Aleksandr PUŞKİN. “KÜYLÜ KÜÇƏLƏRİ DOLAŞAN ZAMAN…”

ПУШКИН

Küylü küçələri dolaşan zaman,
Girəndə adamla dolu məbədə,

Divanə gənclərlə qonuşan zaman,
Dolur arzularım qəlbimə birdən.

 

Deyirəm: illər də an kimi ötər,
İndi bu ətrafda nə qədər varıq,

Hamımız gedərik  əbədiyyətə,

Kiminsə saatı yetişib artıq.
Haçan baxıramsa qoca palıda,
Deyirəm: meşələr şahı, patriarx,

Yaşar, mənim fəna əsrimi adlar,
Atalar əsrini adlayan sayaq.

 

 

Sevimli körpəni əzizlərəmsə,
Artıq düşünürəm: məni bağışla.

Vaxt yetişib verəm yerimi sənə:

Mən solub gedirəm, çiçəklən, bala.

 

 

Fikirli-qayğılı hər günü, ili,
Mən yola salmağa öyrəşikliyəm.

Məni irəlidə ölüm gözləyir,

Gününü, ilini indi kaş biləm.
Və bəxtim ölümü harda  göndərər?

Döyüşdə, səfərdə, dənizdə bəlkə?

Ya qonşuluqdakı düzənlik elə
Soyuq cənazəmi qoynuna çəkər?

 

 

Duyğusuz bədənə fərqi yox hərçənd,
Çürüyüb gedəcək dağda, düzdə ya.

Əziz diyarıma yaxında fəqət,
İstərəm əbədi gedəm yuxuya.

 

 

Və qoy məzarımın həndəvərində,
Boy atsın həyatın tər çiçəkləri

Biganə təbiət orda əbədi,
Yaşatsın nur dolu gözəllikləri.

 

1829

Ruscadan tərcümə

28-30.03. 2020, Samara

 

Брожу ли я вдоль улиц шумных,
Вхожу ль во многолюдный храм,
Сижу ль меж юношей безумных,
Я предаюсь моим мечтам. Читать далее

Aleksandr PUŞKİN. «ŞƏHƏR HƏNDƏVƏRİNDƏ FİKİRLİ DOLAŞARKƏN…»

ПУШКИН

Şəhər həndəvərində  fikirli dolaşarkən,
Kütləvi məzarlığa nədənsə baş çəkirəm.

Barmaqlıqlar, sütunlar, dəbdəbəli qəbirlər,
Paytaxtın ölənləri altda çürüyüb gədər,

Yaş torpağa düzülüb sıx sıralarla onlar,

Sanki kasıb evində yığılab ac qonaqlar.

Məmurlar və tacirlər məqbərələrdə yatar,
Ucuz oyma naxışdan bəzək-düzəkləri var.

Şeirlə  ya nəsrlə ətraflı sadalanır,

Ölənin xidmətləri, əxlaqı, adı-sanı.

Kefcil arvadı anır sağkən aldanan əri;

Oğrular urnaları aparıb, qalıb yeri.

Burda təzə qazılmış neçə nəm qəbir də var,
Elə bil əsnəyirlər sakin intizarında –

Baxıram, qarışdırır fikirlərimi onlar,
Qəlbimdə indi kin var, həm də ağır hüzn var.

Tüpürəsən, qaçasan…

Necə sevirəm ancaq

Nəsil məzarlığına gedib kənddə baş çəkəm,
Təntənəli sükuta orda qərq olub aləm.

Orda genişdir yeri bəzəksiz qəbirlərin,

Qaranlıq gecələrdə ora oğru da girmir.

Sarı mamırlı qədim daşlara baxa-baxa,
Kəndli keçər fikirli, ağzı dua oxuyar.

Nə vəcsiz urnalar var,  piramidalar nə də,
Nə burunsuz dahilər, nə cındır ilahələr.

Üstündə məzarların qalxıb möhtəşəm palıd,
Əsir və şırıldayır…

 

14 avqust 1836

ruscadan tərcümə

25.03. 2020, Samara

 

Когда за городом, задумчив, я брожу
И на публичное кладбище захожу, Читать далее

KƏNDLƏRDƏ, GÖZDƏN VƏ KÖNÜLDƏN UZAQ…

U LENİ. KİNO

Kəndlərdə, gözdən və könüldən uzaq,

Kişilər dünyadan köçüb gedirlər.
Sakit, təvazölü ölür ata, ər,
Bir işə, qulluğa yollanan sayaq.

 

 

Fransız, deyəsən, bunu demişdi:

Kasıba təsəlli, ümiddir ölüm.

Elə ki tükənir sevinci ömrün,
Təsəlli sonuncu mənzil eşqidir.

 

 

Mal-qara dalında, qoyun dalında,
Səhəri açılır, günü qaralır.

Vaxtının qalanı torpağa qalır,
Bellə də əlləşir, əli yalın da.

 

 

 

Yadıırğar arvadın nəvazişinə,
İstəyi içində soyuyar tamam.
Yanaşı yaşarlar, birgə yox amma,

Taleyə baş əyər, gedər işinə.

 

 

Əyni nimdaş olar əziz gündə də,
Şalvarı ütüsüz, köynəyi əzik.

Üzünü qırxmağa gəlməz həvəsi,

Yaxının, qonşunun toy günündə də.

 

 

Bilər ki, dünyanın kefi az deyil,
Bilər ki, ayrı cür həyatlar da var.

Ancaq qismətiylə barışıb yaşar,

Hərdən ağlasa da xəlvəti, gizli.

 

 

Ölür, ölümünə səbəb bəllidir,
Feldşerin yazdığı arayş da var.

Vaxtında dərdini soruşmadılar,

Ürək boşaldardı bəlkə, kim bilir…

 

 

03. 03. 2020, Samara

“CÜMLƏNİN ƏN SADƏSİNƏ SIĞDI ÖLÜM XƏBƏRİN…”

AĞASI müəl

Ağası müəllimin xatirəsinə

Uzun ola necə ömür,
Bitməyi var dərs kimi.

Zəngsiz ancaq gələr ölüm,
Həmişə də tərs kimi…

 

 

Haçanıydı? Dünəniydi

Başlanğıcı həyatın?

Təmiz, ilıq yay günüydü,
Dolu məktəb həyəti.

 

Artırmada dayanırdın,
Köynək qardan ağ, təmiz.

Düppədüzdü şalvarında,
Çuqun ütü salan iz.

 

On səkkizdi yaşın onda,
Yaşın uşaq yaşıydı.

Bütün həyat hələ öndə,

Gözəl günlər qarşıda…

 

 

Gedir ancaq ayın, ilin —
Xəzəl kimi sovrulur.

Öz ömrü də müəllimin,

Təbaşir tək ovulur.

 

 

Nə əlifba sırası var,

Boy sırası var nə də.

Kimi əvvəl, kimi sonra,

Hər birimiz növbədə.

 

Cümlənin ən sadəsinə,

Sığdı ölüm xəbəri.

Nə qədər göz gəzdirəsən,
Heyf, yoxdur səhv yeri…

 

 

14. 02. 2020, Samara

QONŞUMUZ ƏRƏSTUN MƏMMƏDOVUN ÖLÜMÜNƏ

 

ƏRƏSTUN.jpg

Çox uzun ömür sürən,
Çox işlər görən insan!

Sənə rəhmət deyirəm,

Cənnət əhli olasan!

 

 

Yoxdu elə bir iş ki,

Əlindən gəlməyəydi.

Çevik, səriştəliydi,

Hər alətə bələddi.

 

 

Barı da götürərdi,
Yaxşı suvaq vurardı.

Qapı, pəncərə nədir —

Kolaz da qayırardı!

 

 

Telikdən, radiodan,
Yaxşı biliyi vardı.

Amerikanı tutan,
Antennalar yığardı.

 

 

Ərəstun neçə kəndin,
İlk işıq çəkəniydi.

Qapısına ki, gəldin,
Malından keçəniydi.

 

 

 

Toylar da, vaxt varıydı,
O kişisiz keçməyib,

Hər toyu aparırdı,
Mahir dirijor kimi.

 

 

Nə döyəndi  arvadı.

Nə uşaq incidəndi.

Ümmanca səbri vardı,
Keçəcəkli, keçəndi.

 

 

Uşaq vaxtı üzümə,

Qapısı açıq idi.

Elə bil öz evimə,
Hər gün gedib-gələrdim.

 

 

Çoxdu yaxşılıqların,
Dünya dəyişən insan!

Olsa da günahların,

Yəqin bağışlanarsan.

 

13.01. 2020, Samara

BU AYDA CƏMİ BİR GÜNƏŞLİ GÜN VAR…

U LENİ

“Buz neçə santidir?” – mənimlə gedən,

Soruşur yolüstü balıqçılardan.

“Hələlik on beşdir” – üz çevirmədən,
Deyirlər, elə bil acıqlıdırlar.

 

 

Yanvarın onudur, şaxtasa hələ,
Zəifdir, buz alıb Volqanı hərçənd.
Həmişə o taya bu vaxt gedənlər,
Piyada, xizəkdə —  yenə həşirdə.

 

 

O tay genişlikdir, o tay açıqlıq,
Nə benzin qoxusu, nə maşın səsi.

Tüstülü şəhəri qoyub qaçırıq,

Gözləyir təbiət müalicəsi.

 

 

Qocalar çıxırlar qabağımıza,

Piyadası da var, xizəklisi də.

Yanağı şaxtadan var qızaranlar,
Rəngi kül kimidir bəzisinin də…

 

 

Volqanın səthində buz yürüşləri,
Gəncləri coşdurur adrenalinlə.

Qocasa, kim bilir, bəlkə düşünür,
Ömrünün üstünə yeni il gələr.

 

 

 

Çıxırlar qocalar əlli hoqqadan:

Az deyil yarığa qışda baş vuran,

Ağırlıq qaldıran, qaçan, hoppanan,

Dırmaşan, özünü ölümcül yoran.

 

 

 

Bax, qarı xizəkdə gəlir qarşıdan,
Sürüşmür, sürünür xizək elə bil.

Qarının ağzından köpük daşdanır,
Ürəyi, ciyəri gör nə gündədir…

 

 

Bataqlıq kimidir elə qocalıq,
Düşdün – canfəşanlıq evini yıxar.

Kim ki, vurnuxacaq, çobalayacaq,
Qurtulmaz, dərinə gedər daha da…

 

 

 

Bu yanvar cəmi bir günəşli gün var,
Gəlsin, gəlişinə mübarək deyək.

Qorxub qocalıqdan əgər kim qaçar,
Sonuncu mənzilə tələsir demək…

 

10-11.01. 2020, Samara

İKİ MİN ON DOQQUZ

2

Altmış milyona qədər təxminən,
İnsan ötən ildə gedib dünyadan.

Bu qədər yaşayır İtaliyada,
Çoxdur Fransada bir az deyəsən.

 

 

“İki min on doqquz” avtoqraflı
Nə qədər daş varsa, yığılsa əgər,

Möhtəşəm bir ölkə yarana bilər,

Yaslı, turistlərin üzünə bağlı.

 

 

 

İndisə sevinclə fəqət qarşılar,
Planet iki min iyirmincini.

Nikbin, təntənəli nəğmələr dinir,

Unudub insan ki, Şopen marşı var.

 

 

 

Ölüm var içində saniyənin də,

Sayı, mən yazınca bu sətirləri,

Təzə ildə həyat itirənlərin,

Keçdi altı yüz on yeddi mini də…

 

04. 01. 2020, Samara

 

“UZUN ÖMÜR ARZULAMA…”

U LENİ. KİNO

Mənə yaxın, əziz olan,
Dost sayan ya dost deyən:

Uzun ömür arzulama,
Uzun ömrü neynirəm!

 

 

İndiyəcən yaşanılan
Bu müddət bəs azdımı?

İldir, ötür – nədir qalan? –

Yox heç barmaq izim də.

 

 

Günün günə bənzəri var,
Hər qürubsa fərqlidir.

Uzun ömür arzulama –

Gedim – bilin kim gedir…

 

02. 01. 2019, Samara

SAKİTİN XATİRƏSİNƏ

QADİROV

Elə ki bir ölüm xəbəri gələr,

Kənd qəbiristanı yadıma düşür.

Ətrafı məftildən toxunma çəpər,
Yaxından lal-dinməz axıb gedir Kür.

 

 

 

Torpağı şorluqdur, şorandır bitən,
Bu gün qırıb yandır, sabah cücərir.

Ağacın, çiçəyin qulluğu çətin,

Hərdən mal-heyvan da girir içəri…

 

 

Bura dəmir qapı qoyublar hərçənd,
Məftildən qayrılma cəftəsi də var.

Yeganə qapıdır bəlkə də kənddə,
Nə itlə qorunar, nə qıfıllanar…

 

 

Burda cürbəcürdür qəbirdaşları,
Ucuz və sadə var, dədbdəbəli var.

Yazısını külək, yağış aparan,
Uca, adamboyu abidəli var.

 

 

Bir gün ötürməyən, fəsil bilməyən,
Daşlara üz sürtən, göz yaşı tökən,
Yorulan, üzülən, evə gəlməyən,
Cavan oğul qəbri üstdə diz çökən

 

 

 

Saç yolan, üz cıran bütün analar,
Baxışda, duruşda ancaq eynidir.

Daşlara sarılıb qan ağlayanlar —

Eyni dərd onların qəddini əydi…

 

 

Duruxub dururlar səmada birdən,
Quşları çaşdırır ana qıyyası.

Sulardır lal-dinməz baş alıb gedən,

Axını döndərməz cavanın yası…

 

05. 12. 2019, Samara

“BİZ DƏ GEDƏRİYİK, MÜVƏQQƏTİYİK…”

26 SENT 2019. 2

                            Aqşinin xatirəsinə         

 

Həmişə, hər yerdə uşaq məzarı,
Ürəyə də dağdır, gözə də dağdır.

Daşı öz yaşını yadına salır,

Yazılar elə bil sənə qınaqdır.

 

 

Uşaq ölümləri, gənc ölümləri,
Bütün sınaqların ən ağırıdır.

Dində nə izah var, nə elm bilir,

İnam itirən var, bəzən ağıl da.

 

 

Öz ömrün hələlik birtəhər gedir,

Qayğı yayındırır, kef də çəkməsən.

Hərdən sıxılırsan: qapıb elə bil,

Uşaq tikəsini dişə çəkmisən…

 

 

Cəhənnəm saysan öz həyatını,
Rəzalət də görsən, zülm də görsən,
Anıb torpaq altda indi yatanı,

“Kaş ki sağ olaydı o da”, — deyirsən…

 

 

Haçan uşaq ölür, elə bil böyük,
Yarımçıq ömürdən pay ya irs alır….

Biz də gedəriyik, müvəqqətiyik,
Bu həm bəraətdir, həm də təsəlli.

 

02. 12. 2019, Samara