CƏFƏR

Yaxşı dostum vardı, adı da Cəfər;

Bütün fizikanı, riyaziyyatı,
Yuxudan durğuzsan, deyərdi əzbər.
Sevirdi bir az da ədəbiyyatı.

 

 

Gözəl bir oğlandı, gözləri ala,

Qaşları çatmaydı, ağdı dərisi,

Mizrab telə dəydi – gedir xəyala,

Musiqi hərisi, muğam dəlisi…

 

 

Bir qız da sevirdi – dünya gözəli,
Yanında yalandı Kətrin Dönev də.

Məsələ mürəkkəb, çətindi həlli,

Hərdənbir döyüşlər gedirdi evdə…

 

 

Mən də nadan uşaq, on altı yaşlı,
Başda eşq havası nə qədər desən.

Çaldığım xaricdi, yazdığım naşı,
Cəfərsə xoşlardı bilmirəm nədən.

 

 

Mən ona əvəzsiz qulaqdım həm də,
Dinləyər, yatmazdım, sübhü də açsaq.

Eynşteyn, Nyuton, Əsli-Kərəm də,
Mənə maraqlıydı, haçan danışsaq.

 

 

Gecə səhərəcən Stansiyanı,
Gəzirdik bu başdan o başa qədər,

Gah relslə, gah düşüb yol qırağıynan,
Gedirdik, yorğunluq, yuxu bilmədən.

 

 

Vecsiz, narahatdı ayaqqabılar,

Gecə bürküsü də nəfəsi kəsir.

Söhbətə tükənməz amma maraq var,

Nə mən, nə də ki dost deməzdi “bəsdir”…

 

 

 

Ulduzlar sönməyə tələsmirdilər,
Səadət ümidi şüalarında.

Keçən vaqonların səs-səmirində,
Xoşbəxt uzaqların sorağı vardı…

 

 

 

Gözləri dolardı dostumun hərdən:

“Çıxmaram heç otuz yaşıma, bildin?”..

Ölümsə, gənc idik, uzaqdı bizdən,

Otuz yaş düz otuz işıq iliydi…

 

 

17.11. 2019, Samara

“MƏN SİZİ SEVİRDİM…”

“Mən sizi sevirdim…” Neçə kinoda,

Nə qədər şeirdə, romanda söylər,

Ya kişi qadına, əksinə ya da,

Sevirdi… şahiddir eşqinə göylər…

 

 

İndi o sevgidən qalan nədir bəs,

Acımı, şirinmi —  xatirədirsə?

“Sevirdim…” Yaddaşdan gələndir bu səs,

Nə eşq? — yaddaş ona əgər yerdisə…

 

 

Sevgi zamanının keçmişi yoxdur,
İndiyə qalmayan sevgi deyildir.

“Yanıldım… aldatdım” deməyə qorxur,
Deyirik “sevirdim sizi” min ildir…

 

15.11. 2019, Samara

    ALEKSANDR PUŞKİN. İSTƏK

ПУШКИН

Ağlaram; göz yaşım məni ovudar,

Susaram; ucalmaz bir daha naləm.

Bürüyüb haçandan ürəyimi qəm,
Ruhuma  bu qəmdə acı nəşə var.

 

 

Uç, həyat yuxusu! Gözümdən uzaq!
Boş xəyal, çəkil get, toranda gizlən;

Eşqin əzabıyla  bəxtəvərəm mən,
Ölsəm də, sevərək ölüm qoy ancaq!

 

1824

Ruscadan tərcümə

07. 10. 2019, Samara

 

Желание

 

Я слезы лью; мне слезы утешенье;
И я молчу; не слышен ропот мой,
Моя душа, объятая тоской,
В ней горькое находит наслажденье.

 

 
О жизни сон! Лети, не жаль тебя,
Исчезни в тьме, пустое привиденье;
Мне дорого любви моей мученье,
Пускай умру, но пусть умру любя!

 

1825

 

İT SEVGİSİ, İNSAN SEVGİSİ…

26 SENT 2019. 2.jpg

Heyvana segini asan sayanlar,
Yanılır  — heyvanın qayğısı ümman.

Suyu, yeməyi var, təmizliyi var,

İnsanın özü tək ağrıyır heyvan.

 

 

İti gəzdirəsən üç dəfə gərək,
Başın da ağrısa, ayaqların da.

Dindirə biləsən, sığal çəkərək,
Kefin xoş olanda, qan qaralanda.

 

 

 

İtə bənzəsə də, it deyil insan,
Fərqlənir, əlbəttə, təbiətiylə.

Yaxınla, doğmayla qılıq tapmayan,
Bəzən can bir qəlbdə olur itiylə.

 

 

 

İtlə danışırsan, danışmır itsə,

Susur, baş qoyaraq pəncələrinə.

Ağır söz deyərsən, hövsələn itsə,

Göz döyüb baxacaq. Dili var dinə?

 

 

 

İtdir, qabağına nə qoysan yeyər,
Dadıyla, duzuyla qınayan deyil.

Nə “gəl bu kanalı dəyişək” deyər,

Nə də baxdığına ağzını əyir.

 

 

 

Siyasətə-zada qarışmaz itin,
Hürür iqtidara, müxalifətə.

Bilmir adını da prezidentin,
Hansı tərəfdəsən, o tərəfdədir.

 

 

 

Düşəcək dalına gəl deməmişdən,
Öpüb yalayacaq görməyə bir az.

İtdən arxayınsan həmişə, hər dəm,

Səndən özgəsinə meylini salmaz…

 

 

 

İnsana qalanda… çətindir insan,

Sən belə deyirsən, o elə deyir.

Nə qədər lap yaxın, doğma olasan,

Dediyi incidir, qəlbinə dəyir.

 

 

 

Arxayın deyilsən sədaqətinə,
Başı bağlı deyil, insan azaddır.

Əlini əlini versə də, yenə,
Fikri uzaqdadır, baxışı yaddır.

 

 

Üzülüb sevgidən başqa insana,
Mehr saldığımız it və pişikdir,

Tanrı dil versəydi əgər heyvana,
Ona da sevgimiz çətinləşərdi…

 

25.09. 2019

Samara

F. TYÜTÇEVİN «İNANMA ŞAİRƏ…» ŞEİRİNİN İKİ TƏRCÜMƏSİ

TYÜTÇEV       

                                           F.İ. TYÜTÇEV

 

İNANMA ŞAİRƏ. İNANMA!

 

İnanma şairə, inanma, gözəl,

Onu özününkü sayma da nahaq.

Şairin eşqindən özünü gözlə,

Odlu gəzəbindən qorxma sən ancaq.

 

 

Onun ürəyini ovlamaq sənin,

Bu körpə könlünün işi deyil ha.

Yaxıcı odları gizləmək çətin,

Bu zərif məsumluq pərdəsi altda.

 

 

Şair qüdrətində təbiıət dinir,

Çatmaz ixtiyarı özünə təkcə.

Bəzən istəmədən ipək telləri,

Yaxar şöhrətinin oduna necə!

 

 

Onu əbəs yerə düşüncəsiz xalq,

Söyüb yamanlayar, gah da ucaldar…

Ürəyi ilan tək demə sancacaq,

Onu aram-aram arı tək sorar.

 

 

Sənin şərəfinə eyləməz o qəsd,

Bil ki, şairin də təmiz əli var.

Pozar həyatını bilmədən fəqət,

Buludlar dalına ya da aparar.

                                                1830-cu illər

ruscadan tərcümə

1983-84-cü illər, Moskva (təxminən)

 

F. TYÜTÇEV

İNANMA ŞAİRƏ…

 

İnanma şairə, inanma, gözəl,
Onu özününkü sayma da heç vaxt.

Alovlu qəzəbdən daha çox səni

Şair məhəbbəti gərək qorxuda.

 

 

Sənin ki ürəyin körpəlik halda,

Necə anlayasan onun qəlbini?
İncə bir məsumluq duvağı altda,
Varmı atəşini gizlədə bilən?

 

 

 

Şairdə təbiət qüdrəti vardır,
O təkcə özüylə bacara bilmir.

Cavan çiyinlərdə buruq saçları,
Qarsıdır özünün tacıyla şair.

Əbəs tərifləyir, ya da qınayır

Şairi, dərindən düşünməyən xalq.

O bir ilan kimi çalmaz ürəyi,

Ancaq arı kimi onu soracaq.

 

 

 

Pozulmaz şairin təmiz əliylə,
Əziz və müqəddəs tutduğun nə var.

Fəqət təsadüfən məhv edə bilər,
Ulduzlar dalına ya da aparar.

 

Ruscadan tərcümə

07-08. 09. 2019, Samara

 

Федор Тютчев. Не верь, не верь поэту, дева

 

 

 

Не верь, не верь поэту, дева;
Его своим ты не зови —
И пуще пламенного гнева
Страшись поэтовой любви! Читать далее

MİXAİL LERMONTOV. DİLƏNÇİ

LERMONTOV

Нищий

 

Müqəddəs monastır qapılarında,
Sədəqə diləyən büküb boynunu.

Quruyub-qurtarıb, yarıcanlıdır,

Məşəqqət və aclıq sarsıdıb onu.

 

 

 

Onun istədiyi bir tikə çörək,

İztirab oxunur baxışlarından.

Uzanan əlinə kimsə gələrək,

Bir daş parçasını qoyur bu zaman.

 

 

Beləcə dilərdim sənin eşqini,

Qüssədən ölərdim, yaş axıdardım.

Beləcə aldatdın sən həmişəlik,
Ürəyimdə təmiz, yaxşı nə vardı.

1830

Ruscadan tərcümə

20.04. 2019, Samara

 

Михаил Лермонтов

Нищий

 

 

У врат обители святой
Стоял просящий подаянья
Бедняк иссохший, чуть живой
От глада, жажды и страданья. Читать далее

VAQİF BAYATLININ GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. «YUPYUMURU EŞQ» — YƏİNİ DIĞIRLANMA SEKSİ?

 

Vaqif Bayatlı 3.jpeg

Qürbətdə beş il yaşayırsan, on beş il…otuz il yaşayırsan, bir də görürsən doğma vətənindən elə yadırğamısan ki, hətta öz ana dilini düz-əməlli başa düşmürsən. İndi bizim şairlərin şeirlərini oxuyanda çox vaxt girinc olub qalıram. Götürək Vaqif Bayatlının “Yupyumuru eşq ilə” şeirini. Şeirin adına baxanda mənə elə gəldi ki, mənim öz başım “yupyumuru” deyil, kvadratdır, çünki bir şey başa düşmədim: eşqin də yumrusu olar? Eşqin alovlusu, qızğını, əbədisi olur, bunu bilirik. Ancaq yumru eşq – bu necə olar?

Mənim burda çox savadlı bir rus tanışım var, ondan soruşdum ki, yumru eşq nə olan şeydir, yəni “kruqlı lyubov”. Rus alim dedi ki, söhbət seksdən gedirsə, seks üfqi ola bilər, şaquli ola bilər, missioner var, süvari var… Dedim professor, saxla, söhbət seksdən getmir, Azərbaycan abırlı bir ölkədir, Azərbaycanda seks yoxdur, Azərbaycanda eşq var. Alim dedi ki, Azərbaycanda seks yoxdursa, mənim də sözüm yoxdur…

Deməliyəm ki, başa düşmədiyim təkcə şeirin adı deyil. Düzünü desəm, şeirin əvvəlindən axırınacan bir misrasını da başa düşmədim.

“Sevir kimsə kimsəni, 
Bir kimsənin üstünə…”

Kimsə kimsəni, əlbəttə, sevər, belə şeylər olur, ancaq necə yeni “bir kimsənin üstünə”? Yəni acığına? Kimin? Qayınatanın? Qonşunun? Ermənilərin?
“Gör, ikiqat eşqdən,

Eşq eşqdən baş alan kimi…”

Yox, başa düşmək qalsın, buna heç mənim dilim də gəlmir tələffüz eləməyə…

Bunlar cəhənnəm. Məni “yupyumuru eşq” maraqlandırır. Bəlkə indi Azərbaycanda da seks var? Regional liderdir, hər şeyi var, seks niyə olmasın… “Yupyumuru eşq” bəlkə dünya xalqlarının heç birində görünməmiş bir pozadır və bunu Fövqəladə Hallar Nazirliyinin mütəxəssisləri icad ediblər?

Ah, kaş bunu biləydim… Kimdən soruşasan?

“Qəmi dəmin üstünə,
dəmi qəmin üstünə…”

Mən başa düşəni, burda söhbət eşqdən yox, narkomanlardan gedir, yəni dağsu eləyib tiryək qaynadırlar…

Ah, cavan olaydım…

Ah, yenə eşqə düşəydim..

Yupyumuru eşqə…

26.12. 2018

Samara

NÜSRƏT KƏSƏMƏNİNİN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. “SƏN DEMƏ TƏZƏDƏN SEVMƏK OLARMIŞ…”

Qocaldıqca adam xarab olur. Yadımdadır, gənclikdə sevgi şeirlərini oxuduqca gözümdən yaş, Rəsul Rza demişkən, “gildir-gildir” axardı. “Deyildim mən sənə mail, sən etdin əqlimi zail” misrasını oxuyan kimi hönkür-hönkür ağlayırdım, çünki öz qəlim də zail olmuşdu.

Əliağa Vahidin qəzəllərini eşidəndə həm ağlayır, həm vahimələnirdim, çünki bilirdim ki, əğyar zalım oğlu yarı hökmən yoldan çıxaracaq.

“Dedim əğyar ilə gəzmə, sənə çox yalvardım…”

Vay…

“İndi dincəl, gözəlim, mən də ölüb qurtardım…”

Bu köpəkoğlu əğyar çox kişilərin həyatını məhv edib, indi bilmirəm Azərbaycanda yenə əğyarlar var ya yox…

İndi sevgi şeirlərini oxuyanda nədənsə məni gülmək tutur. Çox adamdan məsləhət istədim, elə mən deyəni dedilər, dedilər qocalmısan, qanın soyuyub…

Ancaq bir nəfər məsləhət gördü ki, Nüsrət Kəsəmənlinin sevgi şeirlərini oxuyum. Dedi ki, bu şeirlər qocanı da cavan elər…

İndi oxuyuram, lənət şeytana, yenə gülmək tutur.

“Sən demə təzədən sevmək olarmış…”

Bunu yaxşı deyib, bu elə mənə aiddir, yəni yaşı keçmiş adamlara.

“Küsüb gözüyaşlı gedən məhəbbət
Peşiman-peşiman dönə bilərmiş…”

Bunu yaxşı başa düşmədim. Yəni yenə qabaq sevdiyin adamı sevəcəksən? Elə isə daha tale hardan gülər? Təzəsi olsa, başqa…

Burda şair haşiyə çıxıb hikmətli sözlər deyir Sədi Şirazi kimi.

Sonuncu şöləsi titrəyən şamdan
Ayrı bir şamı da yandırmaq olur”.
Əslində siqareti belə yandırırlar, bir-birinin oduna. Əlbəttə, şamı da yandırırlar, ancaq sevgi sevənlər yaman siqaret çəkən olurlar. Ayrı şeylər də çəkirlər…

“Köhnə yaraları vaxt, zaman silir”.

Vaxt elə zaman deyil? Yara silinir ya sağalır?

“Hər axşam sapsarı batan günəşi
Hər səhər təzə-tər görməmişikmi?”

Mən qürublara baxmağı çox sevirəm, tam məsuliyyətlə deyə bilirəm ki, günəş batanda qıpqırmızı olur. Buna necə gülməyəsən?

“Çıxarsan qəlbindən ötən sevgini,
Bir gün də tənhalıq sıxacaq səni.
Kiməsə etdiyin yaxşılıq kimi
Məhəbbət qarşına çıxacaq sənin”.

Gəlin bunu təhlil edək. Elə bil orta məktəb şagirdiyik. Oxuyub müzakirə edirik. Yaxşı, qəlbimdən ötən sevgini çıxardım. Sonra məni tənhalıq sıxdı. Səhəri gün mənim gözüm ayrı bir arvada düşəcəksə. Bunun kiməsə etdiyim yaxşılığa nə var? Yəni əslində məsələ sadədir. Doğrudan da insanların qəlb yaraları sağalır, təzədən sevə də bilirlər. Müəllif gücü çatmadığı işə girişib, özünü filosofluğa qoyub bir-birindən cəfəng bənzətmələri ard-arda sadalayır. Ayının min oyunu bir armudun başındadır, müəllif zorla özünü sıxıb bu şeiri canından tər kimi çıxarmalıdır ki, sabah jurnala, radioya aparsın, çünki çörəyi bundan çıxır.

Gah deyir ki:

“Sevgi fürsət deyil quş kimi uça…”

Bir az sonra:
“İlk sevgi yuvadabn uçan quşcuğaz…”

Bizi dolamısan?

“Məcnunun ahıyla uçan məhəbbət
Min hiylə əliylə yerə enməyib…”

Təəccüblüdür, gülməli və ağlamalıdır ki, belə cəfəng və üstəlik estetik baxımdan eybəcər beytlər əzbərlənir, sitatlanır, yayılır… Necə yəni “min hiylə əliylə”? Məcnunun ahından məhəbbət hara uçub?

Nüsrət Kəsəmənli də Səməd Vurğun kimi qazaxlıdır, ona görə əvvəl-axır hökmən dağa çıxmalıdır.

“Məhəbbət zirvədə bəslənən qarmış”.

Qarmış? Niyə məhəbbət qardır? Qarı kim bəsləyir? Niyə duman deyil, yağış deyil, zəlzələ deyil?

Uzun sözün qısası, əvvəl bu şeir məni güldürsə də, axıra getdikcə çox qeyzləndim. Müəllifin başqa şeirlərinə baxdım, yenə güldüm və sakitləşdim.

Onlar barədə ayrıca…

10.12. 2018

 

  ŞARL BODLER. VAMPIR

бодлер

Le Vampire

Bıçaq tiyəsi tək girdin elə bil

Şikayətlə dolu ürəyimə sən,

Şeytan sürüsü tək çapıq və qəfil,
Görkəmin divanə, cəlb eləyən həm.

 

Gəldin çevirəsən qıpıq zəkamı,
Sən öz yatağına, sən öz mülkünə.

— Sənə bağlanmışam, şərəfsiz qadın,

 Dustaq zəncirinə bağlanan kimi.           

 

Şüşəyə vurulan içki düşgünü,

Oyuna aludə qumarbaz kimi.

Cəmdəyi cücülər sevər necə ki
  —Qəzəbə, lənətə gələsən görüm!

 

Dil açıb yalvardım iti qılınca,
Dedim əsarətə son qoya bilər,

Məkrli zəhərə ağız açaraq,

İstədim qorxudan çıxam birtəhər.

 

Əfsus ki, zəhər də, iti qılınc da,
Mənə nifrət ilə belə dedilər:

 “Səndə ləyaqət yox azad olmağa,
Qarğılı, lənətli əsirliyindən,

 

Divanə! Biz onun əsarətindən,
Əgər çalışaraq çıxarsaq səni,

Qızğın öpüşlərin yəqin dirildər,
Yenə meyidini qaniçəninin!”

 

Fransızcadan tərcümə

14-15.08. 2018

Samara

VİKTOR HÜQO. BİR QADINA

kinopoisk.ru

Enfant ! si j’étais roi, je donnerais l’empire…
Körpəm! Kral olsaydım, sənə cahan verərdim,

Deyərdim ki, tacımı, müti xalqımı götür.

Götür nə var qızıldan, nə varsa mərmərli də,

Dənizə sığışmayan nəhəng gəmiləri də,

Bir baxışından ötrü.

 

Tanrı olsaydım, yeri, dəryaları, havanı,

Mələkləri, qarşımda əyilən şeytanları,

Yer altında gah yatan, gah oyanan qüvvəni,

Verərdim dünyaları, əbədiyyəti sənə,

Bir öpüşündən sarı.

1831

fransızcadan tərcümə

26.01.2018

Samara