Архив тегов | rus poeziyasından tərcümələr

Произведения русских поэтов увидели свет на азербайджанском языке

Произведения русских поэтов увидели свет на азербайджанском языке

В Баку вышла в свет книга «Русская поэзия XIX-XX веков в переводах Хейруллы Хаяла», собравшая в себе переводы на азербайджанский язык избранных произведений выдающихся представителей русской поэзии классической и современной русской поэзии, передает VEDOMOSTI.Az.

Автором переводов является филолог, поэт, член Союза журналистов России Хейрулла Хаял, посвятивший этому 40 лет своей плодотворной деятельности.

Эта уникальная в своем роде антология русской классики на азербайджанском языке включает произведения именитой плеяды русской поэзии.

Переводы, включенные в этот сборник, выполнены в течение почти сорока лет. Они не только издаются отдельной книгой впервые, но практически публикуются впервые тоже.

Среди авторов, чьи произведения вошли в книгу, кроме классиков, представителей «золотого» и «серебряного» веков русской поэзии, есть поэты, в Азербайджане мало известные или вовсе не известные. Но перу каждому из них принадлежат немало стихотворений, по качеству не уступающих лучшим образцам русской поэзии.

К счастью, есть и живые классики – глубокий старик, но все еще издающий замечательные стихи Александр Кушнер и этнический бурят, талантливейший русский поэт Амарсана Улзытуев, хорошо известный далеко за пределами России. Самый молодой с списке авторов – Борис Рыжий, прекрасный поэт, к сожалению, доброволно ушедший из жизни в возрасте двадцати семи лет. Азербайджаский читатель, который читает русскую литературу в ахербайджанских переводах, имеет возможность вкратце ознакомиться с творчеством поэта с уникальной твоорческой манерой и языком Нины Искренко, которую

Евгений Бунимович называл «самым талантливым поэтом своего поколения».

Стихотворения классиков первого ряда, в первую очередь Пушкина и Лермонтова, в Азербайджане переводились и издавались даже собрания сочинений. Но они часто делались в спешке, к юбилейным датам, например к столетию смерти Пушкина, переводились, говоря советским хозяйственным языком, «бригадным подрядом». Поэтому болшинство из этих переводов малохудожественны, выполнены топорно. Не случайно, что единственным стихотворением величайшего русского поэта Пушкина, которое стало «азербайджанским», остается «Кавказ», выполненное более ста лет назад Аббасом Саххатом.

Но устаревают и хорошие переводы. Устарел даже «Кавказ», несмотря на все свои достоинства. Часть лексики этого перевода сегодняшний читеталь может понять только с помощью словарей. Аббас Саххат, один из наших лучших соплемеников, не сохранил пушкинскую строфу «Кавказа», разрушена схема рифмовки.  Поэтому самые лучшие образцы русской лирики должны переводиться всегда, как это происходит, например, с Шекспиром или Бодлером в России.

По мнению Хейруллы Хаяла, искуссктво перевода ближе к исполнительскому мастерству, чем к оригинальному творчеству. Переводчик должен переводить художественный текст так, как пианист исполняет Бетховена, Моцарта, Шуберта или Рахманинова. Для него каждое слово оригинала можно сравнить нотой в партитуре. Нельзя ее не исполнять или заменить чем-то другим. Это, конечно, в идеале. Если у музыки язык интернациональный, то язык литературы национален. Слово в слово переводить не получается или не всегда это возможно.

Тем не менее Хейрулла Хаял считает недопустимым фантазировать, дописывать или даже «улучшать». Он считает, что переводить стихотворение надо так, как переводится история болезни или законы. Что касается художественности, это уже полностью зависит от таланта и уровня мастерства. Ведь буквльно исполняя Моцарта или Шопена, хорошему пианисту удается передать слушателю и свой почерк, манеру. Иначе знатоки музыки не могли бы отличить Рихтера от Гилельса.  И нельзя европейского поэта, а русский поэт и есть поэт европейский, переводить лексикой, интонацией, метафорами ашугских стихов. Нельзя своеобразный, органически связанный с особенностями поэтического мышления синтаксис русского стиха упрощать. Надо соответствовать оригиналу, надо вступать в схватку с собственнным языком и тогда он обязательно сотворит желаемое. Переводя русских, европейских поэтов, сохраняя структуру их строений, синтаксис, мы расширяем возможности своего родного языка.

Переводчик вот уже сорок лет живет в России, родной язык слышит не так часто, постоянно находясь в среде русской речи – письменной, устной. Тем не менее то, что он усвоил с молоком матери и чтением Физули, Вагифа, Сабира, Мамедкулизаде, до сих пор питает его. Родной язык, который все годы жизни в России неизменно оставался родным, постепенно стал еще Родиной. Думается, переводы выдающихся образцов русской лирики для Родины будут не лишними.

Издателем книги является наш соотечественник – самарский предприниматель, активист азербайджанской общины Самарской области Кянан Исаев.

Выход в свет данной книги имеет свою самобытную историю. Дело в том, что летом 2020 года в возрасте 50 лет от тяжелой болезни скончался известный самарский бизнесмен, член Правления Лиги азербайджанцев Самарской области, уроженец Шамкирского района Азербайджана Байнур Нуру оглы Исаев – один из активистов местной азербайджанской общины, оказывавший серьезную финансовую помощь и принимавший активное участие в многочисленных мероприятиях, проводимых в крупнейших концертных залах областного центра в том числе и с участием приглашенных из Азербайджана мастеров искусств.

Байнур Исаев получил как среднее, так и высшее образование на русском языке. Прожив большую часть жизни в России, он прекрасно говорил и на родном языке, был истинным ценителем русской и азербайджанской литературы, слушал азербайджанскую музыку. Когда он узнал, что наш соотечественник, журналист Хейрулла Хаял занимается художественным переводом, он несколько раз выражал готовность издать его книгу за свой счет, но автор согласия своего не давал.

После смерти Байнура Исаева, его брат Кенан Исаев, изъявив желание претворить в жизнь просьбу покойного брата о книге, обратился к Хейрулле Хаялу и получил согласие, что послужило прекрасным поводом увековечить память о Байнуре Нуру оглы Исаеве и сделать тем самым прекрасный подарок любителям поэзии.

ALEKSANDR PUŞKIN

QAFQAZ

Qafqaz altımda, təkəm zirvədə mən,

Durmuşam sıldırım üstündə, qardan aləm ağ.

Süzür boyum bərabərində, qanad saxlayaraq.

Şığıyıb qartal üzaqlardakı yüksəklikdən.

Görürəm mən axınların necə yarandığını,
İlkin uçqunların heybətli yuvarlandığını.

Gedir nizamla buludlar altda,

Şəlalələr yararaq onları hay-küy qoparar.

Altdasa silsilədir zorba və çılpaq qayalar.

Cılız mamır cücərir altda, kol bitir orda.

Ordan o yanda ağaclar və kölgəliklər var,

Orda quşlar civildəşər, marallar orda qaçar.

Orda, dağlarda yuva bağlayır insanlar da,

Sürü gəzib dolaşır otlu sıldırımlarla.

Enib çoban da qəşəng vadiyə yorğunluq alar.
Şütüyər kölgəli sahillə Araqvi orada.

Və sığıncaq tapır zavallı süvari dərədə,

Orda divanə sevinclə qabarır Terek də.

Oynaşır, hayqırır, pələng balası,
Dəmir qəfəsdə görüb yem gətirirlər elə bil.

Çırpılır sahilə, qeyzində yox, əlbəttə, xeyir.

Qayalıq sahili ac dalğalar yalar, əfsus!

Nə yem tapar bu vuruşla, nə də təsəlli tapar,
Onu möhkəm sıxan heybətli qayalıqlar var.

1829

Ruscadan tərcümə

10.11.17

Aleksandr Puşkin

       QURANA BƏNZƏTMƏLƏR

V

            Земля неподвижна, неба своды…

Yer hərəkətsizdir: sənsən, Yaradan,

Saxlayan bu göyün qübbələrini.

Sənsiz yerə, suya yıxılardılar,

Bizi əzərdilər qüvvələriylə.

Günəşi yandırdın kainatda sən,

Həm yeri, həm göyü işıqlandırır.

O, zeytun yağına sanki çəkilən,

Büllur çilçıraqda yanan kətandır.

Tanrıya əyilin, qüdrət ondadır

Bürküdə  sərin yel əsdirə bilir

Odur buludlarla göyü dolduran

Yeri ağaclarla kölgələndirən.

Bağışlayandır o, Məhəmmədə həm

Nur dolu Quranı göndərən odur.

İşığa aparan yola qoy qədəm,

Dumanı gözündən uzağa qovdur.

1824

tərc.: 15.02.2014

MIXAIL LERMONTOV

ÇIXIRAM TƏK YOLA…

Çıxıram tək yola, çınqıllı bu yol,

Ağ dumanlar arasından qızarar.

Gecə sakit. Eşidir Tanrını çöl,

Danışır bir-biriylə ulduzlar.

Nə gözəl təntənə var göylərdə!

Yer yatır mavi örtük altında.

Nədir bu iztirab, bu ağrı nədir,

Ümidim varmı? Peşmanammı ya da?

Yox həyatdan daha bir gözlədiyim,

Olub –keçənlərə peşman deyiləm.

Dinclik, azadlıqdır izlədiyim,

Yatam, nə varsa yaddaşımda, siləm.

Əbədi həm soyuq məzar yuxusu,

Deyil, əlbəttə, mənim istədiyim.

Nəfəsdən itməsin həyat qoxusu,

Sinəm nəfəslə titrəsin yenə də.

Ruha çəksin gecə-gündüz məlhəm,

Dinsin eşq nəğməsi şirin, şaqraq.

Və bir əsmər palıd da üstümə həm,

Kölgə salsın həzin şırıldayaraq.

 1841

tərcümə: 26.03.2013

MIXAIL LERMONTOV

HƏM SIXINTI, HƏM KƏDƏR

Həm sıxıntı, həm kədər, kimsə yox əl verməyə

Təlatümlər qəlbinə dolan dəqiqələrdə.

Arzular… əbəs yerə hey arzula – xeyri nə?

Ən gözəl illərisə ömrünün keçib gedər.

Читать далее

ALEKSANDR KUŞNER. PƏNCƏRƏDƏN BAXARAM GECƏ BULUDLARINA…

ALEKSANDR KUŞNER

                                     Я к ночным облакам за окном присмотрюсь…

Pəncərədən baxaram gecə buludlarına,

Pərdəni aralayıb.

Xoşbəxtdim. Qorxu vardı ölümdən həm. Yenə var,

Ancaq həminki deyil.

 

Ölüm nədir – küləkdə uğultuyla titrəmək.

Məyus, həqir duruşlu ağcaqayınla birgə

Ölüm nədir – yumursan gözlərini, açan tək

Ayılırsan hansısa şah sarayında bəlkə.

 

Ölüm nədir – ən çətin bir qozu sındırırsan,

Və bütün səbəbləri öyrənirsən. bir anda

Ölüm nədir –hamının çağdaşısan indi sən,

Sayılmır, əlbəttə ki, hələlik yaşayanlar.

Ruscadan tərcümə

10.08.2017

İQOR SEVERYANİN. UVERTURA

severyanin.jpg

İQOR SEVERYANİN

       (1887-1941)

         UVERTURA

               Ананасы в шампанском! Ананасы в шампанском!

Şampanda ananaslar! Şampanda ananaslar!

Möcüzəlidir dadı, alovlu və yandıran!

Norveç sayağıyam mən, həm də ispan sayağı!

İlham coşdurur məni, qələmə sarılıram!

 

Uçur aeroplanlar, qaçır avtomobillər!

Havada şütüyərək ekspreslər gedir!

Burda qucaqlaşırlar, orda kimsə döyülər!

Şampanda ananaslar! Bu, gecənin nəbzidir!

 

Ətrafında ədalı xanımların, qızların,

Həyat faciəsindən məzhəkə yaradaram.

Şampanda ananaslar! Şampanda ananaslar!

Moskva – Naqasaki! Və Marsa Nyu Yorkdan!

1915

Ruscadan tərcümə

05.08.17

Samara

 

 

İNNA LİSNYANSKAYA. «TANRI, APAR MƏNİ ONUN YERİNƏ…»

İNNA LİSNYANSKAYA

              (24.06.1928 – BAKI – 12.03.2014, İsrail)

TANRI, APAR MƏNİ ONUN YERİNƏ…

                           «Возьми меня, Господи, вместо него…»

Tanrı, apar məni onun yerinə,

Onasa rəhm elə, onasa dəymə.

Həyatda vecsizin mən ki biriyəm,

Yolla, məsləhətsə, lap cəhənnəmə.

 

Rəhm elə, yaşasın hələ dünyada,

Çalışsın, axtarsn uğur qazancı.

Razıyam əriyim qır tiyanında,

Tabutu başında yanmayım ancaq.

 

Tanrı, gözüyaşlı yalvarıram mən.

Rəhm elə, damarda qanımı dondur.

Günahıma görə apar – axı bilirsən,

Səndən daha artıq sevdiyim odur.

1978

Ruscadan tərcümə

11-12.06 – 2017

Samara

NİKOLAY RUBTSOV. «ÖLƏRƏM KREŞŞENSK ŞAXTALARINDA…»

 NİKOLAY RUBTSOV

                                (1936 – 1971)

                   Я умру в крещенские морозы…

Ölərəm Kreşşensk şaxtalarında,

Ağcaqayınlarda çat yarananda.

Tamam dəhşət olar gələndə bahar.

Daşıb məzarlığı yenə çay basar.

Mənim qəbrimi də boz sular yaxar,

Miskin, unudulmuş tabutum çıxar.

Çırpılıb dağıdar onu dalğalar,
Qorxunc taxta-tuxta axıb yox olar.

Özüm də bilmirəm nə hoqqadır bu…

Yox, əbədi deyil ölüm yuxusu!

 

Ruscadan tərcümə

09.01.2017

Samara

BORİS RIJİY. EVLƏRİN, EVLƏRİN, EVLƏRİN ÜSTDƏ…

   BORİS RIJİY

                      (1974-2001)

                        Над домами, домами, домами
                        голубые висят облака…
 

Evlərin, evlərin, evlərin üstdə,

Sıralanıb qalıb mavi buludlar.

Onları görərik axır nəfəsdə,

Onlar həmişəlik bizimlə qalar.

 

Tavadaş hörülü qüllələr üstdən,

Ağ duman sürünür mavi çalarlı.

İncəyik, möhkəmik biz qranitdən,

Heç zaman heç yanda itib-batmarıq.

 

Çatlayıb qınımız dağılarsa da,

Nizamı itsə də fani həyatın –

Geri dön, gəl məni bağrına bas sən,

Bir yerdə qovuşaq əbədiyyətə.

 

Əgər üz verərsə bizə ayrılıq,

Onda yığıb apar qanadlarında,

Təkcə bəyaz duman mavi çalarlı,

Təkcə bəyaz duman apar sən onda…

1996

Ruscadan tərcümə

03.11.2016

Samara

NİNA İSKRENKO. QƏBİRİSTAN 2

  QƏBİRİSTAN

                   2

                      Кладбище ночью не то же что кладбище днем
                      Ночью на кладбище сразу же набок съезжает ментальность….               

 

 

Gecələr qəbiristan gündüzlər kimi deyil,

Gecə qəbiristanda ağıl o saat çaşır.

Xəfifcə bir xışıltı gələn tək itir başın

Təmikinlilik, ağırlıq, düşüncə itib gedir.

 

 

Gündüz qəbiristanda sən bir yoldan keçənsən
Elə bil təsadüfi, tamamilə özgə şəxs.

Gecə qəbiristanda sənə göz dikir hər kəs,

İstəyir barmağını soxa gözünə hələ.

 

Oktyabr gecəsi turşumuş qədiristan
Ən üzüntülü yerdir dünyada, yəni burdan.

Müdhiş yer çətin ola. Palçığı qurşağacan,

Vecsiz yöndəmsiz üzlər görürsən hara baxsan.

 

Ruscadan tərcümə

24.10.16

Samara

 

Boris PASTERNAK. DƏYİŞİKLİK

 

                      Я льнул когда-то к беднякам…

 

Haçansa aşnaydınm kasıb-kusubla,

Səbəbi deyildi ancaq əqidə.

Həyatları sadə, haqlı, hesablı,

Nə parad var idi, nə də dəbdəbə.

 

Tanışlığım vardı ağalarla da,

İncə cəmiyyətə bələddim hərçənd.

Müftə yeyənləri uzaq qovurdum,

Mənə qardaş idi lüt və dilənçi.

 

Alnının təriylə çörək qazanan,

İnsanla can atdım mən ünsiyyətə.

Elə buna görə mən də o zaman,

Cındır çağırıldım, yetib hörmətə.

 

Məni kəlməsiz də anlayırdılar,

Cisimdim, maddəydim, çəkim var idi.

Necə ki bəzəksiz zirzəmilər var,

Ya da ki çardaqlar – yox şüşə, pərdə.

 

İndi dəyişmişəm, mən pozulmuşam,

Elə bil zamanın güvəsi dəydi.

Hamı optimistdir, hamı da meşşan,

Hamı ayıb sayır qüssəni, dərdi.

 

Kimə etibarım vardısa bir vaxt,

Çoxdan hamısına etibarsızam.

İnsanı, İnsanı, itirdim, heyhat!

Onu hamı, hər kəs itirən andan.

 

1956

Ruscadan tərcümə

03.11. 2014 Samara

Aleksandr PUŞKİN. QURANA BƏNZƏTMƏLƏR. II

 

           II

О жены чистые пророка…

Siz ey Məhəmmədin saf arvadları,

Başqa arvadlara tay deyilsiniz.

Onun kölgəsi də sizi sarsıdar,

Təklikdən həzz alıb ömür sürün siz.

Bakirə qızları gizlədən örpək,

Sizə də yaraşır. Saxlansın gərək

Qanunlu, həyalı naza, işvəyə,

Qorunsun vəfalı, sadiq ürəklər.

Hiyləli, şərəfsiz bir baxış, nəzər,

Sizin üzünüzə qona bilməyə.

Siz ey Məhəmmədə qonaq gələnlər,

Axşam məclisinə çağırılan vaxt,

Söhbəti uzadıb gecəyə qədər,

Etməyin nəbimi yorğun, narahat.

Nəcib düşüncələr ona qanaddır.

Qəliz çıxışlarsa qəlbinə yaddır.

Heyvərə boş sözə nəbi həvəssiz,

Gəlin məclisinə həqir, iznli.

Peyğəmbərin cavan kənizlərinə

Hədsiz ehtiramla təzim edin siz.

 

1824

tərcümə: 16.02. 2014