DƏNİZ

07 3.jpg

Uşaqkən bilmirdim yaxındır Xəzər,

Lap həndəvərdədir bu mavi dərya.

Dərə-təpəli yol kəsə gedilsə,
On beş kilometr ola-olmaya.

 

 

Küləyi tanıyıb “Xəzri” desək də,
Bəlkə bilən yoxdu əsir dənizdən.

Ay özü dənizdən yaxındı kəndə,

Hər axşam baxırdı göyün üzündən.

 

Kürlə əlləşirdi bizim camaat, adamlar,
Çörəyimiz onda, suyumuz onda,

O taya bu kiçik çayı adlayan,
Aşırdı həddini dünyamızın da.

 

 

Kənd camaatı dəniz xalqı deyildi,
Gəmilər qayıra, dalğalar aşa,

Balaca bir çayın girinci idi,

Gah qorxur quruyar, gah qorxur daşar.

 

 

On beş kilometr aralı bizdən,
Mavi dəniz vardı fırtına dolu.

Kəndi qorxudurdu Xəzri özü də,

Xəzri əsən zaman Kür də qorxulu…

 

 

Çay adamlarıydıq, həqir, çəkingən,
Yoxdu iddiamız böyük işlərə.

Yaxın dəniz kimi duyurduq hərdən,
Öz içimizdəki keşməkeşləri.

 

07. 01. 2019

Samara

Реклама

  POL VERLEN. RƏFİQƏLƏR: 1. BAHAR

verlain-19

Les Amies 1. Printemps

Bədəni məsumluq həyəcanıyla,
Yanan qızıl saçlı zərif gənc qadın

Dedi şirin səslə, dedi astadan

Bəyaz telli gözəl qıza bunları:

 

 

Çiçək cilvələnir, ləçək şirəli,

Sənin uşaqlığın necə möhtəşəm:

Lütf et, barmaqlarım oxşasın bu dəm

Qızıl gül qönçəsi alışan yeri.

 

İzn ver bu təzə  otların üstdən,

İçim sərin bu şeh damlalarını,

Dolsin incə gülün ətri burnuma.

 

Məmnunluq, əzizim, görünə birdən,
Üzündə, alnını işıqlandıra,
Üfüq şölələnər necə ki danda.

Fransızcadan tərcümə

01.01. 2019

Samara

   POL VERLEN. MƏKTUB

verlain-19

Lettre

 

Təcili qayğılarla gözünüzdən uzağam,

Qoy mənə şahid olsun bütün tanrılar, madam.

 

Adətim üzrə yenə darıxıram, ölürəm,
Beləcə keçir günüm, ürəyimdə acı qəm.

 

Qayğım ola nə qədər, məni izlər kölgəniz,

Gecə yuxularımda, fikirlərimdə gündüz.

 

Hər gecə, əziz Madam və gündüz, gözəl Madam!

Qalan ruhdur, bədənim məni tərk edib tamam,

 

Nəticədə mən özüm çevrilirəm kabusa,

Həyəcanlar bürüyüb, baxın, batıram yasa.

 

Ah, qədirsiz ağuşlar, qədərsiz ehtiraslar

Kölgəmsə kölgənizə qovuşmağa can atar.

 

Hələliksə, əzizim, sənn nökərinəm mən

Söylə, tutuquşundan, itindən, pişiyindən,

Razısanmı tamam sən? Yenə də kompaniyan,
Xoşmu həmişəkitək? Silvani ilə aran,

 

Yaxşımı? Olmasaydı sənin ala ala gözlərin,

Qara gözlərini mən onun sevərdim yəqin…

 

Mənə qaş-göz elərdi haçansa…lap onun mən…

Ah, Madam, divanə bir fikir girib beynimə,

 

Yer üzünü fəth edəm, atam xəzinələri,
Ayağınız altına – eşqinizin dəyəri.

 

Möhtəşəm ürəklərin qatı qaranlıqlara,
Nur saçan ən şərəfli alovuna bərabər.

 

İnan, Kleopatranı sizi mən sevən qədər,
Nə Mark-Antuan sevib, Sezarın özü nə də.

 

Şübhə etməyin, Madam, bircə gülüşünüzdən
Ötrü Yuli Sezar tək hazıram vuruşam mən.

 

Və Antuantək qaçam bir öpüşün vədinə,
Xydahafuz, bu qədər. Uzun alındı yenə.

 

Oxumağa sən bunu vaxt itirsən nə qədər,
Yzanda sərf etdiyim zəhmətə çətin dəyər.

 

Fransızcadan tərcümə

QEYD: Şeirin orijinalında bir necə dəfə müraciət forması dəyişir, həm “”siz”, həm “sən” işlədilir.

27-29.12. 2018
Samara

RƏSUL RZANIN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. ƏSİL ŞAİR NAZİM HİKMƏT VƏ RƏSUL RZA XALTURASI

RASUL_RZA

Rəsul Rza dənizə çoxlu şeirlər yazıb, şeir deyəndə ki, sözləri düzüb alt-alta, hər şeirin uzunluğu kilometr…

“Ləpələr elə bil dəvə karvanıdır…”

Başa düşdük…

“Hər dalğa bir dəvədir”

Bu, təkrardır. Bir misra əvvəl deyilmişdi. Başqa şeirində də dalğa “nərə” oxşadılmışdı…

“Dəvələr dənizin üstündə döşlərini qabardıb gəzir…”

Bu, ağ olmadı?

Şairin zənnincə, ağ olmayıb. Ağ qabaqdadır:

“Böyükləri sanki şahdır, kiçikləri vəzir…”

Yazıq oxucu… Bunu yazan misra hesabı pulunu alıb qoyub cibinə, oxucuya qarınağrısı qalır…

Sonra:

“Sanki hər damla bir insandır…”
Dalğa — dəvədir, damla – insan…

“Damla sahilə düşsə,

qumlarda pünhan olur…”

Bunu lap Əliağa Vahid kimi yazıb: “Pünhan olur…” Burda bir əğyar çatışmır…

Və axıracan bu cür cəfəngiyyat…

Qəriblikdə, xüsusən birinci on-on beş il, gah mahnı xatırlayırsan, gah haçansa əzbərlədiyin ya eşitdiyin şeir. Mən hərdən Həsən Əblucun səsiylə dəniz haqqında bir şeirin bəzi misralarını xatırlayıb kövrəlirdim. Elə bilirdim şeir Rəsul Rzanındır.Tək elə bu şeir görə Rəsul Rzanı sevir, onu qüdrətli sayırdım. Sonra İnternetin zamanı gəldi, həmin şeir axtardım, tapdım….

Şeir Nazim Hikmətindir…

Bu iki şeirin müqayisəsi kifayətdir ki, Nazim Hikmətin əsil şair, Rəsul Rzanın isə xalturaçı olduğunu açıq görəsən…

NAZİM HİKMET

HASRET

Denize dönmek istiyorum!
Mavi aynasında suların:
boy verip görünmek istiyorum!
Denize dönmek istiyorum!

Gemiler gider aydın ufuklara gemiler gider!
Gergin beyaz yelkenleri doldurmaz keder.
Elbet ömrüm gemilerde bir gün olsun nöbete yeter.

Ve madem ki bir gün ölüm mukadder;
Ben sularda batan bir ışık gibi
sularda sönmek istiyorum!
Denize dönmek istiyorum!
Denize dönmek istiyorum!

29.12. 2018

Samara

ƏYRİLİK        

                     «Hər nə gördüm, əyri gördüm…”

                                               Vaqif

                                «The time is out of joint…”

                                          Shakespeare

Əyrilik şərtidir yəqin həyatın —
Düppədüz olsaydı əgər yer üzü
Çaylar yer üzündə necə axardı?

Necə yaşayardı dənizlər özü?

 

 

Ağac da olmazdı, olmasaydı çay,
Ehtiyac olardı  kölgəyə nə də.

Bütün nemətlərə istək, ehtiyac,

Yaranır dünyanın əyriliyindən.

 

 

Soyuq da, isti də qədərindəsə,
Hamı etibarlı, düzdüsə hər kəs,

Çətin ki, harasa kimsə tələsər,
Qapıdan çıxmağa tapılmaz həvəs.

 

 

İnsanın özünü yer üzərində,

Elə əyrilikdir axın tək qovan,
Hər şey düz olsaydı, həm də yerində,
Hansı dəli idi yerindən duran?

 
Necə mütləq ola, davamlı ola,
Zaman oynağından çıxır anbaan,
“Olummu, ölummü?” monoloquyla,

Səhnəyə atılır yenə qəhrəman.

 

28.12. 2018

Samara

POL VERLEN. AND

verlain-19

            Vœu

Ah! İlk ürəkaçmalar! Sevginin ilki şirin!

Gözlərin dəniz göyü, qızıl saçlar, gül bədən,
Sevimli, gənc bədənin qoxusu baş hərlədən.

Qorxulu qəfilliyi odlu nəvazişlərin!

 

İndi uzaqda qalmış qayğısız və şən anlar,

Ürək açıqlığı da! Əfsus, tamam yenildi

Sevincləri Baharın soyuq, qara qışına
Amansız qüssənin ki, hələ də qəlbimdədir!

 

 

Necə təkəm indi mən, yas içində və tənha,
Yas içində, ümidsiz, soyuğam qocadan da,

Böyük baсıya həsrət zavallı yetiməm mən.

 

 

Ah, qadın! Məhəbbəti isti və can qızdıran
Hər şeyə öyrəşikli, zərif, düşüncəli həm,
Bir uşaq kimi hərdən öpər də alnınızdan.

Fransızcadan tərcümə

24-25. 12. 2018

Samara

TƏBRİZ XƏLİLBƏYLİNİN XATİRƏSİNƏ

26.10. 18

Vətənin dərdindən nə qədər ölən,

Vətənə nə qədər şeir yazan var!

İndi klavitura, haçansa qələm,

Yerdən duran yazar, durmayan yazar!

 

 

Kimi istəyir ki, daşına dönsün,
Kimi qayasaında mamıra dönmək.

Bütün ölkələrdən badam gözlüsü,
Dünyada ölkə yox gözəl vətən tək.

 

 

Qərib ölkələrdə gün yubadanlar,
Deyirlər ölməyə vətən yaxşıdır.

Dünən heç neçəyə vətən satanlar,
Bu gün “anam!” deyir, yaş da axıdır…

 

 

Dayanmır, yorulmur şeir yazanlar,
Müqəddəs deyirlər, ulu deyirlər.

“Özüm sənə qurban, anam da qurban,

Sənsən gözümüzün nuru” deyirlər…

 

 

Deyirlər başını alsa buludlar,
Qanı axıdarıq, canı verərik,

Sevgimiz qədər də qeyrətimiz var,

Hər birimiz şair, həm igid ərik!

 

 

Deyirlər oğlumuz, qızımız gedər,

Biz ölsək, vətəni müdafiəyə.

Balamız qurbandır sənə, deyirlər,
Hazırıq itkiyə, sən yaşa deyə.

 

 

Şairlər yazırlar alov saçaraq,
Haray qoparırlar qafiylərlə.

Deyirlər, ay millət, nə yatmısan, qalx,
Vətən əldən gedir, tələs, irəli!

 

 

Millət də şairi eşidib gedir,
Gedir səmimilər, saf ürəklilər.

Gedir kasıb-kusub, adamsız, adi,

Onların adları “sıravi”, “nəfər”…

 

 

Axır döyüşlərdə qızıl qanları,
Ölüb baş qoyurlar qara torpağa.

Şair pəncərədən bəlkə boylanar,
Yas çadırlarına uzaqdan baxar…

 

 

Tapılmaz şəhidlər siyahısında,
Millətin şairi, şair övladı.

Çağırmaq, qaldırmaq necə asandır,
Ölmək asan deyil Vətən yolunda!

 

20.12. 2018

Samara

POL VERLEN. OCAQ YANIR, ÇIRAQDAN DÜŞƏN ŞÖLƏ İNCƏDİR

verlain-19

Le foyer, la lueur étroite de la lampe

Ocaq yanır, çıraqdan axan işıq incədir,

Gicgaha sığal çəkir barmaqlar düşüncəli.

Qarışaraq sevimli gözlərə, gözlər itir,
Buğlanan çay vaxtıdır, vaxtı kitabın bitir.

Axşam ötüb gedincə şirinləşir duyğular;

Yorğunluqda cazibə, intizardasa həzz var;

Toy toranlığı və ilk gecənin şirin dadı,
Ah, mənim incə arzum bunu gəzdi, aradı

Usanmadan keçərək bütün yolları hədər,
Aylar üzür səbrimi, dözülməzdir həftələr!

 

Fransızcadan tərcümə

18-19. 2018

Samara

POL VERLEN.  HƏQİR HƏYAT YÜNGÜL VƏ SEVİNCSİZ İŞLƏRİYLƏ

verlain-19

La vie humble aux travaux ennuyeux et faciles

Həqir həyat, yüngül və sevincsiz işləriylə,
Çoxlu eşq tələb edən çalışma seçimidir.

Şən olasan günlərin necə qəmli keçə də,

Həm də güclü — güzəran dözülməz ola belə.

 

 

Qulaq verəsən ancaq gərək kilsə zənginə,
İlahi, şəhərdəki səslərin arasında,
Və özün bu səslərin birini yaradasan,

Ki, uşaq xəyalların yetə bilə yerinə.

 

Tövbə edib yaşamaq günahkarlar içində,

Sükutu sevmək, ancaq danışmağı da hərçənd;

Böyük səbirlə keçən zaman necə böyükdür!

 

İnadlı peşmanlıq həm, həm götürqoymalar,
Və miskin dəyərlərin ətrafında qayğılar!

Fu, dedi Hafiz Mələk, alver edir təkəbbür!

28-29. 11. 2018

Samara

NÜSRƏT KƏSƏMƏNİNİN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. “SƏN DEMƏ TƏZƏDƏN SEVMƏK OLARMIŞ…”

Qocaldıqca adam xarab olur. Yadımdadır, gənclikdə sevgi şeirlərini oxuduqca gözümdən yaş, Rəsul Rza demişkən, “gildir-gildir” axardı. “Deyildim mən sənə mail, sən etdin əqlimi zail” misrasını oxuyan kimi hönkür-hönkür ağlayırdım, çünki öz qəlim də zail olmuşdu.

Əliağa Vahidin qəzəllərini eşidəndə həm ağlayır, həm vahimələnirdim, çünki bilirdim ki, əğyar zalım oğlu yarı hökmən yoldan çıxaracaq.

“Dedim əğyar ilə gəzmə, sənə çox yalvardım…”

Vay…

“İndi dincəl, gözəlim, mən də ölüb qurtardım…”

Bu köpəkoğlu əğyar çox kişilərin həyatını məhv edib, indi bilmirəm Azərbaycanda yenə əğyarlar var ya yox…

İndi sevgi şeirlərini oxuyanda nədənsə məni gülmək tutur. Çox adamdan məsləhət istədim, elə mən deyəni dedilər, dedilər qocalmısan, qanın soyuyub…

Ancaq bir nəfər məsləhət gördü ki, Nüsrət Kəsəmənlinin sevgi şeirlərini oxuyum. Dedi ki, bu şeirlər qocanı da cavan elər…

İndi oxuyuram, lənət şeytana, yenə gülmək tutur.

“Sən demə təzədən sevmək olarmış…”

Bunu yaxşı deyib, bu elə mənə aiddir, yəni yaşı keçmiş adamlara.

“Küsüb gözüyaşlı gedən məhəbbət
Peşiman-peşiman dönə bilərmiş…”

Bunu yaxşı başa düşmədim. Yəni yenə qabaq sevdiyin adamı sevəcəksən? Elə isə daha tale hardan gülər? Təzəsi olsa, başqa…

Burda şair haşiyə çıxıb hikmətli sözlər deyir Sədi Şirazi kimi.

Sonuncu şöləsi titrəyən şamdan
Ayrı bir şamı da yandırmaq olur”.
Əslində siqareti belə yandırırlar, bir-birinin oduna. Əlbəttə, şamı da yandırırlar, ancaq sevgi sevənlər yaman siqaret çəkən olurlar. Ayrı şeylər də çəkirlər…

“Köhnə yaraları vaxt, zaman silir”.

Vaxt elə zaman deyil? Yara silinir ya sağalır?

“Hər axşam sapsarı batan günəşi
Hər səhər təzə-tər görməmişikmi?”

Mən qürublara baxmağı çox sevirəm, tam məsuliyyətlə deyə bilirəm ki, günəş batanda qıpqırmızı olur. Buna necə gülməyəsən?

“Çıxarsan qəlbindən ötən sevgini,
Bir gün də tənhalıq sıxacaq səni.
Kiməsə etdiyin yaxşılıq kimi
Məhəbbət qarşına çıxacaq sənin”.

Gəlin bunu təhlil edək. Elə bil orta məktəb şagirdiyik. Oxuyub müzakirə edirik. Yaxşı, qəlbimdən ötən sevgini çıxardım. Sonra məni tənhalıq sıxdı. Səhəri gün mənim gözüm ayrı bir arvada düşəcəksə. Bunun kiməsə etdiyim yaxşılığa nə var? Yəni əslində məsələ sadədir. Doğrudan da insanların qəlb yaraları sağalır, təzədən sevə də bilirlər. Müəllif gücü çatmadığı işə girişib, özünü filosofluğa qoyub bir-birindən cəfəng bənzətmələri ard-arda sadalayır. Ayının min oyunu bir armudun başındadır, müəllif zorla özünü sıxıb bu şeiri canından tər kimi çıxarmalıdır ki, sabah jurnala, radioya aparsın, çünki çörəyi bundan çıxır.

Gah deyir ki:

“Sevgi fürsət deyil quş kimi uça…”

Bir az sonra:
“İlk sevgi yuvadabn uçan quşcuğaz…”

Bizi dolamısan?

“Məcnunun ahıyla uçan məhəbbət
Min hiylə əliylə yerə enməyib…”

Təəccüblüdür, gülməli və ağlamalıdır ki, belə cəfəng və üstəlik estetik baxımdan eybəcər beytlər əzbərlənir, sitatlanır, yayılır… Necə yəni “min hiylə əliylə”? Məcnunun ahından məhəbbət hara uçub?

Nüsrət Kəsəmənli də Səməd Vurğun kimi qazaxlıdır, ona görə əvvəl-axır hökmən dağa çıxmalıdır.

“Məhəbbət zirvədə bəslənən qarmış”.

Qarmış? Niyə məhəbbət qardır? Qarı kim bəsləyir? Niyə duman deyil, yağış deyil, zəlzələ deyil?

Uzun sözün qısası, əvvəl bu şeir məni güldürsə də, axıra getdikcə çox qeyzləndim. Müəllifin başqa şeirlərinə baxdım, yenə güldüm və sakitləşdim.

Onlar barədə ayrıca…

10.12. 2018