BORİS PASTERNAK. POEZİYANIN TƏYİNİ

pasternak

BORİS PASTERNAK

   POEZİYANIN TƏYİNİ

 

Bu, fitdir, fəzanı sarsidar keçər,

Qopan şaqqıltıdır buz deşildimi.

Yarpağı üşüdüb donduran gecə,

Bu, iki bülbülün deyişməyidir.

 

Bu, ot-ələf basan şirin noxuddur,

Kainat göz yaşı yatır qınında.

Ləkə dolu kimi yağır Fiqaro,

Elə bil pultlardan, fleytalardan

 

Onu yorulmadan gecə arayar

Dərin diblərində çimərliklərin

Sonra nəm və titrək ovuclarıyla,

Aparıb ulduzu çəmənə sərər.

 

Qübbəni bürüyüb qızılağaclar,

Sudakı taxtadan səthi  — boğanaq.

Ulduzlar qəhqəhə çəksə — yeri var,

Sədasız, kar yerdir kainat ancaq.

1917

Ruscadan tərcümə

28.11.2017

Samara

 

Реклама

ROBERT FROST. MUZDURUN ÖLÜMÜ

                                    
Meri tək oturub, önündə çıraq,

Ərini gözləyir. Addım səsini,

Eşidib tez keçir toran dəhlizi,

Ərini qapıda qarşılamağa.

Deməyə sözü var: “Saylas qayıdıb”.

Uorren girən tək Meri qapını,

Bağladı dalınca. “Mərhəmətli ol”.

Alıb bazarlığı onun əlindən,

Qoydu artırnaya. Pilləkən üstdə,

Oturub ərini çəkdi yanına.

 

“Ona son biçində demədim ki mən,

Birdəfəlik gedir, əgər gedirsə?

Nəyə gərəkdi ki? Kim yiyə durar?

O yaşda işçidən nə xeyir gələr?

Elə düşünürdü qazandığı pul,

Tütünə çatırsa, elə bəsidir.

Demək bir adamdan asılı deyil.

Yoxdur ehtiyacı yəni heç kəsə.

“Yaxşı,”- dedim ona, “mənim də aylıq

Verməyə gücüm yox, lap istəsəm də”.

“Başqaları verir”. “Get onlardan al”.

Belə başlamaqla bilirdin kimsə,
Onu azdırır ki, qəpik-quruşla,

Getsin biçin vaxtı, qaynayanda iş.

Qışdasa qayıdır. Yox, daha bəsdir.

“Ss!”- dedi Meri. “Eşidə bilər”.

“Eşitsin. Onsuz da gec-tez biləcək”.

“Üzülüb. Sobanın yanında yatıb.

Yazıq görkəminə baxıb üşündüm,

Yox, gülmə, mən onu tanımadım da.

O gedən haçandı – yaman dəyişib.

Özün görəcəksən

 

“Hardaymış deyir?”

 

“Demir. Çəkib onu mən evə saldım.

Çay verdim, siqaret təklif elədim.

Danışmaq istəmir öz işlərindən,

Nə desən, başını yelləyir elə.

“Nə danışdı axı? Heç nə demədi?”

 

“Çox az”.

 

“Hər nə. Meri, gizlətmə, yəqin,

Deyib şumlamağa gəlib çəməni”.

“Uorren!”

 

Hə? Bilmək istəyirəm mən”.

 

“Əlbəttə dedi, bəs nə gözləyirdin?

Qınama qocanı, kişi bu yolla,

Saxlamaq istəyir ləyaqətini.

Üstəlik o dedi əgər istəsən,

Təmizlər yuxarı otlağı da o.

Hə, bunu qabaq da eşitmişən sən?

Özün eşidəydin, Uorren, gərək,

Necə dolaşırdı. Hərdən özüm də,

Çaşırdım, elə bil sayıqlayırdı,

Yuxuda görürdü Harold Vilsonu –

Dörd il bundan qabaq, yadındadırsa,

Biçinə tutmuşdun bu oğlanı sən.

İndi müəllimdir öz kollecində.

Onu da qaytarmaq istəyir Saylas,

Deyir əla olar bir işləsələr,

Deyir çıçəklənər ferma da onda.

Çox söz danışırdı. Deyirdi Vilson,

Lap yaxşı oğlandır, kitablar ancaq,

Ağlını çaşdırıb. Bilirsən iyul

Qızmarında necə işləyirdilər.

Yabayla ot atır Harold durmadan,

Saylas arabada komalayırdı.

 

“Hə, mən yaxına da getmədim onda”.

 

“Saylasın o vaxtdan qəlbi inciyib.

Bəs nə? Gör necə də dəyişir hər şey!

Harold dəyib ona təkəbbürüylə.

Mübahisələri çoxdan olsa da,

O, təzə dəlillər axtarır, tapır.

Özümdən bilirəm, necə ağırdır,

Vaxtında verməmək düz cavabları.

Haroldun latını ona od qoyub.

Mənə danışdı ki, Harold deyirmiş,

Latını öyrənib skripka kimi,

Yəni məhəbbətlə — arqumentə bax!

Deyir Harold ona inanmayıb ki,

Yerdə su tapır o, qoz budağıyla.

Bu da sənə kollec, bu da kitablar.

Bu heç, onun ən çox arzuladığı
Budur ki, yaransa təzədən imkan,

Ona öyrədərdi taya vurmağı — ”

 

“Bilirəm, bu işdə Saylasa tay yox.

Taya yox, elə bil xalça toxuyur,

Hələ hər komadan nömrə də asır,

Belədə asandır tapıb boşaltmaq.

Hə, Saylas bu işin sənətkarıdır.

Komanı qaldırır quş yuvası tək.

Elə bil tayanın üstdə durmur o,

Qalxır, qaldırınca yükü yabayla”.

 

“İstəyir Haroldu öyrədə, bəlkə,

Kiminsə işinə yarıdı o da.

Uşağı kitablar deyir zay edib.

Yazıq özgələrin fikrini çəkir,

Tərifli heç nə yox öz keçmişində,

Nə də gələcəyi ümid doğurur.

İndi ya həmişə — nə fərqi var ki”.

 

Qərbə yuvarlanır aypara, göyü,

Sanki təpələrə doğru çəkirdi.

Qucağına axan ay işığına,

Açdı döşlüyünü, sonra əliylə

Saplağı, yarpağı, kökü də şehli,

Sarmaşıqlara bir sığal çəkərək,

Arfa simlərində çaldı elə bil,

Ərini də saran zərifliyi o.

”Uorren, o evə ölməyə gəlib,

Qorxma atıb gedər yenə də işi”.

 

“Evə!

Bəli, evə. Bəs evi deyil?

Mənası bir deyil ev sözünün də
Heç nəyimiz deyil, düzdü, necə ki,

Meşədə təqibdən cana duyaraq,

Qaçıb tazı gedir yad qapıya da”.

 

“Ev elə yerdi ki, bura gələndə,

Səni buraxırlar”.

“Məncə hər kəsin,

Evə hüququ var – bu, tanrıdandır”.

 

Qalxıb bir az getdi Uorren, birdən,

Dayanıb xırda bir çubuğu yerdən,

Götürdü, sonra da sındırıb atdı.

“Deyirsən Saylasa qardaşından da,

Biz yaxınıq? Cəmi on üçcə mildir,

Burdan qardaşının qapısınacan,

Yəqin Saylas bu gün bundan çox gəzib.

Niyə bəs getməyib? Qardaşı varlı,

Həm də vəzifəli – bank direktoru”.

 

“O bizə deməyib”.

 

“Biz ki bilirdik”.

 

“Qardaşı, əlbəttə, gərək əl tuta.

Çəkib yanına da apara, əgər

Ehtiyac olarsa. Bəlkə elər də —

Bəlkə o əslində pis adam deyil.

Sən özün Saylasa mərhəmətli ol.

Axı qardaşıyla fəxr eləsəydi,

Ya kömək umsaydı, bəs niyə bizə,

Ondan danışmayıb indiyə qədər?”

 

“Bəlkə araları dəyib”.

 

“Saylasın

Xasiyyəti budur. Biz heç, özgəyik,

Qohumlarsa sevmir belələrini.

Tikansız balıqdır. Özü də bilmir,

Onun nəyi pisdir başqalarından.

Istəmir, əlbəttə, kasıb da olsa,

Xəcalətli olsun qardaş yanında”.

 

“Saylas bir adamı incidən deyil”.

 

“Mənsə çox incidim görəndə necə,

Stulun tininə başını çırpır.

Qoymadı kürsüdə çəkib oturdam.

Bir özün baxaydıın, gör nə haldadır.

Yerini salmışam mən içəridə.

Baxsan, tanımazsan – çox əldən düşüb.

Çətin bir də işə yata əlləri”.

 

“Bunu bilmək olmaz. Hələ baxarıq”.

 

“Bir söz demirəm ki. Sən get özün bax.

Bir şeyi unutma, Uorren, ancaq,

O gəlib şumlasın bizim çəməni.

Onun planı var. Sən ona gülmə,

Onda ürəklənib özü danışar.

Mən də baxım görüm bu xırda bulud,

Aya toxunacaq, ya yox”.

 

Toxundu.

Sonra toranlıqda üç oldu onlar,

Ay, gümüşü bulud, bir də ki Meri.

Uorren tezliklə qayıtdı, onun,

Əlini ovcuna alıb oturdu.

 

“Uorren, nə olub?”

“Ölüb”,- dedi o.

 

 

Şer “North of Boston” toplusundandır.

Azərbaycancaya tərcümə — aprel 2008, Samara.

 

  

   

 

 

ROBERT FROST. DEMİURQUN GÜLÜŞÜ

 

   (THE DEMİURGES LAUGH)  

 

Düşüb Cinin izinə mən sevinclə qaçırdım,

Meşənin ağ qaradan seçilməyən yerində,

Hərçənd inanmasam da bu ruh əsl tanrıdır.

Öləziyib gedirdi son incə şölələr də,

Bir səs gəldi qəfildən – qəlbim, ruhum istəyən,

İllər keçir, unuda bilmirəm o səsi mən.

 

Öndə yox, dalda dinən yarıyuxulu səsin,

Ahəngində açıqca istehza duyulurdu –

Dünya vecinə deyil sanki səs yiyəsinin.

Sarsıldı meşə və Cin qəhqəhə çəkdi durdu,

Gedə-gedə silirdi gözlərinin çirkini,

Yaxşıca anlayırdım  mən də Cinin fikrini.

 

İndiyəcən unuda bilmirəm o gülüşü,

Öz gözümdə gülüncdüm belə tutulmağımla,

Yerişimi də qəsdən yavaşıtdım düşünsün,

Nəsə axtarıram mən içində yarpaqların.

(Nahaq yerə — çətin ki o dayanıb baxaydı.)

Ağac altda oturdum sonra uzun-uzadı.

 

(“BOY’S WILL” kitabından)

Robert FROST. ASTROMETAFİZİK ŞEİR

           robert-frost.jpg                                       

(ASTROMETAPHİSİKAL)

 

Sevirəm göyünü, tanrım,

Xeyriylə, ziyanıyla.

Tutqun ola, ya da nurlu,

Coşa, ya həlim ola.

 

Göz dikməkdən göyə sarı,

Zəflədim, büdrədim.

Xəcil oldum mən, aylarla,

Əldə ağac yeridim.

 

Tanrım, sənə itaətli

Göyün yeddi qatının

Hər birinə məhəbbətim
Gərək mükafatlana.

 

Heç də ümid bəsləmirəm

Dünyamı dəyişəndə

Bürc kimi göy qübbəsində,

Asılacaq başdərim.

 

Ola bilsin fəxrə, ada,

Tamahlı sanılaram –

Aşağı yox, mən hər halda

Yuxarı yollanaram.

İngiliscədən tərcümə

2000-ci illər

Samara

 

 

Robert Frost. QUM DYUNLARI

    (SAND DUNES)

 

Dəniz dalğaları yaşıl.

Ancaq onlar ölən yerdə,

Baş ucaldar başqaları –

Bunlar bozdur, quru həm də.

 

Şəhər sarı nizamlayan,
Dənizdir bu dalğaları.

Deyir ona basılmayan

Bəlkə qumda basdırılar.

 

Bəlli deyil ona insan,

Dərinlərə bələdsə də.

Ha qıraqdan dağıdasan –

Yenilməzdir insan içdə.

 

İnsan dözər batsa gəmi,

Daxması da batsa dözər.

Qılaf azsa nə qədər ki,

Ruh azaddır bir o qədər.

 

 

 

 

Robert FROST. SONUNCU BİÇİN

                                              

    (THE LAST MOWING)

 

Uzaq çəmən adlı yerdə, deyirlər,

Daha olmayacaq bu ildən biçin.

Güya kənd içində söz qoyulub ki,

Bir də o çəmənə kimsə getməsin.

Eləsə dincələr güllərin canı,

Dəryazın olmazlar bir də qurbanı.

Mənim ayrı şeydən qorxum indi çox,

Görsə ki, bu yürdə indi biçin yox,

Meşə təzə eşqlə törəyib artar,

Yiyəsiz çəmənə doğru üz tutar.

Məni ağaclardır narahat edən,

Çiçəklər açılmaz kölgələrində.

Yoxdur adamlardan təhlükə indi,

Otu indən belə çalmayacaqlar.

Bu çəmən hələlik əlimizdədir,

Sevdalı çiçəklər, zaman sizindir.

Boy atın arxayın, sizin qoxunuz,

Rənginiz o qədər mənə əzizdir,

Bir-bir adınızı çəkməsəm olar.

 

Robert FROST. MÜŞAHİDƏ NÖQTƏSİ

T1520565_05

                (THE VANTAGE POİNT)

 

Əgər yorsa meşə, bəşər xiffəti,

Yenə yorsa məni, naxır örüşü

Yamaca qalxaram dan sökülməmiş.

Ardıc kolluğunu qırıb xəlvəti

Görürəm evlərin donuq surəti,

Uzaqdan      ağarır. Bir az aralı,

Qarşı təpəlikdə durur məzarlıq –

Ölənlə qalanın sərhədi itir.

 

Məni bir mənzərə günortayadək

Bezdirsə, dönərəm dirsəyim üstə,

Axar təpəlikdən üzümə isti.

Meh tək nəfəsimdən titrəyər çiçək,

Burnumda torpaqla əzik ot dadı,

Gözümsə qarışqa yuvasındadır…

İngiliscədən tərcümə

2000-ci illər

Samara

 

 

 

Robert FROST. ATILMIŞ MƏZARLIQ

 

(İN A DİSUSED GRAYVYARD)

 

Ot basmış cığırla qalxıb təpəyə,

Dirilər oxuyar daş yazıları;

Çoxdan ölülərin üzünə bağlı,

Çəkir diriləri məzarlıq hələ.

 

Yazılarsa deyir: “O dirilər ki

Bu gün bu daşları oxuyar, dönər,

Sabah özləri də qəbrə gömülər,

Daimi buranın olar skini.

 

Bəlkə də aldadır mərmər misralar,

Burda nə səs-səmir, nə də nişan var

Təzə mərasimdən. Yox təzə qəbir –

Eləsə adamı qorxudan nədir?

 

Çox ağıl istəmir bu, əlbəttə ki,

Daşlara deyəsən :”Rəzil ölümdən

Bezdik. Ölümsüzük biz indən belə”.

Daşlara da nə var – inana bəlkə.

 

 

 

 

Robert FROST. QIRAQDA QALANLAR

T1520565_05

    LOCKED OUT

uşaqlara deyilən tək

 

Qapı-pəncərələr gecə bağlanar,

Güllərsə həmişə qıraqda qalar.

Ev işığını da görməz heç onlar —

Bu vaxt elə gəlir çöldə kimsə var.

Hənir də duyursan qapı dalında,

Yəqin oğrulardır gülləri yolan!

Dəyən-toxunan yox onlara ancaq,

Bu ərikgülündə sınıbsa saplaq,

Yarpaq əzilibsə — məndədir günah.

Sevirəm toranda oturub baxam,

Necə göy üzündə ay bədirlənir,

Gözüm budaqlarda olsa da bu vaxt,

Gülü əzizlərdi dəcəl əllərim.

 

ingiliscədən tərcümə

2000-ci illər

Samara

 

Robert FROST. YURD

T1520565_05

(THE BIRTHPLACE)

 

Yamacdan yuxarı, zirvəyə yaxın –

Hələ olmamışdı ora bir çıxan.

Atamsa ev saldı, hasar götürdü,

Bulağın üstünü yaxşıca hördü.

Çınqılı dağıtdı, çəmən bitirdi,

Ordaca dünyaya bizi gətirdi.

Biz oğlanlı-qızlı bir düjin idik,

Küyümüzlə dağı sevindirirdik.

Elə bil onun öz balalarıydıq,

Gülümsədi, hər nə oyun çıxardıq.

Yəqin adlarımız çıxar yadından,

(Qızların dəyişər indi soyadı).

Sonra dağ düşürdü bizi dizindən,

Qucağı ağacla doludur indi.

ingiliscədən tərcümə

2000-ci illər

Samara