SEYRAN SƏXAVƏTLƏ ƏDƏBİYYAT İNSTİTUTUNUN YATAQXANASINDA GÖRÜŞ

Ədəbiyyat institutunun demokratik, yetim qarnı doyduran yeməkxanasına Seyran Səxavət gedə bilərdi, çünki Moskvaya gələndə institutun yataxanasında, azərbaycanlı tələbələrin otağında qalırdı…

Səhv etmirəmsə, 1982-ci ilin lap əvvəlində Seyran Səxavət Moskvaya gəlmişdi və yataqxanada qalırdı. Mən onu tanıdığım azərbaycanlı tələbələrin otağında gördüm və hələ Azərbaycanda olan vaxtlar “Ulduz”a göndərdiyim bir hekayəmi oxuyub-oxumadığını soruşdum. Seyran Səxavət o vaxt jurnalda nəsr şöbəsinin müdiriydi, dedi ki, hekayəni görüb, hətta oxumağa başlayıb (göndərdiym vaxtdan az qala altı ay keçmişdi), qayıdandan sonra oxuyub qurtaracaq, mən burdan zəng vurub yazım barədə jurnalın qərarını öyrənərəm…

Sonra S.B. adlı tələbə mənə yaxınlaşıb dedi ki, Seyran müəllim bir qadınla təklənmək istəyir, sənin otağın lazımdır (aspirantlar tək qalırdılar). Mən də S.B.-ya acıqlandım ki, bu adam indi mənim yatağımda ağnamaq istəyir? S.B. dinc adam idi, məni sakit elədi, dedi ki, başqa yer tapar…

Bildim ki, hekayəmin qərarını özüm çıxardım..

Ancaq bir müddətdən sonra özümü saxlamayıb “Ulduz”a zəng vurdum. S. Səxavət dedi ki, hələ oxuyub qurtarmayıb (əslində hekayəni on dəqiqəyə oxumaq olardı). Bir-iki həftədən sonra yenə zəng elədim. Daha bir dəfə… Seyran Səxat mənə dedi ki, hekayənin yarısına çatmışdı, birdən əlyazması itdi…

Hekayənin surəti mən də də qalmayıb. Adı qalıb: “Rayon qəzetinin müxbiri”…

Реклама

İSMAYIL ŞIXLI İLƏ GÖRÜŞ

nar

1984-cü ilin dekabrın 4-dən beşinə keçən gecə Moskvanın Domodedovo aeroportundan əlli-altmış kiloqram kitabla Bakıya uçdum, məni rəhmətlik Rafiq Tağıyev ötürürdü…
Səhər Bakıda Yazıçılar İttifaqına gəldim ki, iş məsələsini öyrənim. Mən Moskvaya gedəndə İttifaqın rəhbəri Mirzə İbrahimov idi, məni özü sorğu-sual eləyib demişdi ki, “hazırlıqlı oğlansan, qayıdıb gələrsən, millətimizə gərək olarsan”. Düzdür, Moskvadan yaxşı nəticəylə dönmürdüm, iş başa çatsa da, müdafiə olunmamışdı – qismən səhlənkarlıqdan, qismən mövzuya soyumaqdan, qismən maliyyə çətinliyindən. Ancaq müdafiə bir nçə aya başa gələ bilərdi, bu hal gərək mənə bir iş verilməyinə mane olmayaydı, həm də Yazıçılar İttifaqına girəndə Ədəbiyyat institutunda tələbə olduqları vaxt tanıdığım bir neçə nəfəri gördüm, məsləhətçi işləyirdilər — əgər bu azsavadlı cənablara iş tapılmışdısa, mənə də gərək tapılaydı – mən belə fikirləşirdim. Məni yeni rəhbər İsmayıl Şıxlının yanına göndərdilər. Qapını döyüb içəri girəndə İsmayıl Şıxlı mənə elə baxdı ki, elə bil yenə dilənməyə gəlmiş narkoman qonşusunu görür. “Niyə gəlmisən?” – o məndən soruşdu və başa düşdüm ki, mənə “siz” deyilən vaxtlar qaldı Moskvada. Dedim ki, aspiranturadan sonra gəlmişəm, ittifaqın zəmanəti var ki, məni işlə təmin eləsin… İsmayıl Şıxlı sözümü yarımçıq qoyub qışqırdı: “Bu köpəyoğlu Pimenov (bəlkə İ. Şıxlı Ədəbiyyat isnstitunun o vaxtkı rektoru barədə “köpəyoğlu yox, ayrı söyüş dedi, ancaq yadımda nədənsə belə qalıb) götürür instuta burdan adamları, sonra gəlib tökülüşürlər üstümüzə!” Bunu deyə-deyə İsmayıl Şıxlı yekə stolunun arxasında əl-qol atırdı, yəqin xəyalən Pimenovu, ya məni vururdu, ya da hər ikimizi qatırdı bir-birinə… Sonra telefonu qamarlayıb nömrəni yığdı, elə əsəbiydi ki, az qalırdı barmaqları telefonun deşiklərinə ilişib qalsın. “Akif! (Bildim ki, Nəşriyyat komitəsinin sədri Akif Mustafazadəyə zəng vurur, A.M. təzəlilkə uzun illər işlədiyi Moskvadan qayıtmışdı) Görürsən bu köpəyoğlu Pimenovu? Göndərir hər yetəni üstümüzə! Nə? Tutublar Pimenovu? Vay, əccəb eləyiblər…”

Mən bir neçə ay işsiz gəzəndən onra Salyanda məktəbə müəllim təyin olundum ( bu, ayrı söhbətdir), yeddi ya səkkiz gündən sonra işdən çıxıb getdim Samaraya ( o vaxtlar Kuybışev).
Yüz faiz əminəm ki, əgər Yazıçılar İttifaqında mənə lap yaxşı iş versəydilər də, yeddi-səkkiz gündən sonra atıb gedərdim Rusiyaya. Belə ki, ahıl vaxtında İsmayıl Şıxlının kabinetdə atılıb-düşməy çox mənasız və yersiz idi…
O ki qaldı Pimenova, onun tutulmağı barədə xəbər yalan idi…

26.07. 2013 Samara

SABİR RÜSTƏMXANLI, “CÜCƏLƏRİM”, SƏƏDİ ƏL MALEH…

(S. Rüstəmxanlının “Azadlıq” radiosunun saytındakı məqaləsinə şərh)

1983-cü ilin payızında Frunze (indi Bişkek) şəhərində keçirilən Asiya və Afrika ölkələri gənc yazıçılarının beynəlxalq müşavirəsində iraqlı yazıçı və tərcüməçi Ədəbiyyat institununun tələbəsi, yaxın dostim Səədi əl Maleh də iştirak etmişdi. Qayıdandan sonra dedi ki, “sənin həmvətəninlə tanış olmuşam. Sabir Rüstəmxanlıyla”. Səədi Frunzedə tanış olduğu yazıçıların, o cümlədən Çingiz Aytmatovun, səsini o vaxt tək-tük adamda olan Şarp maqnitofonuna yazmışdı. Sabir Rüstəmxanlının səsi asudə vaxt, yeyib-içəndə yaızılmışdı, “Yazıçı” nəşriyyatının baş redaktoru beynəlxalq dostları üçün “Cücələrim” mahnısını oxuyurdu. Səədi dedi ki, Sabir Rüstəmxanlı ona Bakıya getmək üçün rəsmi dəvət göndərəcək. Onu da deyim ki, Səədi Anarın hekayələrini ərəbcə çap etdirmişdi və bundan sonra da Azərbaycan yazıçılarının əsərlərinin tərcüməsiylə məşğul olmaq fikrindəydi. Mən ona dedim ki, Rüstəmxanlı dəvət-zad göndərməyəcək. Səədi buna çox təəccübləndi və səbəbini soruşdu. Dedim birinci ona görə ki, Rüstəmxanlı azərbaycanlıdır və biz azərbaycanlılar verdiyimiz vədlərə çox vaxt əməl eləmirirk. İkincisi, sən Rüstəmxanlı üçün mənfəətli deyilsən, o, böyük vəzifəli məmurdur, sən, istedadlı və perspektivli olsan da, tələbəsən…

Səədi mənə inanmadı. Bir neçə ay da Rüstəmxanlıdan dəvət gözlədi…

Sabir Rüstəmxanlı “Ədəbiyyat və incəsənət” qəzetində işləyən vaxt mən özüm onunla toqquşmuşam, məni ölkədən getmək fikrinə  salan ilk səbəblərdən biri onun imzasıyla aldığım məktub olub…

Kim harda basdırılır… Nə fərqi var?

Sabir Əhmədovun dəfninə qala bilməyib, çünki Uqandaya gedirmiş… Əlbəttə, Sabir Rüstəmxanlı Uqandaya getməsəymiş, nəinki Uqanda, hətta bütün Afrika qitəsi dağılarmış…

Qoqolun sözləri bir az dəyişik halda dilə gəlir: bu dünyada yaşamaq dəhşətdir, cənablar…

23.03.13 Samara