ALEKSANDR PUŞKİN “NƏ OLUB, A QARDAŞ, NƏDİR, DE, DƏRDİN…”

ПУШКИН

Nə olub, a qardaş, nədir, de, dərdin,
Küfr deyənlər tək kül kimi rəngin.

Göyə millənibdir başında tüklər,
Gizlətmə, bir hasar dalında bəlkə,

Səni bir xanımla yaxalayıblar,
Ya bəlkə gözətçi səni oğruya,
Bənzədib, ağacla dalınca düşüb,

Tanrı qəzəbinə gələrək ya da,
Qəfildən sağalmaz azara düşüb,

Bəlkə başlamısan şeir yazmağa?

1825

Ruscadan tərcümə

17.10. 2019, Samara

 

Что с тобой, скажи мне, братец…

 

Что с тобой, скажи мне, братец.
Бледен ты, как святотатец,
Волоса стоят горой!
Или с девой молодой
Пойман был ты у забора,
И, приняв тебя за вора,
Сторож гнался за тобой,
Иль смущен ты привиденьем,
Иль за тяжкие грехи,
Мучась диким вдохновеньем,
Сочиняешь ты стихи?

Реклама

«SUSUR TANRI DA…»

                    Salmanın xatirəsinə

 

“Beş”lə öyrəndiyin, “beş”lə yazdığın,

Kirillə yazılıb xırda başdaşın.

Silinər, yazının qalmaz izi də,
Kirili bilənlər tükənməmişdən.

 

 

 

Doğumdan ölümə gedən illərin,
Sayı sadə hesab məsələsidir.

Çıxırsan —  nə qalır? Səkkiz eləmir!

Çaşdıran, sarsıdan burda bəs nədir?

 

 

 

Yoxdur elə elm, elə fəlsəfə,

Uşaq ölümünü  yoza, anlada.

Tanrıdan cavabı umub hər dəfə,
Ona üz tuturiuq. Susur Tanrı da…

 

16. 10. 2019, Samara

ALEKSANDR PUŞKİN. DOSTLARIMA

ПУШКИН

Düşmənlərim, hələ danışmıran mən,

Sönüb qəzəbim də deyəsən indi.

Ancaq hər an gözüm üstünüzdədir.

Seçərəm haçansa kimisə sizdən:

İti caynaqlarım batar köksünə,
Cumaram amansız, gözləilmədən.
Necə ki, şığıyar göyün üzündən,

Toyuğun və qazın qırğı üstünə.

1825
ruscadan tərcümə

12.10. 2019, Samara

 

Приятелям

 

Враги мои, покамест я ни слова..,
И, кажется, мой быстрый гнев угас;
Но из виду не выпускаю вас
И выберу когда-нибудь любого:
Не избежит пронзительных когтей,
Как налечу нежданный, беспощадный.
Так в облаках кружится ястреб жадный
И сторожит индеек и гусей.

1825 г.

ŞƏKİL

1983 MOSKVA

Salyan, 1960-cı illər

 

Hərdən, iki ildə bəlkə bir dəfə,
Kənddə baş verərdi böyük hadisə.

Salyana gedirdik şəkil çəkdirək,
Həmişə bayramdı o vaxt şəkilsə.

 

 

 

Uzaqda əsgərlik çəkən qardaşın,
Şəkil istəyirdi qəribsəyərək.

Ya məktəbdə yaxşı gedirsə işin,
Şəklin vurulaydı lövhəyə gərək.

 

 

 

Axşamdan başımız sabunlanırdı,
Abra salınırdı nimdaş əyin də.

Gecə ilə dönür, hey uzanırdı,
Gözlərimiz elə pəncərədəydi.

 

 

 

Səbir tükənirdi keçincə Kürü,

Elə bil aşırdı  kolaz dənizi.

Alabaş avtobus yolda sürünür,
Ancaq çatdırırdı Salyana bizi.

 

 

 

Atelyeyə girib qayğılanırdıq.
Pərdələr asılıb, yerdə xalça var.

Dumandan süzülən işıq yanırdı,

Dayınıb ortada hazır aparat.

 

 

 

Keçib otururduq, əsir əl-ayaq,
Sinədən mühərrik səsi ucalır.

Şəkilçəkən usta yaxınlaşaraq,

Başını laxladıb  yerinə salır.

 

 

 

Boynunu gah sağa, sola gah burur,

Çəkilib gözünün içinə baxır.

Əlləri üstündə az qala durur,

Birdən çırtma çalır, otaqdan çıxır.

 

 

Qayıdıb başına atır örtüyü,
Silaha bənzəyir indi üçayaq.

Elə bil indicə çəkib tətiyi,

Fotoqraf sinənə güllə sancacaq.

 

 

“Qırpma gözlərini! — əmr edir usta,

Birdən ürəyinin kəsilir səsi.

Şaqqıltı…Alışma… Sən daha yoxsan,
Lentə düşüb qaldı xatirən, əksin…

 

 

 

Sonra kimin yolu Salyana düşsə,
Alıb gətirirdi şəklini kəndə.

Baxırdın – həm sənsən, deyilsən həm sən,

Əsərdin, müəllif  — şəkilçəkəndi.

 

 

 

Sanki vuruluruq çəkilən zaman,
Sinəni qurğuşun deşir elə bil.

Hər anda yaşayır, ölürük hər an,
Yaslı xatirədir çəkilən şəkil…

 

 

10-11. 10. 2019

Samara

ALEKSANDR PUŞKİN. NASİR VƏ ŞAİR

ПУШКИН

Nasir, əlləşirsən nə üstündə sən?

Mənə bir fikir de ağlına gələn:

Onu uc tərəfdən itilərəm mən,

Qanad bənd elərəm qafiyələrdən,

Üzüyola oxu  kamana qoyub,
Çəkib qövs kimi əyərəm onu.
Gözümü qıyaram, ataram gedər,
Kim bizə düşmənsə, çatıb məhv edər.

 

Ruscadan tərcümə

09.10. 19, Samara

 ПРОЗАИК И ПОЭТ

О чем, прозаик, ты хлопочешь?
Давай мне мысль какую хочешь:
Ее с конца я завострю,
Летучей рифмой оперю,
Взложу на тетиву тугую,
Послушный лук согну в дугу.
А там пошлю наудалую,
И горе нашему врагу!

1825 г.

ALEKSANDR PUŞKİN. ONUNCU ƏMR

ПУШКИН

Tanrım, mənə sənin belədir əmrin:
Çəkim gözlərimi özgə malından;

Ancaq coşur axı  damarımda qan.

İncə duyğularla bacarmaq çətin.

İstəmərəm dostum məndən inciyə,

Onun torpağına tamah salmıram,

Onun öküznü arzulamıram,

Baxıram gözücu, sakit hər şeyə.

Olsun malı, evi, qulları, nə qəm,

Mənə bu nemətlər eləməz əsər.

Bir məsələ var ki, kənizi əgər,
Qəşəngsə…İlahi, zəif bəndəyəm!

Əgər ətli-canı mələk kimisə,
Onun rəfiqəsi,  onda neyləmək?

Günah saymayasan, ilahi, gərək,

Dost səadətinə həsədimi sən.

Öz istəklərinə əmr eləyən kim?

Kim əbəs səylərə kölədir axı?

Necə sevməyəsən lütfkarları?

Cənnət nemətini kim istəmir ki?

Baxır, üzülürəm, yanır içərim,
Hörmətim var ciddi borca da ancaq.

Qorxuram istəyin gedəm dalınca,

Susuram… xəlvətdə əzab çəkirəm.

1821

Ruscadan tərcümə

08.10. 2019, Samara

 

 Десятая заповедь

 

Добра чужого не желать
Ты, боже, мне повелеваешь;
Но меру сил моих ты знаешь —
Мне ль нежным чувством управлять?.
Обидеть друга не желаю,
И не хочу его села,
Не нужно мне его вола,
На всё спокойно я взираю:
Ни дом его, ни скот, ни раб,
Не лестна мне вся благостыня.
Но ежели его рабыня
Прелестна… Господи! я слаб!
И ежели его подруга
Мила, как ангел во плоти,—
О боже праведный! прости
Мне зависть ко блаженству друга.
Кто сердцем мог повелевать?
Кто раб усилий бесполезных?
Как можно не любить любезных?
Как райских благ не пожелать?

Смотрю, томлюся и вздыхаю,
Но строгий долг умею чтить,
Страшусь желаньям сердца льстить,
Молчу… и втайне я страдаю.

1821 г.

ÖLÜSOYAN VÜSAL AĞAYEVƏ: MƏN SAĞAM…

Oktyabrın 7-də Bakıdan bir nəfər mənə Facebook-da dostluq göndərdi. Təklifini qəbul edən kimi keçən əsrin 70-ci illərində yazdığım bir şeirin mətnini göndərib soruşdu ki, bu yazı mənə tanışdırmı. Yazdım ki, şeir mənimdir, elə yazıldığı vaxtlar Salyanın “Qələbə” qəzeytində çap olunub, 2013-cü ildən İnternetdəki bloquma qoymuşam.

Bundan sonra maraqlanıb həmin şeirin İnternet həyatını öyrənmək istədim. Və gördüm ki, Vüsal Ağayev adlı bir adam onu Bakıda çıxan “Yurd” adlı ədəbi-bədii jurnalın sentyabrda çıxmış səhifəsində öz adına çap etdirib. (“Titrəyə-titrəyə sıxdım əlini…”) Bunu Vüsal Ağayevin FD-dakı səhifəsində gördüm. Vüsal Ağayev şerlərinin çıxması barədə dostlarına car çıkib və jurnalın “öz şerirləri” gedən səhifəsinin skrinşotunu da qoyub. Skrinşot keyfiyyətsiz və solğun olduğundan mətnlər oxunmur, ancaq iki şeirimi görə bildim, biri elə bu “Görüş” şeiri, biri də “Oğlan məktub alıb” şeiri. Qalan şeirlərin mənim olub-olmadığını deyə bilmərəm, gərək jurnalı görəm.

AĞAYEV 2 PROFİL

İnterneti bir az da axtarandan sonra bildim ki, hələ bir il əvvəl Vüsal Ağayev “Görüş” şeirinə klip çəkdirib və “Super şeir” kimi öz adından youtube-da yerləşdirib.

AĞAYEV 1

Mən söz düşəndə deyirəm ki, yaxşı saydlğım şeirlərimi qırx yaşına yaxın və ondan sonra yazmışam. 70-ci illərdə yazdığım şeirlərə elə əhəmiyyət vermirəm və yəqin kitab nəşr etdirmək imkanım olsaydı, o şeirləri heç salmazdım da. Ancaq o şeirlər mənimdir. Onlara yiyə çıxan “insanın” nə qədər əxlaqsız, nə qədər rəzil olduğunu təsəvvür etməyə mənim fantaziyam çatmır…

İlk gənclikdə yazdığım şeirlərin çoxu, o cümlədən Vüsal Ağayein oğurladığı yazılar Salyanın “Qələbə” qəzetində çap olunub, o vaxtlar şəhərdə “Kürün töhfəsi” adlı ədəbi birlik vardı, ayda bir dəfə üzvlərin şeirləri qəzetdə gedirdi. Həmin qəzetlər məndə də qalırdı, indi kənddəki ata evimiz uçmayıbsa, orda sarı portfeldə o qəzetləri tapmaq olar.

Deyirəm bəlkə Vüsal Ağayev məni ölmüş bilib kənddəki ata evimizi qarət edib? Yəni Vüsal Ağayevin ölüsoyan olduğuna şübhəm yoxdur. Ancaq mən ölməmişəm axı…

Öz şeirlərim bir yana, mən hələ son üç ildə bəlkə beş-altı kitablıq tərcümə eləmişəm – rus, ingilis, fransız dillərindən. Onlara Azərbaycanda heç bir maraq yoxdur. İndiyəcən bir adam çıxmayıb ortaya ki, deyə gəl bu tərcümələri çap eləyək, onlar bizim ədəbiyyatımıza gərək olar… Nədənsə öz şeirlərimi, hətta zəif şeirlərimi özgənin adıylasa çap edirlər. Buna mən nə deyim?

Mən Azərbaycandan 1981-ci ildə getmişəm. Dörd ildən çoxdur ki, orda olmamışam. Vətən necə dəyişib, nə qədər dəyişib, bilmirəm. Ancaq görürəm ki, əxlaq sarıdan ölkəm lap geriləyib…

Gəncliyində (özünü peyğəmbər elan edənə qədər) yaxşı ədəbiyyatçı olmuş Asif Əfəndiyev bir dəfə yazmışdı: “Dünyanı keçəlhəmzələr bürüyüblər…”

Düzdür. Ancaq dünyanı yox… Azərbaycanı…

Çox təəssüf.

 

Xeyrulla Xəyal

08.10. 2019, Samara

 

P.S.

MƏNİM ŞEİRİM YUBANDI…

 

Mənim şeirim gecikdi,
Ha gözlədim, yubandı.

Gəlib ancaq yetişdi,

Saç-saqqal ağaranda.

 

 

Əlim qələm tutandan,
Yazdım, qafiyələdim.

Elə ki keçdi zaman,
Gördüm şeir deyildir…

 

 

«Bəlkə bəyənər» dedim,

Yazdım hər vurulanda,
Başdan aşanda dərdim,

Ürəyim qırılanda.

 

 

Duyğular soyuyanda,
Soyudum yazdığımdan.

Bir gün atıldı oda,

Canımı qızdırmayan,

 

 

Sevgi sovuşdu qəlbdən,
Yatdı canda sızıltı,
Qəfil, gözlənilmədən.

Əsil şeirim yazıldı.

 

 

Dostlardan aralanıb,

Dönəndə yalquzağa,

Əsil şeirim yaranıb,

Başladı yazılmağa.

 

 

Uzaqlarda qalanda,
Əziz və doğma yerlər,

Öz-özündən alındı,
Gəldi yaxşı şeirlər.

 

 

Nə mülküm, nə varisim,
Yazdığımdır olanım.

Gün gələr, gedəsiyəm,
Şeirlərdir qalanım.

 

 

Yaxşı şeirlər axdı

Gəldi ömrün  sonunda,

Çünki ölüm yaxındır,
Gəldi qorxmayım ondan…

 

14.01. 2019

Samara

    ALEKSANDR PUŞKİN. İSTƏK

ПУШКИН

Ağlaram; göz yaşım məni ovudar,

Susaram; ucalmaz bir daha naləm.

Bürüyüb haçandan ürəyimi qəm,
Ruhuma  bu qəmdə acı nəşə var.

 

 

Uç, həyat yuxusu! Gözümdən uzaq!
Boş xəyal, çəkil get, toranda gizlən;

Eşqin əzabıyla  bəxtəvərəm mən,
Ölsəm də, sevərək ölüm qoy ancaq!

 

1824

Ruscadan tərcümə

07. 10. 2019, Samara

 

Желание

 

Я слезы лью; мне слезы утешенье;
И я молчу; не слышен ропот мой,
Моя душа, объятая тоской,
В ней горькое находит наслажденье.

 

 
О жизни сон! Лети, не жаль тебя,
Исчезни в тьме, пустое привиденье;
Мне дорого любви моей мученье,
Пускай умру, но пусть умру любя!

 

1825

 

ALEKSANDR PUŞKİN.  ÜZÜM

ПУШКИН

 

Fikrini çəkmərəm yaz ötən kimi,
Solmağa başlayan qızıl güllərin.

Mənə dağ döşündə tənəklərdəki,

Salxımlar da xoşdur, şirəli, şirin.

 

 

Yaşıl düzənimin bəzəyi gəlin,

Qızıl payızların sevinci, dadı.

Uzunsov və şəffaf gilələrinin,

İncə barmaqlara bənzəri vardır.

1824

Ruscadan tərcümə

05. 10. 2010, Samara

 

ВИНОГРАД

 

Не стану я жалеть о розах,
Увядших с лёгкою весной;
Мне мил и виноград на лозах,
В кистях созревший под горой,

 
Краса моей долины злачной,
Отрада осени златой,
Продолговатый и прозрачный,
Как персты девы молодой.

1824

«ALİ AĞACINDA BƏŞƏRİYƏTİN…»

TYÜTÇEV

Ali ağacında bəşəriyyətin,
Sən onun ən yaxşı yarpağı idin.

Təmiz şirəsilə tərbiyələndin,

Təmiz şüaları körpə tək əmdin!

 

 

Böyük ürəyinə onun hamıdan,

Həmahəng sən idin, nəğmən ucaydı.

Tufanla danışdın nəbi tək, ya da

Zərif  küləklərlə şən-şən oynadın.

 

 

Nə dəli küləklər, nə leysan idi,

Səni budağından ayıran, üzən.

Çoxundan yaşarı, həm də gözəldin,
Əklildən düşən tək düşdün özün sən.

Ruscadan tərcümə

02.10. 2019, Samara

QEYD: Şeir Götenin ölümüylə bağlı yazılıb

 

Памяти Гете

На древе человечества высоком

Ты лучшим был его листом,

Воспитанный его чистейшим соком,

Развит чистейшим солнечным лучом! Читать далее