Архив тегов | Salyan haqqında şeirlər

ŞAPQA

salyan 2009

         1960-cı illər

Salyanın abırlı küçələrində.

“Şapqa” dükanının neçəsi vardı,

Yanından kimin ki, yolu keçərdi,

Hökmən şapqalarda gözü  qalardı.

 

 

Dükan qabağından səhər ertədən,
Şapqa asılardı əlli də, yüz də.

Müxtəlif ölçüdə, diametrdə,
Bahalı da vardı, vardı ucuz da.

 

 

O vaxt şapqalıydı hamının başı,
Ciddi qınanardı şapqasız gəzən.

Kişinin belində gərək qayışı,

Başda da şapqası olaydı hökmən.

 

 

 

Bazarı gur idi şapqaçıların,

Sifariş il boyu, həmişə vardı.

Oğlan uşaqları ayaq açcağın,
Tumançaq gəzsə də, şapqa qoyardı…

 

 

Kişi qeyrətinə əsil rəmz idi,

Çoxuna əzizdi bəlkə başından.

Şapqaya nalayiq kim nə desəydi,

Bıçaq çıxacaqdı, axacaqdı qan.

 

Raykom katibləri, prokurorlar,
Hakimlər və  başqa vəzifəlilər —

Başa şapqa qoyan deyildi onlar,
Panama, şlyapa qoyub gəzirlər.

 

 

Dik furajka qoyur başına milis,
“Qırmızıpapaqlı” deyir ona xalq.

Kimə yaxın gəlsə, qızır şapqası,
Az qalır qayışı belindən sala…

 

 

Panamalı görür – çaşır şapqalı,
Yapışır ətinə köynəyi tərdən.

Boybuxunlu igid, bığı, saqqalı — 

Məmur qabağında titrəyir nədən…

 
Yolum oralara düşərdi bir vaxt,

Başaçıq gedirdim, ya da papaqlı.

Şapqa dükanları görmədim, ancaq,
Görən mənə baxdı əyri, qınaqlı….

 

18.02. 2020, Samara

QIRXDÜYMƏ KAMIL

U LENİ

Xaloğlum Əlinin xatirəsinə

             

O, hündür adamdı. Boyu bəlkə də, 
Kim bilir, ucaydı iki metrdən.

Sıx qara saçlıydı, bığı yekəydi,
Bir az saralmışdı tütündən həm də.

 

 

 

Sümükdən iriydi, gen sinəliydi,
Qaməti düppədüz, yerişi məğrur.

Nimdaş olmasaydı əgər geydiyi,

Deyərdin bu adam prokurordur.

 

 

 

Ucuz “Avrora”nı elə çəkirdi,
Elə bil siqardı, Kubadan gəlib.

Həmişə qayğılı, dərin fikirdə,
Gözləri dumanlı, baxışı qərib.

 

 

Xaloğlum Əliylə söhbəti ancaq

Tuturdu. Stansiya çayxanasında,

Hərdənbir oturub  vururdular çay,

Kamıl danışardı sakit, astadan.

 

 

 

“Aspirant olanda Moskvada mən…”

Söhbətə başlardı beləcə Kamıl.

“Aspirant? Bilmirdim… Bəs hansı fəndən?”

“Kirminalistika…MQU-da…üç il…

 

 

Tez-tez çağırırdı  yanına dekan,

Məsləhət verirdim ştatdankənar…”

“Kamıl, sən? Dekana?…” “Məni o zaman,
Tanımayan yoxdu… Bir lətifə var…

 

 

Sizə danışardım… ruscadır ancaq”.

“Kamıl, danış, bəlkə baş tapa bildik,

“Boşa istəmirəm ağzımı yormaq…”

Pauza yaranır kriminalistik…

 

 

O, daş stəkanı elə qaldırır,
Sanki ingilisdir, içdiyi viski,

Ona baxan da var, gülən də vardır,
Gəzir uzaqlarda onunsa fikri…

 

 

Sonra xaloğlumla vidalaşaraq,
Kamıl çayxananı tərk edib gedir.

Başını dik tutub general sayaq,

Yerişdə əsilli bəydir elə bil…

 

 

Şalvarda düymələr dəbdə olan vaxt,
Onun şalvarında qırxı varıymış.

Salyan şəhərindən belə fəxri ad,
Kamıl da o vaxtdan mükafat almış…

 

 

 

Bəlkə düymələri poqon bilirmiş,

Özünü general sayıb bəlkə də.

Bəlkə o hamıdan bəxtəvər imiş —

Kefinin bəyiydi öz aləmində…

 

17. 12. 2019, Samara

MOLLA AĞACAVAD

salyan 2009

avqust, 1970. Salyan

Hansı küçədəydi bilmirəm o ev,
Bilmirəm hardaydı, hara yaxındı.

Yəqin əlli ildir sökülüb gedib,

Şübhəsiz, küçənin dəyişib adı…

 

 

“Gəl dəyək atüstü bura” deyərək,
Cəfər bir həyətə girdi, dinmədən
Getdim arxasınca adyutantı tək,
Sonra evə girdik qapı döymədən.

 

 

Yekə bir otaqdı, tavanı uca,

Mebel vardı, yoxdu – yadımda deyil.

Yerdəki yatağa uzanmış qoca,

Sevindi, görəndə bizi elə bil.

 

 

Öpdü araqçınlı kişini Cəfər,
Kişi də Cəfəri, gözü yaşardı.

Halından danışdı, səsində qəhər,

Əruzla Ləlidən bir şeir dedi.

 

 

Sonra öz sözüylə məğzini açdı:
“Haqq-hesab olacaq orda deyirlər —

İnsan bu dünyada axı qonaqdır,
Haqq-hesab çəkilər qonaqla məgər?”

 

 

 

On yeddi yaşım da tamam deyildi,
Cəfər böyüksə də, gənc idi o da.

Hələ özümüzə qonaq demirdik,

Hərdən düşünsək də kimik dünyada…

 

 

Gələcək haqq-hesab bəlkə gümandır,
Mənsə qınanram elə indidən.

Dilə gətirən var, eyham atan da,
Sanki boğazacan borc içindəyəm…

 

15-16. 12. 2019, Samara

LAQQO TUMU

26 SENT 2019. 2

Tum dolu kisəni atıb dalına,
Gəzib-dolaşardı məhəllələri,

Seçib bir küçəni ya da dalanı,
Dayanıb qoyurdu kisəni yerə.

 

Düzürdü, ağzını açıb kisənin,
Müxtəlif ölçüdə stəkanları.

Yaxından-uzaqdan indi keçəni,

Qızarmış ağ tumun ətri çağırır.

 

 

Tumsatan kişisə özü danışmır,
Təbəssüm çəkilmir ancaq üzündən.

Bu dinməz kişiylə mehriban hamı,

Tumdan razıdırlar, həm də özündən.

 

 

Tum nə tum! Dadını demirəm hələ,
Elə şaqqıldayır, kefin düzəlir.

Onu Heyvalıqda çırtlasan əgər,

Səsi Köhnə bərə ağzına gəlir.

 

 

Hansı toy keçərdi tumsuz o zaman!

Laqqo toyxananın yaraşığıydı.
Yarımçıq kasadan doymayan insan,

Ağ tumla doyurdu əməlli-başdı.

 

 

 

O tumu cib dolu, düyünçə dolu,

Pay aparırdılar gedəndə qonaq,

Adaxlıbazlığa yollanan olub,
Qıza o ağ tumdan aparıb ancaq…

 

 

Salyanda çox idi tumsatan o vaxt,

Laqqo tumununsa şöhrəti vardı.

Popkorn-zad işi deyildi, vallah,

Çırtladın – getmirdi ağızdan dadı…

 

Bəstəboy, balaca, xoşsifət insan,

Əslində, deyəsən, Lətifdi adı.
Gözləri həmişə gülən, danışan,
Kişinin, təəssüf, dilisə laldı…

 

 

Taleyin işidir: məni apardı,
Bir dəfə bir dostla tumxanasına.

Gördüm teştləri də, ocaqları da,
Gördüm divarlardan qurum sallanır.

 

 

 

Əliylə, gözüylə danışdı kişi,

Ocaq necə yanır, teşt qızır necə.

Tum necə allanır, qovrulur, bişir,
Zay olar, gözünü bir an çəkincə.

 

 

Dedi tum ocaqda gərək qovrula,

Qazda ki, qovurdun, itəcək dadı…
Sənət sirlərini elə maraqla

Açırdı, deməzdin bu kişi laldı…

 

 

Çıxmır o ağ tumun dadı yadımdan,
Yaxşı yadımdadır tumçu kişi də.

Qəfildən bir şeir yazdığım anda,
Durur göz önümdə ocaq da, teşt də.

 

13-14. 12. 2019, Samara

SALYAN, 1973-CÜ İLİN YAYI. YUSİF ELOĞLU İLƏ GÖRÜŞ

Yekə sağ əlində iri kəlbətin,

Dirəyib sinəmə ayağını da,

Dediyinə görə guya “ən çətin”,

Dişi Teymur həkim çəkib çıxardı.

 

Bir ucdan axsa da əngimin qanı,

Ağzımda ağaca dönsə də dilim,

Daha qurtarmışdı ağrıdan canım,

Yol boyu gic kimi gülümsəyirdim.

 

“Qələbə” bağında Sabir dayımı,

Tapdım. Bir kişiylə çay vururdular.

Məni görən kimi çəkdi yanına,
Yoldaşına deidi “bacım oğludur”.

 

“Xeyrulla, yaxşı bax, gördüyün adam,

Yusif Eloğludur, bəlkə biləsən”.

Bunu eşidəndə yəqin ağardım,

Əngimin qanı da kəsdi deyəsən.

 

Ağlım söz kəsəndən bu ad tanışdı,

Salyanın ən məşhur qoçusuydu o,

Ondan əfsanələr danışırdılar,

Guya ad çıxardıb Rusiyada o.

 

Qorxuya salırmış hamını guya,

İyirmi il şimal türmələrində,

Əlli-yüz kişini düzüb sıraya,

Vururmuş beşini-onunu birdən…

 

“Sabir, nə iş görür, bizim bacoğlu?

“Yusif, müəllimdir bacoğlu kənddə.

Yaman oxuyandır. Həm yazır-pozur”.

“Sabir, onda denən sənə çəkib də…”

 

Bir qələm çıxarıb sonra cibindən,

Fikirli-fikrili dayımın dostu,

Nə isə cızmağa başladı birdən,

Bozumtul  “Avrora” qutusu üstə.

 

Çəkdiyi xətləri mənə göstərib,

Dedi “bu yazılar həyat dərsidir.

Yaxşıca öyrənmək əgər istəsən,

Həyatı, kitablar onda bəs deyil”.

 

Hər oxu, hər xətti incəliyiylə,

Salyan əfsanəsi xırdalayırdı.

Deyirdi dünyanı  başa düşməyə,

Kitablar ayrıdır, həyat ayrıdır…

 

Dişim çəkilmişdi, qarnım ac idi,

Ağzım da kilidli novokainlə.

Yadımda qalmadı kişi nə dedi,

Daha görüşmədim bir də onunla.

 

Ən vacib suala cavab bilmədən,

Yaşaram indi də sirli dünyada.

Gərək o “Avrora” qutusunu mən,

Yusif Eloğludan alaydım onda…

19.10.16

Samara