Архив тегов | ölüm haqqında şeirlər

HEHRİX HEYNE. «ÖLÜM — GECƏDİR SƏRİN…»

Ölüm – gecədir sərin,
Həyat — yandırıcı gün,

Odundan canım üzgün,
Torandır, yuxum gəlir,

Ağac var başım üstdə,
Nəğməli bülbülüylə.

Sevgidən ötər elə,

Yatsam da, eşidərəm.

1823-1824

Almancadan tərcümə

29. 07. 2020, Samara

++++++++++++++++++

Der Tod das ist die kühle Nacht,
Das Leben ist der schwüle Tag.    Schwüle — знойный
Es dunkelt schon, mich schläfert,
Der Tag hat mich müd’ gemacht.

Читать далее

TƏKİN SÜFRƏSİ

Kef ya məzə deyil təkin süfrəsi,

Mükəlləfiyyətdir boynuna düşən.

Tikə boğazından sovuşur çətin,
Dadı duyulmadan yeyilir bişən.

Neçə göz  izləyir onu elə bil,

Görürlər çənəsi necə işləyir,

Görürlər hülqumu əsir, tərpənir,

Sayılır ağzında bəlkə dişləri.

Quş payı olsa da qabağındakı,

Ona elə gəlir yeyir mal kimi,
Tıxır, gövşəmir də, içəri basır,

Ötürür diliylə ya da yal kimi.

Hərdən elə gəlir süfrəsindəki,

Oğurluq matahdır, haramdır yəqin,

Ağzından yetimin tikəni çəkib,

Ya da çantasından yatan əsgərin.

Görüünr gözünə bəzən anası,
Bəzən atası da baxır dumandan.

Qalıb boğazında boğur tikəsi,

Borcludur onlara boğazınacan.

Qardaşı, bacısı yığılıb gələr,
Süfrəyə baxmazlar, ona baxarlar.

Eə bil deyərlər “yeyirsən hələ,

Tamamla, qabaqda səyahətin var…”

Ölümə məhkuma edam qabağı,
Açılan süfrədir təkin süfrəsi,
Hamının axırı eynidir axı,
Qurulub həngamə, yeyən tələsir…

Dadı duyulmadan yeyilir bişən,
Nə şoruna baxır, nə də şitinə.

Yeyib şükr deyir Tanrıya bəzən — 
Bəlkə işgəncəni bitirdiyinə…

24. 06. 2021, Samara

AYAĞIM

Sözümə baxmır daha.

Dönük çıxdı ayağım.

Pis uşaqdır, ağlağan,
Mən də onun dustağı.

Ağrıyır yeriyəndə.

Ağrıyır dayananda.

Əcəb gedirəm əldən,
Bir ayağın hayında.

Həvəs nədənsə gedib,

Oxuyam ya da yazam.
Qoymur ayaq şoğərib,
Əlim cibimdə gəzəm.

Otaq dustağı olsam.

Maraqlısı öndədir,

Tapılmaz ki, bir adam,
Bazarlığa göndərim.

Pəncərə dumanından,

Baxaram nə görünsə,

Tanış gələr hər adam,

Sevinərəm hər səsə.

Baxaram səhər, axşam,
Baxaram bütün gecə.

Üzülüncə baxaram,

Gözlərim yumulunca.

Yavaş-yavaş üzülüb,
Ürək də tapar azar.

Ritualçılar gəlib,
Tabutda çıxararlar.

06.06. 21, Samara

HAÇANDIR İZDİHAM ÇAŞDIRIR MƏNİ…

Haçandır izdiham çaşdırır məni,

Qınayır elə bil məni hər gəzən.

Mənsə gizlədirəm baxışlarımı,

Hər şey öz yerində, mənsə yersizəm.

Cibimdə oğurluq sanki nəsə var,
Tutub məni saxlar polis indicə.

İzdiham başıma gəlib yığılar,
Məhkəmə zalına çevrilər küçə…

Ya mülki paltarda iki-üç nəfər,
Kəsər qabağımı soyuq və ciddi.

Sənəd istəyərlər, biri də deyər:

Kimsən və gəzməkdə məqsədin nədir.

Əsaslı şübhələr sən yaradırsan,
Sən heç bu dünyadan deyilsən, kişi.

Qəbirdən qaçanı xatırladırsan,
Çoxdan gözlərində keçibdir işıq.

Atan, anan ölən yadına gəlir?

Qardaşın hardadır, bacın hardadır?

Çoxdan ölüb gedib müəllimlərin,
Hələ şagirdlərdən öləni vardır…

Hardan gəlmisənsə, cənab, dön ora.

Gəzirsən, çəkinir səndən izdiham.

Dünyadan olanın yeridir bura,
Yersizdir  dünyadan olmayan adam…

Bilmirəm yuxudur, qarabasmadır:

İzdiham dağılıb, tək gəzirəm mən.

Çiynimə yüklənib qəbirdaşım da,

Sənəddir, qorxum yox indi polisdən…

 

08.05. 2021, Samara

BU DÜNYA FANİDİR DESƏ DƏ TANRI…

Toy-bayram geyimi əyinlərində,
Çıxıb bir ailə çay qırağna.

Al-əlvan kürələr var əllərində —

Qazla doldurulan, göyə dırmanan.

Bu şən gəzintiylə bu gün ailə,
Böyük təntənəni başa vuracaq,

Bir kürənin üstdə yazılıb əllə,

Təbriklər beş yaşı tamam uşağa.

Babalar, nənələr, ana və ata,
Yüz il yaşa deyir, şən və bəxtiyar.

Kimsə də hardasa  elə bu anda,

Bu uşaq ömrünü tərsinə sayır….

Babalar, nənələr ölüb gedərlər,

Qocalıb ölərlər ata, ana da.

Doğum günərini hər il qeyd elər,

Bir gün vaxtı çatar bu oğlanın da.

İlhahi, sən bütün kitablarında,
Fani tanıdırsan bizə dünyanı,
Fani olan yerə nə məna vardı,

Yaradıb ataydın axı insanı?

Fanisə bu dünya, nədir yaşadan,

Ya kimdir, insana faciə onda?

Nə göz yaşı fani, fanidir nə qan —
Axır ürək, beyin parçalananda.

Sürgünlər, həbsər, aclıq, əsirlik,

Saysız milyonları hərb tükəndirir.

Tanrım, yaradansan, bizsə kimik ki,
Ancaq anlat bilək fənalıq nədir…

Al-əlvan kürələr göyə millənir,
Qoşulub uşaq da ucalmaq istər.

Bilmir fənalıq nə, bilmir ölüm nə,
Sevinir – yaş gəlib yaşının üstə…

Qoşun nizamlayır Napoleonlar,

Üzür  Stalinlər qan dənizini.

Yapır yorulmadan Mikelancelo,
Yatmır, gecə-gündüz Şekspir yazır…

Sayımız yaxındır səkkiz milyarda,
Tərs hesabı gedir hər ömrün hər an,

Bu dünya fanidir desə Tanrı da,

Haqdır inanmayıb yaşayan insan…

 

25-26. 04. 2021, Samara

YERİN BOŞ GÖRÜNƏRSƏ…

U LENİ. KİNO

Müvəqqətidir insan,

Gedərsən, gedərəm mən.

Olmayıb, olmaz qalan,
Qurdla qiyamətəcən.

Çalışır hərə bir cür,
Qala, dura əbədi.

Uşaq ağacı cızır,
Əbədiləşsin adı.

Gedəndən nə qalacaq?
Pulu, dövləti, adı?

Ya vaxta bənddir ancaq —
Hamı unudulandı?

Sökülər, nə tikərik,
Yığdığımız dağılar.

Duman tək çəkilərik,

Yaddaşlardan, vaxtı var…

İtər sorağın, adın,
Yığsan da nə qədər sən.

Zəngin həyat yaşadın,
Yerin boş görünərsə…

26.02. 2021, Samara

UİLYAM VORDSVORT. BİZ YEDDİYİK

WILLIAM WORDSWORTH

UİLYAM  VORDSVORT

(1770-1850)

     Biz yeddiyik

Önümdə dayanan xırda uşaqdır,

Bilmirsən heç nəfəs alır ya almır.

Ancaq hər əzası həyat yaşadır.

Beləsi nə bilər ölümdən axı.

 

Kənddə bu qızcığaz  qarşıma çıxdı,

“Səkkiz yaşındayam” – o mənə dedi.

Saçları buruqdu, həm də ki, sıxdı,

Başını bürüyüb kilkələnirdi.

 

 

Onda meşə yerin görkəmi vardı,
Baxdım, yabanıydı elə əyni də.

Gözləri ilə bil işıq saçırdı,
Sevindim uşağın gözəlliyindən.

 

 

 

“Balası, e görüm sən mənə indi,
Neçə qardaşın, neçə bacın var?

“Neçəmi? – qız dedi. “Cəmi yeddidir”.

Bir az təəccüblə mənə baxaraq.

 

 

“Sən alah, de mənə, onlar hardadır?

Uşaq cavb verdi: Cəmi yeddiyik,

İndi məzarlıqda ikimiz yatır,

İkimiz dənizlə harasa gedib.

 

 

 

“Kilsə həyətində iki qəbirdə,
Yatır qardaşımla bacım nə vaxtdan.

Evimiz kilsənin həndəvərində,
Onlara yaxınıq biz də hər zaman.

 

 

 

“Deyirsən ikiniz məzarlıqdadır,
Dəniz aparıbdır ikinizi də.

Yenə yeddisiniz! Bunu mən axı,
Necə başa düşüm, əziz bala, de!”

 

 

Uşaq cavabında belə qayıdıb

Dedi: “yeddi bacı-qardaşıq, ağa.

Kilsə həyətində ikimiz yatır,

Qəbirləri üstdə ucalır ağac”

 

 

 

“Ay balaca xanım, sən həndəvərdə,
Gəzib dolanırsan, sağ-salamatsan.

Deyirsən ikibniz yatır qəbirdə,

Beləsə, yeddi yox, beş olur qalan”.

 

 

 

“Yaşıl məzarları uzaq deyildir”, —

Cavab verdi uşaq, düşünüb bir an.

 “Yanaşı qazılıb bu iki qəbir,
On-on beş addımdır evdən oracan.

 

 

“Tez-tez orda corab toxuyuram mən,

Yaylıq da biçirəm orda özümə.

Nəğmə oxuyuram onlara hərdən,
Elə çəmənliyə vurub dizimi.

 

 

Bacım Ceyn oldu birinci ölən,
Uzanıb yataqda inildəyrdi.

Tanrıımız qurtardı sonra zülmdən,

Bacım gözlərini yumdu əbədi.

 

 
Kilsə həyətində indi oyatır o,
Otlar yaş deyilsə əgər çəməndə,
Qardaşım Con ilə gedib biz ora,
Qəbriin oynayırdıq  həndəvərində.

 

Tez-tez, nəcib ağa, günbatan çağı,
Haha işıqlısa, təmizsə əgər,
Götürüb çörəyi və yavanlığı,
Ordaca oturub şam eləyirəm.

 

 

Əgər yer ağ qarla örtülürdüsə,
Gedib sürüşürdüm, qaçırdım orda.

Qardaşım Conun da gəldi növbəsi,
Ceynlə yanaşı yatır məzarda”

 

 

Onda neçəsiniz axı” —  dedim mən,
“Göylərə köçübsə əgər ikiniz.

Uşaq cavab verdi fikirləşmədən:

“Ah, cənab, yeddiyik indi yenə biz”.

 

 

“Axı ölüb gedib sizdən ikisi!

Ruhları göydədir onların daha”

Nə qədər desəm də, ancaq hədərdi,

Uşaq inamından çətin dönərdi:

Və dedi: “Yeddidir sayımız, ağa!”

1798

İNGİLİSCƏDƏN TƏRCÜMƏ

12-14.08. 2020, Samara

 

We Are Seven

William Wordsworth — 1770-1850

 

 

—A simple child,
That lightly draws its breath,
And feels its life in every limb,
What should it know of death? Читать далее

MANDELŞTAM

08.06 2020

Axmatova yazır “xatirələrdə”:
Bir gün Moskvada Mabdelştamla
Gedərkən, söylədi nədənsə birdən

Şair: “Mən ölümə indi hazıram…”

 

İndiki yaşımdan dahi yəhudi,
Otuz yaş cavanmış, bir az da artıq…

Müstəbid adaşdan usandı, ya da,

Dühası edirdi ona ağırlıq…

 

İndiki müstəbid Stalin deyil,
Mandelştam kimi nə də var düham.
Ancaq istərəm ki, ürəkdən deyim,
Bir dosta: “ölməyə daha hazıram…”

 

15.06. 2020, Samara

ATAMLA SÖHBƏT

20.03. 2020

  ölümünün ildönümünə

Birdən görüşsəydik çaşardın yəqin,

Görəndə uzanıb sinəmə saqqal.

“Bala, dəllək Qulam ölüb?” deyərdin —
O vaxt belə saqqal saxlamırdılar…

 

 

Dəllək Qulam ölən haçandı, lələ…

Ölüb məktəblərin müəlliməri,

Ölüb papaqçılar, ölüb dərzilər,

Sən tanıyanların qalmayıb biri…

 

 

Gedir daşqoyanı, gedir ustası,
Gedir hamamçısı, gedir dəlləyi.
Ölüb lap ən nəhəng dahisi getsin –

Dünya həminkidir, dəyişən deyil…

 

 

Mən də həminkiyəm… Sənin kimiyəm,
Özüm uğursuzam, zəhmətim hədər.

Tanrı cənnətinə, cəhənnəmə həm,
Ancaq inanmıram mən sənin qədər.

 

 

Məni də dünyanın fikri aparır,
Mən də itirirəm tez-tez eynəyi.

Nəfəsdən düşürəm, evi axtarıb,
Eynəksə gözümdə — kimim var deyə?…

 

21. 05. 2020, Samara

“AH, BURA NECƏ DƏ GÖZƏL GUŞƏDİR…”

U LENİ

Ah, bura necə də gözəl guşədir!

Yuxudur elə bil göz önündəki.

Baxırsan – bir yanın yaşıl meşədir,
Bir yanın da göldür, üzür ördəyi.

 

 

Ah, evlər necə də qəşəng və zəngin,
Heyf ki, boyumdan ucadır hasar.

Gözəl həyətlərdə gəzirlər yəqin,

Ağlını başından alan xanımlar.

 

 

Yaşaya biləydim ah, belə yerdə!

Bu gölün üstündə evim olaydı!
Onda heç ağlıma ölüm gələrdi?  

Ölümü özümə yaxın qoyardım?!

 

 

Dalımca gəlsəydi ölüm mələyi,
Burcudar, qaçardım, basardım küyə.
Dəli Domrul kimi, indi nə deyim,

Çıxardım zalımla bəlkə küştüyə.

 

 

Basılsam, hönkürər, yaş axıdardım,
Ki, bəlkə canalan insafa gələ.

Elə Domrul kimi yaxınlarımdan,
Adam axtarardım … yerimə ölə…

 

 

Elə alçalardım mələk önündə —

Yəqin öz gözümdən düşərdim özüm.

Yala dil çıxaran itin günündə,

Ömür diləməkdən yaxşıdır ölüm…

 

 

O gözəl guşələr bəlkə fitnədir,
Yaxşı ki, otağım qəbir kimi dar.

Həyat şirin gəlir mənə də hərdən,

Qəlbim ölümü də hərdən arzular.

 

 

Hazıram, mələyin, İlahi, gəlsin,

Nə mala həvəsim, malım var nə də.

Nə yaş axıdaram, nə çıxar səsim,
Taleyə baş əyib həqir gedərəm.

 

 

 Polis qabağında başıaşağı,

Qandallı gedən tək gedərəm elə.

Şirin fitnələrdən, Tanrım, uzağıq,
Hazırıq, haçan ki, mələyin gələ…

 

12. 05. 2020, Samara