VAQİF BAYATLININ GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ: «S ÇEQO NAÇİNAYETSYA RODİNA…»

Vaqif_Bayatlı 3.jpg

“Qalxan və qılınc adlı sovet filmində” “Nədən başlanır vətən” mahnısı səslənir. Mahnı iki sovet yəhudisi – Veniamin Basner və Mixail Matusivski yazıblar. Vaqif Bayatlı da gözləməyəcək ki, gəlib yahidilər bizim üçün Vətən şeiri yazsınlar. Özü yazıb.

Şeir, yəvudilərdə olduğu kimi, suallarla başlayır.

“Tanrı sözü? Tanrı özü?”

Onu deyim ki, mən Vaqiflə taniş olanda o, vətəni Cəbrayıla on il idi getmirdi. Sonra da ermənilər alıb adını qoydular Crakan… Bununla işim yoxdur.

Vaqifin ritorik sualları çoxdur, yəhidi-zad işi deyil.

“Bütün kainat, bütün göyüzü, yerüzü?

Bütöv Azərbaycan? Türk dünyası, İslam dünyası?”

Belə başa düşürəm ki, Vaqin işləri düzələndən, yən yazıçılar ittifaqından ev alandan, BP-yə evlənəndən sonra Azərbaycanı birləşdirmək eşqinə düşüb, onun özünə qalsa, birləşdirib də. Bu, Nozdryovun dovşanı qovub dal ayaqlarından tutmağı kimi bir şeydir.

Dalı nə gələcək? Əlbəttə, Türk dünyası!

“Türk dünyası? İslam dünyası”?

Oturuub sayan ola, bizim həlləm-qəlləm, başıpozuq şairlərimizintutuquşu kimi  “türk dünyası, türk milləti” ifadələrini təkrarlamağıyla Azərbaycanda nə qədər ləzgi, nə qədər talış seperatçıya çevrilib. Belə şairlər gecələr arvadlarıyla ya oynaşlarıyla mazaqlaşanda, ləzgi, talış balaları səngərlərdə vuruşublar, ölüblər…

Suallar bitmir.

“Tanrıyla öyünən körpə su?”

Bayaq Tanrı özü vətən idi, indi “körpə su” vəətən oldu.

“Körpə su” nədir?

Heç nə!

Ancaq arxayıınam ki, nəinki, Vqifin nəinki bu şeirinə, hətta bu “körpə su” ifadəsinə dissertasiya yazıla bilər və həmin dissertasiya müəllifi “ədəbiyyat üzrə fəlsəfə doktoru” adını daşıya-daşıya qürürla gəzər. Azərbaycanda daşı atsan “ədəbiyyat üzrə fəlsəfə” doktoruna dəyər.

Heç fikir vermisiniz, milli alademiyada bir nəfər də rus yoxdur! Akademiyanı ruslar, yəhudilər yaradıblar..

Bu ayrı söhbətdir…

Hamını hamıya sevdirdiyini düşünən körpə dualar?”

Başa düşdünüz?

Belə hallarda ruslar deyirlər ki, bir stəkan araq gillətməmiş belə şeyləri başa düşmək olmaz. Ancaq tərslikdən mən içən deyiləm. Ayıq başla çox çətin oldu.

Yəni burda Vaqif Bayatlı (Crakanlı) “körpə duaları” vətənə bənzədir. “Körpə dualar” nə olan şeyir və onlar adi dualardan nə ilə fərqlənir. Başa düşə bilmədim.

Bez stakana ne razberyoşsya!

Bu hələ hamısı deyil. Körpə dualar nə olan şeydirsə, onlar düşünürlər! Dualar düşünürlər!

İndi Əkrəm Əylisli özünü öyür ki, belə redaktor olub, elə redaktor olub. Bax, belə cəfəngiyatı, şizofrenik sayıqlamaları həmin Əkrəm Əylisli şələ-şələ çap edirdi. Redaktorluq müəllifə vurllmaq deyil, redaktorluq odur ki, müəllifi çağırasan kabinetinə, deyəsən ki, qurumsaq, “məni başa sal ki, “körpə duaıar” nədir və onlar necə düşünürlər!

Mən hələ Vaqif Bayatlının səngərə, əsgərə müraciətlə yazdıqlarından uzun yazmaq istəmirəm. Onlar heç gülməli də deyil, onlar iyrəncdir

“Əsir torpaqları alıb durmasaq,

Heç bir Türkün gözü bağlana bilməz”.

“Türk” – böyük hərflə…

“Əsir torpaqları almasaq…”
A kişi, vətənin Cəbrayıl tutulandan gedib erməniyə uzaqdan bir daş ataydın… Ya qardaşların ataydı… Sən əsir arvadları qaytara bilmirsən, torpaqdan dəm vurursan. Nə “türk-türk” salmısan, sən bilirsən Qarabağda, ondan sonra nə qədər talış ölüb, nə qədər ləzgi ölüb. İki il qabaq ləzgi balasının meyidini beynəlxalq təşkilatlar vasitəsiylə aldılar…

Vallah, heç gülmıli olmadı. Adam oxuduqca tüpürmək istəyir…

Millətin poeziyası budursa, kül millətin başına…

15.01. 2019

Samara

Реклама

BƏXTİYAR VAHABZADƏNİN GÜLMƏLİ “GÜLÜSTAN” POEMASI

GÜLÜSTAN.jpg

Məni İnternetdə Bəxtiyar Vahazadənin tənqidinə görə söyən heyvərələr mənə “Gülüstan” poemasını xatırladırlar: guya bu poemanı yazmaqla Bəxtiyar Vahabzadə bərabəri olmayan milli şücaət göstərib.

Məcburam ki, bu gülməli poema haqqında da yazam. Poema doğrudan da gülməlidir. Adına fikir verirsiniz? “Gülüstan”! Fars sözüdür “gül”(  گل) və stan. Yəni güllü-çiçəkli yer. Fars sözü! Burda təəccüblü heç nə yoxdur. Azərbyacanın şimalında olan xanlıqlar müstəqil dövlət yox, İran monarxiyasının vassalları olublar və öz aralarında daim çəkişiblər, daim Türkiyənin həmlələrinə məruz qalıblar, Rusiya tərəfinə meyllənəndə İran xanlıqarın ərazisinə qoşun yeridib və s.

1804-1813 –cü illərdə Rusiya ilə İran arasında gedən müharibələrdə Azərbaycan döyüşən tərəflərdən biri olmayıb, ola da bilməzdi, çünki o vaxt təbiətdə və tarixdə Azərbaycan dövləti yox idi. Müqavilə bağlanan vaxta qədər şimal xanlıqlarının əksəriyyəti Rusiya imperiyasının tərkibinə keçmişdi (Gəncə — 1804-cü ildə), müqavilə əslində çoxdan yaranmış vəziyyəti qeydə alırdı, 1812-ci ilin oktyabrında ağır məğlubiyyətdən sonra İran Azərbaycanın şimal hissəsindəki ərazilərdən əl çəkməyə məcbur olur: bu o deməkdir ki, şimali Azərbaycan o vaxta qədər beynəlxal hüqüq normalarına görə İran ərazisi olub, Azərbaycan isə beynəlxalq hüqüq subyekti kimi mövcud olmayıb.

Yəni “Azərbaycanı böldülər” iddiası ağ yalandır. Əslində Əslində Gülüstan, sonra Türkmənçay müqavilələri Şimali Azərbaycan ərazilərinin birləşdirir, feodal dağınqlığına son qoyulurdu. Bu müqavilələrdən sonra azərbaycanlıların vahid millət kimi inkişafı başlayır.

“Gülüstan” poemasını yazanda Bəxtiyar Vahabzadənin 35 yaşı olub, universitetdə sovet (!) ədəbiyyatını tədris edirdi, bunları gözəl bilməliydi. Və onu da bilməliydi ki, Gülüstan müqaviləsi olmasaydı, bəlkə də Şəkidə mal otarardı, çünki Azərbaycanda heç bir sovet ədəbiyyatı və heç bir universitet (cənubda Azərbaycan universiteti var?) olmayacaqdı.

İndiki Azərbaycanın əsası Rusiya imperiyasında qoyulub. SSRİ-də isə bitkin halda formalaşıb. Bunun üçün də biz Vlaıimir İliç Leninə minnətdar olmalıyıq. Çünki 1922-ci ildə SSRİ yaradılanda Stalin təkidlə muxtariyyə planını yeridirdi. Yəni milli ucqarlar Rusiyanın tərkibində muxtariyət kimi qalmalıydılar. Lenin bu planı rədd edir, hər milli ucqara müttəfiq respublika statusu – SSRİ tərkibindən çıxmaq hüququ ilə!- verilməsi təkfini irəli sürür. Yəni əslində Lenin bizə qurulu dövlət bağışlayır. Başqa xalqlar  kimi əsrlərlə mübarizə aparmadan, sərhədlər uğrunda dəryalarla qan tökmədən hazır dövlət alıb qoyuruq cibimizə. Biz Lenindən narazı ola bilərikmi? Hanı Leninin heykəlləri? Qaytarın qoyun yerinə! Bəxtiyar Vahabzadə özü Lenini sevib, ona poema yazıb, Heydər Əliyevin köməyi ilə SSRİ dövlət mükafatı alıb (5 000 r, bir “Volqa”nın pulu)… Yəni Bəxtiyar Vahabzadə həmişə bilib ki, çörəyi hardan çıxır. Gülüstan poeması isə gənclik lotuluğu olub. Hərçənd 35 yaşlı universitet müəlliminə lotuluq yaraşmaz…

İndi kim Gülüstan müqaviləsindən kim narazıdırsa, baxsın Cənubi Azərbaycana. 1812-ci ildə İran Rusiyaya qalib gəlsəydi, bizim şimal əraziləri həmişəlik keçərdi İrana. Biz İranın içində dövlət qura bilərdikmi? Yox! Cənubda otuz milyona yaxın azərbaycanlı var, onlar nəinki dövlət qura bilmirlər, hətta bir məktəb də aça bilmirlər…

Şimalda pis-yaxşı dövlətimiz var. Düzdür, parlamentimiz yoxdur, məhkəməmiz yoxdur, məmurlar oğrudurlar… Ancaq dövlət var, ruslar açan akademiya da var, ruslara yaradan kinostudiya da var, ruslar yaradan (Tuqanov!) teatr var… Məktəblərimiz var, mətbuatımız var. Televiziya da var, hərçənd gecə-gündüz yalan danışır…

Bəli, xalq aralı düşüb. Ancaq xalq həmişə birləşə bilər (buna tələsmək lazım deyil, 1990-cı ildə İran sərhədini dağıdanlar başıpozluq edib, İranı düşmənə çeviriblər). Ancaq Gülüstan müqaviləsi olmasaydı, biz Rusiya imperiyasının tərkibinə keçməsəydik, heç bir dövlət-zad olmayacaqdı…

Bunu azərbaycanca yazıram ki, ruslar oxumasınlar. İndi lazım deyil. Putindən sonra, Rusiyada demokratik rejim yarananda ruslarla oturub Gülüstan müqaviləsinin şərəfinə araq da vurmaq olar…

14.01. 2019

Samara

 

P.S. Poemanın bədii xüsusiyyətlərini ayrı yazıda təhlil etmək olar. Gülməli şeylər çoxdur.  Bir beyt:

“Necə ayırdınız dırnağı ətdən-
Ürəyi bədəndən, canı cəsəddən?”

Universitet professoru bilməyib ki, “cəsəd” ərəbcə ölü bədəndir…

X.X.

BƏXTİYAR VAHABZADƏNİN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ: “MƏMMƏDRƏHİM, RAYKOM KATİBİ SƏNİ MİNƏ BİLƏR?…”

bəxtiyar

1979-cu ilin yayında ya da elə bu ilin dekabrınn son günlərində və 1980-ci ilin yanvarında mənim sonuncu universitet sessiyalarım olub, bu zaman Bəxtiyar Vahabzadə bizdə Cəfər Cabbarlının yaradıcılığından ixtisas kursu aparırdı. Qiyabiçiliyi yalnız şərti olaraq tələbəlik saymaq olar, hər fəndən beş-altı dərs olur, müəllimi güclə yadında saxlayırsan, müəllim isə heç kimi tanımır. Ancaq bəzi şeylər, o cümlədən Bəxtiyar Vahabzadə ilə bağlı bir neçə epizod yadımda qalıb.

5-ci kursda bizə bizdən uuxarıda kursda qalan bir neçə qiyabiçi qoşulmuşdu. Onlardan birinin adı Məmmədrahim idi. Yaşı otuzdan çox olardı. Kolxoz suçusuna oxşayan iri qulaqlı, arıq bu kişinin filologiyaya hətta lap uzaq münasibəti olduğuna inanmaq mümkün deyildi. Onunla tanışlığım yoxdu, səsini də eşitməmişdim. Bəlkə adını da ilk dəfə onu Bəxtiyar Vahabzadə ayağa qaldıranda öyrənmişdim.

Bir dəfə Bəxtiyar Vahabzadə Azərbaycan xalqının necə müti olduğundan, partiya-sovet məmurlarının zülmünə necə dilsiz-ağızsız dözdüyündən danışırdı. Birdən orta sırada oturmuş bir qiyabiçini qaldırdı:

— Adın nədir?

— Məmmədrahim…

— Məmmədrəhim, raykom katibi səni minə bilər?..

Məmmədrahim gözünü döyə-döyə Bəxtiyar Vahabzadəyə baxır, dinmirdi. Ancaq yerdən onlarla qiyabiçi səs-səsə verdi: “Əlbəttə minər, necə miməz…”

İndi görürəm ki, Bəxtiyar Vahabzadə 1979-cu ildə “Səbr edirik” adlı bir şeir yazıb və özünün dediyi kimi, o vaxtlar “sandıqda” saxlayıb. Kim bilir, bəlkə bu şeiri elə Məmmədrahimin yazıq üzünə baxandan sonra yazıb…

Şeir uzundur. Cəfəngiyat çoxdur. Bir az Xəlil Rzanın “37” şeirnə oxşayır, həmin səkkizliklər, həmin pafos və s. Bəxtiyar Vahabzadə bir az keçmişdən başlayır, 30-cu illərə toxunur:

“Xalq yolunda candan keçən ərənləri

«Xalq düşməni» damğasıyla

Ləkələyib məhv etdilər”.

Deməliyəm ki, bu şeirdə sözçülük, qafiyəçilik çoxdur, bunlar şeirin xeyrinə deyil:

“Hamar gördük çuxuru biz.

Saray bildik axuru biz.

Görəmmədik qat bağlayan paxırı biz…”

“Çuxur”, “axur”, “Paxır” – burda fikir qafiyənin əsiridir, belə qafiyələr pis zövqün göstəricisidir, təəssüf ki, Vahabzadənin şeirlərində bu bəd zövq (дурновкусие) həmişə var…

Sonra bizə yaxın illər gəlir: 60-70-ci illər:

“Həyatda yox,

qəzetlərdə göstərdilər

bizə yalnız xeyri-şəri.

Şirin-şəkər yalanları yeyə-yeyə

Biz inandıq gələcəyə.

 O gəlmədi,

 Düz əyildi,

Əyriliklər düzəlmədi…”

Şeirdə aktual səslənən misralar çoxdur:

“Hər cəfaya dözə-dözə

Biz alçaldıq addımbaşı.

Qul etdilər vətənində vətəndaşı,

Ayaq altda palaz oldu ləyaqəti….”

Hə? Necədir?

“Qara günü ağ söz ilə pərdələdik.

Zənn etməyin, bədbəxtliyi özümüzə dərd elədik.

«Biz xoşbəxtik, bəxtəvərik» — sözlərini

Şüar kimi dilimizdə vird elədik…”

Bu hansı illərə aiddir?

“Qırıb qalın meşələri
Pambıq əkdik…”
Tanıyıram! Doğma 70-ci illər! Gəncliyim! Bir milyon 300 min ton (guya) pambıq!

“Yüz hektarın məhsulunu on hektara,

On nəfərin məhsulunu bir nəfərə yaza-yaza,

Həm insanı, həm torpağı

Necə verdik biz güdaza…”

Yerin Salyandır! Elə bil Salyanı yazıb!

Bəlkə Bərdəni? Ağcabədini? Kürdəmiri? Hər yerdə bir cür deyildimi?

“Orden, medal yarışında

Dumanladıb beyinləri

DDT-ylə zəhərlədik

Yüz-yüzləri, min-minləri…”

Yetmişinci illər! DDT Azərbaycanda adamları da zəhərlədi, Kürü, Arazı da, bu çaylardakı balıqları da…

“Bircə çəngə ağ pambığa

Qurban verdik gənc qızlan, gəlinləri.

 Bu dünyaya göz açmamış körpələri

 Bətndəcə zəhərlədik”

Düz sözə nə deyəsən? DDT Macarıstanda 1968-ci ildə, Norveç və İsveçdə 1970-ci ildə, Qərbi Almaniyada və ABŞ-da 1972-ci ildə qadağan olunub. Bizdə isə SSRİ dağılanacan tətbiq ounurdu… Bəxtiyar Vahabzadə elə o vaxt bunun ziyanını bilirmiş…

Sonra yenə xeyli cəfəngiyat gəlir Şer belə bitir:

“Səbrimizin laylasında xumarlandı qeyrətimiz.

Bu dözümə,

Bu zülümə

Heyrətdədir heyrətimiz…”

Qeyrətimiz, heyrətimiz…

Yox, boynuma alım ki, mən Bəxtiyar Vahabzadən sevmirəm. Sevmirəm, vəssalam!

A kişi, sən bilirsən ki, körpələri zəhərləyirlər, şeir yazıb sandığa niyə qoyursan, bu şeiri göndər xəlvətcə Amerikanın səsi radiosuna, Azadlığa, Birləşmiş Millətlər Təşkilatına, Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinə… Soljenitsın kimi… Qoy səni tutsunlar! Öldürməyəcəkdilər ki. Bir az yatardın. Ancaq bütün dünyada adın çıxardı. Bəlkə DDT-ni də əvvəlkimi hara gəldi tökməzdilər. Bəlkə beş-on gəlini, beş-on körpəni xilas edərdin. Yox, sən bunu yazıb qoyursan sandığa, ancaq Leninə yazdığın poemanı qapıb aparırsan Əliyevin üstünə, Əliyebv sənə Dövlət mükafatı verdirir, orden verdirir…

Bəxtiyar Vahabzadə, təəssüf ki, bütün ömrünü belə yaşayıb…

Ona görə bizim oriyentirəlrimiz yoxdur. Ona görə belə nal-məxa vurmuş adamları imam sayırıq, çünki özümüz də əqidə ilə yaşamağı zülm sayırıq, özümüz də nala-mıxa vura-vura yaçayırıq…

Ona görə hardyıqsa, ordayıq…

Yəni, ruslar demişkən, ayıb olmasın, v polnom …der…. DDT…

03.01. 2019

Samara

RƏSUL RZANIN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ: TOLSTOYUN “TATARİN”İ VƏ GÖRÇAY NƏRGİZİ

RASUL_RZA

Lev Tolstoyun “Hacı Murad” povestinin girişində xalq arasında “tatarin” adlandırılan  bir çiçək kolunu təsvir edir. Bu koldakı qırmızı çiçəyi dərmək üçün müəllif çox əlləşir, çiçək budaqdan qopmaq istəmir, həm də kol tikanlarıyla müqavimət göstərir. Bir az gedəndən sonra Tolstoy daha bir “tatarin”ə rast gəlir. Üstündən araba keçsə də, kol yenə dikəlib dayanmışdı…

“Onun lap bədənin bir tikəsini qoparıblar, içalatını çıxarıblar, əlini ayırıblar, gözünü çıxarıblar. Oncaq o durur və bütün həndəvərdə onun qohum-qardaşını məhv etmiş insana təslim olmur. “Energiyaya bax”, — mən fikirləşdim. – İnsan hər şeyi yendi, ancaq bu, baş əymir”. (sətri tərcümə mənimdir —  X.X.)

Lev Tolstoy nasir idi, şeir yazmırdı, və Hacı Muradın girişindəki bütün dramatik lirizmə baxmayaraq, müəllif buna, Qoqoldan fərüli olaraq, poema demir. Bu, nəsrdir.

 

İndi Rəsul Rzanın “Nərgiz” şeirinə baxaq.

Göyçayda qonaq evinin (əslində mehmanxananın ya da otelin, qonaq evi hər halda ayrı şeydir) qabağının yarısı asfaltdır. Bir gün şair görür ki, asfalt “qabarıb qabar-qabar”.

“Dedim bunda nəvar?”

Bir neçə gündən sonra şair yenə burda qalmalı olur. Səhər üzünü yumağa çıxanda görür ki,

“Asfalt döşəmənin hər yarasından

nərgiz topası qalxıb, yaşıl bir alov kimi…

Soyuq asfalt məğlub olub həyat gücünə…”

“Dedim: — Eşq olsun həyatın gücünə!”

Mən bu şeirə plagiat demək bikrində deyiləm. Ancaq Rəsur Rza bunu yazanda bilməliydi ki, Tolstoyun məşhur sətirlərini təkrar edir…

Belə şeylər olur…

Ancaq niyə Rəsul Rzanın bu müşahisdəsi şeir adlanır? Ona görə ki, sözlə Tolstiydakı kimi yan-yana yox, alt-alta düzülüb?

Və Rəsul Rza öz müşahidəsinin yazısını normal sintaksislə yazsaydı, bu, şer olmazdı olardı “Kommunist” qəzeti üçün məqalə…

Əslində Rəsul Rza yaradıcılığının böyük əksəriyyəti poeziyadan daha çox jurnalistikaya aiddir…

Sovet jurnalistikasına…

P.S. Lev Tolstoy «Hacı Murad»ın üzərində uzun illər ərzində işləsə də, sağlığında çap etdirmyəb. Povest yazıçının ölümündən iki il sinra çap olunub…

01.01. 19

Samara

BƏXTİYAR VAHABZADƏNİN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ: KARQULAQ KAİNAT VƏ «ATƏŞLƏR YURDU»NUN FƏLSƏFƏSİ….

Bəxtiyar-Vahabzadə

Azərbaycan xalqı Segahı o qədər çox sevir ki, bütün muğamlara “Segah” deyir. İndi bilmirəm, sovet vaxtları toyda bozbaş suyuyla yarım litr ağ nöyüt qarışıqlı araq vurmuş bir eloğlıumuz toyxana dirəklərindən tuta-tuta gəkib dururdu xanəndənin qabağında, cibindən əzik bir kağız çıxarıb uzadır və deyirdi: “Əmioğlu, al bu beşliyi, yaxışı bir Çahargah təsnifi” oxu, özü də segahıynan…

Bəxtiyar Vahabzadənin “Habil segah” şeirini oxuyanda bunu xatrladım, əvvəlcə güldüm, sonra məni ağlamaq tutdu…

Əlbəttə, gözəl Azərbaycan xalqımız indi Ştirlisin mahnisını da Segah adıyla toyda çaldırıb oynayır, xalqla işimiz yoxdur. Ancaq Segah Segahdır. Bəxtiyar Vahabzadənin “Habil segah” şeirini oxuyanda isə nədənsə adamın qulağında segah yox, ayrı şeylər səslənir.

“Kəmanə kamana toxunan zaman

Tufanmı hayqırdı, selmi çağladı?”

Segahda tufana bənzərlik var? Axı Segah Vaqner üverturası deyil, Şostakoviç simfoniyası deyil. Tufan hara, Habil-segah hara…

Sonra Bəxtiyar Vahabzadə iddia edir ki, bir qolun (kamança qolunun) üstünə “Nəsimi üsyanı, Vaqif nəvası cəm olub”.

Nəsimi üsyanı nədir  və “Habil segah”ın harasındadır? “Vaqif nəvası” nədir?

Qolda, əlbəttə, Əslinin hıçqırığı, Kərəmin yanmağı var. Və azərbaycanlı şairinin qafiyəvbazlığını bilən hər kəs üçün şübhə yixdur ki, şair tez-tez “qol” deyirsə, gec-tez “yol” da deməlidir.

“Aylara, illərə, qərinələrə

Bölünən tarixin yoludur bu qol”.

Bir şey başa düşdünüz? Əgər Habil-segah bizim tariximizin yoludursa, niyə indiyəcən inildəyə-inildəyə qalmağımızın səbəbi aydındır…

O enən, o qalxan səslər, avazlar…”

“Səs” nədir, “avaz” nə? «Çör»lə «çöp» kimi?

“Kamanın bağrında ağaran tozlar…”

Kamanı gözümün qabağına gətirdim, onun bağrını təsəvvür etməyə çalışanda dolaşdım, yəni “ağaran tozlara” heç gedib çıxmadım…

Burası yaxşıdır, oxucu gülməkdən cırılır:

“Bu səs, ilk atamız qoca Adəmin

Təklikdən gileyi, şikayətimi?”

Gəlin filoloq-professorun bu beytini təhlil edək: Necə yəni “ilk atamız”? Niyə “Qoca Adəm”? Qoca Adəm niyə o qədər oğul-uşaqla təklikdən darıxmalıydı? Elə cavan olanda da  Həvva Adəmin yanında deyildimi?

“Bu səslər danışır bəlkə də bizə

Atəşlər yurdunun fəlsəfəsindən….”

Bəlkə danışır, bəlkə danışmır… “Atəşlər yurdu”…. Gör hara getdi çıxdı… Kamaança dünənəcəm ikisimli olub. Üçüncü simi, eşitdiyimə görə, Aqacanişvili adlı bir erməni artırıb…

Sonrasına baxın:

“Bu səsin oduna, deyirəm, görən

 Niyə bütün səslər yanıb kül olmur?”

Aha! Doğrudan da: niyə?

Sonra yenə şairdə yenə qafiyə pristupu başlanır: yaradır, qaradır…

“Bağrımın başında yaradır bu səs

Lalənin köksündə qaradır bu səs…”

Deyirəm ki, bu cəfəng şeirdən sonra gözəl sənətkar Gabil Əliyevə nəsə oldu, başladı “Cücələrimi”i çalmağa… Ona görə bu şeiri gərək kamançaçılar oxumayalar, ya başları xarab olar, ya ayrı yerləri…

Sonrası:

“Kardır qulağı kainatın da,

Eşidə bilsəydi suya dönərdi…”

Kainatın suya dönməyi necə olur? Bayaqdan yer-göy yanırdı…

Sonrası:

“Sonsuz kainatın sonsuz qatında

 İşıqsız ulduz da şölələnərdi”.

Yaxşı, kainat suya dönübsə, orda “işıqsız ulduzlar” da necə şölələnərlər?

Sonra:

“Odun atəşinə od şan-şan olur”.

Bunu fllooloq-professor yazır! Kül tələbələrinin başıəna!

Sonra Baxtiyar Vahabzadə üzünü tutur birbaşa xalq artisti Habil Əliytevə:

“Niyə yandırırsan atəşsiz bizi?”

İnsan yanırsa, atəş içində deyil?

Şeir çox uzundur, mən orasından-burasından götürdüm ki, mənim yazılarımla maraqlanan  iki cüt bir tək oxucunu da bezdirməyim. Ancaq Bəxtiyar Vahabzadə uzun yazmaqdan çəkinməyib, məsələ onda deyil ki, fanatı çox olub. Əsil məsələ ondadır ki, sovet hökuməti bi cəfəngiyatın hər misrasına şairin özü ağırlıında pul verirdi.

Belə hökumət necə dağılmayaydı?

Meydan vaxtı da Bəxtiyar Vahabzadə çıxdı tribunaya ki, bəs mən sovet hökumətindən narazıyam…

A kişi, insafın olsun! Sovet hökuməti sizi boğazacan yedirtdi, sən niyə narazı olursan…

30.12. 2018

Samara

VAQİF BAYATLININ GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. «YUPYUMURU EŞQ» — YƏİNİ DIĞIRLANMA SEKSİ?

 

Vaqif Bayatlı 3.jpeg

Qürbətdə beş il yaşayırsan, on beş il…otuz il yaşayırsan, bir də görürsən doğma vətənindən elə yadırğamısan ki, hətta öz ana dilini düz-əməlli başa düşmürsən. İndi bizim şairlərin şeirlərini oxuyanda çox vaxt girinc olub qalıram. Götürək Vaqif Bayatlının “Yupyumuru eşq ilə” şeirini. Şeirin adına baxanda mənə elə gəldi ki, mənim öz başım “yupyumuru” deyil, kvadratdır, çünki bir şey başa düşmədim: eşqin də yumrusu olar? Eşqin alovlusu, qızğını, əbədisi olur, bunu bilirik. Ancaq yumru eşq – bu necə olar?

Mənim burda çox savadlı bir rus tanışım var, ondan soruşdum ki, yumru eşq nə olan şeydir, yəni “kruqlı lyubov”. Rus alim dedi ki, söhbət seksdən gedirsə, seks üfqi ola bilər, şaquli ola bilər, missioner var, süvari var… Dedim professor, saxla, söhbət seksdən getmir, Azərbaycan abırlı bir ölkədir, Azərbaycanda seks yoxdur, Azərbaycanda eşq var. Alim dedi ki, Azərbaycanda seks yoxdursa, mənim də sözüm yoxdur…

Deməliyəm ki, başa düşmədiyim təkcə şeirin adı deyil. Düzünü desəm, şeirin əvvəlindən axırınacan bir misrasını da başa düşmədim.

“Sevir kimsə kimsəni, 
Bir kimsənin üstünə…”

Kimsə kimsəni, əlbəttə, sevər, belə şeylər olur, ancaq necə yeni “bir kimsənin üstünə”? Yəni acığına? Kimin? Qayınatanın? Qonşunun? Ermənilərin?
“Gör, ikiqat eşqdən,

Eşq eşqdən baş alan kimi…”

Yox, başa düşmək qalsın, buna heç mənim dilim də gəlmir tələffüz eləməyə…

Bunlar cəhənnəm. Məni “yupyumuru eşq” maraqlandırır. Bəlkə indi Azərbaycanda da seks var? Regional liderdir, hər şeyi var, seks niyə olmasın… “Yupyumuru eşq” bəlkə dünya xalqlarının heç birində görünməmiş bir pozadır və bunu Fövqəladə Hallar Nazirliyinin mütəxəssisləri icad ediblər?

Ah, kaş bunu biləydim… Kimdən soruşasan?

“Qəmi dəmin üstünə,
dəmi qəmin üstünə…”

Mən başa düşəni, burda söhbət eşqdən yox, narkomanlardan gedir, yəni dağsu eləyib tiryək qaynadırlar…

Ah, cavan olaydım…

Ah, yenə eşqə düşəydim..

Yupyumuru eşqə…

26.12. 2018

Samara

VAQİF BAYATLININ GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ: ALAÇIQDA NƏ QAPI, NƏ PƏNCƏRƏ…

Vaqif.Bayatlı 2.jpeg

Vaqif Bayatlının “Hamıdan çox” şeirini oxudum, mərhum Vidadi Məmmədov yadıma düşdü. Tanışlığımız vaxtı Vidadi Məmmədov “Ulduz” jurnalında tənqid və ədəbiyyatşünaslıq şöbəsinni müdiriydi, Vaqif Cəbrayılzadə isə təzəcə poeziya şöbəsinə müdir təyin olunmuşdu. Vidadin Məmmədovun tənqid və ədəbiyyatşünaslıqla şəxsi əlaqəsi dumanlı idi, mətbuatda mən onun birc məqaləsini də oxumamışdım, deyirdilər ki, haçansa bir neçə hekayə yazıb. Vaqif Cəbrayılzadə isə inşaat institutunu, səhv etmirəmsə, qiyabi qurtarmışdı. “Ulduz” jurnalının baş redaktoru Yusif Səmədoğlu, deyilənlərə görə, vaxtınnı çoxunu Moskvada, Mərkəzi Ədəbiyyatçılar Evinin (ЦДЛ) restoranında keçirirdi. Jurnal necə hazırlanırdı, kim onu hazırlayırdı, bilmirəm. Mən ora gəlib-getdiyim vaxtlar Vidadi Məmmədovla Vaqif Cəbrayılzadınin hansı müəllifləsə işlədiyini görmədim. Vaqif Cəbrayılzadə gələni acılayıb qovurdu…

Bu iki nəfərin öz aralarındakı münasibətdəsə kənardan baxan hər kəsi pərt edə biləcək eybəcərlik vardı. Vaqif Cəbrayılzadə özü adam içinə təzə çıxdığına baxmayaraq dişinə fənd hər kəsi alçaltmağa çalışırdı. Açıq şizofrenik əlamətləri olan bu adamda uzun illər sayılmamış, mərhumiyyətlərə məhkum edilmiş insanın kompleksləri vardı. O, yığdığı kini özündən zəif gördüyü hər adama qarşı yönəltməyə fürsət axtarırdı…

Vidadi Məmmədov, mənim təəccübümə rəğmən, onun açıq təhqirlərinə cavab vermirdi. Səbəbi mənə aydın deyil…

Vidadi Məmmədov mənə danışırdı ki, o vaxt Yazıçılar İttifaqının sədri olan Mirzə İbrahimovu Vaqif Cəbrayılzadə təngə gətirib. Vaqif Cəbrayılzadə İttifaqdan ev istəyirdi. Almadığına görə hər yerdə Mirzə İbrahimovu söyürmüş. (Vaqif Cəbrayılzadənin necə söyüş söydüyünün şahidiyəm: “s….m Azərbaycanımın…  a….ı” və s.)

“Məni söyür!” – deyə Mirzə İbrahimov şikayətlənirmiş…

Nahayət, Yazıçılar İttifaqı Vaqif Cəbrayılzadəyə (Bayatlı) ev verir…

“Dünyanın ən varlı adamı
ola da bilmərəm,
olmaq da istəmirəm.
Mənə ən böyük dünya varı
qapı, pəncərəsi açıq
üzü-gözü gülən bir alaçıq!”

A kişi, alaçıq bəsindisə, niyə o kişini, ağsaqqal yazıçını, Azərbaycan ədəbiyyatı qarşısında olmasa da, Azərbaycan dili qarşısında şücaəti olan adamı söyürdün?

Alaçıq…

Alaçıqda nə qapı, nə pəncərə… Alaçıq elə Afrikada da alaçıqdır…

Özü də inşaatçı mühəndis…
İosif Brodski bir söhbətində özü haqqında deyir: “Я подлец и подонок…»

Bizm yazıçı, bizim şair dyir ki, məndən qeyrətlisi yoxdur, mənim atamdan nəcibi yoxdur, mənim anamdan gözəli və şərəflisi yoxdur…

Vaşu mat…

25.12. 2018

Samara

RƏSUL RZANIN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ: “İNDİ YEKƏ KİŞİ OLMUSAN, HƏR GÜN ÜZÜNÜ QIRXIRSAN…”

ANAR 1.jpg

3-cü dərəcəli Stalin mükafatı laureatrı Rəsul Rza təkcə Leninə və Stalinə yox, hən də öz ailə üzvlərinə çoxlu şeirlər həsr edib – bacılarına, arvadına, oğluna, qızlarına, nəvələrinə. Rəsul Rza tez-tez səfərlərdə və SSRİ kurortlarında istirahətdə olduğundan yaxınları üçün qəribsəyir, ürəyini şieirlə boşaldırmış. Oğluna 1962-ci ildə yazdığı şeirin orijinal adı var, “Oğul” adlanır. Deyim ki, o vaxt indiki Azərbaycanın ədəbiyyat marşalı Anarın iyirmi dörd yaşı olub.

Rəsul Rza yazır:

“Mən səni yeni ayaq açanda,

yeni dil açanda,

 top kimi yumalanıb qaçanda görmüşəm”.

Rəsul Rza demək istəyir ki, oğlunu təsadüfən görüb, çünki evdə tapılmırmış – İndoneziya, Paris, Hindistan…

“İlk dəfə məktəbdən gələndə

bağrıma basmışam səni, qucaqlamışam…”

Özünü çatdırıb sentyabrın birinə, birbaşa Çindən uçub gəlib…

“sən böyümüsən hər gün…”

Stalin mükafatını mən yesəydim, mən hər saat böyüyərdim, bu boyda olmazdım…

“İndi yekə kişi olmusan, maşallah!

Gündə üzünü qırxırsan…”

Bunu gərək yazmamaydı, Anar bbunu oxuyan kimi üzünü qırxmağı tərgidib saqqal saxlamışdı, çünki aralarında atalar-oğullar problemi vardı…

“İndi qadınlar sənə

Həsədlə, məhəbbətlə baxır…”

Burda, zənnimcə, səhv var. Qadınlar Anara həsədlə baxmazdılar, Anara həsədlə kişilər baxardılar. Qadınlar yəqin Anara həsrətlə baxardılar, dərdindən ölərdilər…

“Uşaqlardan sənə dayı deyənlər var…

Ay rəhmətlik Rəsul Rza, indi görəydin uşaqlar Anara nə deyirlər! Anarın ətrafındakı uşaqlar özləri çoxdan dayı olublar, Anara isə ustad deyirlər, boss deyirlər, rəis deyirlər, arxadağ deyirlər, dahi deyirlər…

O uşaqlar elə bir əcayib tayfaya çevriliblər ki, işlərinin düzəlməyi üçün eşşəyə də dayı deyərlər…

Deyəsən, burda eşşəyin xətrinə dəydim…

Mən, nə gizlədim, özgə cibində pul sayanam, fikirləşirəm ki, görəsən Rəsul Rza ailə üzvlərinə yazdğı şeirlərdən nə qədər pul qazanıb… Doğrudan da o vaxt kommunizm imiş, sən arvadına, oğluna şeir yazırsan (sözləri alt-alta düzürsən), sövet hökuməti də camaatın boğazından kəsib sənin cibini doldurur…

Sovet hökuməti yıxılandan sonra bu müftə yemək qurtardı. Ona görə nəinki şairlər öz ailə üzvlərinə şeir yazmadılar, onların çoxu heç evlənmədi də. Hara evlənəsən ki, hökumət nəinki qonorar, hətta uşaq pulu da vermir…

Sovet hökumtini yıxanlar şeytanın lənətinə gəlsin!

23.12. 2018

Samara

RƏSUL RZANIN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ: HEKTARDAN 143 SENTNER PAMBIQ…

RASUL_RZA

Rəsul Rza 1962-ci ildə “Qəhrəmanın ölümü” adlı şeir yazıb. Şeur İki dəfə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Bəsti Bağırovanın ölümünə həsr olunub. Bəsti Bağırovz fevralın 27-də ölüb. Şeir Martın 2-də, Perellkinoda, yazıçıların Podmoskovyedəki yaradıcılıq evində yazıb. Peredelkino qışda cənnərt olurdu, sovet ədəbiyyatının canlı klassiklərinin bir hissəsinin burda evi vardı, bir hissəsi isə, Rəsul Rza kimi, ilin bir neçə ayını burda keçirirdi. Bunları ona görə yazıram ki, Rəsul Rza Bəsti Bağırovanın dəfnində olmayıb, yəqin istirahətini kəsib qəhrəmanın yasına uçmayıb. Bu, əlbəttə, onun öz işi idi, ancaq şeir elə yazılıb ki, guya Rəsul Rza Bəsti Bağırovanı nəinki yas iştirakçısı, o hətta meyidi pataloqoanatom kimi görüb, çünki onun əlini-ayağını çox ətraflı təsvir edir…

“İndi uzanıb sakit,
Nə qaşlarında düyün,
Nə dodaqlarında iztirab qırışığı…”

Əslində bu yazı şeir-zad deyil, biz buna şerti olaraq şeir deyirik, çünki Rəsul Rza özü buna şeir deyib və Azərbaycanda imdiyə kimi bunu şeir kimi çap edirlər. Bu yazının şeirliyi ancaq cümlələrini qırıq-qırıq edilib alt-alta düzülməyidir.

Rəsul Rza yazır ki, qəhrəmanın masasının siyirmələrində qalaq-qalaq məktublar qalıb. Çünki SSRİ-nun hər yerindən qəhrəmana məkublar gəlirmiş. O da gecələr yatmayıb (gündüzlər işləyirmiş axı!) bu məktublara cavab verirmiş. Rəsul Rza burda şah misra işlədir:
“Bu işi də var qəhrəmanlığın!”

Demək lazmdır ki, sonralar Rəsul Rza özü də qəhrəman oldu…

Vikipediyada Bəsti Bağırova haqqındakı məqalədə deyilir ki, “4 oktyabr 1936-cı ildə Bəsti Bağırova rekord miqdarda – 463 kq pambıq (bir gündə! – X.X.) yığdığı haqqında məlumat verib.

Bir adamın bu qədər pambığı yığmağı mümkün deyil, sadəcə ona görə ki, bu mümkün deyil! Bu qədər pambığı, özü də məhsulun ən bol vaxtında, ən yaxşı halda yeddi-səkkiz adam yığar. Mən öz kəndimizdən 50-ci və 60-cı illərdə qızların 120-130 kq pambıq yığdığını eşitmişəm. 463 kq – ağ yalandır. Sovet İttifaqında “staxanovçular hərəkatı” yarananda hər sahədə və hər respublikada belə staxanovçular qondarır, onların adına rekordlar yığırdılar. Rəsul Rza özü pambıqçılıq raynundandır. Bunu gözəl bilməliydi.

Hələ bu hamısı deyil.

1937-ci ildə “staxanovçu” Bəsti bir hektardan 142, 9 sentner pambıq alır!

Bu, əlbəttə, dünya rekordudur. Ancaq yalan üzrə! Qasım İsmayılov (xalq arasında – Kasıb İsmayılov…) kimi yerdə hektardan ən yaxşı halda 15-20 sentner pambıq alınardı. Bəlkə də 142, 9 sentner olub, ancaq bir hektardan yox, on hektardan! Qalan doqquz hektarı arvadlar ayaqyalın-başaçıq bir qarın çörəyə becəriblər, bəlkə hələ kolxoza debitor borcları qalıb!

Belə əldəqayırma qəhrəmanlar hər yerdə vardı. Yazçılardan da, şairlərdən də qəhrəman qayırırdılar…Süleyman Rəhimov, Süleyman Rüstəm, Rəsul Rza…

Məqalədə göstərilir ki, Bəsti əmək fəaliyyətinə 1930-cu ildə başlayıb. Yəni 24 yaşında. O vaxtacan neyləyirmiş?

Bəsti Bağırovaya iki dəfə, 1947-ci və 1950-ci ildə, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adı verilir. SSRİ Ali Sovetinin (!) deputatı olur. Parlament iclasları, xarici səfərlər… Sədr olduğu kolxoz da rekord vurmaqda davam edir…

Belə kolxozlardan hər rayonda yaradılırdı. Yəni bütün dövlət resursları cəmləşdirilirdi bir-iki təsərrüfatda, kolxozun sədri qəhrəman, işçiləri qəhrəman, kənd abad… Nümunə üçün. Beləcə qazma briqadaları, istismar quyuları, sexlər…

Bütün rekordlar əslində qondarma idi. Qəhrəmanlar – qondarma…

Və bunu Rəsul Rza gözəl bilirdi. Azərbaycanlı sənərkar şeirini qondarma qəhrəmana yox, ayaqyalın-başaçıq bir qarın çörəyə çöllərdə dırnaqlarıyla yer eşən, sədrlərin, briqadirlərin zülmünü görən arvadlarımıza, qızlarımıza həsr eləməliydi. O arvadların çoxu dul idi, çünki ərləri müharibədən qayıtmamışdı…

Ancaq Rəsul Rza Peredelkinoda oturub rus arağından vura-vura “xalqın qəhrəman qızı” üçün göz yaşları tökür…

Bütün bunlar, əlbəttə, ağlamalıdır. Ancaq bu 143 sentner məsələsi yada düşdükcə adamı gülmək tutur. Kasıb İsmayılovda hektardan 143 sentner pambıq!

Belə şey olmaz! Şirəli babanın, Şirəli Müslümovun  qondarma 169 yaşına and olsun!

22.12.2018

Samara

RƏSUL RZANIN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ: GÖYÇAYIN NARKOTİK XASSƏLİ HEYVALARI…

RASUL_RZA

Günlərin bir günü göyçaylı biq qoca Rəsul Rzaya məzəmmətlə deyir ki, niyə sən öz vətəninə şeir yazmırsan. Rəsul Rza da qələmə sarılıb “Göyçayın” adlı uzun bir şeir yazır.

“Göyçayda poema misraları tək,
Düzülüb yol boyu hündür çinarlar”.

Şeir 1969-cu ildə yazılıb. O vaxt artıq Rəsul Rzanın böyük hörməti olub,  Hörməti böyük olmasaydı, bu şeirin elə əvvəlindən redaktorlar ilişərdilər. Deyərdilər necə yəni “hündür çinarlar”, çinar hündür olmasaydı, ona çinar deməzdilər, səksəul deyərdilər…

“Narının şöhrəti tutub hər yanı”.

Bu, düzdür. Hərçənd şeir misrası deyil.

“Payız vaxtı hər kəs bağına girsə,

 heyva qoxusundan tez sərxoş olur.”

Bax, bu, heç düz də deyil. Çünki Salyan bağlarında da heyva çox olur, bəlkə Göyçay bağlarından da çox, həttə Salyan küçələrindən birinə Salyan xalqı “Heyvalıq” deyir. Ancaq indiyəcən bir Salyanlı heyva iyindən sərxoş olmayıb. Heyva sərxoşluq gətirsəydi, salyanlılar anaşaya o qədər pul verməzdilər ki… Lənət şeytana… Bunu Salyan polisi oxusa…

Şeirin burası qocanın dilindəndir. Yəni Göyçayı qoca tərifləyir. Rəsul Rza deyir ki, şeir yazaram, ancaq siz gərək Potu kəndində Qantəmirə heykəl qoyasınız…

Vaxt yetişəndə Rəsul Rza gedib görür ki, Qafur-Qantəmirin heykəli hazırdır.

 “Qocanın vədəsi həqiqət oldu.

Bəs şairin vədi? Söz verin ona!”

Rəsul Rza Göyçaydan şeir yazmaq istəyəndə qarşısında Vətən torpağı canlanır. Rəsul Rza görür ki, ayrı-seçkilik eləyə bilməz, yəni Göyçayı Gəncədən, Naxçıvandan, Qarabağdan ayıra bilməz…

Düz deyir kişi!

Ancaq Rəsul Rza Hindistanın, İndoneziyanın, İrağın, Yaponoyanın hər şəhərinə, hər şəhərin hər küçəsinə ayrı-ayrı şeirlər yazır… Görünür, xarici şəhərlərə yazılan şeirlərə hökumət çox pul verirmiş…

Ancaq Rəsul Rza candərdi də olsa, Göyçayı tərənnüm edir, yzaır ki, “mən ordan gedəndən Göyçay böyük bir şəhərə çevrilib”.

Yəni nə böyüklükdə olub? Bakı boyda?

Burası yaxşıdır:

“Geniş küçələrin hər iki yanı

 mərtəbə-mərtəbə evlərnən dolub”.

Yaxşı ki, hər iki yanı. Yoxsa eybəcər görünərdi…

Qırmızı qalstuk məktəbliləri

hər yanda görürəm hey dəstə-dəstə”.

Əslində “qalstuklu” olmalıdır, heca misraya sığmayıb. Bu şoğərib hecalara görə Rəsul Rza sərbəst yazıb. Bu şeiri göyçaylıların xətrinə heca vəznində qoşub…

 “Bir yanda kosmosdan söhbat açırlar,

 Bir yanda yüksəlir kəsmə şikəstə”.

Gözümün qabağına gətirdim, gülməkdən öldüm. Küçənin bir yanında göyçaylılar arvadlı-kişili kosmosdan danışırlar. Küçənin o yanında isə bir arvad əlini qulağının dibinə qoyub “Kəsmə şikəstə” oxuyur, yəqin Fatma Mehraliyeva konsertdən qabaq məşq edirmiş… Kosmosdan danışanların bir deyir: “Ay, xanın, get ayrı yerdə oxu, get Kürdəmirə, biz burda kosmosdan danışırıq…”

Rəsul Rza sonra yazır ki, “meyxoş narın” (nar da meyxoş imiş…), çinarların şöhrəti dünyaya yayılsa da, buranıb ən “böyük şanı” insandır!

Atan rəhmətlik! Bunu yaxşı demisən!

Sonra Rəsul Rza yazır ki, burda Füzuli dünyaya gəlib. Bunu oxuyanda xəcalət çəkdim. Füzulinin göyçaylı olduğunu bilmirdim. Bəlkə bu, ayrı Füzulidir… Füzuli çoxdur. Salyanda neçəsi var…

Sonra Rəsul Rza Həsən bəy Zərdabini də Göyçay qeydiyyatından keçirir…

Sözün düzü, dalı maraqı deyil. Çevir tatı, vur tatı. Rəsul Rza özü də başa düşür ki, qələmi boş-boşuna nala-mıxa vurur. Deyir ki, ömür vəfa eləsə, yenə Göyçaydan yazacaq…

Nə gizlədim, məni bu şeirdə maraqlandıran anca heyva oldu. Bəlkə doğrudan da Göyçayda eə heyva nözü var ki, insanı kefləndirir? Görəsən, o, ayrı yerdə, məsələn, Salyanda bitərmi? Bununla hökmən maraqlanmaq lazımdır…

Nə sirrdisə, elə bu heyvadan oxuya-oxuya elə bil heyvalandım, yəni havalandım. Məni gic  gülmək tutdu. Özümü saxlaya bilmirəm… Şeytana min lənət…

 

21.12. 2018

Samara