSPİR. 49-CU SONET

 

shakespear

Against that time (if ever that time come)…

 

O vaxt ki (gələrsə o vaxt haçansa),

Görsəm qüsurlarım səni daraldır;

Sənin sevgin yekun hesabı açsa,

İşi bilənlərdən məsləhət alıb;
 

O vaxt ki, keçərsən, elə bil yadam,

Məni salamlarsan gözün gülmədən;

O vaxt ki, sevgi də dəyişər tamam,

Tapar bu rəftara min bəhanə də;

 

O vaxta qarşı mən indi durmuşam,

Yaxşı da bilirəm nədir dəyərim;

Qalxan öz əlimdir özümə qarşı,

Qanun tərəfində, sənin xeyrinə;

 

                    Haqqın var atmağa, axı mən nəyəm? —

                    Mənə sevginəsə əsas görmürəm.

 

Ingiliscədən tərcümə

07.02.2018

Samara

ABBAS SƏHHƏTİN TƏRCÜMƏSNƏ «ŞEDEVR» DEYƏNLƏRƏ: SÜBUT EDİN!

abbas sehet.jpg

Azərbaycanda çox adam şair Nəsimini “Nəsimi” adlı psevdotarixi melodram filmdən tanıdıqları kimi, “Qafqaz” şerini Abbas Səhhətin tərcüməsində bir misra ilə tanıyırlar. Birinci misra ilə. Məktəbdə çox az uşaq bu şeiri axıra qədər əzbərləyirdi, son bəndin öhdəsində sinifdə iki-üç uşaq gəlirdi. İndi bu tərcüməyə “şedevr” deyənlər görəsən onun hansı ləyaqətlərini nəzərdə tuturlar? Onlaırın orijinaldan xəbəri varmı? Onlar bu tərcümədən neçə misra əzbər bilirlər?

Keçən əsrin 70-ci illərində mənim Rəbiyyə adlı şagirdim vardı, bu “Qafqaz”ın orijinalını da əzbərləmişdi, şeiri hər iki dildə gözəl deyirdi. Tərcüməni öyrənənlər isə həmin sinifdə az deyildi. Ancaq mətnin özünü, demək olar ki, heç kim özü öz gücünə başa düşmürdü.

“Qafqaz altımdadır, ən müdhiş olan zirvədə mən

Tutmuşam tək uçurum qarlı dağ üstündə qərar”.

Uşaq lar bir qayda olaraq belə hesab edirdilər ki, “tək” sözü “uçurum” sözünə aiddir. “Uçurum” özü sifətdir ya isim? Şair harda durub? Uçurum üstündə? Uçurum dağ üstündə?

Orijinalda: “У края стремнины», yəni “uçurumun qırağında”. Uçurum dağın elementi, hissəsidir, eyni vaxtda uçurumda və dağ üstdə dayanmaq – bu, tavtalogiyadır və ifadə dolaşıqlığı yaradır.

“Qaraquş uçmağa qalxarsa uzaq bir təpədən…”

Şair dağ üstündədir. Quş da. Dağda təpə necə ola bilər, bu, absurddur.

Orijinalda: “Орел, с отдаленной поднявшись вершины…» “Yəni uzaq zirvədən, yüksəklikdən qalxan qartal”.

Orijinalda qartal uçmur, “неподвижно парит», “yəni qanadlarını çırpmadan süzür”.

İkinci bənddə: “Где птицы щебечут, где скачут олени…»

Abbas Səhhətdə: “Orda quşlar ötər, ətrafı gəzər ceyranlar”

Orijinalda “marallar”dır. Dağda nə ceyran? Ya bəlkə olur?

3-cü bənddə

“Sığınıb dağda tikilmiş komaya insanlar”.

Belə çıxır ki, barak kimi bir koma tikilib, hamı qaçqın kimi ora yığılıb.

Orijinalda: “А там уж и люди гнездятся в горах».

Yəni yurd salırlar. Yuva bağlayırlar Mən elə belə tərcümə eləmişəm.

Abbas Səhhətdə: “Dırmaşır sərt qayalar üzrə bütün heyvanlar”.

Bütün heyvanlar?

Orijinalda: “И ползают овцы по злачным стремнинам».

Qoyunlar! Ancaq qoyunlar! “Münbit qayalıqlarla (ya dik yamaclarla) sürünürlər”. Mənim tərcüməmdə belədir. («Злачные» sözününün bu kontekstdəki mənasını yəqin ki, Abba Səhhət başa düşməyib).

Abbas Səhhətdə: “Yürüyür dağ aşağı orda çoban da dərəyə”.

Orijinalda: “И пастырь нисходит к веселым долинам».

Yəni “çoban şən vadiyə enir”.

Abbas Səhhətdə: «Necə məftun olur insan bu gözəl mənzərəyə».

Şərq tərənnümçülüyünün nümunəsi olan bu misra orijinalda yoxdur…

Son bənd üstündə dayanmaq istəmirəm, çünki “qəfəsi-ahən içində san şir” kimi ifadələr tərcümənin dil baxımından ciddi köhnəldiyini göstərir.

Abbas Səhhətin tərcüməsində orijinalın formasının saxlanmadığını bundan əvvəl yazmışdım.

Mən Abbas Səhhəti böyük vətəndaş sayıram və onun tərcüməsinə niyə “inci” dediyimi bilirəm.

Ancaq Abba Səhhətini tərcüməsində iki misranı da əzbər bilməyən, mənim tərcüməmi görın kimi Abba Səhhətin işinə “şedevr” deyən adamın məqsədi mənim işimi alçaltmaqdır.

Allah köməyiniz olsun!

Abbas Səhhət bu gün olsaydı, onunla rəftar mənimlə rəftardan yaxşı olmazdı. Bəxti gətirib ki, yaxınında Sabir kimi nəhənglər olublar. Sözün əsil mənasında Abbas Səhhət də dağ zirvəsinə qalxıb. Mənimlə rəftar isə elədir ki, özümü hər gün zibil tayasının üstündə hiss edirəm..
Allah bilən məsləhətdir…

X.X.

 

КАВКАЗ

Кавказ подо мною. Один в вышине
Стою над снегами у края стремнины;
Орел, с отдаленной поднявшись вершины,
Парит неподвижно со мной наравне.
Отселе я вижу потоков рожденье
И первое грозных обвалов движенье.

Здесь тучи смиренно идут подо мной;
Сквозь них, низвергаясь, шумят водопады;
Под ними утесов нагие громады;
Там ниже мох тощий, кустарник сухой;
А там уже рощи, зеленые сени,
Где птицы щебечут, где скачут олени.

А там уж и люди гнездятся в горах,
И ползают овцы по злачным стремнинам,
И пастырь нисходит к веселым долинам,
Где мчится Арагва в тенистых брегах,
И нищий наездник таится в ущелье,
Где Терек играет в свирепом веселье;

Играет и воет, как зверь молодой,
Завидевший пищу из клетки железной;
И бьется о берег в вражде бесполезной
И лижет утесы голодной волной…
Вотще! нет ни пищи ему, ни отрады:
Теснят его грозно немые громады.

 

 

 

Qafqaz altımdadır, ən müdhiş olan zirvədə mən

Tutmuşam tək uçurum qarlı dağ üstündə qərar

Qaraquş uçmağa qalxarsa uzaq bir təpədən,

Nə qədər yüksək uçarsa, yenə dövrəmdə uçar.

Buradan mən görürəm çeşmələri qaynamada,

Şübhəli, qorxulu uçqunları ilk oynamada.

 

Burda, məndən aşağı, göydə bulud oynaqlar;

Arasından buludun dağda su qaynar, çağlar.

Görünür onların altında böyük qar qayalar

 Onun altında zəifcə, qurumuş kol-kos var.

Daha ondan aşağı rəngi yaşıl ormanlar,

Orda quşlar ötər, ətrafı gəzər ceyranlar.

 

Sığınıb dağda tikilmiş komaya insanlar,

Dırmaşır sərt qayalar üzrə bütün heyvanlar.

Yüyürür dağ aşağı orda çoban da dərəyə;

Necə məftun olur insan bu gözəl mənzərəyə.

 Orda kim, daim Araqva çayı qəltan-qəltan

Çarparaq kölgəli sahillərə eylər cərəyan,

 

Dar keçid içrə fəqir atlı da pünhan görünür,

 Orda şiddətlə Terek nəhri xuruşan görünür.

 Oynayır, cəng eləyir dar qayalarla döyüşür,

 Acımış, dalğaları, daşları çeynər, ötüşür.

Təmə görmüş qəfəsi-ahən içindən san şir

 Çırpınır, gərniş edir sahili, guya, gəmirir.

Leyk, əfsus! Nə var təmə onunçün, nə sürur,

Onu müdhiş qayalar hər iki yandan da sıxır.

 

ALEKSANDR PUŞKİN. QAFQAZ

ПУШКИН

Qafqaz altımda, təkəm zirvədə mən,

Durmuşam sıldırım üstündə, qardan aləm ağ.

Süzür boyum bərabərində, qanad saxlayaraq.

Şığıyıb qartal üzaqlardakı yüksəklikdən.

Görürəm mən axınların necə yarandığını,
Buludun sıxlaşıb heybətli yuvarlandığını.

 

Gedir nizamla buludlar altda,

Şəlalələr yararaq onları hay-küy qoparar.

Altdasa silsilədir zorba və çılpaq qayalar.

Cılız mamır cücərir altda, kol bitir orda.

Ordan o yanda ağaclar və kölgəliklər var,

Orda quşlar civildəşər, marallar orda qaçar.

 

Orda, dağlarda yuva bağlayır insanlar da,

Sürü gəzib dolaşır otlu sıldırımlarla.

Enib çoban da vadiyə yorğunluq alar.
Şütüyər kölgəli sahillə Araqvi orada.

Və sığıncaq tapır zavallı süvari dərədə,

Orda divanə sevinclə qabarır Terek də.

 

Oynaşır, hayqırır, pələng balası,
Dəmir qəfəsdə görüb yem gətirirlər elə bil.

Çırpılır sahilə, qeyzində yox, əlbəttə, xeyir.

Qayalıq sahili ac dalğalar yalar, əfsus!

Nə yem tapar bu vuruşla, nə bir təsəlli tapar,
Onu möhkəm sıxan heybətli qayalıqlar var.

1829

Ruscadan tərcümə

10.11.17

Samara

         NASTYA

Özgə uşağısan, qanımız ayrı,

Ana dilim deyil sən danışan dil.

Sənə məhəbbəti qəlbimə Tanrı,

Çiçək toxumu tək salıb elə bil.

 

Bir ovuc torpaqdır sinələrdəki,
Ürəyi daş deyil yəqin heç kəsin.

Bir uşaq sevgisi bəs eləyər ki,

Qalxıb bu torpaqda çiçək cücərsin.

08.11.2017

Samara