VAQİF BAYATLININ GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ: «S ÇEQO NAÇİNAYETSYA RODİNA…»

Vaqif_Bayatlı 3.jpg

“Qalxan və qılınc adlı sovet filmində” “Nədən başlanır vətən” mahnısı səslənir. Mahnı iki sovet yəhudisi – Veniamin Basner və Mixail Matusivski yazıblar. Vaqif Bayatlı da gözləməyəcək ki, gəlib yahidilər bizim üçün Vətən şeiri yazsınlar. Özü yazıb.

Şeir, yəvudilərdə olduğu kimi, suallarla başlayır.

“Tanrı sözü? Tanrı özü?”

Onu deyim ki, mən Vaqiflə taniş olanda o, vətəni Cəbrayıla on il idi getmirdi. Sonra da ermənilər alıb adını qoydular Crakan… Bununla işim yoxdur.

Vaqifin ritorik sualları çoxdur, yəhidi-zad işi deyil.

“Bütün kainat, bütün göyüzü, yerüzü?

Bütöv Azərbaycan? Türk dünyası, İslam dünyası?”

Belə başa düşürəm ki, Vaqin işləri düzələndən, yən yazıçılar ittifaqından ev alandan, BP-yə evlənəndən sonra Azərbaycanı birləşdirmək eşqinə düşüb, onun özünə qalsa, birləşdirib də. Bu, Nozdryovun dovşanı qovub dal ayaqlarından tutmağı kimi bir şeydir.

Dalı nə gələcək? Əlbəttə, Türk dünyası!

“Türk dünyası? İslam dünyası”?

Oturuub sayan ola, bizim həlləm-qəlləm, başıpozuq şairlərimizintutuquşu kimi  “türk dünyası, türk milləti” ifadələrini təkrarlamağıyla Azərbaycanda nə qədər ləzgi, nə qədər talış seperatçıya çevrilib. Belə şairlər gecələr arvadlarıyla ya oynaşlarıyla mazaqlaşanda, ləzgi, talış balaları səngərlərdə vuruşublar, ölüblər…

Suallar bitmir.

“Tanrıyla öyünən körpə su?”

Bayaq Tanrı özü vətən idi, indi “körpə su” vəətən oldu.

“Körpə su” nədir?

Heç nə!

Ancaq arxayıınam ki, nəinki, Vqifin nəinki bu şeirinə, hətta bu “körpə su” ifadəsinə dissertasiya yazıla bilər və həmin dissertasiya müəllifi “ədəbiyyat üzrə fəlsəfə doktoru” adını daşıya-daşıya qürürla gəzər. Azərbaycanda daşı atsan “ədəbiyyat üzrə fəlsəfə” doktoruna dəyər.

Heç fikir vermisiniz, milli alademiyada bir nəfər də rus yoxdur! Akademiyanı ruslar, yəhudilər yaradıblar..

Bu ayrı söhbətdir…

Hamını hamıya sevdirdiyini düşünən körpə dualar?”

Başa düşdünüz?

Belə hallarda ruslar deyirlər ki, bir stəkan araq gillətməmiş belə şeyləri başa düşmək olmaz. Ancaq tərslikdən mən içən deyiləm. Ayıq başla çox çətin oldu.

Yəni burda Vaqif Bayatlı (Crakanlı) “körpə duaları” vətənə bənzədir. “Körpə dualar” nə olan şeyir və onlar adi dualardan nə ilə fərqlənir. Başa düşə bilmədim.

Bez stakana ne razberyoşsya!

Bu hələ hamısı deyil. Körpə dualar nə olan şeydirsə, onlar düşünürlər! Dualar düşünürlər!

İndi Əkrəm Əylisli özünü öyür ki, belə redaktor olub, elə redaktor olub. Bax, belə cəfəngiyatı, şizofrenik sayıqlamaları həmin Əkrəm Əylisli şələ-şələ çap edirdi. Redaktorluq müəllifə vurllmaq deyil, redaktorluq odur ki, müəllifi çağırasan kabinetinə, deyəsən ki, qurumsaq, “məni başa sal ki, “körpə duaıar” nədir və onlar necə düşünürlər!

Mən hələ Vaqif Bayatlının səngərə, əsgərə müraciətlə yazdıqlarından uzun yazmaq istəmirəm. Onlar heç gülməli də deyil, onlar iyrəncdir

“Əsir torpaqları alıb durmasaq,

Heç bir Türkün gözü bağlana bilməz”.

“Türk” – böyük hərflə…

“Əsir torpaqları almasaq…”
A kişi, vətənin Cəbrayıl tutulandan gedib erməniyə uzaqdan bir daş ataydın… Ya qardaşların ataydı… Sən əsir arvadları qaytara bilmirsən, torpaqdan dəm vurursan. Nə “türk-türk” salmısan, sən bilirsən Qarabağda, ondan sonra nə qədər talış ölüb, nə qədər ləzgi ölüb. İki il qabaq ləzgi balasının meyidini beynəlxalq təşkilatlar vasitəsiylə aldılar…

Vallah, heç gülmıli olmadı. Adam oxuduqca tüpürmək istəyir…

Millətin poeziyası budursa, kül millətin başına…

15.01. 2019

Samara

Реклама

MƏNİM ŞEİRİM YUBANDI…

Mənim şeirim gecikdi,
Ha gözlədim, yubandı.

Gəlib ancaq yetişdi,

Saç-saqqal ağaranda.

 

 

Əlim qələm tutandan,
Yazdım, qafiyələdim.

Elə ki keçdi zaman,
Gördüm şeir deyildir…

 

 

Bəlkə bəyənər dedim,

Yazdım hər vurulanda,
Başdan aşanda dərdim,

Ürəyim qırılanda.

 

 

Duyğular soyuyanda,
Soyudum yazdığımdan.

Bir gün atıldı oda,

Canımı qızdırmayan,

 

 

Sevgi sovuşdu qəlbdən,
Yatdı canda sızıltı,
Qəfil, gözlənilmədən.

Əsil şeirim yazıldı.

 

 

Dostlardan aralanıb,

Dönəndə yalquzağa,

Əsil şeirim yaranıb,

Başladı yazılmağa.

 

 

Uzaqlarda qalanda,
Əziz və doğma yerlər,

Öz-özündən alındı,
Gəldi yaxşı şeirlər.

 

 

Nə mülküm, nə varisim,
Yazdığımdır olanım.

Gün gələr, gedəsiyəm,
Şeirlərdir qalanım.

 

 

Yaxşı şeirlər axdı

Gəldi ömrün  sönunda,

Çünki ölüm yaxındır,
Gəldi qorxmayım ondan…

 

14.01. 2019

Samara

BƏXTİYAR VAHABZADƏNİN GÜLMƏLİ “GÜLÜSTAN” POEMASI

GÜLÜSTAN.jpg

Məni İnternetdə Bəxtiyar Vahazadənin tənqidinə görə söyən heyvərələr mənə “Gülüstan” poemasını xatırladırlar: guya bu poemanı yazmaqla Bəxtiyar Vahabzadə bərabəri olmayan milli şücaət göstərib.

Məcburam ki, bu gülməli poema haqqında da yazam. Poema doğrudan da gülməlidir. Adına fikir verirsiniz? “Gülüstan”! Fars sözüdür “gül”(  گل) və stan. Yəni güllü-çiçəkli yer. Fars sözü! Burda təəccüblü heç nə yoxdur. Azərbyacanın şimalında olan xanlıqlar müstəqil dövlət yox, İran monarxiyasının vassalları olublar və öz aralarında daim çəkişiblər, daim Türkiyənin həmlələrinə məruz qalıblar, Rusiya tərəfinə meyllənəndə İran xanlıqarın ərazisinə qoşun yeridib və s.

1804-1813 –cü illərdə Rusiya ilə İran arasında gedən müharibələrdə Azərbaycan döyüşən tərəflərdən biri olmayıb, ola da bilməzdi, çünki o vaxt təbiətdə və tarixdə Azərbaycan dövləti yox idi. Müqavilə bağlanan vaxta qədər şimal xanlıqlarının əksəriyyəti Rusiya imperiyasının tərkibinə keçmişdi (Gəncə — 1804-cü ildə), müqavilə əslində çoxdan yaranmış vəziyyəti qeydə alırdı, 1812-ci ilin oktyabrında ağır məğlubiyyətdən sonra İran Azərbaycanın şimal hissəsindəki ərazilərdən əl çəkməyə məcbur olur: bu o deməkdir ki, şimali Azərbaycan o vaxta qədər beynəlxal hüqüq normalarına görə İran ərazisi olub, Azərbaycan isə beynəlxalq hüqüq subyekti kimi mövcud olmayıb.

Yəni “Azərbaycanı böldülər” iddiası ağ yalandır. Əslində Əslində Gülüstan, sonra Türkmənçay müqavilələri Şimali Azərbaycan ərazilərinin birləşdirir, feodal dağınqlığına son qoyulurdu. Bu müqavilələrdən sonra azərbaycanlıların vahid millət kimi inkişafı başlayır.

“Gülüstan” poemasını yazanda Bəxtiyar Vahabzadənin 35 yaşı olub, universitetdə sovet (!) ədəbiyyatını tədris edirdi, bunları gözəl bilməliydi. Və onu da bilməliydi ki, Gülüstan müqaviləsi olmasaydı, bəlkə də Şəkidə mal otarardı, çünki Azərbaycanda heç bir sovet ədəbiyyatı və heç bir universitet (cənubda Azərbaycan universiteti var?) olmayacaqdı.

İndiki Azərbaycanın əsası Rusiya imperiyasında qoyulub. SSRİ-də isə bitkin halda formalaşıb. Bunun üçün də biz Vlaıimir İliç Leninə minnətdar olmalıyıq. Çünki 1922-ci ildə SSRİ yaradılanda Stalin təkidlə muxtariyyə planını yeridirdi. Yəni milli ucqarlar Rusiyanın tərkibində muxtariyət kimi qalmalıydılar. Lenin bu planı rədd edir, hər milli ucqara müttəfiq respublika statusu – SSRİ tərkibindən çıxmaq hüququ ilə!- verilməsi təkfini irəli sürür. Yəni əslində Lenin bizə qurulu dövlət bağışlayır. Başqa xalqlar  kimi əsrlərlə mübarizə aparmadan, sərhədlər uğrunda dəryalarla qan tökmədən hazır dövlət alıb qoyuruq cibimizə. Biz Lenindən narazı ola bilərikmi? Hanı Leninin heykəlləri? Qaytarın qoyun yerinə! Bəxtiyar Vahabzadə özü Lenini sevib, ona poema yazıb, Heydər Əliyevin köməyi ilə SSRİ dövlət mükafatı alıb (5 000 r, bir “Volqa”nın pulu)… Yəni Bəxtiyar Vahabzadə həmişə bilib ki, çörəyi hardan çıxır. Gülüstan poeması isə gənclik lotuluğu olub. Hərçənd 35 yaşlı universitet müəlliminə lotuluq yaraşmaz…

İndi kim Gülüstan müqaviləsindən kim narazıdırsa, baxsın Cənubi Azərbaycana. 1812-ci ildə İran Rusiyaya qalib gəlsəydi, bizim şimal əraziləri həmişəlik keçərdi İrana. Biz İranın içində dövlət qura bilərdikmi? Yox! Cənubda otuz milyona yaxın azərbaycanlı var, onlar nəinki dövlət qura bilmirlər, hətta bir məktəb də aça bilmirlər…

Şimalda pis-yaxşı dövlətimiz var. Düzdür, parlamentimiz yoxdur, məhkəməmiz yoxdur, məmurlar oğrudurlar… Ancaq dövlət var, ruslar açan akademiya da var, ruslara yaradan kinostudiya da var, ruslar yaradan (Tuqanov!) teatr var… Məktəblərimiz var, mətbuatımız var. Televiziya da var, hərçənd gecə-gündüz yalan danışır…

Bəli, xalq aralı düşüb. Ancaq xalq həmişə birləşə bilər (buna tələsmək lazım deyil, 1990-cı ildə İran sərhədini dağıdanlar başıpozluq edib, İranı düşmənə çeviriblər). Ancaq Gülüstan müqaviləsi olmasaydı, biz Rusiya imperiyasının tərkibinə keçməsəydik, heç bir dövlət-zad olmayacaqdı…

Bunu azərbaycanca yazıram ki, ruslar oxumasınlar. İndi lazım deyil. Putindən sonra, Rusiyada demokratik rejim yarananda ruslarla oturub Gülüstan müqaviləsinin şərəfinə araq da vurmaq olar…

14.01. 2019

Samara

 

P.S. Poemanın bədii xüsusiyyətlərini ayrı yazıda təhlil etmək olar. Gülməli şeylər çoxdur.  Bir beyt:

“Necə ayırdınız dırnağı ətdən-
Ürəyi bədəndən, canı cəsəddən?”

Universitet professoru bilməyib ki, “cəsəd” ərəbcə ölü bədəndir…

X.X.

ANALAR CƏNNƏTİ

13 1 19

“Cənnət anaların ayağı altda”

Deyirik. İnanmaq buna çətindir.
Qadındır hər ana axı dünyada,

Öz ömür yolu var hər qadının da.

 

 

Cənnətdir deyirik yeri ananın.
Buna da inanmaq çətindir fəqət.

Bəs orda ananın balası hanı?

Baladan ayrısa, ona nə cənnət?

 

 

Sadə bir arvaddı mənim öz anam,

Ömrü uzun oldu, əzabı artıq.

Kimdi kamil olan, günahsız olan? —
Yəqin günaha da haçansa batıb.

 

 

Cənnət — kamillərin, günahsızların,

Saf doğulanların, saf ölənlərin.

Bəlkə də cənnətdən bir az aralı,
Yaxın həndəvərdir anamın yeri.

 

 

Dünyanın zülmündən dincələr orda,
Nə soyuq incidər, nə də ki yanğı.

Yeməyi-içməyi havadan udar,

Heç kimdən diləməz kömək və qayğı.

 

Bir vaxt qaldıraraq cəhənnəmimdən,

Məni gətirərlər görüşə bəlkə.

Nə anam danışar, dinərəm nə mən,
Ağlayar, əlini üzümə çəkər…

 

13.01. 19

Samara

POL  VERLEN. GREEN

verlain-19

Green 

 

Bax, yarpaqlar, budaqlar, çiçəklər və meyvələr,

Bu da ki, eşqinizlə döyünən ürəyimdir.

Gəlin qırmayın onu iki zərif ağ əllə,

Necə həqir olsa da, hədiyyəmə baxın bir.

 

Şehə başdan ayağa bürünmüşəm gəlincə,

Alnımda dönür buza indi səhər yelindən.

Düşüb ayağınıza, izn verin, dincəlim,

Anıb şirin anları qüssəmi dağıdım mən.

 
İndiyəncən sizin son alovlu busələrlə

Xumar başımı qoyum gül kimi sinənizə.

Məni qayğılandıran fırtına yatsın belə,
Yatım bir azca, çünki siz də dincəlirsiniz.

 

Fransızcadan tərcümə

Qeyd: şeirn adı orijinalda ingiliscədir. Green – yaşıl; gənc; təzə; çiçəklənən

10-11. 01. 2019

Samara

POL VERLEN. GÖYÇƏKMİ, ƏSMƏRMİSƏN?

verlain-19

Es-tu brune ou blonde ?

 

Göyçəkmi, əsmərmisən?

Gözlərin nə rəng? Qara?

Mavi ya?

İşıqlı dərinliyə onlarda vurğunam mən.
Dalğalanan, dağılan saçlarına heyranam.

 

Acısan ya şirinsən?

Bəs ürəyin? Mum kimi?

Ya kinli?

Fərqi nə, təbiətə minnətdaram yenə mən,

Ürəyin həm qalibim,  ürəyin həm hakimim.

 

Sadiqsən əhd pozan ya?
Yox önəmi elə bir.

Elədir?

Mətləbimə çatmağa həmişə inadlıyam,

Gözəlliyin ən ümdə istəyimin rəhnidir.

 

Fransızcadan tərcümə

09. 01. 2019

Samara

DALANDAR

DALANDAR.jpg

Yağmayıb belə bəlkə,
Bu yer-göy yaranandan.

Çatdırmır kürüməyə,

Daşımağa dalandar.

 

 

Pompey əsgəri kimi,

Çalışır cavan özbək.

Təbii fəlakəti,
Dəf eləyir təkbətək.

 

 

Qar altda çıxış-giriş,

Maşınları qar basır.

Dayanar gediş-gəliş,
Özbək kürək çalmasa.

 

 

Dalandar özü çoxdan,
Başdan ayağa qardır,
Qarı kürüyüb atan,
Sanki qaradamıdır.

 

 

Bit bazarından alıb —
Əyni-başı pis deyil.

İki gözləri qalıb,

Açıqda… sulu, qıyıq…

 

 

Bəlkə əndicanlıdır,
Bəlkə səmərqəndlidir.
Belə qarı dalandar,
Orda haçan görərdi.

 

 

Qastarbayter deyil ki,

Əsgərdir indi özbək.

Silahdır əlindəki,
İşləyir vuruşan tək.

 

 

Bir vaxt Napoleonu,
Yıxıb sürüyən bu qar,

Sarsıda bilməz onu –

Ondan çörək uman var!

 

 

Vurnuxur, düşünmədən,
Nədir bu, niyə yağır,

Mən kiməm və nədən,
Həyatım belə ağır…

10. 01. 2019

Samara

POL VERLEN.  ALLEQORİYA

verlain-19

        Allégorie

Rəngsiz, can usandıran, ağır və müstəbid yay

İşgəncəyə tamaşa edən eycahan kral.

Səma sənin şərikin, ağ-qızıl alov yayar,
Və əsnər. Əməkçisə işi buraxıb yatar.

 

 

Torağay səhər çağı üzgün, nəğməsi dinmir,
Nə bulud var səmada, nə yel əsir; bir an da
Pozulmayır duruşu bu mavi ənginliyin,
Həndəvər hərəkətsiz, qulaq batır sükutdan.

 

 

Cırcırama qurbanı ağır bir xumarlığın,

İndi daha onların xırdadaş yatağına,
Axıtmır sularını yarı qurumuş bulaq.

 

 

Qığılçımlar havada titrəşir dayanmadan,

İşıq axınında da qabarma, çəlilmə var,
Sarı, qara arılar uçur o yan-bu yanda.

 Fransızcadan tərcümə

08.01. 2019

Samara

POL VERLN. HƏMİŞƏKİNDƏN DƏ KASIBAM İNDİ

verlain-19

Je suis plus pauvre que jamais

Həmişəkindən də kasıbam indi,
Və kasıb yox məmim tək,

Ancaq boynun mənim, ağ əllərin də.
Və səndəki sevişmək
Məharəti yoxdur özgə qadında,
Qayğısız  və açıqsan,
Həm gecə, həm gündüz danışığın da,
Lütfün də ürək açan.

 

Gözəl gözlərindir mənim sərvətim,
Fil dişindən yaranma,

Sinəndir, görəndə dayanmaq çətin,

İstəyin qabağına.

Doyan və dincələn ehtiraslarım,

Canlanar yenə orda.

Təzə nəvazişlər yenə araram,

Canımda artar od da.

 

 

Gözəl gözlərindir mənim sərvətim.
Fil dişindən yaranma,

Sinəndir, görəndə dayanmaq çətin,

İstəyin qabağına.

Doyan və dincələn ehtiraslarım,

Canlanar yenə orda.

Təzə nəvazişlər yenə araram,

Canımda artar od da.

 

 

Şübhəsiz ki, mənə yox məhəbbətin,

Səni sevdiyim qədər.

Saysızdır, bilirəm, həm xəyanətin,
Nə də ölçüyə gələr.

Mənsə qəm yemirəm, varlığındadır,

Çünki bütün həyatım.
Qanımı coşduran duyğularım da,
Sənin hökmünə tabe.

 

Fransızcadan tərcümə

06-07. 01. 2019

Samara

DƏNİZ

07 3.jpg

Uşaqkən bilmirdim yaxındır Xəzər,

Lap həndəvərdədir bu mavi dərya.

Dərə-təpəli yol kəsə gedilsə,
On beş kilometr ola-olmaya.

 

 

Küləyi tanıyıb “Xəzri” desək də,
Bəlkə bilən yoxdu əsir dənizdən.

Ay özü dənizdən yaxındı kəndə,

Hər axşam baxırdı göyün üzündən.

 

Kürlə əlləşirdi bizim camaat, adamlar,
Çörəyimiz onda, suyumuz onda,

O taya bu kiçik çayı adlayan,
Aşırdı həddini dünyamızın da.

 

 

Kənd camaatı dəniz xalqı deyildi,
Gəmilər qayıra, dalğalar aşa,

Balaca bir çayın girinci idi,

Gah qorxur quruyar, gah qorxur daşar.

 

 

On beş kilometr aralı bizdən,
Mavi dəniz vardı fırtına dolu.

Kəndi qorxudurdu Xəzri özü də,

Xəzri əsən zaman Kür də qorxulu…

 

 

Çay adamlarıydıq, həqir, çəkingən,
Yoxdu iddiamız böyük işlərə.

Yaxın dəniz kimi duyurduq hərdən,
Öz içimizdəki keşməkeşləri.

 

07. 01. 2019

Samara