Архив тегов | Mirələm Mirələmov

ALİM QASIMOVUN DA BIĞI XOTTABIÇIN SAQQALI KİMİ SEHRLİ İMİŞ?

Без имени-1.psd

Con həftə ərzində Youtube-la müxtəlif müğənnilərin ifasında muğam və təsniflərə qulaq asmışam. İki-üçü ildə mən xalq musiqisinə qulaq asıram, sonra uzun fasilə elən edib qayıdıram klassik musiqiyə.

Deməliyəm ki, mən əsasən kişi xanəndələrə qulaq asıram. Qadınların muöam oxumağını bəyənmirəm. Ancaq Sara Qədimovanın, Rübabə Muradovanın yazılarında yaxşı yerlər olub.

Son otuz ilin muğam ifaçılığı haqqında nə demək olar?

Ən birinci onu demək lazımdır ki, studiya yazıları yox kimidir. Yəni peşakar studiyada peşəkar səs mütəxəssislərinin rəhbərliyi ilə yazılmış ifalar. Məsələn, Bülübülün lent yazıları kimi. Xan Şuşinskinin “Qarabağ şikəstəsi” ya Zabul-Segah”ı kimi. Az-çox keyfiyyətli ifalar televiziya ilə verilən konsertləin yazısındadır. Ancaq televiziya studiyası səsyazma studiyası deyil, belə konsertlərdə də çoxlu qüsurlar olur, müğənni xaric oxuyur, müşayiət də keyifiyyətsiz ola bilər. Ancaq YouTube-dakı musizinin əksəəyyəti, bəlkə doxsan faizi toylarda yazılıb və toy musiqisi əksər hallarda keyfiyyətsiz musiqidir, toyxanada kabab, plov basanların, qarnını araqla dolduranlaqın qabağında oxunan muğam ya mahnə nə səviyyədə olacaq.

Və yarım saat  belə toylara “baş vurandan” sonra Bülbülə, Xana qulaq asıb içini təmizləmək istəyirsən. Və eyni zamanda hələ 40-50—ci illərdə, səsyazan aparatlırın çox sadə olduğu bir vaxtda belə gözəl yazılar yaradıb indi yaşayanlara çatdırmış səs rejissorlarına, səs operatorlarına dərin minnətdarlıq hissi duyursan. Peşakarlığın qiyməti yoxdur!

Qxunan sözlər haqqında qısaca. Sovetdən qabaq xanəndələrin özünün poetik zövqü olub, Füzulini, Seyid Əzimi, Nəbatini oxuyublar. Sovet vaxtı senzura yalnız rəsmi tanınmış şairlərin qəzəllərini oxumağa icazə verirdi. Son onillklərdə oxunan sözlər hətta yaxşı ifadan, səsdən də çiyrindirir. Mənə elə gəlir ki, xanəndələrimizin içində ən çox söz bilən Alim Qasımovdur. Hər halda gənc vaxtında Füzulinin, Seyid Əzimin qəzəllərini çox oxuyub. Ancaq Alim Qasımov çoxlu hətərən-pətərən şeirlər də oxuyur, özü də bu şeirlərin zibil olduğunu bilə-bilə oxyur. Yəqin bu yöndəmsiz vəhətta estetik cəhətdən  abırsız qəzəlləri yazan adamlarla yaxınlığı var və xətirlərinə dəymək istəmir. Hacıbaba Hüseynova hörmətlə yanaşan başqa müğənnilər kimi Alim Qasımov da onun qəzəllərini muğam üstündə oxuyur. Hacıbaba Hüseynov əruzu bilib, yaxşı ritm duyğusu olub, təəssüf ki, özü yazdığı qəzəllərin çoxu cəfəngiyyatdır. Bəzən onun qəzəllərindəki beytlər ən hüznlü muğamı da lağlağıya çevirir. Məsələn, Alim Qasımov bir neçə ifasında bu misra ilə bitən qəzəli oxuyur:

“Gecə-gündüz Hacının yaxşılaşır ilhamı…”

Təəssüf ki, sözə münasibətdə ən pinti müğənnilərdən biri Mirələm Mirələmvdur. Mənə elə gəlir ki, bu istadadlı xanəndənin şeir zövqü də yoxdur, həm də mətn öyrənməyə tənbəldir. Neçə muğam üstündə eyni mətni oxuyur, həm də misralarda sözləri ötürə-ötürə, yerlərini səhv sala-sala…

Mən musiqiçi deyiləm, ancaq dinləyici kimi rəyimi deyə bilərəm. Mənə elə gəlir ki, xalq musiqisi ifaçılığı çox bərbad gündədir. Müğənnilər az-çox tanınan kimi özlərinə elə güvənirlər ki, elədikləri hər boğaza alqış gözləyirlər. Alqışa isə onları qarnını toy plovu və kababı ilə doldurmuş kütlə alışdırır. “Var ol! Səndən yoxdur!” Maraqlı burasındadır ki, bunu kütlə Ağaxana da deyib, Alimə də deyir, Mirələmə də deyir, Zabit Nəbizadəyə də.

Yapışıqlı cingiltili səsi olan Zabit Nəbizadənin isə ciddi, zabtəli musiqi rəhbərinə ehtiyacı var. Bu rəhbər ona deməlidir ki, a kişi, sən zəngulə vurma, zəngulə sənlik deyil. Vaxtında bu texnikaya yiyələnməmisən, yaxşı olar ki, buna girişməyəsəm də. Deməyə dil də gəlmir, ancaq Zabir Nəbizadə yaxşı ifalarında da hər iki beytin arasında elə bil ki, böyürür… Mərhum Ağaxan Abdullayev ondan da pis. Bu adamlara heç kim demir ki, böyürməyin. Nə bunu deyə bilən səs rejissou var, nə də tələbkar dinləyici. Xanəndələr isə hamısı bir-birini üzdə tərifləyirlər. Toylarda beş-altısı bir yerə yığılanda marçamarçla öpüşürlər, kefləri kökdür, yarım saata bir ətək pul alıb gedirlər. Çoxusu da “Həci…” “Həci”yə kim deyə bilər ki, xaric oxuyur və zəngulə vuranda da böyürtü kimi səslənr…

Xanəndədən nə hacı? Kim bunları Məkkəyə buraxır?

Əslində məndə ən böyük məyusluq doğuran Alim Qasımovdur. Mənə elə gəlir ki, Alim Qasımovun musiqi fəaliyyəti  40-50-ci illərinə düşsəydi, muğam ifaçılığının qızıl fondu ikiqat zənginləşərdi. Çünki Xan Şuşinskidən sonra bizim musiqimizdə belə ifaçı olmayıb. Texniki keyfiyyəti yüksək olmasa da, Tehranda və Bakıda konsetrlərdə ifa oxunmuş “Mirzə Hüseyn”lə Alim Qasımov, çox anlaşıqlı uşaq diliylə desək, hamını keçir. Burda hətta Ronaldu-Messi seçimi də yoxdur, Alim Qasımov hamıdan fərqlidir, hamıdan yüksəkdir…

Mən bir dəfə “Şirvan şikəstəsi” haqqında ayrıca məqalə yazmışam və o məqalə Bakıda, “Azadlıq” qəzetində çap olunub. Alimin “Şikəstə”si xalq musiqimizin ən saf və bənzərsiz incilərindəndir.

Təəssüf ki, Alimin unikal səsi qalıb keçən əsrin 80-ci illərinin sonunda. Ən geci – 90-cu illərin əvvəllərində.

Sonrakı Alim – laureatdır, xalqın və rəhbərliyin sevimlisidir. Pul, şöhrət boğaza qədər. Çatmayan nədir?

Səs!

Alim səsini 20-ci əsrdə qoydu…

20-ci əsrdə Alim Qasımovun bığı da vardı. Hərdən öz-özümlə zarafatlaşıram, deyirəm ki, bəlkə Alimin bığı da Xottabıçın saqqalı kimi sehrli imiş? Bığ qırxılan kimi səs də gedib…

Necə gedib, harda gedib suallarına cavabı Alim Qasımova hamıdan yaxşı məlumdur. Ancaq bunu heç vaxt boynuna almaz. Çünki əvvəl gərək səsinin getdiyini boynuna ala. Bu da böyük yox, fövqəladə şücaət tələb edir.

Alim Qasımovun səsi kimi səsi gərək dövlət qoruya, çünki milli sərvətdir. Alim Qasımov gərək basılmaz bir qalada saxlanılaydı, qalanın başında isə perimetr boyu avtomatçılar dayanaydı. Alim Qasımov gecə-gündüz İtaliyadan gəlmiş vokalçıların, səs mütəxəssislərinin nəzarəti altında olaydı. Ona toylara getmək qanunbericiliklə qadağan ediləyidi. Yalnız filarmoniya kimi yerlərdə, özü də fasilələrlə oxuyaydı, sonra da boğaz həkimlərinin müayinəsindən keçəydi, yeməyinə nəzarət olunaydı.

Qəlyan nədir, a kişi? O hoqqaya kim səni dadandırıb?

Yenə bığ məsələsi mənə rahatlıq vermir. O bığı qırxan dəlləyin yeri Kürdəxanıdır! O bığı yer üzündən, daha doğrusu Alim Qaısımovun üzündən silmiş ülgüc Azərbaycan milli mədəniyyətinə qarşı törədilmiş ağır cinayətə əşyayi-dəlil kimi Daxili işlər nazirliyinin muzeyində saxlanmalıdır!

Toylar, əlbəttə, toylar. Mən qabaq eşitmişdim ki, guya Alim Qasımov nadir hallarda gedir. Ancaq Youtube-a baxanda görürsən ki, böyük xanəndəmiz çox toylara gedirmiş. Toyda da nə hava şəraiti, nə akustika. Qarnı plovdan şişmiş kütlə üçün gərək ayıb yerin partlayana qədər qışqırasan.

Çoxlu konsertlər. Səsdən  mütəxəssis nəzarəti olmadan istifadə. Muğamlarımızda süni surətdə elə zil yerlər yaranıb ki, onların ifası üçün gərək var gücünlə qışqırasan. Nə qədər çox qışqırsan, kütlə o qədər çox alqışlayır, o qədər çox pul gəlir.

Və nadanlıq. Hətta konservatoriyada dərs deyən, hətta professor (!) adı daşıyan müğənnillərin çoxu cahil və nadandır. Onların savadı öz səslərinin də qayğısına qalmaq üçün kifayət deyil…

Alim Qasımov iyirmi ildən çoxdur ki, “huy-huy” deyir, “hay-hay” deyir, sağ əlini sol qulağına qoyur, sol əlini sağ qulağına, gah xalçanı döyəcləyir, gah əlini yuxarı qaldırıb ali baş komandan kimi yelləyir…

Səs isə yoxdur…

YouTube-da bir toy yazısı var. Aşıq Ağamuradın oğlunun toyu. Söz verilir Alim Qasımova. Alim Qasımov da başlayır…. Üzr istəyirəm, müğənni elə bil ki, diş ağrısından zarıyır… Nə səs var, nə həvəs… Əlbəttə, özü də başa düşür. Özü hamıdan yaxşı başa düşür, çünki faciəni yaşayan özüdür… Sonra zarıltını birtəhər bitirib ağrıyan dişi çəkilmiş  kimi gülümsəyir və deyir: “Gəlin indi də oynayaq…”

Düşür  ortalığa. Beş-altı adam da qoşulur əfsanəvi müğənniyə. Deyəsən, “Şalaxo” oynayırlar…

Doğrudan da Alim Qasımov qəşəng oynayır. Qəşəng dəf də çalır. Dəfin atasını yandırır…

Bu insanın mayası musiqidən tutulub. Allah ona yüz il ərzində heç kimə vermədiyi səsi vermişdi…

Lənət şeytana…

O bığı qırxdırana da lənət. Kim bilir, bəlkə elə doğrudan da səsin sirri bığda imiş…

X.X.

28. 12. 2020, Samara

газета ОЧАГ 2013-12

скрин 2013-12очаг12_цветной_2013

МИРАЛАМ МИРАЛАМОВ: «Я НИКОГДА НЕ ДУМАЮ, ЧТО Я ВЫДАЮЩИЙСЯ…»

 

В Самаре побывал выдающийся певец Миралам Мираламов. 24 мая 2014 года он выступил на концерте в Самарской филармонии, посвященном 95летию Азербайджанской Демократической Республики и десятилетию «Лиги азербайджанцев Самарской области». К сожалению, серьезные просчеты, допущенные при составлении концертной программы, не позволили Мираламу в полной мере продемонстрировать свой яркий талант, свою чудесную технику, которая уже теперь отличает его  не только от певцов своего поколения, но ставит  в один ряд крупнейшими мастерами мугамного искусства.

Уже после концерта и последовавшего за этим банкета Миралам бей побывал у меня дома и мы, насколько это было возможно за довольно краткое время, поговорили по душам.

— Я знаю, что вы из Шамахы. Из самого Шамахы или из села?

— Из самого Шамахы.

— Были ли в вашем роду музыканты? Чем ваш отец занимается?

— Мы терекеме. Родовое наше занятие – животноводство. Отец мой тоже этим самым занимается. Он петь любит, умеет, но не профессионально, а, как говорится, для себя.

— У вас большая семья?

— У меня брат и две сестры.

— Как у вас «открылся» голос? Как вы его сами обнаружили?

— Я с раннего детства любил напевать песни, мугамы. Где-то в двенадцать лет меня показали учителю музыки и мне посоветовали поступить в музыкальную школу на вокальное отделение.

— Кто был вашим педагогом?

— Хабил Шыхалиев.

— Шамахы считается центром ширванской ашугской школы. Из Шамахы вышло много известных ашугов. А про шамахинских исполнителей мугама до появления Алима Гасымова ничего не было известно. Их действительно не было?

— Шамахинских певцов, возможно, было не так много, как карабахских. Но они были. Например, был такой мастер Мирза Махаммад Хасан. Он не только пел, но и газели писал. Знаменитая певица Явер Келентерли тоже родом из Шамахы. Еще один исполнитель мугама – Агакерим Нафис. Что касается Алима Гасымова, он особый случай, это явление… Мой педагог   по училищу имени Асифа Зейналлы Забит Набизаде тоже шамахинец.

— Когда вы туда поступили?

— После музыкальной школы я сначала поступил шамахинский культурно-просветительский техникум. Это был 2004 гол. Через год я перевелся в бакинское училище.

— Что можете сказать о качестве образования в этом заведении?

— У меня был хороший педагог, Забит муаллим…

— Нет, я не о преподавателе мугама. Я имею в виду общий уровень. Все предметы, например сольфеджио, другие…

— Если честно сказать, в этом плане качество несколько хромает…

— Как вы жили в Баку?

— Учился. Время от времени пел на свадьбах, чтобы прокормить себя.

— А участие на конкурсах когда началось?

— Первый конкурс был школьный, когда еще в Шамахы учился. Он проходил в Губе, там я победил. В училище ничего особенного не было.

— В том же училище преподает Алим Гасымов. Вы с ним знакомы?

— Я ходил на его занятия послушать. Однажды кто-то ему сказал, что этот парень тоже поет. Алим муаллим сказал, что он думал, что я играю на каком-то инструменте…

— Потом он вас послушал?

— Послушал?

— И что же он сказал?

— Сказал, что надо беречь голос. Сказал, что надо все время учиться, у всех надо учиться, много надо заниматься.

— А какой он человек?

— Простой человек. Очень простой.

— Замечали ли в своих преподавателях чувство ревности? Допустим, он видит, что его ученик начинает превосходить его и начинает волноваться…

— Если взять моего педагога Забита Набизаде, то он всего себя отдает, чтобы его ученики добивались успеха. Для него ученик – это продолжение себя… И Алим Гасымов такой же…

— Говорят, что мир музыкантов очень сложен. Много интриг, много всего другого…

— Это правда…

— А можно в такой атмосфере сохраниться?

— Можно. Это от самого человека зависит.

— Как в республиканский конкурс попали?

— После училища я уехал в Москву и год провел там. Отец у меня серьезно болел, семья нуждалась в деньгах, и мне надо было как-то подзаработать. Там я пел в ресторанах.

— Что такое петь в ресторанах? Могли бы заниматься такой работой всю жизнь?

— Это не очень приятная работа. Она не для меня…Через год я вернулся в Азербайджан. Как раз начинался республиканский конкурс мугама, и я подал документы. Первый этап проходил в регионах. Я выиграл шамахинский тур, прошел дальше.

— Сколько продлился конкурс?

— Четыре месяца. Нас было двадцать человек.

— Когда вы почувствовали, что вы сильно отличаетесь от других, у вас большое преимущество?

— Я никогда об этом не думал. Я только старался хорошо спеть. Было бы не скромно думать, что ты лучше всех…

— Вы стали победителем. Вам назначили какую-то государственную стипендию?

— Нет, этого не было. Но через какое-то время меня взяли солистом на государственное телевидение. Там я получаю зарплату.

— Большие деньги?

— Нет. Мне надо оплачивать учебу, я в прошлом году поступил в аспирантуру на платное отделение.

— И как справляетесь?

— На свадьбах пою, так зарабатываю.

— Раньше многие хорошие певцы портились на свадьбах. В течение нескольких часов ублажать полупьяную публику – это испытание не каждый выдержит и музыканты со временем деградируют.

— Теперь все несколько по-другому. Свадьбы, особенно городские, ограничены временем. И с певцом тоже конкретно договариваются на определенное время. Иногда на полчаса. Спел два номера и ушел. Конечно, свадьба не самое лучшее место для роста музыканта, но другого выхода нет.

— А вас не приглашают в оперный театр? Вы и голосом и возрастом подходите на роль лирических героев в мугамных операх. В нашем театре часто юных героев играли пожилые певцы…

— Есть теперь в театры молодые певцы. Им где-то под тридцать. Но мне еще не предлагали…

— Миралам, у вас уникальный голос, вы певец чрезвычайного дарования. Мы не сомневаемся, что у вас блестящее будущее. Одно у нас пожелание: берегите себя, берегите голос, берегите себя как человека.

— Спасибо за добрые слова. Я рад, что побывал в Самаре, надеюсь, что приеду еще…

25.05. 2013 Самара