AYAZ MÜTƏLLİBOVA: FUCK YOU!

ayaz-mutallibov.jpg

Hər gözəlin bir eybi olar deyiblər. Mən gözəl xalqımızın yeganə eybini onun söyüşlərində görürdüm. Yəni bizim söyüşlərimiz mənə çox qəliz, uzun, dolaşıq gəlirdi. Ürəyimdən keçirdi ki, bizm gözəl xalqımızın da ingilislərin, ameriklalıların “fuck you” kimi bir söyüşü olaydı. Həm qısa, həm incə, həm mədəni. Özü də ayıb-zad sayılmır. Uşaq böyüyə deyir, böyük uşağa, tələbə müəllimə, müəllim tələbəyə, ptezident vətəndaşa, vətəndaş prezidentə…

Bizim söyüş küçədə ağzından çıxsa, itlər tökülüb gələr… Ya da bıçağı soxarlar qarnına…

Heyf deyil “fuck you”…

Ancaq indi başa düşdüm ki, Tanrı yaratdığı hər xalqın söyüşünü də özünə uyğun yaradır. Mənə bu, iki gün bundan qabaq çatdı. Keçmiş prezident Ayaz Mütəllibov Mehriban Əliyevanı prezidentliyə irəli sürəndən. Xəbəri oxuyan kimi istədim mədni şəkildə deyəm “fuck you!”. Gördüm ürəyimin başı soyumur.

 Hörmətli kişilər və arvadlar! Bu adamın özünün prezidntliyi nə olub ki, durub indi xalqa prezident təyin edə? Bu o… Lənər şeytana… Bu adam şalvarını isladıb rusların bazasında qaçıb gizlənməmişdi? Deyəsən ki, a o… Lənət şeytana! Deyəsən ki, a Ayaz öləsən, sən hansı xidmətlərinə görə xalqın yerinə prezident seçirsən? Ay oğ…  Lənət şeytana! Niyə Mehriban xanım prezident olmalıdır? Bəlkə xalq Zeynəb Xanlarovanı prezident seçmək istəyir? Parlamentdə oturmaqdan arvadın dalı qabar olub, qoy beş-altı il prezidentlik eləsin, ölkəni gəzsin, havasını dəyişin. Ermənilərlə də əlaqəsi var. Yəni yaxşı mənada. Ermənistanın xalq artistidir. Qarabağ məsələsini bir həftəyə həll edər.

Azərbaycan əhalisinin yarıdan çoxu arvaddır. Türkün məsəli, hansına barmağını uzatsan, namizəd də olar, yaxşı prezidentlik də edər.

İndi bu Ayazdan soruşan lazımdır ki, o təklifi sənə dedirən kimdir, bu sənin öz sözün deyi axı, ay sənin lap…

Lənət şeytana!

Fuck you!

Yox, bu Ayaz kimi oğ… Lənət şeytana! Bu Ayaz kimi pis adamlara ingilis, fransız söyüşü əsər eləməz. Bunu gərək dədə-baba söyüşlərimizlə allı-yaşıllı söyəsən. Ancaq nə qədər ki, Azərbaycan Respublikasının müqəddəs Konstitusiyasl buna yol vermir, vəzifəsindən şalvarına işəyib qaçmış bu adamı ingiliscə söyürəm:

Fuck you!

Və sözümü bu şüarla bitirirəm:

Yaşasın Paşa-holdinq!

Mirzə ƏLİL

Реклама

ƏVVƏL MİLLƏTİ AĞLADIRLAR, SONRA HALINA AĞLAYIRLAR

Milli Məclisin mətbuat xidməti deyib ki, Zeynəb Xanlarova Mehriban Əliyevanı Jann D’Arka bənzətmətməklə bir balaca çaşıb. Zeynəb xanım prezidentin arvadını Tereza anaya bənzətmək istəyirmiş, çünki Mehriban xanım da Tereza ana kimi yetim-yesirə, kasıb-kusuba ana sevgisi, ana qayğısı göstərir.

 

ZEYNƏB XANLAROVA SALYANLILARI TƏMİZƏ ÇIXARDI

Milli Məclisin iclasında çıxış edən Zeynəb Xanlarova elə analoqu olmayan yaltaqlıq göstərib ki, Yavər Cəbrayılova məxsus analoqu olmayan Salyan yaltaqlığı onun yanında tənqidə bənzəyir. İndi salyanlıların arbitraj məhkəməsinə müraciət edib pis adı üstlərindən götürməyi tələb eyməyə tam haqları var.

 

ZEYNƏB XANLAROVA. KiŞİ QIZI tam mətn

        

Yəqin ki, səksəninci illərin sonlarıydı, məzunuyyətdən qayıdanda Bakıdan “Leyli və Məcnun” operasını aldım, üç böyük valdan ibarət bir albom idi. 60-cı illərdə bu operanın Axundov adına teatrda 600-cü tamaşası oldu, tamaşa birbaşa translyasiya edilirdi. Bizim kəndin bütün musiqisevənləri qonşumuz Ərəstunun evinə yığışmşdı. Operanın ilk iki pərdəsində Məcnunu Arif Babayev oynayırdı (əslində oxuyurdu). Üçüncü pərdədən onu Qulu Əsgərov əvəz etdi. Camaat səhəri gün danışırdı ki, guya gənc Arif Babayev rolun öhdəsindən gələ bilməyib, fasilədə gedib Qulunu maşına mindirib gətiriblər… Bizim Ərəbqardaşbəyli kəndində o vaxtlar cəmi iki ya üç evdə televizor vardı, telefon heç yox idi, ancaq Bakıda o vaxtın məşhur artistlərinə aid söhbət və qeybətlər ildırım surətiylə gəlib ora çatırdı… Yəni ki, mən bu valı almamışdan qabaq Arif Babayevin Məcnun rolunda oxusunu canlı eşitmişdim, bir növ dadı damağımda qalmışdl. Hərçənd yetmişinci illərdə, xüsusən bu onilliyin sonlarında Azərbaycan televiziyasında musiqi verilişlərinin səviyyəsi çox aşağı düşmüşdü, əh hörmətli müğənnilər fonoqramla oxuyurdular, canlı oxuyanda da utanmaz-utanmaz “xoruz buraxırdılar”. Yəni ki, bir növ Heydər Əliyev xalq musiqi sahəsində estetikanı dinməzcə ləğv eləmişdi. Pambıqçıların, tütünçülərin, taxılçıların qondarma qələbələrindən sonra tarlalarda Aərbaycan incəsənət ustalarının iştirakıyla konsertlər keçirilirdi və tədricən Azərbaycan müqənniləri çöldə necə oxuyurdularsa, elə televiziyada da, teatrda da elə oxumağa başladılar…

O vaxt Kuybışev adlanan  Samaraya gəlib çıxan kimi çaydan, çörəkdən qabaq “Leyli və Məcnun”un vallarını oxutdum və halım çox pərişan oldu,. Yəni ki, bu pərişanlıq qəhrəmanların faciəli taleyindən deildi, xalq artistləri Arif Babayevlə Zeynəb Xanlarovanın açıq-aşkar xaric oxumağından idi…O vallara daha qulaq asmadım və sonralar bir yataqxanadan başqa yataqxanaya köçəndə onları zibil qutusuna atdım…

Əslində Zeynəb Xanlarova üç dəfə xalq artistidir: Azərbaycan, Ermənistan, SSRİ xalq artisti. Hərçənd bir vaxt Zeynəb xanımın nəinki Azərbaycanın xalq artisti adını alacağı, hətta onun yetmişinci illərin əvvəllərində onun adına qoyulmuş qadağanın götürüləcəyi də şübhəliydi…

İndi bunu xatırlayanlar, əlbəttə azdır, o dövrün adamları ölüb-gedirlər, mənim kimi qalan tək-tükdür… Təssüf ki, dəqiq tarixini deyə bilmərəm, yəqin ki, yetmişinci illərin əvvələriydi. Birdən Zeynəb Xanlarova yoxa çıxdı. O vaxtlar Azərbaycan musiqisi Aərbaycan televiziyasıyla həftədə bir dəfə verilərdi, o da cəmi on beş-iyirmi dəqiqə. Yəni ki, Zeynəb Xanlarovaya nə isə olduğunu camaat əvvəlcə radiodan başa düşdü, çünki radio ilə hər gün kənd zəhmətkeşləri üçün konsert verilərdi və Zeynəb xanım da az qala hər gün efirdə səslənirdi. Və birdən-birə onun yoxa çıxması hamını məəttəl qoydu. Əvvəl şaiyə yayıdı ki, Zeynəb ağır xəstədir, bu gün-sabah ölər.                                                   

Sonrakı şayiələrlə Zeynəb Xanlarovanın ölüm xəbəri gəldi, özü də deyirdilər ki, xəstəlikdən ölməyib, “iksus” içib özünü öldürüb…

Biz azərbaycanlıların sirkə turşusunu niyə rusca adlandırmağımız aydındır, o vaxt Rusiyadan gələn malların çoxunun adları təhrif olunmuş şəkildə rusca deyilirdi. Ancaq bizim adamların “uksus” yox, “iksus” deməyi təəccüblüdür, çünki, “uksus” bizim ahəng qanununa uyğundur, “iksus”da isə incə saitdən sonra qalın, özü də dodaqlanan sait gəlir…Mənim yanımda Rusiyada satıcıdan “iksus” soruşublar və  soruşanın azərbaycanlı olduğunu səhvsiz bilmişəm…

Hə, nədənsə o vaxtlar kəndə tanınmış müğənnilərin ölüm xəbəri gəlirdi. İntihar – ölüm səbəblərindən birincisiydi. Zeynəb xanımın niyə “iksus” içdiyi barədə danışıqlar çox idi. Bu danışıqlarda Ələkbər Tağıyevin adı çəkilirdi. Çünki Zeynəb xanım “Qonşu qız” mahnısıyla tanınan gündən söhbət gəzirdi ki, müğənni xanım Ələkbər Tağıyevin “adamıdır”, “adamıdır” sözü isə, məlum olduğu kimi, bizim abır-həyalı azərbaycanlıların dilində “məşuqə” “oynaş” deməkdir…

Ümumiyyətlə, Azərbaycanda yalnız kommunust ya komsomol qəzetlərinin çıxdığı vaxtda insanlar sevimli artistlərin şəxsi həyatından bütün bildikləri şaiyələrdən ibarət idi. Bu şayiələri kimin birinci uydurmağı və necə sürətlə yayılmağı sirdir. İnsanlara sevgi tarixləri, sevgi intruqaları lazım idi və cəmi iki dəfə televiziyada görünən müğənni şifahi “leyliməcnun”un qəhrəmanına çevrilirdi. Əlbəttə, musiqiçilərin həyatı barəsində gedən söhbətlərin bir qismində həqiqət payı da vardı. Çünki by artistlər adi insan həyatı yaşayırdılar, onların qonşuları vardı, ünsiyyətdə olduqları adamlar vardı, bir də ki, o vaxt qapalı qəsrlər də yox idi və adi insanlarla “yarlmallahlar” bir-birlərini  bazarda, poliklinikada, nəqliyattda da görə bilərdilər. Zeynəb Xanlarovanın cavan qız vaxtından Ələkbər Tağıyevin məşuqəsi olduğuna mənim heç bir sübutim yoxdur, mən uşaq vaxtı camaatın ağzından eşitdiklərimi xatırlayıram. Ancaq şifahi Xanlarova-Tağıyev dastanı elə düyünlərlə inkişaf edirdi ki, onun uydurma olduğunu güman etmək çətindir… Bəlkə də Zeynəbin efirdən itməyi 1972-ci ildə olub və ən azı il yarım davam edid. Müxtəlif şayiələri bir yerə yığsaq. sonralar kriminala və detektivə çevrilmiş bu sənət və eşq ittifaqının inkişafını və qalmaqallı iflasını təxminən bu cür ifadə etmək olar:

Əlbəttə, yenə deilənlərə görə, prokuror Ələkbər Tağıyevlə Bakı rayonlarının, deyəsən, Abşeron rayonunun, rəhbəri arasında ədavət yaranır. Bəstəkarın tapşırığı ilə Zeynəb Xanlarova  həmin məmurla tanışlıq qurur, sonra bu tanışlıq intim yaxınlığa çevrilir. Şayiələrə görə, Zeynəb xanım çarpayının altına maqnitafon qoyurmuş və məmurla aralırında olanların səsli hissəsini yazırmış. Sonra guya Ələkbər Tağıyev maqnitafon yazısıyla başlayıb məmuru şantaja…Qalmaqal çatır Heydər Əliyevin qulağına və o da “eşq” üçbucağının hər üç tərəfini cəzalandırır. Abşeron (ya da ayrı rayon) rəhbərinin başına nə gəldiyini deyə bilmərəm. Ancaq Ələkbər Tağıyev və Zeynəb Xanlarova təxminən il yarıma (mən, əlbəttə, səhv edə bilərəm) qadağan altında qaldılar. Bu qadağanı Heydər Əliyevin necə götürdüyünü, hansı mülahizələrlə götürdüyünü dəqiq demək çətindir. Ancaq Heydər Əliyev ustedadlı olanı istedadlı olmayandan ayırmağı bacarırdı. Və öz janrlarında Ələkbər Tağıyevin və Zeynəb Xanlarovanın bərabərləri yox idi. Bir də ki, Heydər Əliyev onları niyə bağışlamayaydı ki? Bu iki sənətkarın “çarpayı” əməliyyatı əsil KGB üslubunda həyata keçirilmişdi və bu da Heydər Əliyevdə, ola bilsin ki, rəğbət də doğura bilərdi…

Əslində Zeynəb Xanlarova guya yaxınlıq elədiyi məmuru ya lap Ələkbər Tağıyevi öldürsəydi də, Əliyev ona bağışlardı.Çünki Zeynəb xanım əliyevçiliyin mədəniyyət dəstəyinin çox vacib elementi idi.

Yetmişinci illər Azərbaycanın dinamik şəkildə iqtisadi və əxlaqi bataqlığa yuvarlanma dövrüdür. İqtisadiyyatın bütün rəsmi göstəriciləri yalan idi və buna görə də rəsmi təbliğatda bir kəlmə də doğru söz yox idi. Rekord pambıq, taxıl, çay, üzüm məhsulları dövlət idarələrində qondarılırdı və bunun belə olduğunu gözlə görmək üçün Azərbaycan mağazalarına girmək kifayət idi. “İri addımlarla adımlayan Azərbaycan”ıın mağazaları  boş idi, guya bir milyon tondan çox pambıq yığan respublikanın apteklərində camaata tibbi pambıq satılmırdı! Təhsil, səhiyyə ildən-ilə ən parlaq korrupsiya zonalarına çevrilirdilər. Bunların hamısından pis mənəvi-əxlaqi tənəzzül idi, adamlar üçün əzilmə, tapdanma normaya çevrilirdi, 60-cı illərdə kolxoz sədrinin elədiklərini 70-ci illərdə briqadir də edə bilərdi: yəni tarlada gəlinləri saçlayıb döyə bilərdilər – bunlar öz gördüklərimdir. Rüşvətxorluq Heydər Əliyevin vaxtında normaya çevrilmiş, rüşvətxor cəmiyyətin ən hörmətli adamı olmuşdu. “Ala bilməyənlər” əfəl, vecəyaramaz sayılırdılar…

Uşaq vaxtı kənd şənliklərindən hələ əllinci illərdə, aclıq vaxtı, qarmon çalan bir nəfərdən söhbətlər eşitmişəm. Bu adam naşı imiş, yəni “qırıldadırmış”, cəfəngiyyat çaldığını camaat başa düşməsin deyə yanındakı nağara çalana tez-tez göz eləyirmiş: “Bərkdən vur!” (Uzun illər sonra indi həyatdan getmiş qarmonçunun musiqi alətini gördüm: primitiv bir qarmon, yarımpərdələrsiz!).

Əliyevə də ölkədəki vəziyyətin bərbadlığını ört-basdır eləmək üçün güclü təbil zərbələri lazım idi. Respublikada olan bütün incəsənət adamları Əliyev üçün təbil vururdular – Rəşid Behbudovan tutmuş Zeynəb Xanlarovaya qədər. İndi diktaturaya qarşı mübarizəyə qalxmış Rüstəm İbrahimbəyov Əliyevin korrupsiyaya qarşı necə amansız mübariz olduğunu göstərən filmlər çəkirdi… Noyabrın ortalarına qədər yağış altında pambıq tarlalarında zorla saxlanan arvad-uşaq çəkdiyi nahaq zülmü hansı rayondasa planın dolmağna həsr olunmuş konserti görəcəyi ümidiylə unudurdu. Axşamlar Bərdədən ya Ağcabədidən konsert göstərilirdi. Küləkdən saçları pırpızlanan müğənnilər atılıb-düşür və yem gözləyən heyvan mələməsinə oxşayan səslər çıxarırdılar… Əlbəttə, hər müğənnin öz yeri vardı, rayonlar arasında musiqiçiləri iqtisadi potensial və şöhrətlə mütənasib bölüşürdülər… Zeynəb Xanlarova rayonlara çox getməzdi, onu Lenin adına sarayda Moskvadan növbəti Qırmızı bayrağın alınmasına həsr olunmuş konsertə saxlayırdılar. Xalq intizarla gözləyirdi və bu şirin intizar ona çəkdiyi zülmləri qismən unutdururdu… Sonra məlum oldu ki, briqadir, aqronim, kolxoz sədri, raykom katibinin tapdağı altında əzilən xalqın yeterdiyi oğullar döyüşməyə qadir deyillər, kölə kimi boy atmış gənclərdə döyüş ruhu ola bilməz. Və indi Lenin adına sarayın səhnəsində döşlərini oynada-oynada atılıb düşərək “Azərbaycan, Azərbaycan!” oxuyan Zeynəb Xanlarovanı ürək bulantısıyla xatırlayıram…

Üstündən qadağan götürüləndən sonra Zeynəb Xanlrova müğənnilik fəaliyyətini əvvəlki qaydada davam etdirdi, bir fərqlə ki, o daha Ələkbər Tağıyevin mahnıların oxumurdu. Prokuror bəstəkarın mahnılarının indi yeni ifaçısı vardı: Nisə Qasımova. Nisəni, indi dəbdə olan ifadədən istifadə etsək, “kaslıblar üçün Zeynb Xanlarova” da adlandlrmq olardı, bu müğənnidə orijinal heç nə yox idi. O ki qaldı Zeynəbin özünə, məcburi fasilə dövründə onun səsi xarablaşmışdı. Əslində Zeynəb xanımın yaxşı səsi 60—cı illərdə olub, keyfiyyətli studiya yazıları da o dövrə aiddir, indi You Tube-a qoyulmuş yazıların əksəriyyətinə qulaq asmaq mümkün deyil – mahnılrın musiqi materialı keyfiyyətsizdir, müğənninin səsi xarabdır və açıq-aşkar xaric oxuyur. Ancaq Heydər Əliyev tərəfindən bağışlanmış müğənni xanım səhnəyə ikiqat expresssiya ilə qayıtdı və bu expressiya bir tərəfdən musiqi ifaçılığını üstələyən, digər tərəfdən səsin keyfiyyətsizliyini ört-basdır etməyə çalışan aqressiyaya çevrilirdi. Səhnədə atılıb düşməklə, parlaq paltarlarla, mahnılar arasında vətənpərvər ritorika ilə tamaşaçılara müraciətlə Zeynəb Xanlarova xoşbəxt həyat və işıqlı perspektivlər illyziyası yaradırdı: səhnədəki belə karnavaldan sonra kim şübhə edərdi ki, ölkədə həyat pisdir?

Ələkbər Tağıyev 1981-ci ildə ölüb, 59 yaşında. Zeynəb xanımla bağlı kriminal əhvalat (şayiələrə görə) nə dərəcədə onun ölümünü yaxınlaşdırıb, demək çətindir. Yazırlar ki, 200-dən çox mahnısı var. Güman edirəm ki, bunlardan ən azı beşi yüksək keyfiyyətli musuqi əsəridir ki, bu özü peşəkar bəstəkarlar üçün də az deyil. Və bu mənada cənab Tağıyev öz xalqının minnətdarlığına layiqdir. Və Ələkbər Tağıyevin yaradıcılığın yaxşı dövrü əllinci illərin axırında və 60-cı illərdə olub – o vaxt Azərbaycanda hələ Əliyev və Əliyev antiestetikası hökmranlıq eləmirdi. İndi az adam fikirləşir ki, Əliyevə qədər Tofoq Quliyev olub, Rəşid Behbudov olub, Müslim Maqomayev olub, “Qaya” olub, Flora Kərimova olub, Əli Kərim olub, Hökumə Qurbanova olub, “Neftçi” SSRİ çempionatında bürünc medal alıb…

80-ci illərin əvvəllərində mənim elmi rəhbərim mərhum Xalıq Koroğlu Bakı alimlərinin süni şəkildə 12-ci əsi Azərbaycan ədəbiyyatını Avropa İntibahı fenomeninə bağlamaq cəhdlərinə gülərək deyirdi: şair hökmdara müraciət edərək deyir ki, mən sənin qapının itiyəm. Yaradıcı insanın  hökmdar arasında bu cür kölə-ağa münasibəti halında hansı İntibahdan danışmq olar?

Eləcə də Zeynəb Xalarovanın özünü “kişi qızı” adlandırmağı gülməlidir. Səhnədə döşlərini ata-ata “Partiymın eşqilə sən, Güləcəksən hər bir zaman, Azərbaycan, Azərbaycn”, oxuyan adamın özünü “kişi qızı” adlandırmağa haqqı varmı? Ümumiyytələ, o dövrdə yaşamış və fəaliyyətini  Əliyevin Moskvada şərəfləməsinə hərsr etmiş hansı sənətkar özünü “kişi oğlu” ya “kişi qızı” adlandıra bilər? Onların hansının tarla gözətçisindən tutmuş raykom katibinə qədər bütün hakimiyyrət nümayəndələrinin tapdağı altında olan xalqdan xəbəri vardı?

Bəxriyar Vahabzadə (1980-cı il) deyirdi ki, Əliyevin azərbaycanlı qocaları Brejnevin qabağında oynatmağı onu dəhşətə gətirir. “Yaxşı, sizi yığıb gətiriblər Brejnevin pişvazına, boynunuza lent atıblar. Daha oynamaq niyə?”

Azərbaycanlıların qocalı-cavanlı rusların qabağında yallı getməyini Cəlil Məmmədquluzadə “Qurbanəli bəy” hekəyəsində yaxşı təsvir edib. Əliyevə təzə ssenari yazmaq lazım deyildi… ancaq qəribə burasıdır ki, deyilənlərə görə, Bəxtiyar Vahabzadə özü də qoca vaxtında oynayırmış. Əliyevin qabağında…

Adətən Zeynəb Xanlarovanın ən böyük xidməti kimi onun “Azərbaycanı dünyaya tnıtması”nı deyirlər. Əlbəttə, bir vaxtlar Zeynəb xanım Türkiyədə məşhur olub, onu İranda tanıyıblar, müğənni Avropada konsertlər verib. Ancaq biz əsil dünya şöhrətli şərq müəğənnilərini tanıyırıq: Mərziyə xanım, Ququş, Feyruz, Nezrin Sipahi… Bu müğənnilərin hər birinin ifasında onlarla yüksək keyfiyyətli melodiyalar lentə alınıb. Feyruz həm də Livanın rəmzinə çevrilib, yetmişinci illərdə vətənində gedən vətəndaş müharibəsinə etiraz olaraq oxumaqdan imtina edib.(Kişi qızı!) Mərziyə xanım ahıl vaxtında xaricdəki mücahid təşkilatına qoşulmuşdu. Molla rejimiylə mübarizə aparırdı. (Kişi qızı!) Ancaq hər halda sənətkar üçün ən vacibi onun yaradıcılığıdır. Zeynəb Xanlarovanın son qırx ildəki yaradıcılığı isə yüksək sənət deyil, buna ruslar “popsa” deyirlər… O ki qaldı bizi dünyada tanıtmağına… Rusiya böyük ölkədir, Azərbaycanla da qonşudur. Zeynəb Rusiyaya nəinki Azərbaycanı, hətta özünü də tanıda bilməyib. Avropadakı konsertlərin dolu zalları bizi azdırmamalıdır, bu zalları dolduranların çoxu yerlilər deyil, Şərq ölkələrindən olan mühacirlərdir. Deyək ki, lap elə Zeynəb Azərbaycanı xeyli ölkəyə tanıdıb. Bununla hansı problemimiz həll olunur? Azərbaycanın məktəbləri dağılıb, səhiyyəsi dağılıb, məmurlar oğru və hampazordur – dünyanın çox ölkələrində bunu bilirlər, çünki kürüyə satılmayan jurnalistlər bunları yazırlar. Və bu problemlər o cümlədən ona görə həll olunmur ki, ölkə parlamentində kişi oğlu kişi İlqar Məmmədov yox, Zeynəb Xanlarova oturub…

Nə keyfiyyətli işə, nə şücaətli savaşa hazır xalq möcüzə gözləyir. Çox insan elə fikirləşir ki, bizim müğənnilərimizin Türkiyədə dolu zallar yığmağıyla biz ağ günə çıxarıq. Çıxmarıq! 1992-ci ildə ermənilər bizim xalqı türklərin gözünün qabağında qırıb-tökdülər. Zəngilanın, Ağdamın, Kəlbəcərin qayıtmağının dünyada bizim tanınıb-tanınmağımızdan heç bir asılılığı ypxdur. Bu, bizdə qeyrətin olub-olmamağından asılıdır. Yəni toyuq lax yumurta üstündə oturan kimi illərlə parlamentdə oturub xalqın bir ətək pulunu xərcləyən adamların ildə bir dəfə “mən kişi qızıyam” ya “mən kişi oğluyam” deməyinin bir qara qəpik qiyməti yoxdur. Millətə özüadlanan “kişi qızları” ya “ kişi oğulları” lazım deyil. Millətin ehtiyacı kişilərədir…Və, əlbəttə, vətənpərvər qadınlara…

 

15-17 aprel 2013 Samara

 

ZEYNƏB XANLAROVA. KİŞİ QIZI 5

Adətən Zeynəb Xanlarovanın ən böyük xidməti kimi onun “Azərbaycanı dünyaya tnıtması”nı deyirlər. Əlbəttə, bir vaxtlar Zeynəb xanım Türkiyədə məşhur olub, onu İranda tanıyıblar, müğənni Avropada konsertlər verib. Ancaq biz əsil dünya şöhrətli şərq müəğənnilərini tanıyırıq: Mərziyə xanım, Ququş, Feyruz, Nezrin Sipahi… Bu müğənnilərin hər birinin ifasında onlarla yüksək keyfiyyətli melodiyalar lentə alınıb. Feyruz həm də Livanın rəmzinə çevrilib, yetmişinci illərdə vətənində gedən vətəndaş müharibəsinə etiraz olaraq oxumaqdan imtina edib.(Kişi qızı!) Mərziyə xanım ahıl vaxtında xaricdəki mücahid təşkilatına qoşulmuşdu. Molla rejimiylə mübarizə aparırdı. (Kişi qızı!) Ancaq hər halda sənətkar üçün ən vacibi onun yaradıcılığıdır. Zeynəb Xanlarovanın son qırx ildəki yaradıcılığı isə yüksək sənət deyil, buna ruslar “popsa” deyirlər… O ki qaldı bizi dünyada tanıtmağına… Rusiya böyük ölkədir, Azərbaycanla da qonşudur. Zeynəb Rusiyaya nəinki Azərbaycanı, hətta özünü də tanıda bilməyib. Avropadakı konsertlərin dolu zalları bizi azdırmamalıdır, bu zalları dolduranların çoxu yerlilər deyil, Şərq ölkələrindən olan mühacirlərdir. Deyək ki, lap elə Zeynəb Azərbaycanı xeyli ölkəyə tanıdıb. Bununla hansı problemimiz həll olunur? Azərbaycanın məktəbləri dağılıb, səhiyyəsi dağılıb, məmurlar oğru və hampazordur – dünyanın çox ölkələrində bunu bilirlər, çünki kürüyə satılmayan jurnalistlər bunları yazırlar. Və bu problemlər o cümlədən ona görə həll olunmur ki, ölkə parlamentində kişi oğlu kişi İlqar Məmmədov yox, Zeynəb Xanlarova oturub…

Nə keyfiyyətli işə, nə şücaətli savaşa hazır xalq möcüzə gözləyir. Çox insan elə fikirləşir ki, bizim müğənnilərimizin Türkiyədə dolu zallar yığmağıyla biz ağ günə çıxarıq. Çıxmarıq! 1992-ci ildə ermənilər bizim xalqı türklərin gözünün qabağında qırıb-tökdülər. Zəngilanın, Ağdamın, Kəlbəcərin qayıtmağının dünyada bizim tanınıb-tanınmağımızdan heç bir asılılığı ypxdur. Bu, bizdə qeyrətin olub-olmamağından asılıdır. Yəni toyuq lax yumurta üstündə oturan kimi illərlə parlamentdə oturub xalqın bir ətək pulunu xərcləyən adamların ildə bir dəfə “mən kişi qızıyam” ya “mən kişi oğluyam” deməyinin bir qara qəpik qiyməti yoxdur. Millətə özüadlanan “kişi qızları” ya “ kişi oğulları” lazım deyil. Millətin ehtiyacı kişilərədir…Və, əlbəttə, vətənpərvər qadınlara…

 

 

ZEYNƏB XANLAROVA. KİŞİ QIZI 4

Üstündən qadağan götürüləndən sonra Zeynəb Xanlrova müğənilik fəaliyyətini əvvəlki qaydada davam etdirdi, bir fərqlə ki, o daha Ələkbər Tağıyevin mahnıların oxumurdu. Prokuror bəstəkarın mahnılarının indi yeni ifaçısı vardı: Nisə Qasımova. Nisəni, indi dəbdə olan ifadədən istifadə etsək, “kaslıblar üçün Zeynb Xanlarova” da adlandlrmq olardı, bu müğənnidə orijinal heç nə yox idi. O ki qaldı Zeynəbin özünə, məcburi fasilə dövründə onun səsi xarablaşmışdı. Əslində Zeynəb xanımın yaxşı səsi 60—cı illərdə olub, keyfiyyətli studiya yazıları da o dövrə aiddir, indi You Tube-a qoyulmuş yazıların əksəriyyətinə qulaq asmaq mümkün deyil – mahnılrın musiqi mterialı keyfiyyətsizdir, müğənninin səsi xarabdır və açıq-aşkar xaric oxuyur. Ancaq Heydər Əliyev tərəfindən bağışlanmış müğənni xanım səhnəyə ikiqat expresssiya ilə qayıtdı və bu expressiya bir tərəfdən musiqi ifaçılığını üstələyən, digər tərəfdən səsin keyfiyyətsizliyini ört-basdır etməyə çalışan aqressiyaya çevrilirdi. Səhnədə atılıb düşməklə, parlaq paltarlarla, mahnılar arasında vətənpərvər ritorika ilə səhnəydən tamaşaçılara müraciətlə Zeynəb Xanlarova xoşbəxt həyat və işıqlı perspektivlər illyziyası yaradırdı: səhnədəki belə karnavaldan sonra kim şübhə edərdi ki, ölkədə həyat pisdir?

Ələkbər Tağıyev 1981-ci ildə ölüb, 59 yaşında. Zeynəb xanımla bağlı kriminal əhvalat (şayiələrə görə) nə dərəcədə onun ölümünü yaxınlaşdırıb, demək çətindir. Yazırlar ki, 200-dən çox mahnısı var. Güman edirəm ki, bunlardan ən azı beşi yüksək keyfiyyətli musuqi əsəridir ki, bu özü peşəkar bəstəkarlar üçün də az deyil. Və bu mənada cənab Tağıyev öz xalqının minnətdarlığına layiqdir. Və Ələkbər Tağıyevin yaradıcılığın yaxşı dövrü əllinci illərin axırında və 60-cı illərdə olub – o vaxt Azərbaycanda hələ Əliyev və Əliyev antiestetikası hökmranlıq eləmirdi. İndi az adam fikirləşir ki, Əliyevə qədər Tofiq Quliyev olub, Rəşid Behbudov olub, Müslim Maqomayev olub, “Qaya” olub, Flora Kərimova olub, Əli Kərim olub, Hökumə Qurbanova olub, “Neftçi” SSRİ çempionatında bürünc medal alıb…

80-ci illərin əvvəllərində mənim elmi rəhbərim mərhum Xalıq Koroğlu Bakı alimlərinin süni şəkildə 12-ci əsi Azərbaycan ədəbiyyatını Avropa İntibahı fenomeninə bağlamaq cəhdlərinə gülərək deyirdi: şair hökmdara müraciət edərək deyir ki, mən sənin qapının itiyəm. Yaradıcı insanla  hökmdar arasında bu cür kölə-ağa münasibəti halında hansı İntibahdan danışmq olar?

Eləcə də Zeynəb Xalarovanın özünü “kişi qızı” adlandırmağı gülməlidir. Səhnədə döşlərini ata-ata “Partiymın eşqilə sən, Güləcəksən hər bir zaman, Azərbaycan, Azərbaycn”, oxuyan adamın özünü “kişi qızı” adlandırmağa haqqı varmı? Ümumiyytələ, o dövrdə yaşamış və fəaliyyətini  Əliyevin Moskvada şərəfləməsinə hərsr etmiş hansı sənətkar özünü “kişi oğlu” y “kişi qızı” adlandıra bilər? Onların hansının tarla gözətçisindən tutmuş raykom katibinə qədər bütün hakimiyyrət nümayəndələrinin tapdağı altında olan xalqdan xəbəri vardı?

Bəxriyar Vahabzadə (1980-cı il) deyirdi ki, Əliyevin azərbaycanlı qocaları Brejnevin qabağında oynatmağı onu dəhşətə gətirir. “Yaxşı, sizi yığıb gətiriblər Brejnevin pişvazına, boynunuza lent atıblar. Daha oynamaq niyə?”

Azərbaycanlıların qocalı-cavanlı rusların qabağında yallı getməyini Cəlil Məmmədquluzadə “Qurbanəli bəy” hekəyəsində yaxşı təsvir edib. Əliyevə təzə ssenari yazmaq lazım deyildi… ancaq qəribə burasıdır ki, deyilənlərə görə, Bəxtiyar Vahabzadə özü də qoca vaxtında oynayırmış. Əliyevin qabağında…

 

 

ZEYNƏB XANLAROVA. KİŞİ QIZI 3

Əslində Zeynəb Xanlarova guya yaxınlıq elədiyi məmuru ya lap Ələkbər Tağıyevi öldürsəydi də, Əliyev ona bağışlardı.Çünki Zeynəb xanım əliyevçiliyin mədəniyyət dəstəyinin çox vacib elementi idi.

Yetmişinci illər Azərbaycanın dinamik şəkildə iqtisadi və əxlaqi bataqlığa yuvarlanma dövrüdür. İqtisadiyyatın bütün rəsmi göstəriciləri yalan idi və buna görə də rəsmi təbliğatda bir kəlmə də doğru söz yox idi. Rekord pambıq, taxıl, çay, üzüm məhsulları dövlət idarələrində qondarılırdı və bunun belə olduğunu gözlə görmək üçün Azərbaycan mağazalarına girmək kifayət idi. “İri addımlarla adımlayan Azərbaycan”ıın mağazaları  boş idi, guya bir milyon tondan çox pambıq yığan respublikanın apteklərində camaata tibbi pambıq satılmırdı! Təhsil, səhiyyə ildən-ilə ən parlaq korrupsiya zonalarına çevrilirdilər. Bunların hamısından pis mənəvi-əxlaqi tənəzzül idi, adamlar üçün əzilmə, tapdanma normaya çevrilirdi, 60-cı illərdə kolxoz sədrinin elədiklərini 70-ci illərdə briqadir də edə bilərdi: yəni tarlada gəlinləri saçlayıb döyə bilərdilər – bunlar öz gördüklərimdir. Rüşvətxorluq Heydər Əliyevin vaxtında normaya çevrilmiş, rüşvətxor cəmiyyətin ən hörmətli adamı olmuşdu. “Ala bilməyənlr” əfəl, vecəyaramaz sayılırdılar…

Uşaq vaxtı hələ əllinci illərdə, aclıq vaxtı, kənd şənliklərində qarmon çalan bir nəfərdən söhbətlər eşitmişəm. Bu adam naşı imiş, yəni “qırıldadırmış”, cəfəngiyyat çaldığını camaat başa düşməsin deyə yanındakı nağara çalana tez-tez göz eləyirmiş: “Bərkdən vur!” (Uzun illər sonra indi həyatdan getmiş qarmonçunun musiqi alətini gördüm: primitiv bir qarmon, yarımpərdələrsiz!).

Əliyevə də ölkədəki vəziyyətin bərbadlığını ört-basdır eləmək üçün güclü təbil zərbələri lazım idi. Respublikada olan bütün incəsənət adamları Əliyev üçün təbil vururdular – Rəşid Behbudovan tutmuş Zeynəb Xanlarovaya qədər. İndi diktaturaya qarşı mübarizəyə qalxmış Rüstəm İbrahimbəyov Əliyevin korrupsiyaya qarşı necə amansız mübariz olduğunu göstərən filmlər çəkirdi… Noyabrın ortalarına qədər yağış altında pambıq tarlalarında zorla saxlanan arvad-uşaq çəkdiyi nahaq zülmü hansı rayondasa planın dolmağna həsr olunmuş konserti görəcəyi ümidiylə unudurdu. Axşamlar Bərdədən ya Ağcabədidən konsert göstərilirdi. Küləkdən saçları pırpızlanan müğənnilər atılıb-düşür və yem gözləyən heyvan mələməsinə oxşayan səslər çıxarırdılar… Əlbəttə, hər müğənnin öz yeri vardı, rayonlar arasında musiqiçiləri iqtisadi potensial və şöhrətlə mütənasib bölüşürdülər… Zeynəb Xanlarova rayonlara çox getməzdi, onu Lenin adına sarayda Moskvadan növbəti Qırmızı bayrağın alınmasına həsr olunmuş konsertə saxlayırdılar. Xalq intizarla gözləyirdi və bu şirin intizar ona çəkdiyi zülmləri qismən unutdururdu… Sonra məlum oldu ki, briqadir, aqronim, kolxoz sədri, raykom katibinin tapdağı altında əzilən xalqın yeterdiyi oğullar döyüşməyə qadir deyillər, kölə kimi boy atmış gənclərdə döyüş ruhu ola bilməz. Və indi Lenin adına sarayın səhnəsində döşlərini oynada-oynada atılıb düşərək “Azərbaycan, Azərbaycan!” oxuyan Zeynəb Xanlarovanı ürək bulantısıyla xatırlayıram…

 

 

 

ZEYNƏB XANLAROVA. KİŞİ QIZI 2

Sonrakı şayiələrlə Zeynəb Xanlarovanın ölüm xəbəri gəldi, özü də deyirdilər ki, xəstəlikdən ölməyib, “iksus” içib özünü öldürüb…

Biz azərbaycanlıların sirkə turşusunu niyə rusca adlandırmağımız aydındır, o vaxt Rusiyadan gələn malların çoxunun adları təhrif olunmuş şəkildə rusca deyilirdi. Ancaq bizim adamların “uksus” yox, “iksus” deməyi təəccüblüdür, çünki, “uksus” bizim ahəng qanununa uyğundur, “iksus”da isə incə saitdən sonra qalın, özü də dodaqlanan sait gəlir…Mənim yanımda Rusiyada satıcıdan “iksus” soruşublar və  soruşanın azərbaycanlı olduğunu səhvsiz bilmişəm…

Hə, nədənsə o vaxtlar kəndə tanınmış müğənnilərin ölüm xəbəri gəlirdi. İntihar – ölüm səbəblərindən birincisiydi. Zeynəb xanımın niyə “iksus” içdiyi barədə danışıqlar çox idi. Bu danışıqlarda Ələkbər Tağıyevin adı çəkilirdi. Çünki Zeynəb xanım “Qonşu qız” mahnısıyla tanınan gündən söhbət gəzirdi ki, müğənni xanım Ələkbər Tağıyevin “adamıdır”, “adamıdır” sözü isə, məlum olduğu kimi, bizim abır-həyalı azərbaycanlıların dilində “məşuqə” “oynaş” deməkdir…

Ümumiyyətlə, Azərbaycanda yalnız kommunust ya komsomol qəzetlərinin çıxdığı vaxtda insanlar sevimli artistlərin şəxsi həyatından bütün bildikləri şaiyələrdən ibarət idi. Bu şayiələri kimin birinci uydurmağı və necə sürətlə yayılmağı sirdir. İnsanlara sevgi tarixləri, sevgi intruqaları lazım idi və cəmi iki dəfə televiziyada görünən müğənni şifahi “leyliməcnun”un qəhrəmanına çevrilirdi. Əlbəttə, musiqiçilərin həyatı barəsində gedən söhbətlərin bir qismində həqiqət payı da vardı. Çünki by artistlər adi insan həyatı yaşayırdılar, onların qonşuları vardı, ünsiyyətdə olduqları adamlar vardı, bir də ki, o vaxt qapalı qəsrlər də yox idi və adi insanlarla “yarlmallahlar” bir-birlərini  bazarda, poliklinikada, nəqliyattda da görə bilərdilər. Zeynəb Xanlarovanın cavan qız vaxtından Ələkbər Tağıyevin məşuqəsi olduğuna mənim heç bir sübutim yoxdur, mən uşaq vaxtı camaatın ağzından eşitdiklərimi xatırlayıram. Ancaq şifahi Xanlarova-Tağıyev dastanı elə düyünlərlə inkişaf edirdi ki, onun uydurma olduğunu güman etmək çətindir… Bəlkə də Zeynəbin efirdən itməyi 1972-ci ildə olub və ən azı il yarım davam edid. Müxtəlif şayiələri bir yerə yığsaq. sonralar kriminala və detektivə çevrilmiş bu sənət və eşq ittifaqının inkişafını və qalmaqallı iflasını təxminən bu cür ifadə etmək olar:

Əlbəttə, yenə deilənlərə görə, prokuror Ələkbər Tağıyevlə Bakı rayonlarının, deyəsən, Abşeron rayonunun, rəhbəri arasında ədavət yaranır. Bəstəkarın tapşırığı ilə Zeynəb Xanlarova  həmin məmurla tanışlıq qurur, sonra bu tanışlıq intim yaxınlığa çevrilir. Şayiələrə görə, Zeynəb xanım çarpayının altına maqnitafon qoyurmuş və məmurla aralırında olanların səsli hissəsini yazırmış. Sonra guya Ələkbər Tağıyev maqnitafon yazısıyla başlayıb məmuru şantaja…Qalmaqal çatır Heydər Əliyevin qulağına və o da “eşq” üçbucağının hər üç tərəfini cəzalandırır. Abşeron (ya da ayrı rayon) rəhbərinin başına nə gəldiyini deyə bilmərəm. Ancaq Ələkbər Tağıyev və Zeynəb Xanlarova təxminən il yarıma (mən, əlbəttə, səhv edə bilərəm) qadağan altında qaldılar. Bu qadağanı Heydər Əliyevin necə götürdüyünü, hansı mülahizələrlə götürdüyünü dəqiq demək çətindir. Ancaq Heydər Əliyev ustedadlı olanı istedadlı olmayandan ayırmağı bacarırdı. Və öz janrlarında Ələkbər Tağıyevin və Zeynəb Xanlarovanın bərabərləri yox idi. Bir də ki, Heydər Əliyev onları niyə bağışlamayaydı ki? Bu iki sənətkarın “çarpayı” əməliyyatı əsil KGB üslubunda həyata keçirilmişdi və bu da Heydər Əliyevdə, ola bilsin ki, rəğbət də doğura bilərdi…

ZEYNƏB XANLAROVA. KİŞİ QIZI

 

Yəqin ki, səksəninci illərin sonlarıydı, məzunuyyətdən qayıdanda Bakıdan “Leyli və Məcnun” operasını aldım, üç böyük valdan ibarət bir albom idi. 60-cı illərdə bu operanın Axundov adına teatrda 600-cü tamaşası oldu, tamaşa birbaşa translyasiya edilirdi. Bizim kəndin bütün musiqisevənləri qonşumuz Ərəstunun evinə yığışmşdı. Operanın ilk iki pərdəsində Məcnunu Arif Babayev oynayırdı (əslində oxuyurdu). Üçüncü pərdədən onu Qulu Əsgərov əvəz etdi. Camaat səhəri gün danışırdı ki, guya gənc Arif Babayev rolun öhdəsindən gələ bilməyib, fasilədə gedib Qulunu maşına mindirib gətiriblər… Bizim Ərəbqardaşbəyli kəndində o vaxtlar cəmi iki ya üç evdə televizor vardı, telefon heç yox idi, ancaq Bakıda o vaxtın məşhur artistlərinə aid söhbət və qeybətlər ildırım surətiylə gəlib ora çatırdı… Yəni ki, mən bu valı almamışdan qabaq Arif Babayevin Məcnun rolunda oxusunu canlı eşitmişdim, bir növ dadı damağımda qalmışdl. Hərçənd yetmişinci illərdə, xüsusən bu onilliyin sonlarında Azərbaycan televiziyasında musiqi verilişlərinin səviyyəsi çox aşağı düşmüşdü, əh hörmətli müğənnilər fonoqramla oxuyurdular, canlı oxuyanda da utanmaz-utanmaz “xoruz buraxırdılar”. Yəni ki, bir növ Heydər Əliyev xalq musiqi sahəsində estetikanı dinməzcə ləğv eləmişdi. Pambıqçıların, tütünçülərin, taxılçıların qondarma qələbələrindən sonra tarlalarda Aərbaycan incəsənət ustalarının iştirakıyla konsertlər keçirilirdi və tədricən Azərbaycan müqənniləri çöldə necə oxuyurdularsa, elə televiziyada da, teatrda da elə oxumağa başladılar…

O vaxt Kuybışev adlanan  Samaraya gəlib çıxan kimi çaydan, çörəkdən qabaq “Leyli və Məcnun”un vallarını oxutdum və halım çox pərişan oldu,. Yəni ki, bu pərişanlıq qəhrəmanların faciəli taleyindən deildi, xalq artistləri Arif Babayevlə Zeynəb Xanlarovanın açıq-aşkar xaric oxumağından idi…O vallara daha qulaq asmadım və sonralar bir yataqxanadan başqa yataqxanaya köçəndə onları zibil qutusuna atdım…

Əslində Zeynəb Xanlarova üç dəfə xalq artistidir: Azərbaycan, Ermənistan, SSRİ xalq artisti. Hərçənd bir vaxt Zeynəb xanımın nəinki Azərbaycanın xalq artisti adını alacağı, hətta onun yetmişinci illərin əvvəllərində onun adına qoyulmuş qadağanın götürüləcəyi də şübhəliydi…

İndi bunu xatırlayanlar, əlbəttə azdır, o dövrün adamları ölüb-gedirlər, mənim kimi qalan tək-tükdür… Təssüf ki, dəqiq tarixini deyə bilmərəm, yəqin ki, yetmişinci illərin əvvələriydi. Birdən Zeynəb Xanlarova yoxa çıxdı. O vaxtlar Azərbaycan musiqisi Aərbaycan televiziyasıyla həftədə bir dəfə verilərdi, o da cəmi on beş-iyirmi dəqiqə. Yəni ki, Zeynəb Xanlarovaya nə isə olduğunu camaat əvvəlcə radiodan başa düşdü, çünki radio ilə hər gün kənd zəhmətkeşləri üçün konsert verilərdi və Zeynəb xanım da az qala hər gün efirdə səslənirdi. Və birdən-birə onun yoxa çıxması hamını məəttəl qoydu. Əvvəl şaiyə yayıdı ki, Zeynəb ağır xəstədir, bu gün-sabah ölər. (ardı var)

 

OXUYUR ZEYNƏB XANLAROVA

 Ələkbər Tağıyevin Mahnısı 

 

Aylı gecə sərin külək, Nardaran,

Bağ evimin dörd tərəfi müsəlman

Ancaq əsil kişi olan, mərd olan,

Nə hacılar,

Nə atamdır.

Sən, sən, sən,

Sən, sən, sən,

Ay prezident, sən, sən sən!