BADAM

 Ərəbqardaşbəyli, 1978

 

Qışın oğlan çağıydı, yanvardı,
Yanırdı yaydakı tək yer-göysə,
Külək əsmirdi, yağış yağmırdı,

Şoru yerin çıxırdı qar tək üzə.

 

 

 

Bəlkə də tərsə fırlanırdı o il,

Fələyin çərxi ya da yer kürəsi.

Qayğılıydı kişi-arvad elə bil,

Qayğılıydı mal-heyvanın da səsi.

 

 

 

Qayğılanmışdı kənddə bağlar da,
Hər ağac ciddi götürqoydaydı,

Şirəsi qaynayan budaqlarda,
Yaz eşqi erkən oyanmaqdaydı.

 

 

 

Bir ağac kəndin ortasında elə,
Çiçəkləmişdi ağappaq qar tək,
Yanvara aldanan badamdı belə,

Meyvəsi incə, çiçəkdən göyçək.

 

 

Gözəl, çəkirdi  keçən hər adamı,
Sinə açmışdı deyərdin birdən.

Utandırırdı baxanlar badamı,
Qızartı vardı ağ çiçəklərdə…

 

 

Mürgüdə müdrik ağaclarsa hələ,

Bilirlər istisə də, yanvardı.

Donar badam bu ağ çiçəklərlə,

Hələ fevral qabaqda, mart vardı…

 

19.04. 2019

Samara

Реклама

ƏRƏBQARDAŞBƏYLİ

xayal

Kəndimin adında “ərəb” sözü var,
Şirindir ağızda xurma tək dadı.

O həm hədiyyədir, həm də yadigar,
Saxlayır tarixi kəndimin adı.

 

 

Ərəb gəlib çıxıb bura bir zaman,
Gəlib at belində, dəvə belində.

Sarsılıb, tutulub önünə çıxan:

Qılınc – kəmərində, kitab — əlində.

 

 

Döndərib qibləyə kəndimi ərəb,
Və açıb kitabı müəllim kimi.

Çubuq tək yellədib qılıncı qərib,

Titrədib, çaşdırıb kəndimi zəhmi.

 

 

 

Kürdən su içiblər dəvələr, atlar,

Ərəb ovuclayıb Kürü diz üstdə.

Duruydu, təmizdi Kür də o vaxtlar,
Su özü od kimi müqəddəs idi.

 

 

Ərəb əldə qılınc kəndimə deyir,

Bitirib namazı Kür qırağında:

Odu yaradandır, Allah od deyil!

Su deyil, o, suyun yaradanıdır!

 

 

 

Bir zaman yatışıb dəvələr, atlar.

Kəndimin ulduzlu səması altda,
İzləri pozulub, sözsə yadigar,

Möhür tək basılıb yaşayır adda.

 

30.03. 2019

Samara

         QONŞU TELEVİZORU

                        Ərəstun və Məmmədhüseyn

                               qardaşlarına

 

Uçmuşdu kosmosa Qaqarin artıq,

Uçmuşdu Titov da Tereşkova da.

Bizsə qonşulara gedib baxırdıq,
O vaxtlar hələ də televizora.

 

 

Ucalırdı qazma borularından

Yığılma antenna evin yanında.

Bacadan çıxaraq burulub gedən,
Tüstü aşağıda itirdi ondan.

 

 

Televizor özü ağ-qara, xırda,

Üstündə örtüyü zərif, bahalı.

Kiçik bir otağa yığılardılar,
Arvadlı-kişili kənd adamları.

 

 

Novruzda sevimli “Arşın mal alan”,

Konsertlər, teatr tamaşaları…

Bayram süfrəsini yarımçıq qoyan,
Ekran qabağına qaçan da vardı…

 

 

“Neftçi” oynayanda kişilərindi

Televizor —  hamı azarkeş, dəli.
Otaq da elə bil irilənirdi,
Hamıya çatırdı, nə qədər gələ.

 

 

Başlara qoşaraq mən də başımı,
Qonşuya gedərdim hər gün az qala.

Başqaydı ekranda geyim, danışıq,
Alar, ovsunlardı qəlbi uzaqlar…

 

 

Bəkə qonşu evdə balaca ekran,
Dünyaya açılan pəncərı idi.

Qapı açıq idi kim gələ, haçan –

Budur düşündürən məni indi də…

 

10. 03. 2019

Samara

OBAŞLILAR, BUBAŞLILAR…

Uzanıb getsə də Kür qırağıyla,
Kəndimiz elə də böyük deyildi.

Evləri yöndəmsiz, kifirlik yağan,

Hamısının üzü Qibləyə idi.

 

 

Nə klubu vardı, məscidi nə də,

Məktəbin də məktəb adıydı elə…

Tanrının adısa min dəfə gündə,

Qarğış eləyəndə gəlirdi dilə…

 

Kənd qəbiristanı düz ortadaydı,

Bir tərəfi yoldu, bir yanı Kürdü.

Xeyri də, şəri də birgə olsa da,

Əslində ikiyə kənd bölünürdü.

 

 

Kənddə o baş vardı, bu baş da vardı.

Obaşlılar vardı, bubaşlılar da.

Orda obaşlılar bubaşlılardı,
Bubaşlı içində obaşlı yaddı.

 

 

O başla bu başın naxırı ayrı,
Ayrıca gəlirdi suyu bu başın.

Elə ki bu başda toyuq axsayır,
Deyirlər o başdan atıblar daşı.

 

 

O baş bəyənmirdi bubaşlıları,
Bu baş yaralıydı obaşlılardan.

Qoyurdu ənginə hərdən, arabir,

O baş bubaşlının, əksinə ya da.

 

Ancaq qəbiristan yenə ortada.
Həm bu başdan ölən, həm də o başdan,

Torpağa yanaşı girib yatırdı,

Oxşardı başların üstdəki daş da.

 
O başı, bu başı vardı Kürün də,

Yol iki başlıydl, kənd ikibaşlı.

Haçansa başlanan hər ömürün də,

Sonunu bu daşlar nişanlamışdı.

 

 

Ruhlar oyanaraq bəlkə gecələr,

Kəndi bu baş-o baş dolaşırdılar.

Ölüm  — ömürsonu nöqtəyə bənzər,
Nöqtədə nə o baş, nə də bu baş var…

 

06-07. 02. 2019

Samara

TƏNDİR

TƏNDİR.png

Ərəbqardaşbəyli, 1960-cı illər

 

Çörək satılmazdı o vaxt dükanda,

Xəmiri  təndirə hamı yapardı.

Bağçası, çəpəri olmayanın da,
Hökmən həyətində təndiri vardı.

 

 

Palçıq tutulardı bəlim qatqılı,

Qalıb qıcqırardı göyərənəcən.

Hər arvad bir memar ustalığıyla,
Təndir yaradırdı baxımlı, incə.

 

 

Təndirin yanında payıza yaxın,
Qalxlb ucalırdı odun tayası,
Yığılıb gəlirdi cüyürün şaxı,
Pambığın çöpüydü yaxşı yanansa.

 

 

Asan iş deyildi təndirə girmək,

Divarı qızarıb dönürdü közə.

Güllənib, qızarıb bişincə çörək,

Qızarır, bişirdi bişirən özü.

 

Uşaqlar təndirin həndəvərindən,
Getmirdi alınca  yağlı kökəni.

Axırdı ağzının suyu itin də,

Qapırdı, yeyirdi kütə gedəni.

 

 

Büküb basdırırdı dolma balıq da,

Təndirə, vardısa imkanı kimin,

Bir cənnət qoxusu kəndi basırdı,

Hamı acıyırdı canavar kimi.

 

 

Çətin vaxtlar idi, kasıbdı hamı,
Yavanlıq qəhətdi, qıt idi çörək.

Bir də görürdün ki, tikə qalmayıb,
Qonşulara borca gedəydin gərək…

 

 

Alıb-verərdilər çörəyi sayla,

Ancaq ötüşmürdü davasız yenə.

Xırda qaytarırdı yekəni alan,
Ya boyat verirdi təzə yerinə…

03. 02. 2019

Samara

İT ƏSARƏTİ

26.01. 19.jpg

Şəhərdə keçibdir ömrümün çoxu,
İt var iki evdən birində burda.

Ancaq it görəndə canımı qorxu
Alır, adamtutan olmasalar da.

 

 

Uşaqlıqdan qalıb bu qorxu məndə,

İliyə işləyib, çəkilməz daha.

Bəlkə də tək-tük it olardı kənddə,

Kiminsə qanına dişi batmaya.

 

 

Kənd yastı-yapalaq, adamlar kasıb,
Ancaq it yatırdı çəpər dalında.

Elə həyət vardı, yalan olmasın,

İtin sayı çoxdu mal-qaradan da.

 

 

Kənd yolunda hər an təhlükə vardı,
Yol boyu həyətdi, həyət köpəkli.

Birdən çəpər altdan çıxıb cumardı,
Qana bələnərdi ayağım, əlin.

 

 

Qonşuya getmək də deyildi asan,

Gedən ürəyini yeyib gedirdi.

Minadan qorxurdu elə bil insan,
Nə deyim, kəndimiz xatalı yerdi…

 

 

Elə ev var idi, vahiməsindən,
Bağrı yarılırdı  yaxın gedənin,

Bir sürü acıqlı köpək səsindən,

Çevrilib qaçardı “dədəm vay!” deyib.

 

 

İşğal olunmuşdu kənd elə bil ki,
Hər addım başı post yol qıraqları.

İtlər gecə-gündüz qarovul çəkir,
Bir adam hampazor, on beşi fağır…

 

 

Keçib oğru kimi yolu gedirdin,
Yanını-yörənı güdüb baxırdın.

Ürəyin düşürdü gələn hənirdən,

Adam çağıranda köpək çıxırdı.

 

 

İtqapan kəndiydi kəndimiz bizim,

İt dişi batmayan tək-tük olardı.

Budu parçalanan, çənəsi, üzü,
Əli gəmirilən adam da vardı.

 

 

 

İtin tökdüyü qan qalırdı yerdə,

Udaraq təhqiri dolanırdılar.
Burda fironluğu itlər edərdi,
Zəncirlə bağlıydı sanki adamlar.

 

 

Məhkəmə, parlament, diplomatiya,

Ya adət, ənənə — bu da yox idi.

Orta əsrlərdə yaşayırdı xalq,
İti bəd olanın sözü keçirdi…

 

25-26. 01. 2019

Samara

DƏNİZ

07 3.jpg

Uşaqkən bilmirdim yaxındır Xəzər,

Lap həndəvərdədir bu mavi dərya.

Dərə-təpəli yol kəsə gedilsə,
On beş kilometr ola-olmaya.

 

 

Küləyi tanıyıb “Xəzri” desək də,
Bəlkə bilən yoxdu əsir dənizdən.

Ay özü dənizdən yaxındı kəndə,

Hər axşam baxırdı göyün üzündən.

 

Kürlə əlləşirdi bizim camaat, adamlar,
Çörəyimiz onda, suyumuz onda,

O taya bu kiçik çayı adlayan,
Aşırdı həddini dünyamızın da.

 

 

Kənd camaatı dəniz xalqı deyildi,
Gəmilər qayıra, dalğalar aşa,

Balaca bir çayın girinci idi,

Gah qorxur quruyar, gah qorxur daşar.

 

 

On beş kilometr aralı bizdən,
Mavi dəniz vardı fırtına dolu.

Kəndi qorxudurdu Xəzri özü də,

Xəzri əsən zaman Kür də qorxulu…

 

 

Çay adamlarıydıq, həqir, çəkingən,
Yoxdu iddiamız böyük işlərə.

Yaxın dəniz kimi duyurduq hərdən,
Öz içimizdəki keşməkeşləri.

 

07. 01. 2019

Samara

KÜR ƏHVALATI

KÜR 7

                  lələmin xatirəsinə

Köhnə evimizin bağdı qabağı,

Çəpərdən o yana kənd yolu vardı.

Qayalı sahildi yolun qırağı.
Kürün yatağıydı qayanın altı.

 

Bizimdi üzümlü, narlı bağıyla,

Yastı-yapalaq ev yulğun çəpərli.

Yol camaatındı, kolxozun ya da,
Kür də özbaşına axırdı elə.

 

Bezikib elə bil öz yatağından,

Onu dəyişirdi, yeyib qayanı.
Yola da girişdi bir qırağından,

Çəpəri apardı, bir az dayanıb.

 

Sonra bağa girdi, üzümü, narı,
Kökündən qoparıb aldı qoynuna.

Yazın gələn vaxtı hampazor, harın,
Daşıb az qalırdı çıxa eyvana.

 

İldə üzü bir yol gülməyən lələm,
Təzə ev tikirdi aralı Kürdən.

Bir vaxt bolşeviklər lüt elədilər,
İndi su yeridi üstünə birdən.

 

Söyməzdi soveti, bolşevikləri,
Deyəsən yanmırdı itirdiyinə.

İndi də üstünə görüb Kür gəlir,
Yaş yox, axıdırdı alın tərini.

 

Ona tale idi sovet də, Kür də,
Taleyə həmişə baş əyən idi.

Nə acığı vardı, bizə tökürdü,

Tale qarğışıydıq, tale deyildik.

 

15.11. 2018

Samara

TOP

26.10. 18.jpg

Nə aclıq var idi, nə müharibə,
Adamlar pis-yaxşı dolanırdılar.

Olmasa da ciddi sevgi-məhəbbət,
Uşaqlar bir ucdan yaranırdılar.

 

 

Pambığa gedərdi qız uşaqları,
Oğlanlar qoyuna, mala baxardı.

Hərdən məktəbə də baş vurardılar,

İçində tək-tükü dərs oxuyardı.

 

 

Onlar oyuna da həvəsliydilər,

Var oğlan oyunu, var qız oyunu.

Qaçıb oynamağa tələsirdilər,

Farağatlayaraq malı-qoyunu.

 

 

Oğlan oyununa gərək top ola,

Oyunda nə ləzzət, topu qovmasan?

Topsa qəhət idi kənddə o vaxtlar,

Atalar dəliydi gedib top alsın?

 

 

Top oynayan uşaq xarab olardı,

Soyuyub gedərdi qoyun-qaradan.

Həyətin çəpəri, şumu qalardı,
Top dəyib uşağı zəlil qoyardı.

 

 

Bir xəmir ürəkli çıxırdı hərdən,

(Onun, deyirdilər, başında iş var),

Oğluna ucuz top alıb verərdi,
Uşaqlar meydana qaçışardılar…

 

 

Yarı ayaqyalın, yarı çəkməli,
Nahar ötüşmüşdü, şam da yubandı.

Uşaqlar yerin bu süni peykini,

Dolandırırdılar başına kəndin…

 

Ömrü çox olmurdu bəxtəvərliyin,

Həyatda sevinc var, həyatda dərd var.

Həmin gün, ya sabah, ya da biri gün,
Bu top oyununa son qoyardılar.

 

 

Gələrdi bir ağlı başında ata,

Girərdi meydana, topu qapardı.

Bıçaq çıxarardı cibindən iti,

Topu kağız kimi cırıb atardı…

 

 

İkiyə bölünən, havası çıxan,
Top qalardı yerdə ölü quş kimi.

Uşaq damarında quruyardı qan,
Büküb bıçağını gedirdi kişi…

 

 

Orda həyətlərin barı da yoxdu.

Hamı yaz əkinçi, dilənçi qışda.

İnəklər qısırdı, qoyunlar qotur,
Uşaq da, böyük də ha çalışsa da.

 

 

Hamı ciddi idi, hamı da kinli,

Hamı gəzdirməsə cib bıçağı da.

Kənd, havası çıxmış yekə top kimi,
Sərilib qalmışdı Kür qırağında.

 

25-26. 10. 2018

Samara

  ŞOR

25.09.18

(Kasıbların süfrəsi)    

 

Bəzən iki dəfə, üç dəfə bəzən,
Süfrə salınardı adəti üzrə.

Ya boz, ya da qara, “kir götürməyən”,

Nuh nəbidən qalma, yamaq yüz yeri.

 

Kimi bardaş qurur, kimi diz üstdə,
Kimi üzü üstdə yıxıli sayaq.

Çörək çəkilirdi boyad ya isti,

Daş stəkanlara süzülürdü çay.

 

Əgər rəng seçilsə ümidsizliyə,
Elə bu çay rəngdə gərək olaydı.

Bir evdə əsil çay içilməyibsə,
Nemət sayılırdı elə bu çay da.

 

 Torbadan tikə qənd qənd çıxarılırdı,
Çəkiclə doğranıb nərd zəri boyda.

Sayılı qənd payı hamı alırdı,

Böyük payı vardı, uşaq payı da.

 

Neçə yerdən çatlaq fincanda ya da,
Saxsı nəlbəkidə şor qoyulardı.

Şəhadət barmaqlar eyni zamanda,
Şığıyaraq şoru sıyırırdılar.

 

Yaxıb sürtürdülər çörəyə səylə.

Barmağın ucunda qayıdan şoru,

Yemək bircə tikə ya bircə gilə,

Tilova, tələyə belə qoyulur…

 

Duzu yandırsa da, bəd görünsə də,
Həvəsi, iştahı şor aldadırdı.

Çörək lap quruyub daşa dönsə də,
Boğazdan keçirmək qüdrəti vardı.

 

Gələrdi ortaya gündə üç dəfə,
Saralar, göyərər, qurd da salardı.

Daş kimi bərki də basıb yedirdər,

Kasıba nemətdi, yaxşı ki vardı.

 

Fransız deyildi, alman deyildi,

Millətim kasıbdı, qıtdı süfrəsi,

Ya iş bacarmırdı, ya tənbəl idi,

Ya da qazancını yedi özgəsi.

Tələ yemi kimi şor yeyən kişi,
Nə at çapar, nə də qılınc oynadar.

Əyildi, pozuldu qadın yerişi,

Şor nə rəngi açar, nə qan qaynadar…

 

Zəngin süfrələri hər görəndə mən,

Nəlbəki yadıma düşür şor dolu.

O həm nemət idi, lənət idi həm,
Xalqımın tarixi şorla yoğrulub…

 

25-26. 09. 2018

Samara