ALEKSANDR BLOK. TOXLAR

БЛОК

Александр Блок

Сытые

 

Onlar üzürdülər məni nə vaxtdan:

Çiçəklənən zaman bakir arzular,
Qüssə görürdülər yalnız həyatda,

Və ağ çiçəkləri əzirdi onlar.

 

 

İndi budur – yemək, qonaq zalında,

Birdən  elektrik işığı söndü.

Kübar xanımların, qarıların da,
Zəngin naharları zülmətə döndü.

 

 

 

Vurnuxub gəzirlər, şam gətirirlər,

Sarı dairələr üzləri dəlir.

Dinir fışıltıyla ölü nitqlər,
Güclə hərəkətə beyinlər gəlir.

 

 

 

Belə — tox nə varsa, hiddətə gəlib

Tox, mühüm qarınlar qüssə gəvələr:

Axı təknələri indi çevrilib,

Çürük axurlara düşüb vəlvələ!

 

 

 

İndi bəxtlərinə düşən püşk kasıb:

Zəngin evlərinin sönüb işığı.

Onları bezdirir acın naləsi,

Qırmızı gülüşü özgə bayrağın.

 
Bitsin ömürləri qoy necə vardır,
Dəymərik, bu toxluq toxunmaz qalar.
Təmiz uşaqlara fəqət ayıbdır,
Bu qədim qüssəni yamsılayalar.

1905

Ruscadan tərcümə

13.04. 2019, Samara

QEYD: Şeir inqilabi hadisələrlə bağlıdır, Blok özü imtiyazlı zümrəyə mənsub olsa da, rəğbəti “əzilənlərin” tərəfindədir.

 

Александр БЛОК

          Сытые

 

Они давно меня томили:
В разгаре девственной мечты
Они скучали, и не жили,
И мяли белые цветы.

 

 

И вот — в столовых и гостиных,
Над грудой рюмок, дам, старух,
Над скукой их обедов чинных —
Свет электрический потух.

 
К чему-то вносят, ставят свечи,
На лицах — желтые круги,
Шипят пергаментные речи,
С трудом шевелятся мозги.

 
Так — негодует все, что сыто,
Тоскует сытость важных чрев:
Ведь опрокинуто корыто,
Встревожен их прогнивший хлев!

 

 

Теперь им выпал скудный жребий:
Их дом стоит неосвещен,
И жгут им слух мольбы о хлебе
И красный смех чужих знамен!

 
Пусть доживут свой век привычно —
Нам жаль их сытость разрушать.
Лишь чистым детям — неприлично
Их старой скуке подражать.

Реклама

ARTYÜR REMBO. KASIBLAR KİLSƏDƏ

rimbaud

Les pauvres à l’église

 

İyli nəfəsdən qızan bucağında kilsənin
Özlərini vuraraq palıd skamyalara,
Göz dikiblər iyirmi ağız birdən səslənib

Dini nəğmələr deyən zər parıltılı xora.

 

 

Çörək iyi tək udub qoxusunu şamların

Kötəklənən it kimi həqir həm də bəxtəvər,

Kasıblar Yaradana, rəhim, rəhman Tanrıya,

İnadlı və gülməli dualar göndərirlər.

 

 

Qadınların burada canları rahatlanar:

Onlara düz altı gün Tanrı məşəqqət verib!

Cır-cındıra bürünüb diz üstdə yırğalanan,
Körpələr elə ağlar, can verirlər elə bil.

 

 

 

Bilinir sup yeyirlər yağlı sinələrindən,

Elə gözlərindəcə donub qalıb dualar.
Baxırlar bir dəstə qız saymazca gəzinmədə,
Hamısının başında əzilmiş şlyapa var.

 

 

Qıraqda aclıq, soyuq, ər içkili: qalasan,
Burda bir az da, sonra günün qara olacaq!
— Ətrafdasa gah burun çəkən, gah pıçıldaşan,
Gah da ki, sızıldayan uzunbığlı qocalar:

 

 

 

Ürəkkeçməlillər var, burda zəlillər də var,
Kimlə qarşılaşsalar yolunu dəyişdirər,

Dua kitablarını qaldırıb qoxuyurlar,

Bu korları köpəkdir həyətlərdə gəzdirən.

 

 

 

Ağızları sulanan küt imanlı yazıqlar
Ağlayıb yalvarırlar İsaya dayanmadan.

O da şüşə dalında boz-sarı rəng alaraq,
Xəyaldadır, acları ya toxları saymadan.

 

 

Uzaq ət qoxusundan, kifindən  geyimlərin,

Yöndəmsiz səcdələrlə çiyrindirən bu farsdan;

Seçmə ifadələrlə yenə dualar dinir,
Sıxlaşaraq bürüyür kilsəni mistik duman,

 

 

Məbəddən çəkiləndə günəşin şüaları,

Yaşıl ipək geyimli, qara ciyər azarlı
Məhəllə xanımları dualanmış sulara
Salaraq öpdürürlər saralmış barmaqları.

 

Fransızcadan tərcümə

11-12.04. 2019, Samara
Arthur Rimbaud.

Les pauvres à l’église

 

Parqués entre des bancs de chêne, aux coins d’église 
Qu’attiédit puamment leur souffle, tous leurs yeux 
Vers le choeur ruisselant d’orrie et la maîtrise 
Aux vingt gueules gueulant les cantiques pieux ; Читать далее

İQOR SEVERYANİN. ŞAİRƏ

severyanin

 

Поэту

Təkcə dahiləri kütlə anlayar!

Fəqət şair deyil bütün dahilər!

Tutduğun cığırdan düşmə sən kənar,

Və unutma: kimsən, hardasan, niyə.

 

 

Nə kütləyə oxu, nə də bir kəsə!

Həvəs gəldi – oxu, fikirləşmədən!

Qoy olsun oxuman anın boş səsi,

İnan, dəyər verən tapılar hökmən.

 

 

Kütlə damğalasın fərdi, qəm yemə,
Kütdür o, vəhşidir, həm də avamdır.

Ona tərif demə, tərif – qul yemi,

Səndəsə sultanlıq ümidi vardır…

 

1907

Ruscadan tərcümə

11.04. 2019, Samara

 

 

Игорь Северянин

ПОЭТУ

Лишь гении доступны для толпы!

Ho ведь не все же гении — поэты?!

Не изменяй намеченной тропы

И помни: кто, зачем и где ты. Читать далее

VLADİSLAV XODASEVİÇ. GÜZGÜ QABAĞINDA

hodasevich

Перед зеркалом

 

             Nel mezzo del cammin di nostra vita[i]

 

Mən, mən, mən! Bu vəhşi söz axı nədir!

Yəni güzgüdəki mənəm doğrudan?

Məgər beləsini anam sevirdi?

Rəngi boz, saçları ağarıb gedir,

Çoxbilmiş, hər şeydən xəbərdar ilan…

 

 

Daça ballarında rəqs edən oğlan 

İsti yay günləri Ostankinoda

Mən idim? İndisə hər cavab ondan,

Ağzından hələ də süd iyi vuran,
Şairlərdə kin və qorxu oyadar!

 

 

Hanı gecələrin söz güləşində,
Qorxmadan ortaya atılan oğlan?

Doğrudanmı mənəm haçandan indi,
Əgər söhbət düşsə faciədən də,
Zarafata basan ya da ki, susan?

 

 

Fəlakətli həyat yolunu hərçənd,
Həmişə belədir yarı keçəndə,

Özün də bilmirsən hansı səbəbdən,

Görürsən səhrada dolaşmısan sən,

Gözdən itib gedib öz izlərin də.

 

 

Məni bəbir deyil həmlələriylə,

Paris çardağına küyüdüb salan

Və keçmişimdə də yox Virgililər,
Çərçivə içində doğru söyləyən,
Şüşə təkliyi var indi haçandan.

 

İyul 1924

Ruscadan tərcümə

09-10. 04. 2019, Samara

 

Перед зеркалом

             Nel mezzo del cammin di nostra vita

 

 

Я, я, я! Что за дикое слово!

Неужели вон тот — это я?

Разве мама любила такого,

Желто-серого, полуседого

И всезнающего, как змея? Читать далее

İQOR SEVERYANİN.    «XODASEVİÇ»

severyanin.jpg

Ходасевич

Meşşanlığıyla xoş, bəxtəvər idi,
Müxtəlif kostyumlar kəsib-biçirdi

Lirik çitdən, onlar mövsüm içində,
Korlanırdı: ucuz çit ömr eləmirdi.

 

 

Fəqət o, xaricdə qürrəyə mindi,
Qəribə çapıqlıq yarandı onda:

Deyir Veneranı yuyar ləyəndə

Talançı tənqiddə o, birincidir.

 

 

Təmizlik yaradır, bilmək istəsəz,
Başını dik tutub paşa tək gəzər,

Derjavin sayaraq ya da özünü,

 

 

Təriflər sümüyü çürüyənləri,
İndi yazanlardan zəhləsi gedir,
Paxıllıq qaraldır çünki gözünü.

                     1934

Ruscadan tərcümə

09.04. 2019, Samara

 

QEYD: Severyaninlə Xodaseviçin münasibətləri gərgin olub. Xodaseviç bir məqaləsində yazırdı: “ Severyanin ona bəslənilən ümidləri doğrultmadı”.

 

ХОДАСЕВИЧ

В счастливом домике, мещански мил,

Он резал из лирического ситца

Костюмчики, которые носиться

Могли сезон: дешёвый ситец гнил. Читать далее

RADYARD KİPIİNQ MİLLƏTİN SƏRVƏTİ, ADI NAMİNƏ

Rudyard_Kipling

For All We Have And Are

 

Millətin sərvəti, adı naminə,

Taleyi naminə balaların da,
Qalx ayağa, cəbhə gözləyir yenə.

Kəsib qapımızın ağzını hunlar!

Bir əsər qalmadı bizim dünyadan,

İşrətdən çevrildi üstünə altı,

Dəyərli heç nə yox bu günə qalan,

Təkcə daşdır, oddur, bir də poladdır!

Bildiyimiz hər şey itib getsə də,
Əhd-ətiq hələ bizə dayaqdır:

“Saxla ürəyini cəsarətdə sən,

Tükənməz qüvvəylə qolunu qaldır.

 

 

 

Dünyanı bir zaman boğaza yığan
Sözü eşidirik yenidən indi:

“Qınsız, nəzarətsiz iti qılıncdan,
Yer üzündə geclü olan şey nədir?”
O yenə qaldırır bəşəriyyəti,

Yenə də millətlər qalxır ayağa,

Divanə və müti düşmənə qəti,
Zərbə endirərək sarsıda, yıxa.

 

 

Rahatlıq, razılıq, könül xoşluğu,
Əsrlər boyunca yığılan qazanc,

Gecə zülmətinə batıb yox oldu,
Təkcə özümüzük indisə qalan.

Tutub canımızı biz dişimizə,
Gələn sınaqlara sinə gərərik,

Təhdidlə, fitnəylə durub üz-üzə,

Yenə, dönə-dönə yenilənərik.

Nə  yaratmışıqsa, itib getsə də,
Əhd-Ətiq hələ bizə dayaqdır: —

“Yenə ürəyini üzmə səbrdən,

Tükənməz qüvvəylə qolunu qaldır”.

 
Fəqət boş ümidlər, yalanla ya da,
Biz çata bilmərik məqsədimizə.

Burda ruh gərəkdir, həm də iradə,

Qurbanlar qələbə gətirər bizə.

Hamının önündə bir vəzifə var —
Verməyə bir can var hər birimizdə.
Ensə İngiltərə, uca nə qalar?

Dursa  İngiltərə, ölüm yox bizə!

1914

İngilscədən tərcümə

06-08.04. 2019, samara

 

For All We Have And Are

 

 

 For all we have and are,

For all our children’s fate,

Stand up and take the war.

 

 

The Hun is at the gate!

Our world has passed away

In wantonness o’erthrown.

There is nothing left to-day

But steel and fire and stone!

 

 Tough all we knew depart,

 The old Commandments stand: —

 «In courage keep your heart,

 In strength lift up your hand.

 

Once more we hear the word

That sickened earth of old: —

«No law except the Sword

Unsheathed and uncontrolled.

 

 

Once more it knits mankind,

Once more the nations go

To meet and break and bind

A crazed and driven foe.

 

 

Comfort, content, delight,

The ages’ slow-bought gain,

They shrivelled in a night.

Only ourselves remain

 

To face the naked days

In silent fortitude,

Through perils and dismays

Renewed and re-renewed.

 

 

Though all we made depart,

 The old Commandments stand: —

 «In patience keep your heart,

 In strength lift up your hand”.

 

No easy hope or lies

Shall bring us to our goal,

But iron sacrifice

Of body, will, and soul.

 

 

There is but one task for all —

One life for each to give.

What stands if Freedom fall?

Who dies if England live?

VLLADİSLAV XODASEVİÇ. ÇATIRDAĞ

hodasevich

Владислав Ходасевич

Чатырдаг

 

Öpüb əsər müsəlman sənin cığırlarını
Krım gəmisində sən – dorağacı, Çatırdağ!

Dünyanın minarəsi! Sən bu dağlara padşah!

Başın qayalar üstdən buludlara dırmanır.

Cənnət qəsri önündə duran Cəbrayıl kimi

Oturmusan hənirsiz səma qapılarında.

Qədim sıx meşə — əban, qorxulu ildırımlar

Sənin bulud çalmana əlvan naxışlar tikir.

Bizi günəş qovurur, düzü qaraldır duman,

Əkin çəyirtkəyə yem; kəndi kafir odlayır —

Çəkmirsən, ey Çatırdağ, sənsə bu qayğıları.

Göylə yerin dilmancı, — sən öz ayaqlarına,
Sərərək şimşəkləri, tayfalarıı, xalqları,

Eşidirsən təkcə nə nazil olsa Tanrıdan».

 

Ruscadan tərcümə

04-05.04. 2019, Samara

QEYD: Şeirin polyakca orijinalı (1826) Adam Midskeviçə məxsusdur.

Мирза говорит:

«Трепещет мусульман, стопы твои лобзая.
На крымском корабле ты — мачта, Чатырдаг!
О мира минарет! Гор грозный падишах!
Над скалами земли до туч главу вздымая,
Как сильный Гавриил перед чертогом рая,
Воссел недвижно ты в небесных воротах.
Дремучий лес — твой плащ, а молньи сеют страх,
Твою чалму из туч парчою расшивая.
Нас солнце пепелит; туманом дол мрачим;
Жрет саранча посев; гяур сжигает домы, —
Тебе, о Чатырдаг, волненья незнакомы.
Меж небом и землей толмач, — к стопам своим
Повергнув племена, народы, земли, громы,
Ты внемлешь только то, что Бог глаголет им.»

SAŞA ÇORNI. İKİ MÜLAHİZƏ

Saşa_Çornı

Саша Черный

Два толка

 

Bəziləri hay salır: “Nə forma! Boş şeydi bu!”

Peyin horrası əgər tökülsə büllur qaba

Büllurda nə ləyaqət, nə dəyər qalar daha.

 

 

 

Var etiraz edənlər buna: “Ağııllı olun!

Siz gecə güvəcinə gözəl şərab da töksəz,
Dilinə vurmaz onu abırlı sayılan şəxs.

 

 

 

Əfsus! Mübahisəni həll edə bilməz onlar.

Hərçənd gözəl şərabı büllura təkmək olar…

 

Ruscadan tərcümə

01-02. 04. 2019, Samara

 

 

Два толка

Одни кричат: «Что форма? Пустяки!

 Когда в хрусталь налить навозной жижи –

Не станет ли хрусталь безмерно ниже?» Читать далее

RADYARD KİPLİNQ.  AĞ ADAMIN YÜKÜ

Rudyard_Kipling

The White Man’s Burden

Birləşmiş Ştatlar və Filippin

 

Götür Ağ adamın ağır yükünü

Yığ oğullarını, yolla qürbətə,
Getsinlər ən nəcib törəmələrin,
Əsirin olana  çətin xidmətə;

Zirehli, silahlı yol gedər onlar,
Ürkək, həm də vəhşi xalqa çatınca.

Sənə təzə əsir düşən adamlar
Yarı uşaqdılar, yarı da şeytan.

 

 

Götür Ağ adamın ağır yükünü –

Səbirlə, əzmlə gərək dözəsən,
Terror hədəsinə məhəl qoymadan.

Və ləyaqət göstər hər bir halda sən;

Nitqini həm sadə, həm açıq elə

Yüz dəfə təkrarla, üzülsən necə.

Özgənin xeyrinə yönəlt səyini,

İşlə, başqası da yesə qazancı.

 

 

 

Götür Ağ adamın ağır yükünü
Barışın amansız və qanlı hərbi –

Aclığın qarnına tök boğazacan,

Çalış, kəs kökündən xəstəlikləri;

Məqsədə yetməyə az qalan zaman,
Yeni çağırışlar durmadan axtar,

Ayıq ol, Tənbəllik, birə Mövhumat,
Bütün ümidini heçə çıxarar.

 

 

 

Götür Ağ adamın ağır yükünü –

Bu, kral həyatı deyil möhtəşəm

Daimi xidmətdir, ağır və həqir –

Bu nağıl hamıya məlum həmişə.

Girməzsən tikdiyin limanlara sən,
Çəkdiyin yollarla gedər özgələr,

Bütün həyatını sərf elə yarat,
İşinə ölümün bir gün ad verər.

 

 

Götür Ağ adamın ağır yükünü:

Bil ki, nə olacaq mükafatın da:

Qınar qayğısına qaıdığın səni,
Nifrət də duyarsam qoruduğundan –

Sənin can yandırıb bir vaxt işığa,
Çıxardıqlarının qəzəbli səsi:

“Niyə köləlikdən qopardın bizi,

Hanı sevdiyimiz Misir gecəsi?”

 

 

 

Götür Ağ adamın ağır yükünü —
Aza qane olub ancaq enmə sən —

Çalışma azadlıq şüarlarıyla
Öz zəifliyini pərdələyəsən;

Sənin harayınla, pıçıltınla da,

Qoyub getdiyinlə, əməllərinlə,
Bu dinib-danışmaz, qaraqabaq xalq,

Səni və Tanrını dəyərləndirər.

 

 

 

Götür Ağ adamın ağır yükünü –

Qaldı uşaqlıq tək uzaqda indi —

Şəninə söylənən səmimi tərif,

Asan qazanılan dəfnə çələngi.

Kişiliyə doğru gedəsən gərək,
Qədirsiz illərin yarıb layını

Qanın soyuq qalar, dolarsan ağla,

Sənə çağdaşların dəyər verəcək.

1899  

 

İngiliscədən tərcümə

02-04.04 2019, Samara

QEYD: Şeir Filippinin, Puerto-Rikonun və başqa İspaniya ərazilərinin ABŞ tərəfindən tutulmasıyla bağlı hadisələrin təsiriylə yazılıb

 

The White Man’s Burden

THE UNITED STATES AND THE PHILIPPINE ISLANDS

 

 

Take up the White man’s burden —

  Send forth the best ye breed —

Go bind your sons to exile

  To serve your captives’ need;

To wait in heavy harness

  On fluttered folk and wild —

Your new-caught, sullen peoples,

  Half devil and half child. Читать далее

  VLADİSLAV XODASEVİÇ. ANAMA

hodasevich

Матери

Ana! Heç olmasa sən məni dinlə: ağırdır,
Bu dünyada yaşamaq! Niyə məni doğurdun?

Ana! Bəlkə hər şeyi özüm məhv eləmişəm
Niyə bəs büytn həyat – şərabdır, oxdur, oddur?

Utanıram səninlə sevgidən danışmağa,

Deyəm qadından ötrü ağlayıram mən, ana!

Məyus qocalığını niyə qayğılandırım,

Kor, üsyankar, yalançı ruhun iztirabıyla!

Dəhşətdir açıb deyəm vecimə deyil mənim

O həyat dərsləri ki. sən mənə öyrədirdin,
Nə kitab sayıram mən, nə ibadət, nə nəğmə.

Hər şeyi unutmuşam, ana! Yox olmuş hər şey,

Şərabın xumarıyla qışqırıq qopararaq

Sərsəri tək gəzərkən itib getdi nə varsa.

İstəyirsən biləsən nə varsa mənə aid?

İstəyirsən – deyimmi? Mənə çox az şey gərək:

Onun öpüşlərini dada bilim yenə də

(İncə dodaqlarında kürən çalarlı allıq!)

Yenə səslənə biləm: “Ah, çarevna, çarevna!”

Və eşidə biləydim cavabında: “Ömürlük”

Mehriban ana! Yenə köhnə salopunu gey,

Çenstoxovskayadan mərhəmət dilə, yalvar,
Zavallı oğluna və

Qara bantlı qadına.

 

1910

Ruscadan tərcümə

31.03-01.04. 2019, Samara

 

Владислав Ходасевич

Матери

 

Мама! Хоть ты мне откликнись и выслушай: больно
Жить в этом мире! Зачем ты меня родила?
Мама! Быть может, всё сам погубил я навеки, —
Да, но за что же вся жизнь — как вино, как огонь, как стрела? 
Стыдно мне, стыдно с тобой говорить о любви,
Стыдно сказать, что я плачу о женщине, мама!
Больно тревожить твою безутешную старость
Мукой души ослепленной, мятежной и лживой! Читать далее