SƏMƏD VURĞUNUN «VAQİF» KOMEDİYASI İLƏ BAĞLI QEYDLƏR

Səməd_Vurğun

Mən Səməd Vurğunun “Vaqif” pyesini  az qala əlli il qabaq oxumuşdum. Və hamı kimi mən də bu pyesi dram bilirdim, indi oxuyuram, görürəm əməlli-başlı komediyadır.

Heç kim inkar edə bilmiz ki, Səməd Vurğun Azərbaycan dövlətçiliyi tarixində xidmətlər olmuş İbrahim xanı əsil oğraşa çevirmişdir. Onun yanında çox mühüm vəzifə tutmuş Vaqif xanı Vidadi ilə söhbətində “köpək” adlandırır.

“Mən orda olmasam qan çıxar dizə,
O bəzən hirslənib quduran zaman,
Mənəm zəncirini dartıb saxlayan…”.

Molla Pənah Vaqif (“hər oxuyan Molla Pənah olmaz!”) xidmət elədiyi dövlət başçısı haqqında belə danışardımı? Ümumiyyətlə, Vaqif bu tərzdə danışmaq səviyyəsinə enərdimi?

Bundan əvvəl Səməd Vurğun Cavad xana döşəyir. Guya Vidadini saraya, saray şairi olmağa dəvət etməyə Cavad xan tərəfindən göndərilən adamları vidadi qovur.

Sual çıxır: Cavad xan Vidadini neynirdi? Vidadi Gəncədə ağsaqqal vaxtında nə yazacaqdı? Yenə “Durnalar” şeirini?

Yox, məsələ ayrıdır!

“Sizi vəzirliyə dəvət edir xan”.

Yəni nazirliyə.

Mədəniyyət naziri olmağa?

Vidadi qəbul etmir:

“Məndən nə şah olar, nə də xan olar”.

Necə yəni şah ya xan? Guya Cavad xan öz yerini Vidadiyə verəcəkdi? Yəni bu uyğunsuzluqlar, bu hoqqalar, əlbəttə, gülüş doöurmaq üçün yazılıb, ancaq millət nədənsə səksən ildir ki, bu cəfəngiyatı eşitdikcə “dərin fikirlərə qərq olur” (yazıq…). Читать далее

Реклама

POL VERLEN. BÜLBÜL

verlain-19

Le rossignol
Necə ki, çığıraraq, quşlar uçar qatarla,
Üstümdə qanad çalır bütün xatırələrim.
Saralmış yarpaqları arasında qəlbimin,
Çırpınar qızılağac, əyri gövdəsi yəqin,
Görünür Peşmanlığın bənövşəyi-bulanıq,
Sularında ki, yavaş, fikirli-qəmgin axır.
Sonra qayğılı bir səs ucalır titrəyərək,

Yatırdır onu tezcə çiskinlə əsən külək.

Külək də yavaş-yavaş elə öləziyir ki,

Heç nə eşidilməyir bircə an keçən kimi.

Bircə səs dinir ancaq, sahibi də olmayan,
Təkcə bu sevimli səs – ah, necə qəlb dağlayan!
İlk məhəbbətim olmuş quşun səsidir dinən,

İlk görüşdəki kimi gözəl oxuyur yenə.

Əzəmətli qəm dolu işığında bir ayın,

Təntənəylə ucalıb həndəvərə yayılır,

Ağımtıl, melanxolik və ağır yay gecəsi,
Toran və sükut dolu indi onun sinəsi;

Küləyin hənirindən mavilik qırışlanır,
Təkcə ağac titrəyir, quşun da gözü yaşlı.

 

Fransızcadan tərcümə

02-03. 11. 2018

Samara

MÜŞFİQİN KƏLLƏSİ

03.jpg

“Yerə qabığından mərkəzinəcən,
Qan hopub” – deyibdir  böyük klassik.

Yerin harasını azca didəsən,
Torpağın altından çıxacaq sümük.

 

 

Ayaq sümükləri, qol sümükləri,

Qalaq-qalaq yatar kəllələr, ya tək.

Dişləri ağarır, ya da diş yeri,

Halımız dəyişir birini görcək.

 

 

“Paltarın altında elə hər insan,

Skeletdir” deyib başqa klassik.

İnsan sümüyünü gördüyümüz an,

Çoxumuz yolunu azlr tələsik.

 

 

Xurma kölgəsində, çay qırağında,
Hurilər içində yer arzularkən,

Birdən qabağına kəllə çıxanda,

Sarsıdır dişini ağardan çənə…

 

 

Gediblər, durmadan gedir nəsillər,

Milyarddan birinin qalmır adı da.

Çürüyüb torpağa dönənə qədər,
Sümüyün elə bil öz həyatı var.

 

 

Dünən qan tökülən torpağı indi,
Çiçəklər bürüyür gözəl ətirli,

Bəlkə sümüklərin sayəsindədir,
Unudular dünya cinayətləri.

 

 

Öldürülənlərin tək bir əsrdə,

Toplanıb yığılsa kəlləsi əgər,
Ucalıqda Babil qülləsini də,
Ötər, ya ən hündür ehrama dönər.

 

 

Dünüən bircə gündə bir məzarlığı,
Buldozer ağzına verən qoçaqlar,

Müşfiqin başını bu gün axtarır —
Şair kəlləsinə indi tələb var…

 

 

Kəllənin nə dili, nə də ki, beyni,
Adını çağırsan, deməz ki, kimdir.

Haqsız, məhkəməsiz güllələlənı,
Şou səhnəsinə çəkirlər indi.

 

 

Bütün qurbanların əgər kəlləsi,

Yığılsa, ən nəhəng ehrama dönər.

Ordan bir sümük də əgər çəkilsə,
Bu məbəd uçulub dağılıa bilər.

 

Verib kəllələrlə baş-başa indi,
Müşfiqin başı da kəllədir adi.

Şeir nədir, deməz heç adını da,
Ağır cinayətə sübit-dəlildir…

 

03.11. 2018

Samara

  TEOFİL QOTYE. MİLAD

gautier_big-min

         Noël

Göydə qara bulud, qardan ağ hər yer,

Zəng səsi ucalsın sevinc çalarlı!

İsa doğulubdur; — Məryəm əyilir,

Körpənin sevimli üzünə sarı.

 

 

Qotazlı pərdələr asılmayıbdır,
Körpəyə dəyməyə qışın soyuğu;

Təkcə pərdilərdən sallanıb qalır,

Örtüyə bənzəyən hörümçək toru.

 

Təmiz bəlim üstdə bədəni əsir,
Bu xırda körpənin, əziz İsanın,
Onu qızdırırlar nəfəsləriylə,

Gələrək öküzlə ulaq yaxına.

 

Damın bəlimində qar komalanır,

Damın üstündəsə açıqdır səma.

Mələklər üz tutub çobanlar sarı

Oxuyur: “Miladdır! Sevinsin hamı!”

 

Fransızcadan tərcümə

18-19.10. 2018
Samara

KAŞOQÇİNİN QƏTLİ OLMASAYDI, ƏRDOĞAN ÖZÜ BUNU DÜZÜB-QOŞMALIYDI…

jamal.jpg

Ərdoğanıın (İndi Türkiyə — Ərdoğandır, necə ki, Rusiya – Putindir) qiyamtə qoparmağı səudilərin törətdiyi cinayətə, yəni  Jamal Kashoqçini öldürdüklərinə görə deyil, Ərdoğan Kaşoqçi kimi on minlərlə, yüz minlərlə insanı kütləvi və səassız yürüdülən ittihamlarla qoyun sqürüsü kimi dəhmərlərib türmələrə salır və orda çürüdür, onların arasında, əlbəttə jurnalistlər də var. Ərdoğanən ən şirin arzusu ölüm hökmüdür və bunu gizlətmir və bu hökmü düşməni saydığı bütün insanlara, ilk növbədə jurnalistlərə tətbiq edərdi. Ərdoğanda şərəf və ləyaqət yoxdur, onun Putinlə münasibətləri bunu aydın göstərir, Ərdoğanda yalnız hakimiyyət ehtirası var, şərəf və ləyaqəti olmayan adam başqasının ləyaqətinə hörmət etməz. Kaşoqçinin ölümü Ərdoğanın əlinə girəvə kimi düşüb, İranla, Katarla yaxınlığına görə ona təzyiq göstərən, Birləşmiş Ştatları da bu təzyiqə fitvalayan Səudiyyə krallığının möqeyini sarsıtmaq üçün bundan yaxşı fürsət ola bilməzdi. Yəni indi əslində ürəyinin dərinliklərində Ərdoğan Kaşoqçini öldürüb meyidini doğramış adamyeyənləri ən yüksək Türkiyə mükafatı ilə təltif etməyə hazırdır…

Yəni məşhur bir ifadədədən istifadə etmklə demək olar ki, Kaşoqçinin qətli olmasaydı, Ərdoğan bu hadisəni özü düzüb-qoşmalıydı…

16.10. 2018

Samara

TEOFİL QOTYE. LUKSOR OBELİSKİ[i]

gautier_big-min          

L’obélisque de Luxor

Tənha dayanmışam keşiyində mən,

Dağılıb-tökülmüş nəhəng sarayın.

Əbədi tənhalıq məni bürüyən,
İndi sonsuzluğa üzü sarıyam.

 

Uzaq hüduduna nəzər çatmayan,

Üfüqdə, bir kol da bitməyən və lal

Səhra matəm rəngli günəşin altda,
Sarı kəfənini ətrafa yayar.

 
Bu çılpaq torpağın  yuxarısından,

Asılan səma da mavi səhradır.

Bir bulud keçməyib ordan heç zaman,
Şəffaf təmizliyi dəhşət oyadır.

 

 

Nilin sularında sanki yox həyat,

Qaynar qurğuşundan pərdə bağlayıb,

Elə ki, sahildən cumur begemot,
Çayın qırışlanan səthi parlayır.

 

 

Acgöz timsahlarsa düşüb qalıblar,
Adaların odlu qumları üstdə.

Bişirir onları qalın qabıqlar,
Nalə də çəkirlər bəzən istidən.

 

Durub qaraleylək nazik ayaqlı,
Sinəsinə əyri dimdiyi girib.

Hansı lövhədəsə sanki dualı

Tot əlyazmasının açır şifrini.

 

Kaftarlar gülüşər,çaqqallar ular,
Havada hərlənib çevrələr cızan,
Ac quzğun elə bil sızlayıb ağlar,
Ağ səmada qara vergülə bənzər.

 

 

Ancaq tənhalıqdan gələn səsləri.
Batırır sfinkslər əsnəmələrlə.

Belə keçiriblər çox əsrləri,
Bir duruşsa üzər, yuxuya səslər.

 

Sən bəyaz qumların parıltısından,

Və həmişə odlu günəşdən doğan

Şərqin şölələnən qəmi! Dünyada,
Varmı başqa qüssə sənə tay olan?

 

Aman istəməyə məcbur edən sən!

Bütün məzələrdən doyan krallar,
Yenilib düşərlər sarayda birdən,
Ağırlığın elə məni də yıxar.

 

Quru gözlərindən səmanın heç vaxt,
Külək yaş çıxarmaz bircə damla da.

Zaman da dincini sanki alaraq,
Söykənib dayanıb lal saraylara.

 

 

Burda təsadüflər heç nə dəyişməz,
Qayğılanmaz üzü əbədiyyətin,

Dəyişir bu dünya bütün, Misirsə,

Dəyişməzlik üstdə dayıb mətin.

 

Elə ki dirənir boğaza qüssə,
Dost kimi yığılan mənim yanımda,
Müasirləridir təkcə Ramzesin,
Qədim fəllahlar və mumiyalardır.

 

Görürəm əyilib nəhəng bir sütun,

Silib simasını ötən əsrlər.

Ağ yelkən qaldirıb çapıq şütüyür,
Kolazlar aşağı-yuxarı Nillə.

 

 

Ah, necə istərdim, qardaşım kimi,
Parisdə olaydım elə bu anda.

Gəzib əylənəydik birgə ikimiz,

Doymadan şəhərin tamaşasından.

 

 

Orda qabağına abidələrin,
Gəlib toplaşırlar canlı adamlar.

Qəlbən sevinirlər açanda birdən,
İeratik yazı sirrini onlar.

 

 

Sərin fəvvarələr durub yan-yana,
Səpilir onlardan al-əlvan duman,
Qədim qranitin isti tozuna;

Qranit allanır, cavanlanır da.

 

Senanın gül rəngli damarlarından,

O da mənim kimi doğulub elə.

Mən ancaq bir yerdə durub qalıram,
O həmişə yaşar, mənsə ölüyəm.

 

Fransızcadan tərcümə

14-16. 10. 2018

Samara

[i] Luksor obeliski (obélisque de Louxor)  — Luksor obeliski Parisin mərkəzidə, Barışıq meydanındadır, 2-ci Ramselin dövründə yaradılıb və əvvəlcə Misirdə Luksor məbədinin girəcəyində yerləşib. 1830-cu illərin əvvəlində kral Məhəmməd Əli onu Fransaya bağışlayıb.

TEOFİL QOTYE. ÖLÜ UŞAĞIN OYUNCAQLARI

gautier_big-min

Les joujoux de la morte

Köçdü bu dünyadan balaca Meri,
Tabutu da elə balacaydı ki,

Onu qoltuğuna asanca vurub,
Aparardın kaman qılafı kimi.

 

Masanın üstünə, yerdə xalçaya,
Dağılıb-tökülüb uşağın irsi.

Ağlar görünüşlü, qolları sallaq,
Yıxılıb kloun, büzük və rəngsiz.

 

İçindəki ağac saxlayır ancaq,
Kuklanı, sökülüb hələ dağılmır.

Gözündə donan yaş elə bil inci,

Çəkdiyi bir ahdan kartonu qalxır.

 

 

Oyuncaq mətbəxdə baxımsız indi,
Boyalı taxtadan nimçələr qalır.

Sanki Frankoni bura sirkidir,
Meydana piyada çıxır atlılar.

 

Musiqi qutusu sükut içində.
Xırdaca əlinin izləri qalan,
Dəstək çəkilərsə əgər yenidən,

Naləli zümzümə ucalar ondan.

 
«Ah, ana, mən sizə söyləyərəm!” də,
Necə də titrəyir, əsir duyğular.

“Ulan Kadrili” də elə qəmlidir,
Matəm mahnısının onda hüznü var.

 

 

Və  yanaqlarınız  yaşdan islanar
Donna e mobile çarx üzərində,
Hərlənib dinəndə, qəlb alovlanar,
Sonra nəğmə bitər, öləziyər də.

 

Faciə dolaşıq, çətin  anlanan,
Uşaq küsüsüylə ürəyin dolar.

Burda oyuncaqlar mələkdən qalıb,

Tamam bir beşiyi boşaldıb məzar.

 

Fransızcadan tərcümə

08-09. 10. 2018

Samara

TEOFİL QOTYE.  BULAQ

gautier_big-min

          La source

İki daş arası, gölə lap yaxın,

Adamsız bucaqda qyanayır bulaq.

Həvəslə, yüngülcə şütüyür axın,

Sanki uzaqlara gedib çıxacaq.

 

 

Zümzüməylə deyir: “Nə xoşdur indi!

Elə qaranlıqdı torpaq altdasa!

Daha sahillərim yaşıl çəməndir,

Aynamda göylərin parlaq əksi var.

 

 

Göy yaddaş çiçəyi pıçıldayaraq,

Deyir ki, unutma məni, nə olar.

Cırcırama iti qanadlarıyla,

Oynayaraq məni azacıq dalar.

 

Quşlar içir mənim camımdan indi,
Kim bilir, bu yolu xeyli dolanıb,
Bəlkə də bol sulu bir çaya döndüm,

Onda içirdərəm düzü-dünyanı.
Bəyaz köpüyümlə bəzənər mənim,
Qranit sahillər və daş körpülər.

Məndə tüstülənib yol gedər gəmi,
Böyük Okeana çıxana qədər”.

 

Cavan bulaq dil-dil ötür beləcə,
Gələcək günlərə qurur yüz plan,

Elə bil ki, onun şütüyüb keçən,
Suları istəyir çıxa camından.

 

Beşik təmasdadır məzarla ancaq,

Gələcək nəhəng də körpəcə ölər.

Bu körpə bulaq da yuvarlanacaq,
Gölün sularına, qoymadan əsər

Fransızcadan tərcümə

01-02.10. 2018

Samara

TEOFİL QOTYE.  BULUD

gautier_big-min

  La nue

Üfüq üzərində bulud yüksəlir,
Donu mavilikdən biçilib onun.

Çılpaq bakirədir baxsan elə bil,
Ayna sularından çıxır bir gölün.

 

Sədəfdən ləyənin içində durub,

Gedir mavilikdə dalğalanaraq.

O da Afrodita kimi yoğrulub,

Hava köpüyündən yaranıb ancaq.

 

Görünür göz oxşar hər duruşundan,
Gərdəni naməlum cizgiləriylə.

Yağış tək çiləyir şəfəq anbaan,

Atlas çiyinlərə qızıl gülləri.

 
Mərmər ağlığı var onda, qar həm də,
Bu iki çaları qovuşdurur eşq.

Sanki Korredjonun bir əsərində,
Çılpaq Antiopa yuxuya dalmış.

 

 

İşığa bürünüb uçur, qalxır o,

Alpdan, Apenindən yüksəyə daha,

“Əbədi qadınlıq”  bacısıdır o,

Onda ilk yaranış gözəlliyi var.

 

Mənsə ehtirasla qanadlanaraq,
Əbəs can atıram yenə də ona.

Uçur mənim ruhum buluda sarı,

Hazır İksion tək basa bağrına.

 

 

Ağlım mənə deyir: “Bu, bir dumandır,
Onda öz arzunu görürsən elə.

Ya bir kölgədir o, külək oynadan,

Köpük tək dağıla, kimə fərq elər?”

 

Duyğu cavab verir: “Fərq elər hökmən!

Dünyada gözəllik sayılan nədir?

Sevimli bir kabus, qəlbi titrədən,

Yoxluqdan, heçlikdən yaranır qəfil.

 

Qəlb aç İdeala, ürəyinə sən,
Gözlərin doyunca göyləri doldur!

Bulud da, qadın da sevə bilərsən,

Vurul və sev ancaq! Ümdəsi budur!”

 

Fransızcadan tərcümə

28-29.09. 2018

Samara

  TEOFİL QOTYE. XOŞ AXŞAM

gautier_big-min

La bonne soirée

Lap itin günüdür! – həm yağış, həm qar

Əsirlər qozlada arabaçılar,

Burunları göyərib.

Dekabr axşamı belə havada,
Ocaq qırağında qıç uzadaraq,
Çıxmayasan heç yerə.

 

Üstəlik kamindən bir az aralı.
Yumşaq bir kreslo, axsaq ayaqlı,

Elə bil əl eləyir,

Sevgiliniz kimi mehriban baxır,

Nəvazişli səslə sanki çağırır,

“Evdən çıxmayın!” deyir.

 

Krujeva bəyaz döşləri necə,

Yarımçıq örtürsə, indi eləcə,
Gülrəng kəsik kağızla,
İşığı süd rəngli çıraq qapanıb

Şöləsinin əksi bəzər tavanı,

Otaq sükuta dalar.

 

Heç nə eşidilmir, və bu sükutda,
Kəfgirin səsidir dinən saatda,
Dayanmadan yellənər.

Ağlayıqr qıraqda sərsəri külək,
Sanki fikri budur hiylə gələrək,
Evə soxulub girə.

 

Bal gedir ingilis səfirliyində,
Hazıram, frakım önümdə indi,
Durub qolları sallaq.

Jiletim əsnəyir, köynək az qalır,
Danışa, bilmir ki, ağ qolucları,

Bəs haçan taxılacaq.

 

Uzun, dar burunlu çəkmələrimin,
Parlaq boyasına əksi çilənir,

Alovlanan yerlərin,
Yanındasa nazik qalstukların,
Mənim əlcəklərim donub qalıblar,
Cüt ələ bənzəyirlər.

 

Getmək zamanıdır! – Burda da əngəl,

Növbəyə durasan çatanda gərək,

İzləyəsən keçəndə,

Xanımlar əyləşən karetaları,
Gerbləri vurulub qapılarna,
Matahları içində.

 

Qapının ağzında g dayanıb hələ,
Görəsən ki, necə alaylanaraq,
Qonaqlar yığışırlar;

Təravətli üzlər, qoca sifətlər,
Fraklar, sinəni açıb göstərən,

Dekolteli korsajlar.

 

 

Yüngül, buludları xatırladan tül,
Qırmızı dərili kürəyi örtür,

Görünür sızaqları.

Burda diplomatlar və dendilər var,
Onların üzündə ağuş çalarlar,
Heç nə demir maraqlı.

 
Burda çəpəri var dul arvadların,

Quzğun ya qartal baxışlıdırlar.

Asan deyil aşasan,

Sədəfli, boyalı xırda gözəlın,
Zərif qulağına xəlvət əyilib,

Ürəyini açasan!

 

 

Yox, gedən deyiləm! Ancaq elə ki,
Operada çiçək dəstəsindəki,
Məktub gözünə dəyər;
Parmada yetişmiş bənövşələrdən,

Dağılar, ürəyi nə var göynədən,

Şübhə yox ki, o gələr.

 

 

İntermezzosu var məndə Heynenin,
Rəfdə qonşusudur kitabı Tenin,

Qonkurlar da var hələ,

Zaman necə keçdi, xəbər tutmaram,

Kitabı oxuyub sona çatmaram,
Göümə yuxu gələr.

 

Fransızcadan tərcümə

22-23.09. 2018

Samara