BODLERİN «SAAT» ŞEİRİ RAMİZ RÖVŞƏNİN TƏRCÜMƏSİNDƏ. DİLETANTIN TƏHLİLİ

бодлер

Birinci bənd.

“Horloge! dieu sinistre, effrayant, impassible,
Dont le doigt nous menace et nous dit: «Souviens-toi!”
“Saat”! Nəhs, qorxulu, soyuq tanrı, barmaqları bizi hədələyir və bizə deyir: “Xatırla!”

R. Rövşənin tərcüməsində:

“Bu saatın içində Allah yaşayır, Allah,

O səni barmağıyla hədələyir, qorxudur”.

İlk baxışdan yaxındır. Ancaq əslində ciddi ziddiyyət var. Bodler “bu saat” demir, konkret saata müraciət etmir, burda artikl ya işarə əvəzliyi yoxdur,  bu şeirdə Saat Zamanın maddiləşmiş surətidir, tanrı da onun içində yaşamır, çünki saat – vaxt – tanrının özüdür…

Orijinalda Vaxtın-Tanrının üç təyini var, üçü də neqativdir, tərcümədə bunların heç biri yoxdur. “Allah” sözünün təkrarlanmağı isə riqqət ifadə edir və müəllifi – spikeri, yəni Bodleri, mömin və həqir müsəlmana çevirir…

«Les vibrantes Douleurs dans ton coeur plein d’effroi
Se planteront bientôt comme dans une cible;»

“(titrəşən (sayrışan) Ağrılar sənin qorxu dolu ürəyinə

hədəfə sancılacan kimi enəcək, ürəyini alacaq)

R. Rövşənin tərcüməsində:

“Deyir, unutma, ömrün gec-tez sona çatacaq,

Gördüyün hər nə varsa, ötəri bir yuxudur”.

Bu, beytin Bodlerə, əlbəttə, heç bir aidliyi yoxdur, ölüm haqqında məişət səviyyəli təsəvvür və mülahizə Bodlerin incə və mürəkkəb metaforasını əvəz edib. Buna bədii tərcümə demək olarmı? Bu, ümimiyyətlə tərcümədirmi?

 

Şeirin beşinci bəndi:

Souviens-toi que le Temps est un joueur avide
Qui gagne sans tricher, à tout coup! c’est la loi.
“Xatırla ki, Zaman zirək bir oyunçudur (qumarbazdır), fırıldsqsız udur, həmişə, bu, qanundur.

R. Rövşənn tərcüməsində:

“Vaxtdan güclü qumarbaz tapılmaz ki, tapılmaz,

Neyləsən, əvvəl-axır vaxt udacaq səni də”.

Orijinala yaxındır, hərçənd qüsurludur:  “Vaxt” sözü iki dəfə işlədilib. «Tapılmaz» sözünün iki dəfə işlədilməsi də misranı doldurmaqdan ötrüdür.

Ancaq ikinci beytin tərcüməi fəlakətdir.

Orijinalda:

“Le jour décroît; la nuit augmente; souviens-toi!
Le gouffre a toujours soif; la clepsydre se vide”.

“Gün azalır, gecə uzanıt, xatırla! Uçurum (girdab) həmişə təşnəlidir, klepsidra (yunanca su saatı) boşalıb”.

Ramiz Rövşənin tərcüməsi:

“Neçə il yaşasan da, deyəcəksən, azdı, az,

Yaşamağa bir azca möhlət verin yenə də”.

Bu beytin orijnalla azacıq da olsa yaxınlığı var? Yoxdur” Ramiz Rövşən burda Bodlerin əvəzinə Bəxtiyar Vahabzadənin şeirini «tərcümə edib» fransıza yamayır:

 «Nə görmüşəm dünyada bu cahana gələndən? 
Ahhh elə bilirəm ki, dünən doğulmuşam mən, 
Ömrümü verdim bada, 
Nə görmüşəm dünyada? «…

(məqalənin əvvəli)

 

Реклама

BƏXTİYAR VAHABZADƏNİN “HƏYAT SƏN NƏ ŞİRİNSƏN!” ŞERİNƏ NƏZİRƏ

Bəli, ömür nədənsə bərabər paylanmayıb,

Xoş o kəsin halına – pay alıb, aldanmayıb.

Kim bilir üç yüz ili qarğa nə yolla alıb,

Zavallı şahinəsə vur-tut onca il qalıb.

Yəqin növbə zamanı basırıq da salıblar,

Çoxları əl altından, tanışlıqla alıblar.

Həyat, sən həm acısan, həyat, sən həm şirinsən,

Hərdənbir turşməzəsən, hərdən də kəmşirinsən.

Əgər desə bir qarı: “Ölmürəm ki qurtaram!”

Əzrailin gözünə kül üfürür, vəssalam.

Üzə demək olmasın, həyan, yaman şirinsən,

Maaş üstdən mükafat alan zaman şirinsən.

Bəli, bir gün Əzrail Loğmanla da görüşdü,

O nəcib alim kişi görün nə günə düşdü!

İstəyən utanırsa ən çoxu qurşağadək,

Verməyənlər qızarır təpədən dırnağadək.

Loğman istədi onu birtəhər tutsun dilə,

Bir gül dərib çəməndən uzatdı Əzrailə.

Söylədi: “Düşünməyin rüşvət verirəm sizə,

Kiçik bir hədiyyədir bu, xoş gəlişinizə”.

Əzrail dedi: “Alsam bu gülü səndən əgər,

Bil ki təmiz adıma min böhtan deyəcəklər.

Düşmənlər ayağımın altını qazacaqlar,

Düz allahın üstünə anonim yazacaqlar”.

…Loğman köçdü dünyadan ürəyində dərd, qubar,

Nəvələri o güllə “çilədi” oynadılar…

Demirəm ki, hər zaman belə şirinsən, həyat,

Bəzən acı zəhərə dönməyin də var, heyhat!

Bir gündə on beş toya çağrılanda yamansan,

Arvadın danlağıyla qovrulanda yamansan.

Bircə şüşə çaxırın pulu düzəlməyəndə,

Dadsız-tamsız olursan, bağışla məni, sın də.

Ancaq şirin də olsan, acı zəhər də olsan,

Hələ səndən doymayıb bu dünyada bir insan.

Necə əzizsən mənə! Yığılıb gələ aləm,

Öz payımı heç kəsə bil ki, verən deyiləm!

        20 yanvar 1978, Ərəbqardaşbəyli