MİXAİL LERMONTOV. RUS NƏĞMƏSİ

LERMONTOV

РУССКАЯ ПЕСНЯ

 

Enir çəngə-çəngə səmadan ağ qar,

Gözəllər gözəli bəs niyə qorxar

Artırmadan düşməyə

Gedib su daşımağa?

Tabut aparanda keşiş ki, necə

Oxuyar —  oxuyur çöldə eləcə,

         Oynayır boran.
Taxta darvazanın önündə köpək,

Hürür, zəncirini dişə çəkərək,

        Dayanmır bir an.

Nə matəm harayı boranın fəqət,
Köpəyin qüssəli hürüşü nə də,

Qızın gözlərindəki,
Qorxuya səbəb deyil.

Sevgilisi ölüb lap bu yaxında,
Gözünün önünə gələr qardan ağ:

          Gələr və  söylər

Üzünə: “Əhdini pozmusan niyə?”

Və barmağındakı əhd üzüyünə,
              İşarə elər.

1830 ya 1831

Ruscadan tərcümə

17. 05. 2019, Samara

 

РУССКАЯ ПЕСНЯ
Клоками белый снег валится,
Что ж дева красная боится
         С крыльца сойти,
         Воды снести? Читать далее

MİXAİL LERMONTOV ARZU

LERMONTOV

Желанье

 

Zindan qapısını açın taybatay,

Günün işığına gözüm təşnədir.

Yəhərləyin mənə qarayallı at,
Gətirin qaragöz gözəli bir də.

Qoyun mavi çöldə bircə dəfə mən,
Çapım o qarayal atı bircə an;

Qoyun taleyimdən əsirgənilən,

Əzəldən həmişə mənə yad gələn,
Ömrə, azadlığa baxım yaxından.

 

Ağacdan qayrılma bir qayıq verin,
Çürüyüb-dağılan oturacaqlı,
Saçaqlı-süzülmüş və boz yelkəni,

Şiddətli yelləri çox qucaqlayıb.

Çıxaram qoynuna mən dənizlərin,
Qayğısız olaram, həm də ki, təkcə.

Gəzib dolanaram mavi düzləri

Yaxşıca çarpışıb məzələnərəm,
Girdablar coşaraq hədə gəlincə.

 

 

Mənə saray verin göyə ucalan,
Yaşıl bağlar olsun dörd tərəfində.
Kəhrəba bənzərli üzüm hər zaman,
Qoy şirəyə gəlsin tənəklərində.
Şirin şırıltısı fəvvarələrin,

Qoy mərmər salonda nəğmə yaratsın.
Cənnət xəyalıyla xumarkən, məni,

Tozla isladaraq, həm xoş, həm sərin,

Gah yuxuya versin, gah da oyatsın.

1832

Ruscadan tərcümə

16-17. 05. 2019, Samara

 

Желанье

Отворите мне темницу,
Дайте мне сиянье дня,
Черноглазую девицу,
Черногривого коня.

Дайте раз по синю полю
Проскакать на том коне;
Дайте раз на жизнь и волю,
Как на чуждую мне долю,

Посмотреть поближе мне. Читать далее

MİXAİL LERMONTOV.  DUA

LERMONTOV

МОЛИТВА

Ömrümün ağır anı,
Ürəyi sıxanda qəm,

Sehrli bir duanı,
Mən əzbərdən deyirəm.

 

Düşür daş kimi qəlbdən,

Uzaqdır indi şübhə —
İnam, göz yaşı həm də —
Ruh necə yüngülləşir…

 

Sözlərin düzümündə,
Nemət dolu qüvvə var,

Anlaşılmaz, müqəddəs,
Məlahətlidir onlar.

ruscadan tərcümə

15. 05. 2019

Samara

 

        МОЛИТВА

В минуту жизни трудную,
Теснится ль в сердце грусть,
Одну молитву чудную
Твержу я наизусть. Читать далее

MİXAİL LERMONTOV. VƏSİYYƏT

LERMONTOV

ЗАВЕЩАНИЕ

Səninlə oturaydım,

Qardaşım, ikilikdə,
Deyirlər ki, dünyadan,
Az qalıb köçüb gedəm.

Yollanırsan evə sən,
İndi…Düzünü desəm,
Heç mənim taleyimlə,

Qayğılanan yox elə.

 

 

Olsa əgər soruşan,

Xatırlanarsa adım,
De güllə yarasından,
Ürəyim parçalandı.

Öldüm çar uğrunda mən,

Bizim təbiblər, denən,
Naşıdır… Ana yurda,

De məndən salam-dua.

 

 

Atamla anam çətin,
Sağ qala sən gedənə.

Onları istəməzdim,

Düzü, salam dərdə mən.

Sağ olsa əgər biri,
De yazmağa ərinir.

De yürüşdədir alay,
Gözləməsinlər daha.
Orda qonşu qızı var…

Düşünürəm haçandan

Ayrılmışıq! Soruşmaz
O məni… Sən hər halda,
Nə olub, danış ona,
Ürəyi boş olana

Nə qəm? Lap ağlasın da –

Həftə keçməz, unudar!

1840

Ruscadan tərcümə

13 may 2019, Samara

 

ЗАВЕЩАНИЕ

Наедине с тобою, брат,
Хотел бы я побыть:
На свете мало, говорят,
Мне остается жить!
Поедешь скоро ты домой:
Смотри ж… Да что? моей судьбой,
Сказать по правде, очень
Никто не озабочен.
А если спросит кто-нибудь…
Ну, кто бы ни спросил,
Скажи им, что навылет в грудь
Я пулей ранен был;
Что умер честно за царя,
Что плохи наши лекаря
И что родному краю
Поклон я посылаю. Читать далее

    MİXAİL LERMONTOV. İSTƏK

LERMONTOV

ЖЕЛАНИЕ

Niyə quş deyiləm mən, başımın üstdən elə

İndicə uçub keçən çöl quzğunu deyiləm?

Quş olsaydım əgər mən, göydə qanad çalardım,
Və təkcə azadlığa qəlbimi bağlayardım.

 

Qərbə, qərbə sarı mən uçardım qanad açıb,
Orda əcdadlarımın tarlaları gül açır.

Dumanlı dağ başında, adamsız bir qalada,

Onların unudulmuş cəsədi uyumada.

 

 

İrsi qalxan asılmış qalanın divarında,
Yanında pas bağlamış qədim qılınc da vardır.

Qılıncın və qalxanın uçardım üzərndən,
Çırpardım qanadımla onların tozunu da.

 

 

Şotland arfasının həm simlərinə dəyərdim,

Səs uçub yayılardı qala qübbələrində.

Bu səsin çalanıyla dinləyəni eynidir,

Necə ucalmışdısa, elə susardı birdən.

 

 

Fəqət arzular əbəs, faydasızdır dua da,

Taleyin sərt qanunu sənə qarşı duranda.

Məni neçə dənizin  dalğalarıdır indi

Ayıran ata yurdun uzaq təpələrindən.

 

 

Cəsur döyüşçülərin sonbeşik törəməsi
Solur özgə qarında, ürəyində qüssəsi;

Burda mən doğulmuşam, deyil buralı qəlbim,
Çöl quzğunu kimi kaş bu dünyaya gələydim…

1831

Ruscadan tərcümə

13.05. 2019, Samara

QEYD: Şeir Lermontovun şotland kökləri ilə bağlı rəvayətlərin təsiriylə yazılıb.

 

ЖЕЛАНИЕ

 

Зачем я не птица, не ворон степной,
Пролетевший сейчас надо мной?
Зачем не могу в небесах я парить
И одну лишь свободу любить?

 На запад, на запад помчался бы я,
Где цветут моих предков поля,
Где в замке пустом, на туманных горах,
Их забвенный покоится прах.
На древней стене их наследственный щит
 И заржавленный меч их висит.
Я стал бы летать над мечом и щитом,
И смахнул бы я пыль с них крылом;
И арфы шотландской струну бы задел,
И по сводам бы звук полетел;

Внимаем одним, и одним пробуждён,
Как раздался, так смолкнул бы он.

Но тщетны мечты, бесполезны мольбы
Против строгих законов судьбы.
Меж мной и холмами отчизны моей
Расстилаются волны морей.
Последний потомок отважных бойцов
Увядает средь чуждых снегов;
Я здесь был рожден, но нездешний душой…
О! зачем я не ворон степной?..

29 июля 1831, Середниково

MİXAİL LERMONTOV. “SARALAN ZƏMİLƏR DALĞALANANDA…”

LERMONTOV

Когда волнуется желтеющая нива…

Saralan zəmilər qayğılananda,
Küləkdən dinəndə meşəlik həzin,

Gizlənəndə qızıl gavalı bağda,
Şirin kölgəsində sütül pöhrənin;

 

 

Al yanaqlı axşam ya altın səhər,

Baxıb kol alttından ləçəklərini
Damlalar bəzəyən gümüşü təhər
İnciçiçəkəri salamlar məni;

 

Yarğanda oynayıb fikri qərq edən

Dərin bir yuxuda, buz kimi bulaq,

Mənə söz açanda gəldiyi yerdən

Sirr dolu bir saqa pıçıldayaraq —

 

Yatır həyəcanı qəlbimin onda,

Qırışlar alnımdan dağılır o dəm, —

Bilirəm səadət nədir dünyada,

Göydə Tanrını da görə bilirəm…

1837

Ruscadan tərcümə

  1. 04. 2019

Samara

 

Михаил ЛЕРМОНТОВ

 

Когда волнуется желтеющая нива, 
И свежий лес шумит при звуке ветерка, 
И прячется в саду малиновая слива 
Под тенью сладостной зеленого листка;  Читать далее

MİXAİL LERMONTOV.  TƏKLİK

LERMONTOV

Одиночество

Həyatın zənciri necə ağırdır,
Əgər təkcəlikdə sürüyürüksə.

Kefə şərikliyə hər insan hazır,
Tapılmır nədənsə dərdə şəriksə.

 

 

Hava sultanı tək burda mən təkəm,
Sıxır ürəyimi iztirablarım.
Görürəm taleyə boyun əyərək,

İllərim, yuxudur elə bil, axır.

 

 

Və yenə qayıdır, gəlir həminki,
Arzuyla, qızıla tutulub ancaq.

Tənha bir tabutdur göz önündəki:

Gözləyir: dünyada niyə yubanaq?

 

 

Gedişim kimisə çətin sarsıda
Ölüm xəbərimə (buna əminəm),

Gülüb sevinənlər ötər sayda da,
Doğulduğum günə sevinənləri.

1830

Ruscadan tərcümə

27.04. 2019, Samara

 

ОДИНОЧЕСТВО

Как страшно жизни сей оковы
Нам в одиночестве влачить.
Делить веселье — все готовы:
Никто не хочет грусть делить. Читать далее

MİXAİL LERMONTOV. ŞAİRİN ÖLÜMÜ

LERMONTOV.jpg

СМЕРТЬ ПОЭТА

 

İntiqam, hökmdar, intiqam!

Düşürəm ayaqlarına:

Adil ol qatilin ver cəzasını,

Gələn əsrlərə və nəsillərə,
Bu qətl car çəkər haqq divanından,
Bədəməllər onda nümunə görər.[i]

 

Şair həlak oldu! – namus əsiri –

Düşüb böhtanına şayiələrin.

İndi məğrur başı sinəsindədir,
Döşündə qurğuşun, qisas təşnəli.

Tablaya bilmədi şair ürəyi,

Sataşan, toxunan çıxdı nə qədər!

İctimai rəylə uymadı rəyi,
Tək, həmişəki tək… Və öldürdülər!

Öldü!…İndi nədir bu hönkürtülər,

Yersiz təriflərin gərəksiz xoru.
Taleyin hökmüdür yerinə yetən,
Kimə bəraətlər təsəlli olur?

Məgər kinlə qovan siz deyildiniz,
Onun cəsur, azad istedadını?

Üfürüb, köpürüb məzələndiniz,
Təzəcə közərən yanğın odunu.

Eyb etməz. Şənlənin… Dözə bilmədi,
O daha sonuncu iztirablara:

Solan təntənəli nəfis çələngdir,

Sönüb məşəl kimi misilsiz düha.

Soyuqqanlılıqla onun qatili,
Zərbəni endirdi…xilas yox daha:

Sıxır pistoleti hələ də əli,
Ürəyi boşuna hələ vurmada…

 

Bu nə möcüzədirt axı?…uzaqdan,
Yüzlərlə fərari-qaçaq sayağı,

Düşüb, səadət, çin axtaran zaman,

Taleyin hökmüylə bizə ayağı;

Dil və adətinə özgə torpağın,
Gülərdi ikrahla o gizlətmədən.

Bizim şöhrətə də yoxdu qıymağı,

Anlaya bilmirdi o qanlı gündə,

Gör nəyə qaldırır əlini axı!..

Şair öldürüldü – gömüldü qəbrə
Möhtəşəm qüdrətlə özünün elə,
Tərənnüm etdiyi sevimli, şaqraq,

Qısqanclıq qurbanı müğənni sayaq,
Amansız bir əldən zərbə alaraq.

Niyə dünya kefindən və sadə aşnalıqdan,
Odlu ehtiras dolu, azad qəlbə yad olan,
Həsədli və boğucu bu dünyaya gəlirdi?

Miskin böhtançılara o əl verirdi niyə,

O niyə inanırdı yalan sözə, işvəyə? —
Axı gəncliyindən o, adamları bilirdi!..

 

Çıxarıb çələngini, dəfnə ilə hörülən,
Onlar tikanlı çələng geyindirdilər ona.

Aman bilməz iynələr,

Batır şanlı alnına.

Məkrli pıçıltısı gülüşən cahillərin

Sonuncu anlarına  damızdırılır zəhər,
O  öldü – boş intiqam təşnəsi canda hələ,

Və puç ümidlərinin qoyub getdiyi qəhər.

 

Susdu möcüzəli nəğmənin səsi,
Onlar dinməyəcək bir də təzədən.

Müğənni mənzili dar və günəşsiz,
Vurulub ağzına onun möhür də.

Siz, ey rəzilliyiylə tanınmış cənabların,
Qudurğan balaları,

Taleyin oyunuyla inciyən babaların,
İrsini tapdalayan kölə dabanlarıyla!

Acgöz kütlə, özünü taxt-taca yan verən,

Azadlığın, Dahinin, Şərəfin cəlladları!

Qanun kölgəsi altda, qanunsuz işlər görən,

Önünüzdə ədalət, həqiqət susub durar!…

Tanrı məhkəməsi var, föhş sevənlər, ancaq!

Ağır, ciddi məhkəmə yetişəcək bir zaman;
Qızıl parıltısına tamahdan da o uzaq,

Fikri də, əməli də o bilir qabaqcadan.

Qeybətə əl atarsız o vaxt  əbəs yerə siz,

Çatmaz o sizin daha, bilin ki, dadınıza,

Şairin haqq qanını siz silə bilməzsiniz,

Öz qara qanınızla!

1837

Ruscadan tərcümə

25-26. 04. 2019

Samara

 

Михаил Лермонтов

СМЕРТЬ ПОЭТА
Отмщенья, государь, отмщенья!
Паду к ногам твоим:
Будь справедлив и накажи убийцу,
Чтоб казнь его в позднейшие века
Твой правый суд потомству возвестила,
Чтоб видели злодеи в ней пример.

 

        Погиб поэт! — невольник чести —
        Пал, оклеветанный молвой,
        С свинцом в груди и жаждой мести,
        Поникнув гордой головой!..
        Не вынесла душа поэта
        Позора мелочных обид,
        Восстал он против мнений света
        Один, как прежде… и убит!
        Убит!.. к чему теперь рыданья,
        Пустых похвал ненужный хор
        И жалкий лепет оправданья?
        Судьбы свершился приговор!
        Не вы ль сперва так злобно гнали
        Его свободный, смелый дар
        И для потехи раздували
        Чуть затаившийся пожар?
        Что ж? веселитесь… — он мучений
        Последних вынести не мог:
        Угас, как светоч, дивный гений,
        Увял торжественный венок.
        Его убийца хладнокровно
        Навел удар… спасенья нет:
        Пустое сердце бьется ровно.
        В руке не дрогнул пистолет,
        И что за диво?.. издалека,
        Подобный сотням беглецов,
        На ловлю счастья и чинов
        Заброшен к нам по воле рока;
        Смеясь, он дерзко презирал
        Земли чужой язык и нравы;
        Не мог щадить он нашей славы;
        Не мог понять в сей миг кровавый,
        На что́ он руку поднимал!..
        И он убит — и взят могилой,
        Как тот певец, неведомый, но милый,
        Добыча ревности глухой,
        Воспетый им с такою чудной силой,
Сраженный, как и он, безжалостной рукой.
Зачем от мирных нег и дружбы простодушной
Вступил он в этот свет, завистливый и душный
Для сердца вольного и пламенных страстей?
Зачем он руку дал клеветникам ничтожным,
Зачем поверил он словам и ласкам ложным,
     Он, с юных лет постигнувший людей?..
И прежний сняв венок, — они венец терновый,
Увитый лаврами, надели на него:
     Но иглы тайные сурово
     Язвили славное чело;
Отравлены его последние мгновенья
Коварным шепотом насмешливых невежд,
     И умер он — с напрасной жаждой мщенья,
С досадой тайною обманутых надежд.

 

     Замолкли звуки чудных песен,
     Не раздаваться им опять:
     Приют певца угрюм и тесен,
     И на устах его печать.

     А вы, надменные потомки
Известной подлостью прославленных отцов,
Пятою рабскою поправшие обломки
Игрою счастия обиженных родов!
Вы, жадною толпой стоящие у трона,
Свободы, Гения и Славы палачи!
     Таитесь вы под сению закона,
     Пред вами суд и правда — всё молчи!..

Но есть и божий суд, наперсники разврата!
     Есть грозный суд: он ждет;
     Он не доступен звону злата,
И мысли и дела он знает наперед.

Тогда напрасно вы прибегнете к злословью:
     Оно вам не поможет вновь,
И вы не смоете всей вашей черной кровью
     Поэта праведную кровь!

 

[i] Epiqraf 17 əsr fransız şairi və dramaturqu Jan Rotrunun pyesindəndir

 

 

MİXAİL LERMONTOV. PEYĞƏMBƏR

LERMONTOV

Пророк

 

Hərşeygörənliyi elə ki mənə,
Bəxş etdi əbədi və adil hakim,

Haçan bir insanın baxsam üzünə,

Görürəm yazılıb günah, föhş, kin.

 

 

Səsləyib hamını məhəbbətə mən,

Həqiqət təlimi yaydım o zaman.

Məni yaxınlarım bilmirəm nədən,
Daşa basırdılar vermədən aman.

 

 

Başıma kül səpdim, dilənçilər tək,
Qaçıb tərk elədim şəhərləri mən.

Budur, səhralarda gün keçirərək,

Yeyib dolanıram Tanrı verəndən.

 

 

İlkyaranış əhdi əziz sayaraq,
Mənə boyun əyir orda hər heyvan.

Sevinclə oynayıb şüalarıyla,
Ulduzlar da məni dinləyir hər an.

 

Kütləli şəhərdən yolum düşürsə,

Keçib-gedirəmsə tələsik əgər,

Qocalar özündən razı gülüşlə,
Baxıb uşaqlara belə deyirlər:

 

 

“Baxın bu insana nümunə kimi,

Məğrurdu, bizimlə o dolanmadı.

Səfeh, istəyirdi biz inanaq ki,

Danışan diliylə onun Tanrıdır!
Görün nə gündədir, baxın, uşaqlar,
Arıq, rəngi qaçıb və qaşqabaqlı.

Üst-başı dağılıb, lütdür az qala,
Ondan həqarətlə hər görən qaçır”.

1841

Ruscadan tərcümə

23.04. 2019, Samara

 

Пророк

 

С тех пор как вечный судия 
Мне дал всеведенье пророка, 
В очах людей читаю я 
Страницы злобы и порока. 

Читать далее

MİXAİL LERMONTOV.  DUA

LERMONTOV

Молитва

 

Demə günahlı bəndənəm, Tanrım,

Və asıb-kəsmə məni, yalvarıram,

Ki, torpağın məzar qaranlığını,
Sevirəm ehtiraslarıyla tamam.

 

 

Ki, girir ruhuma yalnız hərdən,
Adınla bağlı sözlərin nuru.
Ki, uzaqlardadır ağlım səndən,
Dolaşır zülməti, qəflətdə durur.

 

 

Ki, coşur, qaynayır sinəmdə mənim,

İlhamımdan yaranan vulkanlar.

Ki, qaraldır gözümün aynasını,

Candakı vəhşi, qızğın həycanlar.

 

Ki, bu dünya mənə dardır çoxdan,
Qorxuram mən sənə nüfuzdan da.

Günahlı mahnı səsləriylə hər an,
Sənə mən etmirəm, İlahi, dua.

 

 

Hər şeyi yandırıb-yaxan ocağı,

Tanrı, bu möcüzəni söndür sən,

Toxtayım, aləmə sakitcə baxım,
Qəlbimi, Tanrı, daşa döndər sən.

 

 

Qurtarım qoy, Yaradan, azad olum,
Bəlalı nəğmə təşnəsindən mən.

Çıxaram onda dar xilas yoluna,

Tutaram üz sənə, Tanrım, yenidən.

 

1829

Ruscadan tərcümə

22.04. 2019, Samara

 

Лермонтов М.

 Молитва

 

Не обвиняй меня, всесильный,
И не карай меня, молю,
За то, что мрак земли могильный
С ее страстями я люблю; Читать далее