TEOFİL QOTYE. ÜRƏYİN ALMAZI

gautier_big-min

  Diamant du cœur

Kim ki aşiq olur, öz ürəyində,
Ya da bir dolabda, sevdiyi verən,

Amanat saxlayar, və yeriyəndə,
Ümid ya peşmanlıq, əzizlənər rəhn.

 

Şirin təbəssümlə cəsarətlənib,
Biri vurulduğu qara hörükdən,

Xəlvət çəngə kəsir, incə tellərin,
Zığ-zığ qanadından çaları tünddür.

 

 

Ağ, incə boyuna düşən saçların,
Zərif tellərindən kəsir başqası.

İpək kimi nəfis, həm də qıvrılan,

Yaradıb elə bil barama ağzı.
Üçüncü xatirə məqbrəsinə,
Bənzəyən mücrünün dərinliyində,
Bəyaz və balaca bir əlcək sərib,
Tapılmaz beləcə xırda əl indi.

Bu isə can atar, xüsusi şarma,

Naxışlı-tikməli saşedə gizlər,
Parmadan aldığı bənövşələri,

Bir vaxt bu çiçəklər təzə-tərdilər.

 

Biri isə öpür, ona əzizdir,
Sendrilyon itirən başmağın tayı.

Bu isə bir isti nəfəs gəzdirir,
Haçandan içində qalıb maskanın.

 

Məndəsə nə incə telin çəngəsi,
Nə əlcək, nə buket, nə də ki başmaq.

Göz yaşından qalan sevimli izi,

Bir vərəq üstündə saxlaram ancaq:

 

O sanki göylərdən haçansa enən,
Nadir bir damlaydı, gecə nəmiydi.

Eşqimin camına düşüb əriyən,
Mirvari kimiydi, inci giləydi!

 

 

Mənim gözlərimdə bu tutqun ləkə,

Parlaqdır Ofirin incilərindən,

Mavi perqamentdə o elə bil ki,
Yaqut damlasıdır almaza dönən.

 

Məni sevindirən damla bir zaman,
Şerimə misilsiz  xəzinə sayaq,
Bir gözdən düşdü ki, hələ onacan,

Bilmirdi dünyada nədir ağlamaq.

 

Fransızcadan tərcümə

19-20.09. 2018

Samara

Реклама

TEOFİL QOTYE. GÖYƏRÇİNLƏRİN DEDİKLƏRİ

gautier_big-min

Yarpaqlar tökülür göz önündəcə,

Xəzələ  saralmış çəmən bürünür.

Sərin külək əsir səhər və gecə,
Əfsus! Sonu çatdı gözəl günlərin!

 

Bağa keşik çəkən gözəl güllərin,
Son dəfə açılır xəzinə ağzı.

Son dəfə kokardı taxır georgin,

Gülünbaharların ləçəyı qızıl.

 

Qovuqlar yaradır soyuq yağışlar,
Göllərin səthində, görəyçinlərin

Damların üstündə iclası başlar:

Budur, soyuq gəlir, budur, qış gəlir!

 

Köç hazırlığına başlayır onlar,

Dinir nəğmələri səfər önündə.

Söyləyir birisə: “Afinada, ah,
Qədim divarları görəm yenə də!

 

Uçuram mən ora və Parfenonun,

Yuva bağlayıram metopasında.

Karnizin birində yuvamla onun

Mərmi deşiyinə qapaq salıram.

 

Digəri: “Mənimsə xrdaca hücrəm,

Smirnada kafe tavanındadır.

Qızmar günəş altda orda hacılar,

Təsbeh çevirirlər əmbər dənəli.

 

Girirəm-çıxıram adəti üzrə,
Ağuş buxarında çubuqların mən,

Tüstüdə uçarkən qanadım dəyər,
Onların fəsinə, çalmalarına.

 

Üçüncü: “Balbekdə, frontonundan,
Məbədin yuvamı hər il qururam.

Caynaqla asılıb qalıram ordan,
Hər yedizdirəndə balalarımı”.

 

Dördüncü söyləyir: “Ünvanım mənim,
Rodosdur, sarayı cəngavərlərin.

Hər qış çalışıram kapitelini
Sütunun yuvama orda çevirəm”.

 

Beşinci: “Yaş məni ağırlaşdırır,
Fikrim var dayanam buna görə də,

İlıq Maltanın ağ terraslarında,

Orda səma da göy, orda su da göy”

 

Altıncı sözləyir: “Mənə xoş gəlir,
Qahirə; başında minarələrin,
Bir naxış yapıram samanla, gillə,
Hazırdır beləcə qış evim mənim”.

 

Yeddinci söyləyir: “yuva qururam,

Mən Nilin ikinci astanasında.

Orda yaxşıca bir yuva yeri var,

Qranit fironun tacına baxsan”.

Hamı: “Qatarımız nə qədər ölkə,

Üstündən aşaraq uçacaq sabah,

Düzən, qarlı zirvə və ağ köpüklə,
Bəzənən dənizlər qalar arxada”

 

Sıralanıb yapma çıxıntılarda,
Çığırtı qoparır, qanad çiləyir,

Görəndə meşədə qızıl pas artır,
Coşur sevinci də göyərçinlərin.

 

Onlar nə desələr, mən anlayıram,
Çünki şair özü quşa bənzəyər.

Ancaq əsirdir o, qanadlarını,

Görünməz barmaqlıq sındırar, əzər.

 

Qanad, qanad, qanad verin ki, uçum,

Ryükert nəğməsində dediyi kimi

Qanadımı qızıl günəşə açım,
Al-yaşıl bahara tutum üzümü.

Fransızcadan tərcümə

16-17. 09. 2018

Samara

TEOFİL QOTYE. KAMELİYA VƏ QIZÇİÇƏYİ

gautier_big-min

Camélia et Pâquerette

Heyranıq şitillik çiçəklərinə,
Onlar uzaqdırlar doğma günəşdən,

Şüşəyə salınmış incilər kimi,

Büllur günəş altda şölələnərlər.

 

 

Nazlamır, oxşamır dəniz yelləri,
Onları sehrli öpüşləriylə.

Doğulur, yaşayır, onlar ölürlər,
Maraqcıl kütlənin önündə elə.

 

Xəzinə açırlar sinələrində.

Yarımşəffaf divar dalında onlar,
Sevimli kurtizan qadınlar qədər,

Qızıl qiymətinə onlar alınar.

 

İşvəli qızlar tək baş-başa verər,
Çini güldanlarda dəstələnərək.

Ya da qaytanlayar onları bir əl,
Məclisə gətirər, buket hörərək.

 

Tez-tez arasında yaşıl otların,
Barmaqlardan qaçaq, baxışdan qaçaq,
Sükutlu, kölgəli meşənin qalın,
Uzaq  yerində də bir çiçək yaşar.

 

Sadəliyi qədər gözəlliyi var,
Həm torpaq, həm səma ona vətəndir.
Və sadə ətrini axıdar, yayar,
Tənhalıq xətrinə, Tanrı xətrnə.

 

Titrəyən, vurnuxan bir ağ kəpənək,
Ya da təsadüfi zillənən baxış,
Saplağı üstündə nazlanan çiçək,

Sadəliyi ilə sizi çaşdırır.

 

Oynamayın onun həyadan əsib,
Titrəyən təzə-tər ləçəkləriylə.
Qoy onun təmiz və ətirli qəlbi,
Dolsun içinizə uzaqdan elə.

 

Qızıla alınmış kameliyanı,
Dəniz yollarıyla gələn zanbağı,

İnsan unudacaq, bəlkə bir anlıq,
Ot altında xırda çiçəyə baxıb.

 

Fransızcadan tərcümə

14-15.09. 2018

Samara

TEOFİL QOTYE. GİZLİ YAXINLIQLAR

gautier_big-min

Affinités secrètes

Qədim bir məbədin frontonunda,
İki mərmər sütun, yaşı üç min il.

Yunan səmasının mavi fonunda,
Bəyaz arzuları baş-başa gəlir;
Donuq sədəflikdə Afroditanı

Anımla göz yaşı dalğa tək axır.

Sözlər danışırlar çətin anlanan,,

Girdaba gömülən iki mirvari.
Xeneralifedə suların hər gün,
Hönkürtü qoparıb ötüşən yeri,
Boadbil vaxtından iki qızılgül,

Çiçəkləyir, çiyin-çiyinə verib.

 

Qübbələri üstdə Venetsiyanın,
İki ağ göyərçin altın ayaqlı,

May axşamı orda eşq yuvasına,
Çəkilib, pozulmaz ittifaqları.

 

Göyərçin, qızılgül, mirvari, mərmər,
Hər şey aşılanır, məhv olub gedir.

Mirvari əriyər, mərmər tökülər,

Gül-çiçək saralır, quş köçəridir.

 

Yerini tərk edən hər bir hissəcik,

Dərin bir putaya düşüb qalanır,

Köpür universal xəmir tək, şişir,

Və Tanrı istəyən şəklə salınar.

Gözlə görünməyən dəyişmələrlə

Ağ mərmər qar tək ağ bədənə dönər.

Qızılgül dodaqlar solursa əgər,
Başqa bir bədəndə çiçəklər yenə.
Yenə göyərçinlər şirin dinəcək,

Cavan aşiqlərin sinələrində.

Gözəl mirvarilər dişə dönəcək,
Gülüş mücrüsünə qapaq yerində.

 

Rəğbətin mənbəyi burda deyilmi,
Bütün amiranə şirinliklərə,
Onlarla könüllər tanıyır, bilir,
Onlar doğmadırlar bacılar qədər.

 
Yenilib bir ətrin cazibəsinə,
Bir incə şölənin, bir rəngin ya da,

Arılar çiçəyə şığıyar necə,
Atom da atoma doğru can atar.
Beləcə arzular xatirə gəlir,

Fronton üstündə, ya da dənizdə,

Şəffaf, sərin sulu fəvvarələrin,
Yanındakı şirin söhbətimiz də.

 

Qızıldan günbəzli qübbələr üstdə,
Qanad titrəyişi, odlu öpüşlər
Əhdə sədaqətli hissəciklərsə,

Can atır eşq ilə hələ görüşə.

 

Ötənlər sıyrılıb çıxır dumandan,

Unudulan sevgi yenə oyanır.

Al dodaqlar üstdə gələrək cana
Birdən öz-özünü çiçək tanıyır.

 

Parlaq gülüşlərdə ya da sədəfdə,
Görər mirvarilər öz ağlığını.

Cavan bir qadının dərisi üstdə,

Mərmər tanıyar öz soyuqluğunu.

 

Yenə göyərçinə şirin səs gələr,

Əks-sədasından iztirabının,

Öləziyər bütün müqavimətlər

Alar ürəyini tanımadığın.

 

Siz ey qabağında yanıb-əsdiyim,
Hansı gül, fronton ya  fəvvarələr,

Hansı qübbə birgə tanıdı bizi,
Çiçək ya görərçin? Mirvari, mərmər?

Fransızcadan tərcümə

03-05. 09. 2018

Samara

ŞARL BODLER. BURDAN ÇOX UZAQDA            

BaudelaireNadard-thumb

Bien loin d’ici

Bura dualanmış ərazi, mənzil,

Burda bəzəkli qız, gözəl və nazlı,

Ürəyi buz kimi, həmişə hazır,

 

İncə balınclarda başı dincəlir,
Bir əllə döşünü o  yelpicləyir,
Hovuz naləsini qəlbi dinləyir.

 

Bura otağıdır Doroteyanın,
Dinir uzaqlarda külək də, su da.

Yarı nəğmə deyir, yarı ağlayır,

Ərköyün bu uşaq bəlkə də yata.

 

Başdan ayağacan, qayğı və səylə

İncə dərisini cilalayıblar
Ətirli yağlarla, benzoy çəkiblər

 — Küncdə çiçəklərsə bayılıb qalar.

 

Fransızcadan tərcümə

20.07. 2018

Samara

ŞARL BODLER. NİFRƏT ÇƏLLƏYİ         

 

бодлер

       Le Tonneau de la Haine

Bir çəlləkdir ki Nifrət, doludur Danaidlə,

Bura güclü, qırmızı əlləriylə İntiqam,
Toranda başılovlu vedrə-vedrə əndərir,

Ölənlər axıtdığı göz yaşları, tər və qan.

 

Gizli deşiklər açıb İblis bu girdabdasa,
Onlardan axıb gedir min illərin qan-təri.

Əgər qurbanlarını cana gətirə bilsə,
Yenə də Nifrət sıxıb, qanlarını çəkərdi.

 

Nifrət əyyaşa bənzər meyxana küncündəki,
Təşnəsi şiddətlənər, çox içərsə nə qədər,
Kəsildikcə çoxalan Lerna hidrası kimi.

 

Bəxtəvər əyyaş bilir xumarlıqdan yenilər,
Yaslı tale yazılıb Nifrətinsə adına,
Yuxuya getməz heç vaxt girib masa altına.

Fransızcadan tərcümə

11.06. 2018

Samara

ŞARL BODLER.   SED NON SATİATA

бодлер

Sed non satiata[i]

Gecənin zülmətinə bənzəyən qəribə sənəm,
Havana müşk ilə ətrində qarışmış elə bil,
Hansı Faust ya cadugar əlinin qüdrətidir,
Bu qaranlıq bədənində, ya doğuldun gecədən?    

 

 

Nə şərabın, nə tiryəkin, yuxunun  ləzzətini,
Sevirəm sevgili ağzındakı cövhər kimi mən.

Yürüyər üstünə karvan tək ehtirasım, o dəm,

Qəlbim istər soyuda  gözlərində xiffətini,

 

 

O qara gözlərin ki, qəlbinin nəfəsliyidir,
Rəhmsiz huri! Məni odlayır, Stiks deyiləm,

Dolanım mən necə doqquz dəfə dövrəndə sənin.

 

 

Föhşə mail Meger, əfsus, nə gücüm var, nə halım,

Əzib iradəni yoram səni, əldən düşəsən,

Sənin yataq cəhənnəmində Prozerpin olam.

 

Fransızcadan tərcümə

26-27.05. 2018

Samara

[i] Sel non satiata – fəqət doymamış (lat.)

ŞARL BODLER.  DUELLUM

 

Duellum

  Deux guerriers ont couru l’un sur l’autre, leurs armes


Yürüyür döyüşçülər bir-birinin üstünə,
Onların silahından qan damır, tər çilənir.

Harayıdır bu oyun, bu dəmir cingiltisi,

Qəddar bir məhəbbətə əsir olan gəncliyin,

 

Qılıncların tiyəsi sınıb! gəncliyimiz tək,

Ah, canım! Ancaq iti dişləri, dırnaqları,

Qılıncı və xəncəri indi əvəz edəcək.
  — Eşq azarlı ürəyin sönməz  hiddəti vardır!

 
Vaşaq və panterlərə oylaq olan yarğana,
Tutaqlaşan igidlər sürüşüb yıxıldılar.
Yaxaraq çiçək kimi kollara qızıl qanı.

 

Bu uçurum, cəhənnəm, burda dostlarımız var!

Ağrısız enək ora, mərhəmətsiz amazon,

Beləcə qoy bilməsin nifrət alovumuz son!

 

Fransızcadan tərcümə

25-26.05. 2018

Samara

ŞARL BODLER.  SƏS

 

бодлер

(La Voix)

Beşiyim evdə kitabxananın önündə idi,
Roman, nağıl və elm vardı bizim Babildə.

Külü latınların yunan tozuyla birləşən yerdi,

O vaxt mənimsə boyum bir kitab qədərdi elə.

Mən iki səs eşidirdim. Mətin və içdən olan,
Deyirdi: “Sanki qutabdır bu Dünya ləzzətli;

Sənə o boyda mən iştah verərəm, var imkan,
Elədə kef çəkəcəksən həmişə qiymətli”.

İkinci : “Get, xəyallarında  dolaş aləmi sən

Mümkünü adla və aş hər nə varsa məlum olan!”

Dinirdi zümzümə ki, mehlə gələr sahildən.

Ya da kabusdu bu, ağlar və bilinməz hardan.

Səsiylə oxşayar həm, həm də qəlbə qorxu salar.

Söylədim: “Bəli, şirin səs!”  Nə biləydim ki, fəqət,

O zamandan mənim, əfsus, fəlakətim başlar
Və hüdudsuz bu həyatın bəzəyindən xəlvət,

Səhnələr arxasında qapqara bir girdabda,

Açıq-aşkar göründü çox qəribə dünyalar
Mən, bəsirət azarlısı, dolaşmışam burda,
İlandır hər tərəfim ki, necə qaçsam da vurar.
O zamandan da elə mən, necə peyğəmbərlər,

Sevirəm incə eşq ilə dəniz və səhranı.

Ağlaram toyda və bayramda, yasda mən gülərəm,
Şərabın ən acıısında şirin həzz alıram.

Mənə tez-tez həqiqətən olan yalan görünər,
Gözüm səmada qalır, xəndəyə yuvarlanıram.

Verir təsəlli səs: “yaşat xəyallarını, divanə!
Tanımaz, bil, bu gözəl neməti ağıllılı olan!”.

ilk dəfə 28 fevral 1861-ci ildə çap olunub

Fransızcadan tərcümə

15.05.2018

Samara

UİLYAM ŞEKSPİR. 145-Cİ SONET

sonnet 145.jpg
                              Those lips that love’s own hand did make

Sevgi kimi şirin dodaqlarından,
İki söz ucaldı: “Nifrət edirəm!”

Onun həsrətiylə yandığım zaman;

Qüssəli halımı amma görən dəm,

 

Şəfqət ürəyində yarandı birdən,
Dilini qınadı, şirin bilirdim,
Dilini həmişə, indi yenidən,
Elə bil ki, lütfə öyrədilirdi.

 

“Nifrət edirəmi” dəyişdi sonda,

Gecənin sonunda necə gün doğar.
Cin kimi qovulub gedər səmadan,
Gecə cəhənnəmə bəlkə qərq olar.

 

              “Nifrət edirəm”ə “sənə yox”u da,
              Artırıb, qaytardı məni həyata.

 

İngiliscədən tərcümə

07-08. 2018

Samara

QEYD: 145-ci sonet Şekspir sonetləri içində unikallığı ilə seçilir, çünki başqa sonetlərdən fərqli olaraq yambik pentametrlə deyil, yambik tetrametrlə yazılıb. Heca sayı ilə desək, hər misrada on yox, səkkiz heca var. Azərbaycancaya bu sonet də 11 heca ilə çevrilib, çünki bizim səkkizhecalı şeirlə, təəssüf ki, Şekspir sintaksisini orijinala nəinki adekvat, hətta yaxın da vermək mümkün deyil. Orijinala yaxın ölçü seçən rus tərcüməçiləri sonetdən çox az şey saxlaya bilirlər.