ALEKSANDR PUŞKİN.  KÖRPƏYƏ

ПУШКИН

Младенцу

 

Ürək eləmirəm, balaca, sənin
Xeyir-dua deyəm başının üstdə.

Sənin baxışların, ruh əminliyin,
Səma mələyindən bir təsəllidir.

 

 

Bu aydın, mehriban baxışın kimi,
Daim aydın olsun sənin günlərin.

Xoş bəxtlər içində, körpə, səninki,
Ən gözəl və ən xoş bəxt ola görüm.

1824

ruscadan tərcümə

07.05. 2019, Samara

Младенцу

 

Дитя, не смею над тобой
Произносить благословенья.
Ты взором, мирною душой,
Небесный ангел утешенья. Читать далее

Реклама

ALEKSANDR PUŞKİN. “SƏN NİYƏ GÖNDƏRİLDİN, SƏNİ KİMDİ GÖNDƏRƏN…”

ПУШКИН

Зачем ты послан был и кто тебя послал?

Sən niyə göndərildin, səni kimdi göndərən?

Bizə gətirməliydin şərimi, xeyirimi?

Niyə sönüb getdin, parladın nədən,
Söylə, fözqəladə qonağı yerin?

 

Kitabçılar fal açır, çarlar qayğılanırdı,
Kütlə onlara baxıb əsirdi həyəcandan.
Mehrablar ifşalanıb, yox gəlib yığılan da,
Güclənirdi azadlıq qasırğaları hər an.

 

 

Və birdən o yetişdi… Hamı qanda və kirdə,
Dağıdı yazılar, nə varsa qədim.

Talelər Əri gəldi, kölələr kiridilər,
Qılınclar, zəncirlər dinirdi indi.

 

 

Föhş üzə çıxdı vüqarlı çılpaq,

Ürəklər elə bil önündə dondu.

İqtidar naminə Yurd unuduldu,
Qardaş qardaşını satdı qızıla.

Dedi divanələr: yoxdur Azadlıq,

Xalqlar da onlara inanırdı axı…

Onların nitqində şər də, xeyir də,
Kölgəyə bənzərdu, yoxdu fərqləri.

Həyatda nə varsa, nifrətə yemdi,
Necə çölün tozu yelə verilər.

 

Ruscadan tərcümə

06.05. 2019

Samara

QEYD: Şeir Napoleona həsr olunub.

 

 

Зачем ты послан был и кто тебя послал?
Чего, добра иль зла, ты верный был свершитель?
Зачем потух, зачем блистал,
Земли чудесный посетитель? Читать далее

ALEKSANDR PUŞKİN . “SƏHRADA AZADLQ TUMU SƏPİRDİM…”

ПУШКИН

Изыде сеятель сеяти семена своя[i]
Səhrada azadlıq tumu səpirdim.

Çıxdım ulduzlar da sönməmiş hələ,
Həyat toxumları atıb gedirdim,
Təmiz və günaha batmamış əllə,

Köləyə çevrilmiş şırımlar üstə,

Çəkdiyim zəhmətlər ancaq əbəsdi,

İtirildi nəcib fikirlər belə…

 

 

Otlayın, dinc xalqlar, başıaşağı,
Qeyrət çağırışı oyatmaz sizi.

Sürülər nə bilir azadlıq dadı?

Sürülər qırxılsın gərək, kəsilsin.

Ağır boyunduruq, bir də qamçıdır,
Nəsildən nəsilə onların irsi.

ruscadan tərcümə

05. 05. 2019, Samara

 

 

    Свободы сеятель пустынный,
Я вышел рано, до звезды;
Рукою чистой и безвинной
В порабощенные бразды
Бросал живительное семя —
Но потерял я только время,
Благие мысли и труды…

 

    Паситесь, мирные народы!
Вас не разбудит чести клич.
К чему стадам дары свободы?
Их должно резать или стричь.
Наследство их из рода в роды
Ярмо с гремушками да бич.

 

<Ноябрь, 1823>

 

[i] “Əkinçi əkməyə çıxdı”. (İncil, Matta, 130)

ALEKSANDR PUŞKİN.  ŞAİRƏ

ПУШКИН

Поэту

Şair, dəyər vermə çox el məhəbbətinə sən.

Alovlu təriflərin ani küyü tez ötər.

Soyuq kütlə gülüşü, gic qınağı eşitsən,
Ciddiliyini pozma, sakit qal, ağır həm də.

 

 

Sən sultansan: təkyaşa. Azadlıq yollarıyla,
Get, azad zəkan səni çəkib aparsa hara,

Sevimli fikirlərin meyvəsini cilala,
Nəcib şücaətinə mükafat ummayaraq.

 

 

O, sənin özündədir.  Ali məhkəməsən sən,

Özünsən hamıdan sərt işinə qiymət verən.

Razısanmı işindən, söylə, tələbkar ustad?

 

 

Razısanmı? Qoy ağız əysin kütlə eləsə,
Odun yanan mehrabı tüpürüb ləkələsin,

Ya dəcəl uşaq kimi oynasın səcdəgahla.

 

Ruscadan tərcümə

04. 05. 2019, Samara

 

Поэту

 

Поэт! не дорожи любовию народной. 
Восторженных похвал пройдет минутный шум; 
Услышишь суд глупца и смех толпы холодной, 
Но ты останься тверд, спокоен и угрюм.  Читать далее

ALEKSANDR PUŞKİN. MƏLƏK

ПУШКИН

АНГЕЛ

 

Ədəm qapısında mehriban mələk,

Durub həqiranə, çöhrəsində nur.

Qeyzli şeytansa həmişəki tək,

Cəhənnəm girdabı üsdən uçurdu.

 

 

İnkarın, çübhənin təcəssümü ruh,
Baxırdı saf ruhun təcəssümünə..

İçinə bir riqqət odu dolurdu

İlk dəfə, özü də bilmədən necə.

 

 

«Bağışla, — söylədi, — mən səni gördüm.
Mənə əbəs yerə nur axıtmadın.

Nifrət eləmirdim hər şeyə göydə,
Hər şey də demərəm dünyada yaddır”.

Ruscadan tərcümə

03. 05. 2019, Samara

 

 

АНГЕЛ

В дверях эдема ангел нежный
Главой поникшею сиял,
А демон мрачный и мятежный
Над адской бездною летал. Читать далее

ALEKSANDR PUŞKİN. ELEGİYA

ПУШКИН.jpg

ЭЛЕГИЯ

Düşüncəsiz illərin sönüb gedən şənliyi
Səksəkəli xumarlıq indi, ürək göynəyir.

Fəqət  ötən günlərin qəmi şəraba bənzər,
Nə qədər köhnəlirsə, gücü artır o qədər.

Yolum hüzünlü. Zəhmət və dərddir mənə vədi,
Tale dəryasının ki, gurlayır irəlidə.

İstəmirəm, a dostlar, fəqət gedəm dünyadan,
İstəyirəm yaşayam, düşünəm, əzab dadam.

İşgəncələr, bəlalar, qayğıların içində,
Bilirəm ki, olacaq şirin nəşələrim də:

Hərdən harmoniyadan yenə də həzz alaram,
Göz yaşı axıdaram canlanan xəyallara.

Və bəlkə də kədərli qürubum yetən zaman.

Vida təbəssümüylə sevgi alışar bir an.

1830

Ruscadan tərcümə

01.05. 2019, Samara

 

ЭЛЕГИЯ

Безумных лет угасшее веселье
Мне тяжело, как смутное похмелье.
Но, как вино — печаль минувших дней
В моей душе чем старе, тем сильней.
Мой путь уныл. Сулит мне труд и горе
Грядущего волнуемое море. Читать далее

    İOSİF BRODSKİ. MƏHƏBBƏT

BRODSKI

       ЛЮБОВЬ

Bu gecə ayıldım mən iki dəfə.
Pəncərəmə işıq salan fənərlər,
Yuxuda haçansa sanki deyilən,

Sözü çoxnöqtə tək endirib heçə,

Mənə heç təsəlli gətirmirdilər.

 

 

Sənsə hamiləydin yuxumda, ayrı
Yaşayıb səninlə haçandan bəri,
Mən öz günahımı duydum, əllərim,
Qarnını sevinclə sığallayırdı,
Əslinə qalanda şalvarı gəzir

 

 

Və işıqaçarı. Yadıma indi
Düşürdü səni tək qoyub gedirdim,

Zülmətdə, yuxuda,  səbrlə sən də,
Gözlərdin, məzəmmət, qınaq demirdin,

Qəsdli fasilədən sonra yenidən

 

Yanına dönəndə. İşıqda çünki

Kəsilən, zülmətdə uzanıb gedir
Orda biz nikahlı, evliyik, iki
dallı əcayibik, bəraətidir
uşaqlarsa eyşin aramızdakı.

 

 

Haçansa, gələcək gecənin biri

Yenə də gələrsən, üzülmüş, arıq.

Mən də ki, ya oğul ya qız görərəm,

Hələ adları yox, işıqaçarı,

Onda axtarmaram, əlimi geri

 

Çəkmərəm bir daha, yox haqqım atam

Mən sizi kölgələr səltənətində

Günlərdən yaranan çəpər önündə,

Durub gerçəklikdən asılılıqda —

Yetişməz bir xəbər ordasa məndən.

 

Ruscadan tərcümə

29-30.2019

Samara

 

 

ЛЮБОВЬ

Я дважды пробуждался этой ночью
и брел к окну, и фонари в окне,
обрывок фразы, сказанной во сне,
сводя на нет, подобно многоточью
не приносили утешенья мне. Читать далее

  İOSİF BRODSKİ. “MƏNƏ DEYİRLƏR Kİ, GEDƏM MƏN GƏRƏK…”


 

BRODSKI

Мне говорят, что нужно уезжать…

Mənə deyirlər ki. gedəsən gərək.

Hə, hə. Minnətdaram. Yığışıram mən.

Hə, hə. Anlayıram, Məni ötürmək
Zərurəti də yox. İtən deyiləm.

 

Uzaq yol – siz allah, deməyin belə,
Uzağı yaxın bir stansiyadır.

Narahat olmayın, birtəhər. Elə

Yüküm yox. Yoxdur heç çamadanım da.

 

Hə, hə. Daha vaxtdır. Minnətdaram mən,

Hə, hə. Vaxtdır.  Bilir hamı da yaxşı.

Qalxır ağaclarla vətənin üstdən,

Hüznlü şəfəqi qış axşamının.

 

 

Hər şey sona yetdi. Yox etirazım,
Xudahafiz deyib əl-əl görüşüm.

İndi sağalmışam. Getməyim lazım,
Hə, hə. Ayrılığa görə təşəkkür.

 

 

Gəzdir vətənimdə, sən məni, taksi,
Ünvan elə bil ki, yadımdan çıxır.

Sükuta qərq olmuş çölləri gəzdir,
Bilirsən, vətəndən gedirəm axı.

 

 

Ünvan elə bil ki, çıxıb yadımdan:

Üzümü söykərəm nəm şüşəyə mən.
Keçəndə sevdiyim çayın yanından,
Ağlaram, səslərəm kolazçını həm.

 

(Hər şey bitdi daha. Niyə tələsim,
Sən allah, arxayın qayıt geriyə,

Göylərə baxaram, dolar sinəmə,
Başqa sahillərin soyuq küləyi).

 

 

Bu da köç, haçandan necə gözlənən.

Dön geri, ürəyin kədər duymadaın.

Yastı bir sahilə yan alaram mən,

Vətəndə qatara sən minən zaman.

Ruscadan tərcümə

28.04. 2019

Samara

 

 

Мне говорят, что нужно уезжать. 
Да-да. Благодарю. Я собираюсь. 
Да-да. Я понимаю. Провожать 
не следует. Да, я не потеряюсь.  Читать далее

MİXAİL LERMONTOV.  TƏKLİK

LERMONTOV

Одиночество

Həyatın zənciri necə ağırdır,
Əgər təkcəlikdə sürüyürüksə.

Kefə şərikliyə hər insan hazır,
Tapılmır nədənsə dərdə şəriksə.

 

 

Hava sultanı tək burda mən təkəm,
Sıxır ürəyimi iztirablarım.
Görürəm taleyə boyun əyərək,

İllərim, yuxudur elə bil, axır.

 

 

Və yenə qayıdır, gəlir həminki,
Arzuyla, qızıla tutulub ancaq.

Tənha bir tabutdur göz önündəki:

Gözləyir: dünyada niyə yubanaq?

 

 

Gedişim kimisə çətin sarsıda
Ölüm xəbərimə (buna əminəm),

Gülüb sevinənlər ötər sayda da,
Doğulduğum günə sevinənləri.

1830

Ruscadan tərcümə

27.04. 2019, Samara

 

ОДИНОЧЕСТВО

Как страшно жизни сей оковы
Нам в одиночестве влачить.
Делить веселье — все готовы:
Никто не хочет грусть делить. Читать далее

MİXAİL LERMONTOV. ŞAİRİN ÖLÜMÜ

LERMONTOV.jpg

СМЕРТЬ ПОЭТА

 

İntiqam, hökmdar, intiqam!

Düşürəm ayaqlarına:

Adil ol qatilin ver cəzasını,

Gələn əsrlərə və nəsillərə,
Bu qətl car çəkər haqq divanından,
Bədəməllər onda nümunə görər.[i]

 

Şair həlak oldu! – namus əsiri –

Düşüb böhtanına şayiələrin.

İndi məğrur başı sinəsindədir,
Döşündə qurğuşun, qisas təşnəli.

Tablaya bilmədi şair ürəyi,

Sataşan, toxunan çıxdı nə qədər!

İctimai rəylə uymadı rəyi,
Tək, həmişəki tək… Və öldürdülər!

Öldü!…İndi nədir bu hönkürtülər,

Yersiz təriflərin gərəksiz xoru.
Taleyin hökmüdür yerinə yetən,
Kimə bəraətlər təsəlli olur?

Məgər kinlə qovan siz deyildiniz,
Onun cəsur, azad istedadını?

Üfürüb, köpürüb məzələndiniz,
Təzəcə közərən yanğın odunu.

Eyb etməz. Şənlənin… Dözə bilmədi,
O daha sonuncu iztirablara:

Solan təntənəli nəfis çələngdir,

Sönüb məşəl kimi misilsiz düha.

Soyuqqanlılıqla onun qatili,
Zərbəni endirdi…xilas yox daha:

Sıxır pistoleti hələ də əli,
Ürəyi boşuna hələ vurmada…

 

Bu nə möcüzədirt axı?…uzaqdan,
Yüzlərlə fərari-qaçaq sayağı,

Düşüb, səadət, çin axtaran zaman,

Taleyin hökmüylə bizə ayağı;

Dil və adətinə özgə torpağın,
Gülərdi ikrahla o gizlətmədən.

Bizim şöhrətə də yoxdu qıymağı,

Anlaya bilmirdi o qanlı gündə,

Gör nəyə qaldırır əlini axı!..

Şair öldürüldü – gömüldü qəbrə
Möhtəşəm qüdrətlə özünün elə,
Tərənnüm etdiyi sevimli, şaqraq,

Qısqanclıq qurbanı müğənni sayaq,
Amansız bir əldən zərbə alaraq.

Niyə dünya kefindən və sadə aşnalıqdan,
Odlu ehtiras dolu, azad qəlbə yad olan,
Həsədli və boğucu bu dünyaya gəlirdi?

Miskin böhtançılara o əl verirdi niyə,

O niyə inanırdı yalan sözə, işvəyə? —
Axı gəncliyindən o, adamları bilirdi!..

 

Çıxarıb çələngini, dəfnə ilə hörülən,
Onlar tikanlı çələng geyindirdilər ona.

Aman bilməz iynələr,

Batır şanlı alnına.

Məkrli pıçıltısı gülüşən cahillərin

Sonuncu anlarına  damızdırılır zəhər,
O  öldü – boş intiqam təşnəsi canda hələ,

Və puç ümidlərinin qoyub getdiyi qəhər.

 

Susdu möcüzəli nəğmənin səsi,
Onlar dinməyəcək bir də təzədən.

Müğənni mənzili dar və günəşsiz,
Vurulub ağzına onun möhür də.

Siz, ey rəzilliyiylə tanınmış cənabların,
Qudurğan balaları,

Taleyin oyunuyla inciyən babaların,
İrsini tapdalayan kölə dabanlarıyla!

Acgöz kütlə, özünü taxt-taca yan verən,

Azadlığın, Dahinin, Şərəfin cəlladları!

Qanun kölgəsi altda, qanunsuz işlər görən,

Önünüzdə ədalət, həqiqət susub durar!…

Tanrı məhkəməsi var, föhş sevənlər, ancaq!

Ağır, ciddi məhkəmə yetişəcək bir zaman;
Qızıl parıltısına tamahdan da o uzaq,

Fikri də, əməli də o bilir qabaqcadan.

Qeybətə əl atarsız o vaxt  əbəs yerə siz,

Çatmaz o sizin daha, bilin ki, dadınıza,

Şairin haqq qanını siz silə bilməzsiniz,

Öz qara qanınızla!

1837

Ruscadan tərcümə

25-26. 04. 2019

Samara

 

Михаил Лермонтов

СМЕРТЬ ПОЭТА
Отмщенья, государь, отмщенья!
Паду к ногам твоим:
Будь справедлив и накажи убийцу,
Чтоб казнь его в позднейшие века
Твой правый суд потомству возвестила,
Чтоб видели злодеи в ней пример.

 

        Погиб поэт! — невольник чести —
        Пал, оклеветанный молвой,
        С свинцом в груди и жаждой мести,
        Поникнув гордой головой!..
        Не вынесла душа поэта
        Позора мелочных обид,
        Восстал он против мнений света
        Один, как прежде… и убит!
        Убит!.. к чему теперь рыданья,
        Пустых похвал ненужный хор
        И жалкий лепет оправданья?
        Судьбы свершился приговор!
        Не вы ль сперва так злобно гнали
        Его свободный, смелый дар
        И для потехи раздували
        Чуть затаившийся пожар?
        Что ж? веселитесь… — он мучений
        Последних вынести не мог:
        Угас, как светоч, дивный гений,
        Увял торжественный венок.
        Его убийца хладнокровно
        Навел удар… спасенья нет:
        Пустое сердце бьется ровно.
        В руке не дрогнул пистолет,
        И что за диво?.. издалека,
        Подобный сотням беглецов,
        На ловлю счастья и чинов
        Заброшен к нам по воле рока;
        Смеясь, он дерзко презирал
        Земли чужой язык и нравы;
        Не мог щадить он нашей славы;
        Не мог понять в сей миг кровавый,
        На что́ он руку поднимал!..
        И он убит — и взят могилой,
        Как тот певец, неведомый, но милый,
        Добыча ревности глухой,
        Воспетый им с такою чудной силой,
Сраженный, как и он, безжалостной рукой.
Зачем от мирных нег и дружбы простодушной
Вступил он в этот свет, завистливый и душный
Для сердца вольного и пламенных страстей?
Зачем он руку дал клеветникам ничтожным,
Зачем поверил он словам и ласкам ложным,
     Он, с юных лет постигнувший людей?..
И прежний сняв венок, — они венец терновый,
Увитый лаврами, надели на него:
     Но иглы тайные сурово
     Язвили славное чело;
Отравлены его последние мгновенья
Коварным шепотом насмешливых невежд,
     И умер он — с напрасной жаждой мщенья,
С досадой тайною обманутых надежд.

 

     Замолкли звуки чудных песен,
     Не раздаваться им опять:
     Приют певца угрюм и тесен,
     И на устах его печать.

     А вы, надменные потомки
Известной подлостью прославленных отцов,
Пятою рабскою поправшие обломки
Игрою счастия обиженных родов!
Вы, жадною толпой стоящие у трона,
Свободы, Гения и Славы палачи!
     Таитесь вы под сению закона,
     Пред вами суд и правда — всё молчи!..

Но есть и божий суд, наперсники разврата!
     Есть грозный суд: он ждет;
     Он не доступен звону злата,
И мысли и дела он знает наперед.

Тогда напрасно вы прибегнете к злословью:
     Оно вам не поможет вновь,
И вы не смоете всей вашей черной кровью
     Поэта праведную кровь!

 

[i] Epiqraf 17 əsr fransız şairi və dramaturqu Jan Rotrunun pyesindəndir