BƏXTİYAR VAHABZADƏNİN GÜLMƏLİ “GÜLÜSTAN” POEMASI

GÜLÜSTAN.jpg

Məni İnternetdə Bəxtiyar Vahazadənin tənqidinə görə söyən heyvərələr mənə “Gülüstan” poemasını xatırladırlar: guya bu poemanı yazmaqla Bəxtiyar Vahabzadə bərabəri olmayan milli şücaət göstərib.

Məcburam ki, bu gülməli poema haqqında da yazam. Poema doğrudan da gülməlidir. Adına fikir verirsiniz? “Gülüstan”! Fars sözüdür “gül”(  گل) və stan. Yəni güllü-çiçəkli yer. Fars sözü! Burda təəccüblü heç nə yoxdur. Azərbyacanın şimalında olan xanlıqlar müstəqil dövlət yox, İran monarxiyasının vassalları olublar və öz aralarında daim çəkişiblər, daim Türkiyənin həmlələrinə məruz qalıblar, Rusiya tərəfinə meyllənəndə İran xanlıqarın ərazisinə qoşun yeridib və s.

1804-1813 –cü illərdə Rusiya ilə İran arasında gedən müharibələrdə Azərbaycan döyüşən tərəflərdən biri olmayıb, ola da bilməzdi, çünki o vaxt təbiətdə və tarixdə Azərbaycan dövləti yox idi. Müqavilə bağlanan vaxta qədər şimal xanlıqlarının əksəriyyəti Rusiya imperiyasının tərkibinə keçmişdi (Gəncə — 1804-cü ildə), müqavilə əslində çoxdan yaranmış vəziyyəti qeydə alırdı, 1812-ci ilin oktyabrında ağır məğlubiyyətdən sonra İran Azərbaycanın şimal hissəsindəki ərazilərdən əl çəkməyə məcbur olur: bu o deməkdir ki, şimali Azərbaycan o vaxta qədər beynəlxal hüqüq normalarına görə İran ərazisi olub, Azərbaycan isə beynəlxalq hüqüq subyekti kimi mövcud olmayıb.

Yəni “Azərbaycanı böldülər” iddiası ağ yalandır. Əslində Əslində Gülüstan, sonra Türkmənçay müqavilələri Şimali Azərbaycan ərazilərinin birləşdirir, feodal dağınqlığına son qoyulurdu. Bu müqavilələrdən sonra azərbaycanlıların vahid millət kimi inkişafı başlayır.

“Gülüstan” poemasını yazanda Bəxtiyar Vahabzadənin 35 yaşı olub, universitetdə sovet (!) ədəbiyyatını tədris edirdi, bunları gözəl bilməliydi. Və onu da bilməliydi ki, Gülüstan müqaviləsi olmasaydı, bəlkə də Şəkidə mal otarardı, çünki Azərbaycanda heç bir sovet ədəbiyyatı və heç bir universitet (cənubda Azərbaycan universiteti var?) olmayacaqdı.

İndiki Azərbaycanın əsası Rusiya imperiyasında qoyulub. SSRİ-də isə bitkin halda formalaşıb. Bunun üçün də biz Vlaıimir İliç Leninə minnətdar olmalıyıq. Çünki 1922-ci ildə SSRİ yaradılanda Stalin təkidlə muxtariyyə planını yeridirdi. Yəni milli ucqarlar Rusiyanın tərkibində muxtariyət kimi qalmalıydılar. Lenin bu planı rədd edir, hər milli ucqara müttəfiq respublika statusu – SSRİ tərkibindən çıxmaq hüququ ilə!- verilməsi təkfini irəli sürür. Yəni əslində Lenin bizə qurulu dövlət bağışlayır. Başqa xalqlar  kimi əsrlərlə mübarizə aparmadan, sərhədlər uğrunda dəryalarla qan tökmədən hazır dövlət alıb qoyuruq cibimizə. Biz Lenindən narazı ola bilərikmi? Hanı Leninin heykəlləri? Qaytarın qoyun yerinə! Bəxtiyar Vahabzadə özü Lenini sevib, ona poema yazıb, Heydər Əliyevin köməyi ilə SSRİ dövlət mükafatı alıb (5 000 r, bir “Volqa”nın pulu)… Yəni Bəxtiyar Vahabzadə həmişə bilib ki, çörəyi hardan çıxır. Gülüstan poeması isə gənclik lotuluğu olub. Hərçənd 35 yaşlı universitet müəlliminə lotuluq yaraşmaz…

İndi kim Gülüstan müqaviləsindən kim narazıdırsa, baxsın Cənubi Azərbaycana. 1812-ci ildə İran Rusiyaya qalib gəlsəydi, bizim şimal əraziləri həmişəlik keçərdi İrana. Biz İranın içində dövlət qura bilərdikmi? Yox! Cənubda otuz milyona yaxın azərbaycanlı var, onlar nəinki dövlət qura bilmirlər, hətta bir məktəb də aça bilmirlər…

Şimalda pis-yaxşı dövlətimiz var. Düzdür, parlamentimiz yoxdur, məhkəməmiz yoxdur, məmurlar oğrudurlar… Ancaq dövlət var, ruslar açan akademiya da var, ruslara yaradan kinostudiya da var, ruslar yaradan (Tuqanov!) teatr var… Məktəblərimiz var, mətbuatımız var. Televiziya da var, hərçənd gecə-gündüz yalan danışır…

Bəli, xalq aralı düşüb. Ancaq xalq həmişə birləşə bilər (buna tələsmək lazım deyil, 1990-cı ildə İran sərhədini dağıdanlar başıpozluq edib, İranı düşmənə çeviriblər). Ancaq Gülüstan müqaviləsi olmasaydı, biz Rusiya imperiyasının tərkibinə keçməsəydik, heç bir dövlət-zad olmayacaqdı…

Bunu azərbaycanca yazıram ki, ruslar oxumasınlar. İndi lazım deyil. Putindən sonra, Rusiyada demokratik rejim yarananda ruslarla oturub Gülüstan müqaviləsinin şərəfinə araq da vurmaq olar…

14.01. 2019

Samara

 

P.S. Poemanın bədii xüsusiyyətlərini ayrı yazıda təhlil etmək olar. Gülməli şeylər çoxdur.  Bir beyt:

“Necə ayırdınız dırnağı ətdən-
Ürəyi bədəndən, canı cəsəddən?”

Universitet professoru bilməyib ki, “cəsəd” ərəbcə ölü bədəndir…

X.X.

Реклама

POL  VERLEN. GREEN

verlain-19

Green 

 

Bax, yarpaqlar, budaqlar, çiçəklər və meyvələr,

Bu da ki, eşqinizlə döyünən ürəyimdir.

Gəlin qırmayın onu iki zərif ağ əllə,

Necə həqir olsa da, hədiyyəmə baxın bir.

 

Şehə başdan ayağa bürünmüşəm gəlincə,

Alnımda dönür buza indi səhər yelindən.

Düşüb ayağınıza, izn verin, dincəlim,

Anıb şirin anları qüssəmi dağıdım mən.

 
İndiyəncən sizin son alovlu busələrlə

Xumar başımı qoyum gül kimi sinənizə.

Məni qayğılandıran fırtına yatsın belə,
Yatım bir azca, çünki siz də dincəlirsiniz.

 

Fransızcadan tərcümə

Qeyd: şeirn adı orijinalda ingiliscədir. Green – yaşıl; gənc; təzə; çiçəklənən

10-11. 01. 2019

Samara

DƏNİZ

07 3.jpg

Uşaqkən bilmirdim yaxındır Xəzər,

Lap həndəvərdədir bu mavi dərya.

Dərə-təpəli yol kəsə gedilsə,
On beş kilometr ola-olmaya.

 

 

Küləyi tanıyıb “Xəzri” desək də,
Bəlkə bilən yoxdu əsir dənizdən.

Ay özü dənizdən yaxındı kəndə,

Hər axşam baxırdı göyün üzündən.

 

Kürlə əlləşirdi bizim camaat, adamlar,
Çörəyimiz onda, suyumuz onda,

O taya bu kiçik çayı adlayan,
Aşırdı həddini dünyamızın da.

 

 

Kənd camaatı dəniz xalqı deyildi,
Gəmilər qayıra, dalğalar aşa,

Balaca bir çayın girinci idi,

Gah qorxur quruyar, gah qorxur daşar.

 

 

On beş kilometr aralı bizdən,
Mavi dəniz vardı fırtına dolu.

Kəndi qorxudurdu Xəzri özü də,

Xəzri əsən zaman Kür də qorxulu…

 

 

Çay adamlarıydıq, həqir, çəkingən,
Yoxdu iddiamız böyük işlərə.

Yaxın dəniz kimi duyurduq hərdən,
Öz içimizdəki keşməkeşləri.

 

07. 01. 2019

Samara

  POL VERLEN. RƏFİQƏLƏR: 1. BAHAR

verlain-19

Les Amies 1. Printemps

Bədəni məsumluq həyəcanıyla,
Yanan qızıl saçlı zərif gənc qadın

Dedi şirin səslə, dedi astadan

Bəyaz telli gözəl qıza bunları:

 

 

Çiçək cilvələnir, ləçək şirəli,

Sənin uşaqlığın necə möhtəşəm:

Lütf et, barmaqlarım oxşasın bu dəm

Qızıl gül qönçəsi alışan yeri.

 

İzn ver bu təzə  otların üstdən,

İçim sərin bu şeh damlalarını,

Dolsin incə gülün ətri burnuma.

 

Məmnunluq, əzizim, görünə birdən,
Üzündə, alnını işıqlandıra,
Üfüq şölələnər necə ki danda.

Fransızcadan tərcümə

01.01. 2019

Samara

   POL VERLEN. MƏKTUB

verlain-19

Lettre

 

Təcili qayğılarla gözünüzdən uzağam,

Qoy mənə şahid olsun bütün tanrılar, madam.

 

Adətim üzrə yenə darıxıram, ölürəm,
Beləcə keçir günüm, ürəyimdə acı qəm.

 

Qayğım ola nə qədər, məni izlər kölgəniz,

Gecə yuxularımda, fikirlərimdə gündüz.

 

Hər gecə, əziz Madam və gündüz, gözəl Madam!

Qalan ruhdur, bədənim məni tərk edib tamam,

 

Nəticədə mən özüm çevrilirəm kabusa,

Həyəcanlar bürüyüb, baxın, batıram yasa.

 

Ah, qədirsiz ağuşlar, qədərsiz ehtiraslar

Kölgəmsə kölgənizə qovuşmağa can atar.

 

Hələliksə, əzizim, sənn nökərinəm mən

Söylə, tutuquşundan, itindən, pişiyindən,

Razısanmı tamam sən? Yenə də kompaniyan,
Xoşmu həmişəkitək? Silvani ilə aran,

 

Yaxşımı? Olmasaydı sənin ala ala gözlərin,

Qara gözlərini mən onun sevərdim yəqin…

 

Mənə qaş-göz elərdi haçansa…lap onun mən…

Ah, Madam, divanə bir fikir girib beynimə,

 

Yer üzünü fəth edəm, atam xəzinələri,
Ayağınız altına – eşqinizin dəyəri.

 

Möhtəşəm ürəklərin qatı qaranlıqlara,
Nur saçan ən şərəfli alovuna bərabər.

 

İnan, Kleopatranı sizi mən sevən qədər,
Nə Mark-Antuan sevib, Sezarın özü nə də.

 

Şübhə etməyin, Madam, bircə gülüşünüzdən
Ötrü Yuli Sezar tək hazıram vuruşam mən.

 

Və Antuantək qaçam bir öpüşün vədinə,
Xydahafuz, bu qədər. Uzun alındı yenə.

 

Oxumağa sən bunu vaxt itirsən nə qədər,
Yzanda sərf etdiyim zəhmətə çətin dəyər.

 

Fransızcadan tərcümə

QEYD: Şeirin orijinalında bir necə dəfə müraciət forması dəyişir, həm “”siz”, həm “sən” işlədilir.

27-29.12. 2018
Samara

RƏSUL RZANIN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. ƏSİL ŞAİR NAZİM HİKMƏT VƏ RƏSUL RZA XALTURASI

RASUL_RZA

Rəsul Rza dənizə çoxlu şeirlər yazıb, şeir deyəndə ki, sözləri düzüb alt-alta, hər şeirin uzunluğu kilometr…

“Ləpələr elə bil dəvə karvanıdır…”

Başa düşdük…

“Hər dalğa bir dəvədir”

Bu, təkrardır. Bir misra əvvəl deyilmişdi. Başqa şeirində də dalğa “nərə” oxşadılmışdı…

“Dəvələr dənizin üstündə döşlərini qabardıb gəzir…”

Bu, ağ olmadı?

Şairin zənnincə, ağ olmayıb. Ağ qabaqdadır:

“Böyükləri sanki şahdır, kiçikləri vəzir…”

Yazıq oxucu… Bunu yazan misra hesabı pulunu alıb qoyub cibinə, oxucuya qarınağrısı qalır…

Sonra:

“Sanki hər damla bir insandır…”
Dalğa — dəvədir, damla – insan…

“Damla sahilə düşsə,

qumlarda pünhan olur…”

Bunu lap Əliağa Vahid kimi yazıb: “Pünhan olur…” Burda bir əğyar çatışmır…

Və axıracan bu cür cəfəngiyyat…

Qəriblikdə, xüsusən birinci on-on beş il, gah mahnı xatırlayırsan, gah haçansa əzbərlədiyin ya eşitdiyin şeir. Mən hərdən Həsən Əblucun səsiylə dəniz haqqında bir şeirin bəzi misralarını xatırlayıb kövrəlirdim. Elə bilirdim şeir Rəsul Rzanındır.Tək elə bu şeir görə Rəsul Rzanı sevir, onu qüdrətli sayırdım. Sonra İnternetin zamanı gəldi, həmin şeir axtardım, tapdım….

Şeir Nazim Hikmətindir…

Bu iki şeirin müqayisəsi kifayətdir ki, Nazim Hikmətin əsil şair, Rəsul Rzanın isə xalturaçı olduğunu açıq görəsən…

NAZİM HİKMET

HASRET

Denize dönmek istiyorum!
Mavi aynasında suların:
boy verip görünmek istiyorum!
Denize dönmek istiyorum!

Gemiler gider aydın ufuklara gemiler gider!
Gergin beyaz yelkenleri doldurmaz keder.
Elbet ömrüm gemilerde bir gün olsun nöbete yeter.

Ve madem ki bir gün ölüm mukadder;
Ben sularda batan bir ışık gibi
sularda sönmek istiyorum!
Denize dönmek istiyorum!
Denize dönmek istiyorum!

29.12. 2018

Samara

ƏYRİLİK        

                     «Hər nə gördüm, əyri gördüm…”

                                               Vaqif

                                «The time is out of joint…”

                                          Shakespeare

Əyrilik şərtidir yəqin həyatın —
Düppədüz olsaydı əgər yer üzü
Çaylar yer üzündə necə axardı?

Necə yaşayardı dənizlər özü?

 

 

Ağac da olmazdı, olmasaydı çay,
Ehtiyac olardı  kölgəyə nə də.

Bütün nemətlərə istək, ehtiyac,

Yaranır dünyanın əyriliyindən.

 

 

Soyuq da, isti də qədərindəsə,
Hamı etibarlı, düzdüsə hər kəs,

Çətin ki, harasa kimsə tələsər,
Qapıdan çıxmağa tapılmaz həvəs.

 

 

İnsanın özünü yer üzərində,

Elə əyrilikdir axın tək qovan,
Hər şey düz olsaydı, həm də yerində,
Hansı dəli idi yerindən duran?

 
Necə mütləq ola, davamlı ola,
Zaman oynağından çıxır anbaan,
“Olummu, ölummü?” monoloquyla,

Səhnəyə atılır yenə qəhrəman.

 

28.12. 2018

Samara

POL VERLEN. AND

verlain-19

            Vœu

Ah! İlk ürəkaçmalar! Sevginin ilki şirin!

Gözlərin dəniz göyü, qızıl saçlar, gül bədən,
Sevimli, gənc bədənin qoxusu baş hərlədən.

Qorxulu qəfilliyi odlu nəvazişlərin!

 

İndi uzaqda qalmış qayğısız və şən anlar,

Ürək açıqlığı da! Əfsus, tamam yenildi

Sevincləri Baharın soyuq, qara qışına
Amansız qüssənin ki, hələ də qəlbimdədir!

 

 

Necə təkəm indi mən, yas içində və tənha,
Yas içində, ümidsiz, soyuğam qocadan da,

Böyük baсıya həsrət zavallı yetiməm mən.

 

 

Ah, qadın! Məhəbbəti isti və can qızdıran
Hər şeyə öyrəşikli, zərif, düşüncəli həm,
Bir uşaq kimi hərdən öpər də alnınızdan.

Fransızcadan tərcümə

24-25. 12. 2018

Samara

TƏBRİZ XƏLİLBƏYLİNİN XATİRƏSİNƏ

26.10. 18

Vətənin dərdindən nə qədər ölən,

Vətənə nə qədər şeir yazan var!

İndi klavitura, haçansa qələm,

Yerdən duran yazar, durmayan yazar!

 

 

Kimi istəyir ki, daşına dönsün,
Kimi qayasaında mamıra dönmək.

Bütün ölkələrdən badam gözlüsü,
Dünyada ölkə yox gözəl vətən tək.

 

 

Qərib ölkələrdə gün yubadanlar,
Deyirlər ölməyə vətən yaxşıdır.

Dünən heç neçəyə vətən satanlar,
Bu gün “anam!” deyir, yaş da axıdır…

 

 

Dayanmır, yorulmur şeir yazanlar,
Müqəddəs deyirlər, ulu deyirlər.

“Özüm sənə qurban, anam da qurban,

Sənsən gözümüzün nuru” deyirlər…

 

 

Deyirlər başını alsa buludlar,
Qanı axıdarıq, canı verərik,

Sevgimiz qədər də qeyrətimiz var,

Hər birimiz şair, həm igid ərik!

 

 

Deyirlər oğlumuz, qızımız gedər,

Biz ölsək, vətəni müdafiəyə.

Balamız qurbandır sənə, deyirlər,
Hazırıq itkiyə, sən yaşa deyə.

 

 

Şairlər yazırlar alov saçaraq,
Haray qoparırlar qafiylərlə.

Deyirlər, ay millət, nə yatmısan, qalx,
Vətən əldən gedir, tələs, irəli!

 

 

Millət də şairi eşidib gedir,
Gedir səmimilər, saf ürəklilər.

Gedir kasıb-kusub, adamsız, adi,

Onların adları “sıravi”, “nəfər”…

 

 

Axır döyüşlərdə qızıl qanları,
Ölüb baş qoyurlar qara torpağa.

Şair pəncərədən bəlkə boylanar,
Yas çadırlarına uzaqdan baxar…

 

 

Tapılmaz şəhidlər siyahısında,
Millətin şairi, şair övladı.

Çağırmaq, qaldırmaq necə asandır,
Ölmək asan deyil Vətən yolunda!

 

20.12. 2018

Samara

POL VERLEN. OCAQ YANIR, ÇIRAQDAN DÜŞƏN ŞÖLƏ İNCƏDİR

verlain-19

Le foyer, la lueur étroite de la lampe

Ocaq yanır, çıraqdan axan işıq incədir,

Gicgaha sığal çəkir barmaqlar düşüncəli.

Qarışaraq sevimli gözlərə, gözlər itir,
Buğlanan çay vaxtıdır, vaxtı kitabın bitir.

Axşam ötüb gedincə şirinləşir duyğular;

Yorğunluqda cazibə, intizardasa həzz var;

Toy toranlığı və ilk gecənin şirin dadı,
Ah, mənim incə arzum bunu gəzdi, aradı

Usanmadan keçərək bütün yolları hədər,
Aylar üzür səbrimi, dözülməzdir həftələr!

 

Fransızcadan tərcümə

18-19. 2018

Samara