Архив тегов | fəlsəfi şeirlər

HERMAN HESSE. RƏNGLƏRİN SEHRİ

Tanrının nəfəsi hopub aləmə,
Yuxarıda Səma, Səmadır altda.

Bir deyil, min deyil işıqda nəğmə,
Rənglər dünyasında Tanrını axtar.

Hər an təzələnmə, dəyişmə hər an,
Ağ qaraya dönər, isti soyuyar.

Həmişə xaotik bu sayrışmadan,
Bir göy qurşağının yaranmağı var.

Məşəqqət nəşəyə min dəfələrlə,
Qəlbdə ömür boyu belə dönəcək.
Tanrı işığının qüdrəti ilə —          

Şərəfləndiririk onu Günəş tək.

1918

almancadan tərcümə

12.10. 2021, Samara

MAGIE DER FARBEN       

Gottes Atem hin und wider,                     

Himmel oben, Himmel unten,                      

Licht singt tausendfache Lieder,               

Gott wird Welt im farbig Bunten. Читать далее

GÖYƏRÇİNLƏR VƏ SƏRÇƏLƏR

2

Günaşırı gəlir, ya hər gün gəlir,
Parkın qırağında tutur yerini.

Bir anda məhəllə göyərçinləri,

Yığışıb doldurur həndəvərini.

Yaşının dibi yox, qədimdir qarı,

Sulu gözlərində işıq var ancaq.
İncəlib, gödəlib, çəlimsiz, arıq,

Qonsa bir budağa, saxlayar budaq.

Plastik paketdə gətirdiyiylə,
Fikirli yemləyir göyərçinləri.

Havada qapılır, udulur gilə,
Quşlar bir-birinin çiyninə minir.

Eyni bir nöqtəyə göz dikib qarı,
Hay-küyü kəsilmir göyərçinlərin.

Özü heç yeməyib bəlkə naharı,
Yesə də, bir quşdan az yeyir  yəqin.

Bükür torbasının ağzını birdən,
Canlanır, çəliyə söykənib durur.

Yelləyir, çığırır, söyür deyəsən –

Dəvətsiz sərçəni süfrədən qovur.

Qalır boğazında qapdığı gilə,
Qaçır pırıltıyla sərçə pərt kimi.

Zəngin ziyafətə baxır həsədlə,
Bu həyat hoqqası başına girmir…

Elə insanlar da quşlara oxşar,
Fərqimiz çox deyil qanadlılardan.

Ruzi alan da var, sevilən də var,
Süfrədən qovulan, burunlanan da.

Tanrıdır, əlbəttə, ruzi verən də,
Mərhəmət yiyəsi, sevən də tanrı.

Ayrı-seçkiliklər fəqət görəndə,
Gəlir göz önünə torbalı qarı…

31. 12. 2020, Samara

«HƏR ŞEYİ HEÇ NƏDƏN YARADAN ALLAH…»

SONY DSC

Hər şeyi heç nədən yaradan Allah,

Yoxu var elədi iradən, Allah!

=

İşıq və zülməti yaratdın əvvəl,

İşığa gün dedin, zülmətə gecə.

Topladın, göy altda  su var nə qədər,

Qurunu yaratdın sonra eləcə.

=

Torpaqla ayırdın suyu sən sudan,
Ot, ağac yaratdən yeyilsin barı.

Göydən günəş asdın, göydən ay asdın,
Ulduzla bəzədin qaranlıqları.

=

Canı olanların növbəsi çatdı,

Balıqlar suları cana gətirdi.

Heyvanı, quşları sonra yaratdın,

Söylədin törəyin, çoxalın indi.

=

Yatdı ürəyinə yaratdıqların,
Baxdın yerə, göyə, dedin yaxşıdır,

Dedin bu aləmdə insana yer var,

Şəkildə və tərzdə özün oxşarı…

=

Tanrım, qüdrətinin  hüdudları yox,
İşin də möhtəşəm, nəticəsi də.

Fəqət  dərdimiz də, ağrımız da çox,

Bağışla, sən bəlkə bir az tələsdin?…

28.09. 2020, Samara

BU DİSTANT TƏHSİLDƏ TƏZƏ NƏ VAR Kİ…   

SONY DSC

Bu distant təhsildə təzə nə var ki?

Həqir nökəriniz ağlı kəsəndən
Belə oxumurmu? Yaxındakının

Dərsi, düzü desək, axı nə dərsdi?…

 

 

Əsil müəllimlər uzaqdaydılar,
Arada zaman ya yol məsafəsi.

Haçan ki, sualım vardı onlara,
Yarırdı kosmosu onların səsi.

 

 

Nitqini yarımçıq kəsirdi Sokrat,

Ali məhkəmədən üzr istəyib.

Sonra sualıma qulaq asaraq,
Səbrlə verirdi cavab mən kütə.

 

 

Sualım çatırdı Sokrata bəzən,
Zəhər dolu camı qaldıran anda.

Müdrik hər qurtumla səifləsə də,
Yenə çalışırdı məni qandıra…

 

 

Saxlayır yazdığı kitabı birdən,
Padşah Mark Avreli gedirdi fikrə.

Gərək sadə deyə, maraqlı həm də.

Mənim kimisinin başına girə…

 

 

Şopenhauer də, Kant da beləcə,
Mənə dərs deyiblər on il, on beş il.

Çatır hövsələləri lap indiyəcən,
Heç biri sualdan yayınan deyil…

 

 

Mirzə Ələkbərdən, Mirzə Cəlildən,
Distant dərs alıram yaşın bu vaxtı.

Gülürlər: “Mirzəsən indi özün sən…”

Mirzəyəm,.. bu var ki, “Əlil”əm axı…

 

12.04. 2020, Samara

BÖYÜK ADAM

Müxtəlif adamlar həyatda gördüm,
Onların çox olub yaxşıları da.

Onlar olmasaydı, çoxdan ölərdim,

Ölərdim, yaddan da çıxarardılar.

 

 

 

Ürəyi yananlar, qəlbi incələr,
Sirri saxlayanlar partizan kimi.

Söhbəti sevənlər uzun gecələr,
Qulaq kəsilənlər danışan kimi…

 

 

 

Olublar, olublar… elə indi var,
Yaxşı adamların tumu kəsilmir.

Elə ki, ya ürək, ya baş ağrıyar,
Salırsan adbaad yadına, bir-bir…

 

 

 

Böyük adamlar var həyatda ancaq,

Nə yaxşı, nə pisdir, böyükdür onlar.

Onlar həm mayakdır, onlar həm dayaq,
Onlarda rəhbərlik cəsarəti var.

 

 

 

Yaralı olasan, azarlı ya da
Çəkər keşiyini, qaldırar hökmən.

Şir ürəyi olur böyük adamda,
Və sığır kiçik bir bədənə bəzən.

 

 

 

İşi bitirməyə həvəsləndirər,
İşi bitirdinsə — göyə qaldırar.

Əlindən yapışar, səninlə gedər,

Keçməli olanda sudan ya oddan.

 

 

 

Çəkidən ağırlar, boydan ucalar,

Qolu güclülər də dost olub mənə.

Onların içində yaxşısı da var,
Ancaq eləsi yox “böyük” adlana.

 

 

Onlar dayanıblar mən dayananda,
Odu söndürüblər, sudan qaçıblar.

Olub işdən-gücdən soyudanı da,
Yaxşı adamın da cürbəcürü var…

 

 

Yaxşını çox gördüm, böyük görmədim,

İşlərim dağınıq, həyatım viran.

Kim bilir, qabağa mən də gedərdim,

Rastıma çıxsaydı, böyük bir insan.

 

 

 

Dağı dağ üstünə bəlkə qoyardm,
Dönərdim millətin qəhrəmanına,
Bəlkə zirvələrə qonardı adım,
Gərək rast gələydim böyük insana…

 

 

Rastıma çıxsaydı böyük bir insan,
Onu ümid sanar, pənah sanardım.

Onun ətəyindən yapışıb hər an,
Bəlkə də Tanrıdan mən yayınardım.

 

 

Çəkilib gedərdi dadı zəhmətin,
Ürək sevinməzdi, gəlsə də uğur.

Böyük adamdısa verən neməti,

Aldığın pay olur, sədəqə olur.

 

Gedirəm, dalımda yüküm, durmadan,
Sadə sırasında qarındaşların.

Çıxmadı qarşıma heç Böyük adam,
Şükür sənə, Tanrım, belə yaxşıdır.

 

23-24. 04. 2019

Samara

2019

selfi 31 12 18.jpg

Haçansa deyirlər, kəsir ya ağlın,

Şaxta Baba deyil ili gətirən.

Bilirsən saxtadır bığı, saqqalı,
Yox onda möcüzə, sehr qüdrəti.

 

İnam itib gedir Şaxta Babaya,

Rəğbəti yaşayır həmişə amma.

Mahir bir lotu da, fırıldaqçı ya,
Məhəbbət qazanır aldadılandan.

 

İllərin gəlməyi, getməyi sonra,

Özbaşına deyil, bilir hər insan.

Bilirsən dalında ilin duran var —
Qüdrəti nə yerə, nə göyə sığan.

 

Uşaq gözləyirsə Şaxta Babanı,
Böyük — intizarla  gözləyir İli.

Kiminsə ümidi ona bağlanır,
Kimsə gözlədikcə vahimələnir.

 

Odur ürəklərdə yara sağaldan,
Odur qəlb ovudan, verən təsəlli.

Milləti qaldıran, ölkə dağıdan —

Dünyanı alt-üstə bir il də bəsdir.

 

Şəxsi qüdrətimiz, ya qeyrətimiz

Çatmır, ümidimiz bağlanır ilə.

Bəzən təzə il tək gəlir Nemesis,
Taxtını dağıda müstəbidlərin.

 

Qorxular ildəndir, ümidlər ilə,

Necə sevilsə də Şaxta Babalar.

Özü özbaşına dəyişmir belə,
Bilirik dalında ilin duran var.

31 12. 2018

Samara

 

 

 

ƏYRİLİK        

                     «Hər nə gördüm, əyri gördüm…”

                                               Vaqif

                                «The time is out of joint…”

                                          Shakespeare

Əyrilik şərtidir yəqin həyatın —
Düppədüz olsaydı əgər yer üzü
Çaylar yer üzündə necə axardı?

Necə yaşayardı dənizlər özü?

 

 

Ağac da olmazdı, olmasaydı çay,
Ehtiyac olardı  kölgəyə nə də.

Bütün nemətlərə istək, ehtiyac,

Yaranır dünyanın əyriliyindən.

 

 

Soyuq da, isti də qədərindəsə,
Hamı etibarlı, düzdüsə hər kəs,

Çətin ki, harasa kimsə tələsər,
Qapıdan çıxmağa tapılmaz həvəs.

 

 

İnsanın özünü yer üzərində,

Elə əyrilikdir axın tək qovan,
Hər şey düz olsaydı, həm də yerində,
Hansı dəli idi yerindən duran?

 
Necə mütləq ola, davamlı ola,
Zaman oynağından çıxır anbaan,
“Olummu, ölummü?” monoloquyla,

Səhnəyə atılır yenə qəhrəman.

 

28.12. 2018

Samara

ANNA AXMATOVA. «HAÇANSA RİŞXƏNDLƏ «ÇAR» ÇAĞIRILAN…»

AKHMATOVA

ANNA AXMATOVA

        Кого когда-то называли люди…

 

Haçansa rişxəndlə “çar” çağırılan,

Ancaq tanrı olub öldürülənin,
İşgəncə aləti kimi anılan,
Xaç qızır oduyla sinəmin indi.

 

İsa şahidləri ölüm daddılar

Əsgərlər, qeybətçi dul qarılar da.

Öldü Ponti Pilat, getdi kim, nə var.

Orda haçansa ki, tağ ucalırdı,

Qayalar qaralır, coşurdu dəniz,

Şəraba qatılıb içildi onlar.
Uduldular çiçək qoxulu tozla.

 

Qızılı pas basar, polad çürüyər,

Mərmərsə ovular – ölür yaranan.

Dünyada hər şeydən davamlı – kədər,

Və şahanə Sözdür əbədi olan.

1945

Ruscadan tərcümə

02.12.2017

Samara

ALLAH ÜZÜMƏ BAXDI…

Sıldırım qayalıqdan,

Yıxıldım, qanım axdı.

Ölmədim, yaralandım,

Allah üzümə baxdı.

 

Dayanmasa da qanım,

Tutub kol-kosu qalxdım.

Yenə gördüm dünyanı —

Allah üzümə baxdı.

 

Yoldaşı harayladım,

Səsimi toplayaraq.

Yoldaş da yubanmadı —

Üzümə baxdı Allah.

 

Qurutdular qanımı,

Ağrımı yatırtdlar.

Düzəltdilər sınanı —
Üzümə baxdı Allah.

 

İlk dəfə deyil axı,

Yıxılmağım həyatda.

Hər dəfə arxayınam –

Allah üzümə baxdı!

 

Qorxuram bir gün amma,

Hamar yerdə büdrəyəm,

Yoldaşa səs çatmaya,

Tanrı da üz döndərə.

4 noyabr 2017

Samara

VAĞZAL

Səfərin yoxsa da, hərdən, arabir,

Vağzala gedəsən, gəzəsən orda.

Baxasan ki necə qatarlar gedir,

Necə yan alırlar perrona ya da.

 

Əldə nə çamadan, nə də düyünçə,

Gedənə, gələnə gözün zillənir.

Yük elə özünsən, qiymətin heç nə,

Birdən yanağında yaş gilələnir…

 

Diktorun səsində müəzzin hökmü,

Hamı həyəcanda, hamı fikirdə.

Axır və dəyişir zaman su kimi,

Yaxına gedən də əbədi gedir.

 

Burda ağuşlardan axan isti var,

Burda baxışlardan sızan soyuq da.

Dolur və boşalır platformalar,

Pozulmur axında nizam və qayda.

 

Sanki bu görüşlər, bu ayrılıqlar,

Haçandan yazılıb, möhürlənibdir.

Dünyanın nizamı sanki yaranır,

Hər kəs öz yerini tutmağa gedir…

 

30-31 mart, 2017

Samara