SABİRƏ NƏZİRƏ: “BEOVULF”UN TƏZƏDƏN ÇEVRİLİB İNGİLİS DİLİNƏ QAYTARILMAĞI

Мар28

2

İ. Əliyev: Nə xəbər var təzə, görkəmli Anar?

            İndi bəs şanlı yazarlar nə yazar?

Anar: Yatmayır indi yazarlar gecələr,
           Həsr edir şəninizə hər biri bir ölməz əsər.

İ. Əliyev: Mövzu seçmək bacarırlar bu yazarlar, görünür,
            Təcili artıraram mən də təqaüdlərini.

            Bu xəbər çox gözəl, istəkli Anar,

            Ədəbiyyatda yeni hansı daha hadisə var?

Anar: Bəli, var, ali komandan, daha bir,
          Amma bu, hadisədən çox üzücü  faciədir…

İ. Əliyev: Nədir, o faciə, gizlətmə, oğul!

           Danış ətraflı bilim mən nə olub!

           Yoluxub bəlkə qəfil virusla,

           Fani dünyamızı tərk etdi Kamal Abdulla?
 

Anar: Yox, Kamal lap buğa tək sağlamdır,
           Mən deyən faciəsə hər cür ölümdən də ağır.          

          Ölkənin arxa çevirmiş biri rəhbərliyinə,
          Çevirib dastanı o, Azəribaycan dilinə.

İ. Əliyev: Hansı dastan?

Anar: İngilis dastanı məşhur “Beovulf”!

          Çevirb almadan icazə…ah… uf…

İ. Əliev: Kim çevirmiş? Nəçidir? Varmı onu bir tanıyan?

Anar: Yaşayır Rusiyada guya bu ünsür çoxdan.

İ. Əliyev: Ünsürün antimillisindənmi?

Anar: Xalisindən. Ötürür düşmənə vacib xəbəri,

         Satmaq istər təzədən erməniyə Kəlbəcəri.

İ. Əliyev: Sübutu varmı fəaliyyətinin?

Anar: Versək işgəncə deyər niyyətini.

İ. Əliyev: Adı haqqında məlumatlar var?

Anar: Adı Xeyrulla, təxəllüssə Xəyal.  

İ. Əliyev: Şübhə yox, antimillidir, bu, adından bilinir!

Anar: Çox fəsadlar törər, əlbəttə, görməsək tədbir.

İ. Əliyev: Boynuna ip keçirib heyvan tək,
                Ünsürü ölkəyə gərək gətirək.

Anar: Bəs nə olsun “Beovulf”?

İ. Əliyev: Ah, o dastan! Ah… uf…

                Bir sürü tərcüməçi tər axıdıb səy eləsin
                Tez çevirsinlər o dastanı yenə ingilisə!

28. 03. 2021, Samara

MEHMAN HÜSEYNOV: «ƏLİYEV QIZ QALASINI KEÇİRİB QUDASI QONÇARIN ADINA…»

Фев3

“Salam. Serialımın üçüncü hissəsini təqdim edirəm. Bu hissə sizi qarınağrısına… üzr istəyirəm, şoka salacaq. Mən, Mehman Hüseynov, sizə məlumat verirəm ki, İlham Əliyev Azərbaycana qarşı əsrin cinayətini törədib. Mehman öyrəndi ki, İlham Əliyev Azərbaycanın namusu və qeyrəti olan Qız qalasını qudası Qonçarın adına keçirib. Artıq Qız qalasının adı da dəyişdirilib, indi «Дівочий замок» adlanır xoxol dilində. Mənim öz mənbələrimdən aldığım məlumata görə, tezliklə müsəlmanları  Qız qalasına, yəni Divoçi zamka buraxmayacaqlar, ora girənin gərək boynunda xaç ola.

İlham Əliyev Qarabağın da yarısını verib qudasına ki, Qonçar donuz təsərrüfatı yaratsın. İlham Əliyev qudasıyla birləşib salo istehsal edəcək. Bildiyiniz ki, Ukrayna salosu dünyada burinci yeri tutur. Azərbaycanda neft tükənən kimi, Qonçarın köməyi ilə keçəcəyik donuzçuluğa, salo istehsal edib Avropaya satacağıq. Bəlkə İrana da satdıq, əgər o vaxtacan Xamanei devrilsə…

İndi sizə deyim Bəylər Əyyubovdan. İlham Əliyev Bəyləri tursiyinəcən soyundurub, nəyi varsa, verib Qonçara. Bütün qəssumlarını, könnəylərini, ayaqqabılarını. Qəssumlar Qonçara bir az gen olub, İlham Əliyev deyib darıxma, sənə elə kürü yedirdəcəyəm ki, bir ayın içində Bəylərinkindən də yekə quyruq bağlayacaqsan

Belə-belə işlər, dostlar. Deyə bilərsiniz ki, mən bunları necə öyrəndim. Bəziləri deyirlər ki, guya bunları mənə Ərəstun Oruclu deyir. Yalandır. Bunların hamısını şəxsən mən özüm axtarış aparıb üzə çıxarmışam. Qabaqda sizi hələ çoxlu şok ifşalar gözləyir. Bilirəm, hamınız məni bəyənirsisiniz, paylaşmağı da unutmayın. Qoy Qız qalasının, yəni Deviçi zamkın faciəsini bütün millət bilsin…»

Mİrzə ƏLİL

03. 02. 2026, Samara

SALEH BAĞIROVUN İFASINDA ŞEKSPİR YA SAMUİL MARŞAK?

Фев2

Dost mənə video göndərib: Saleh Bağırov adlı bir nəfər televiziya studiyasında Şekspirin 2-ci sonetini oxuyur. Dost soruşur: “Sənin tərcümən deyil ki?” Cavab verirəm ki, mənimki deyil. Şekspirin sonetlərini mən də çevirmişəm, ona görə maraqlanıb daha bir neçə dəfə də dinlədim.

“Qocalıq üstünə hücum çəkəndə

Vaxt da gül üzündə qazacaq səngər…

Fikir verin: 1-ci misrada “qocalıq”, 2-ci msrada “vaxt da”. Yəni elə bil ki, qocalıq vaxt deyil, uzağı müttəfiq qüvvələrdir. Şekspirdə “qocalıq” sözü yoxdur, “qırx qış” ifadəsi var:

 When forty winters shall besiege thy brow,

And dig deep trenches in thy beauty’s field…

Mənim tərcüməmdə:

Çöhrəni qırx qışın həmlələriylə,
Səngər tək qazılan qırışlar örtər.

Saleh Bağırov oxuyur:

Gözəlliyin tür tək ötüb-keçəndə

Üstünə baxıb diksinəcəklər

Birinci misradakı bir sözü başa düşmədim, bəlkə “tür deyil”, ayrı sözdür. Ancaq dördüncü misrada heca çatışmır, 11 əvəzinə ondur, bu, tərcüməçinin günahı deyil, ifaçı unudub.

Şekspirdə indiki parlaq geyimin cındıra dönəcəyi deyilir.

Thy youth’s proud livery so gazed on now

Will be a tottered weed of small worth held…

Mənim tərcüməmdə:

İndi öyündüyün şux geyimləri,

Dəyərsiz cındıra zaman döndərər.

Ən maraqlsı üçüncü dördlükdür.

Saleh Bağırovun ifasında:

Gül tək balaları göstərib bir-bir,

İftixarla desən bu gözəl gənclər,

Mənim gəncliyimdir, gözəlliyimdir,

Bax onda döyüşdı sənindir zəfər.

Belə çıxır ki, gənc qadının (əslində sonet kişiyə həsr edilib, kişiyə ünvanlanıb) bir dəstə uşağı var ya olmalıdır? Və «döyüş», «zəfər» şekpirlik deyil.

Şekspirdə:

How much more praise deserved thy beauty’s use,

If thou couldst answer, ‘This fair child of mine…

Yəni Şeikspirdə uşaq birdir.

Mənim tərcüməmdə:

Alqış qazanardın desəydin ancaq:

“Cavanlıq, gözəllik əmanıtini,

Heç də itirmədim. Bu gözəl uşaq,

Mənim hesabatım, həm bəraətim”.    

 

Niyə görə bir uşaq tərcümədə uşaq bağçasına çevrilir? Ona görə ki, sonet Şekspir orijinalından yox, Marşakın ruscaya tərcüməsindən çevrilib. Baxın Marşakın tərcüməsinə:

«Вы посмотрите на моих детей.

Моя былая свежесть в них жива,

В них оправданье старости моей».

Bu soneti Modest Çaykovski də (bəstəkarın qardaşı) ruscaya çevirib, onda da uşaq birdir, ancaq Çaykovski uşağın cinsini də göstərir: oğlan…

Soneti bitirən beyt də də orijinala uyğun deyil Şekspirdə sonetin ünvanladğı şəxsin övladının yox, öz qanı nəzərdə tutulur…

Təəssüf ki, Saleh Bağırov tərcümənin müəllifini elan etmədi. Onun ifasına çoxlu “bravo” deyən qadınlar da soruşmadılar.

Bəlkə Saleh Bağırov özü çevirib?

Samuil Marşakdan…

 

02. 02. 2026, Samara

 

UİLYAM ŞEKSPİR. 2-Cİ SONET

MÜSƏLMAN MİLLƏTLƏRİN SEÇİMİ: DİKTATURA, HƏRBİ DİKTATURA, İSLAM DİKTATURASI…

Фев1

İnternetdə müsavatçıların videosunu gördüm: Novxanıya gəlib Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin abidəsini ziyarət edirdilər. Partiyanın baş katibi (başqanı) İsa Qəmbər üzünü heykələ tutub çıxış edirdi Nə dediyini başa düşmədim, çünki baş katibin çıxışı zamanı yaxında əzan çəkilirdi və müəzzinin səsi Qəmbərin səsini batırırdı…

Bir köhnə rus sovet lətifəsi yadıma düşdü. Fəhlə işlədiyi zavoddan oğurluq çıxardığı detallardan arvadına tikiş maşını yığmaq istəyir. Ancaq nə qədər çalışır, cəhd edirsə, hər dəfə Kalaşnikov avtomatı alınır…

Əhalisinin əksəriyyəti ya çoxu müsəlman olan ölkədə bütün siyasi mübarizələrin və hətta ölkədaxili müharibələrin  nəticəsində diktatura yaranır. Ya adi (adi…) diktatura, ya hərbi diktarura ya da islam diktaturası. Siyasi İslam qanundankənar elan edilməyшncə bu belə olacaq və ayrı cür olmayacaq. Hansı ölkədə İslam nə qədər çoxdursa, demokratiya şansı o qədər azdır. Bu, aksiomdur. Demokratiya – qanunun alililiyidir, ölkənin ali qanunu Konstitusiyadır. Müsəlmanın qanunu Quranda yazılanlardır, cəmiyyətin hətta konsensus yolu ilə qəbul elədiyi qanunlar müsəlman üçün qanun deyil. Müsəlmanın qanunu min dörd yüz il əvvəl göydən gəlib və onun bir sözü də dəyişdirilə bilməz. İyirmi beş ya iyirmi yeddi ərəb ölkəsindən heç birində demokratik idarətetmə yoxdur və haçansa olacağına yalnız həddən artıq optimist ya sadəlövh insanlar ümid edlə bilərlər.

Müsəlman əhalili Türkiyədə də demokratik idarətmə şəxsi iradə və hətta zorakılıqla tətbiq olunub, indi sürətlə aşılanır və gec-tez tamamilə yerini avtoritarizmə verəcək. Atatürk əhalini xristianlaşdırsaydı, bu daha uğurlu və uzunömürlü proyekt olardı…

“Rəsulzadə o boyda dövlət yaratmışdı!” – bizimkilər deyirlər. Bu, gülməlidir. Nə boyda idi dövlət?  Sərhədlərinə nəzarət edirdimi? “O boyda” dövləti bir rus diviziyası necə yıxdı?

Rəsulzadə o cür parlament yaratmışdı” – bu iddia da birinci kimi gülməlidir. O cür – yəni nə cür? Azərbaycanda ümummilli seçkilər keçirilmişdi? Bakıdan əlli-altmış kilometr uzaqda o parlamentin və ümumiyyərlə, Bakıda “demokratik” dövlətin olduğunu bilən var idi?

O dövlət yaşarı deyildi, çünki xalqın o dövlətdən xəbəri yox idi, o dövləti heç vaxt arzulamamış, uğrunda mübarizə aparmamışdı. Bolşeviklər çar yıxılana qədər ən azı iyirmi-otuz il xalq içərisində, o cümlədən Bakıda  ciddi işləmişdilər, ona görə bolşeviklərə rəğbətlilər çox idi. Rəsulzadənin parlamentinə yığılanlar haçan xalqla işləmişdilər? Dövlətin yaranmağı təsadüfən oldu, Rusiya imperiyası çökdü, Leninin başı bir müddət qarışdı vətəndaş müharibəsinə, gürcülər, ermənilər qabağa düşdülər, bizimkilər bir növ fakt qarşısında qaldılar…

Nə çox hörmətli Rəsulzadənin “qurduğu dövlət” , nə o şərti parlament yaşarı idi, gec-tez yıxılacaqdı. Hərbi diktatura ehtimalı zəifdir, hərbi elita yox idi. Çox güman ki, hakimiyyəti ən mütəşəkkil zümrə olan islamçılar ələ alardılar. Yəni alıb İrana təhvil verərdilər…

Əlbəttə, Rəsulzadənin böyük şəxsiyyət olduğu şübhəsizdir. Bu, azsa, yenə tərifləyə bilərəm…

İndi öz-özümə fikirləşdim ki, birdən Rəsulzadənin abidəsi dil açıb danışaydı və İsa Qəmbərdən soruşaydı: “İsa müəllim, neçə ildir baş katibsən?” “Qırx ilə yaxındır.” “Yəqin yorulmusan” “Bir qram da yorulmamışam. Məmmədəmin bəy, indi ömür uzanıb, baxın Ronalduya, yaşı qırxı keçib, amma deyərsən on beş yaşı var. Mən də elə…”

 

01.02. 2026, Samara

XORUZ VƏ MİRVARİ DƏNƏSİ

Янв30

(Lafonten və Krılov)

Peyin qalağında eşələnəndə,
Mirvari dənəsi tapdı bir xoruz.

Dedi: mənim bəxtim gətirmir nədən,
Bu dənəni versən yeməz heç donuz.

 +

Dimdiyimə darı dənəsi əgər,
Keçsəydi, min dəfə yaxşı olardı.

Udardım, o da tez mədəmə gedər,
Dilimdə dənənin dadı qalardı.

 +

Bunun qiyməti nə, niyə sevilir?”

Cahil də belədir elə həyatda:

Elə ki, bir şeyi anlaya bilmir,

Deyir ki, boş şeydir, cəfəngiyatdır.

 

30. 01. 2026, Samara

-MAGİSTR ŞİRALI BƏDƏLOV! — MƏN…

Янв30

Nə qəşəng geyimin var! — 

Yəqin həm də istidir.

İli yeyin yola ver,
Salamat gəl, magistr!

30.01. 2026, Samara

DİOGEN VƏ BÖYÜK ALEKSANDR

Янв29

Böyük Aleksandr gözlədi yəqin

Onun görüşünə gələr Diogen. 

Amma Diogensə kefində idi,

Uzanıb özünü günə verirdi.
Təəccüb edərək xeyli bu işə,
Aleksandr özü getdi görüşə.

Yaxın gəlib dedi: Böyük çaram mən.

Filosof: Mən isə it Diogenəm.

— Niyə it deyirlər adamlar sənə?

— Quyruq bulayıram yemək verənə.

Hürürəm, kim heç nə verməsə əgər,

Dişlərəm, pis haçan rastıma gələr.

— Diogen, bəs məndən qorxursanmı sən?

— De əvvəl: xeyrirsən sən ya da şərsən?

-Əlbəttə, xeyirəm, buna şübhə var?

— Eləsə, xeyirdən kim axı qorxar?

— Mən Aleksandram, mən cahangirəm,
Nə istəyin var, de, icra edərəm.

— Bircə istəyim var: yana çəkil sən,
Günün qabağını çünki kəsmisən.

 

29. 01. 2026, Samara

DİOGEN VƏ ARİSTİP

Янв28

Aristip tirana yaltaqlığıyla,

Zəngin yaşayırdı, dəbdəbəli həm.

Diogen də adam içində elə,

“Çar iti” deyirdi onu görən dəm.

 +

Bir də Aristip gördü Diogen

Mərci təmizləyir. Və ona dedi:
“Öyrənsəydin çara tərif deməyi,
Mərcidən yaxşı şey yeyərdin indi”.

 +

Aristip tərəfə baxıb Diogen,

Söylədi: “Sən isə özünü əgər

Öyrədə bilsəydin mərci yeməyə

Yaltaqlıq etməzdin çara bu qədər”.

 

 28. 01. 2026, Samara

XƏSİS

Янв27

                               (Ezopdan)

Bir kişi qiymətli nəyi var idi,

Satıb qızıl külçə aldı puluna.

Basdırdı külçəni divar dibində,

Hər gün çıxararaq baxırdı ona.

 +

Bir dəfə qızılı çıxaran zaman,
Gördü təsadüfən onu bir nəfər.

Güddü xəsis evdən gedəcək haçan,
Çıxarsın qızılı gələnə qədər.

 +

Külçəni apardı oğru beləcə,
Qayıdıb tapmadı xəsis sərvəti.

Boş deşiyə baxıb ağladı qoca,

Yoxdu həyatının daha ləzzəti.

 +

Onun bu halınıı görüb bir insan,
Dedi: bir daş basdır deşiyə yaxşı,

Fərqi yox, külçəyə  ya daşa baxsan,

Sən ki, xərcləmirdin qızılı  axı…

 

27. 01. 2026, Samara

MEHMAN, AUDİTORİYAN BƏLKƏ DƏ «MAL»DIR, ANCAQ SƏN FİKİRLƏŞƏN QƏDƏR YOX…

Янв27

…Dəniz sahili, hansı dəniz olduğunu demək çətindir. Gəzinti qayığına adamlar minirlər, onların arasında yalnız arxadan görünən tünd boz paltarlı kişi də var. Mehman Hüseynov iddia edir ki, bu kişi İlham Əliyevin oğlu Heydərdir, guya əsgərliyini qoyub qaçıb Fransaya, orda kef edirmiş.

Qayığa minən tünd boz paltarlı kişinin Heydər Əliyev olduğuna heç bir sübut yoxdur, video uzaqdan çəkilib, kişinin üzü görünmür, çəkilişin vaxtı, dəqiq yeri məlum deyil. Digər tərəfdən, əsgərlərin məzuniyyəti olur və Heydər Əliyev də məzuniyyət vaxtə Bakıda ya ayrı yerdə dənizdə istirahət edə bilərdi – yəni mən bunu Heydər Əliyevin vəkili kimi deyirəm, Mehman Əliyev qanunuçuluq uğrunda və qanunsuzluğa qarşı mübarizə aparırsa, öz işində və mübarizəsində qanunu rəhbər tutmalı deyilmi? Gözə kül üfürmək, auditoriyanın “mallığına” arxayın olub ona vəd edilmiş sensasiya əvəzinə rusların dediyi kimi “pşik” sırımaq mübarizlik deyil və əsl jurnalistika ilə heç bir əlaqəsi yoxdur.

Mehman Hüseynov “təhqiqatı”nın əsas hissəsini İlham Əliyevin gəlininin ifşasına həsr edib. Ancaq ifşa yoxdur, çünki Mehman Hüseynovun Alyona Əliyeva haqqında dediklərində heç bir fakt yoxdur. Sosial şəbəkələrdən götürülmüş və Alyona Əlieva məxsusluğu şübhə doğuran iki-üç fotonu göstərib deyir ki, xanım gecə-gündüz gecə klublarında olub. Gecə klubuna getmək, mən bilən, ayıb iş deyil. İndiki şəhərli gənclərin çoxu gecə klublarına gedir. Alyona Əliyeva niyə getməmliydi. Məsələ burasındadır ki, getməyinin də sübutu yoxdur. Mehman Əlieyevin əlində heç nə yoxdur. Səsinin yoğun yerinə salır, turp kimi qızarır, auditoriyaya Mehmanın (özü haqqında üçüncü şəxs kimi danışır) necə oğlan olduğunu tez-tez xatırladır.

Alyona Əliyevanın etnik mənsubiyyətinin ləkələyici fakt kimi qələmə verilməsi, mənə elə gəlir ki, özünü tərbiyəli sayan hər kəsi pərt eləməlidir. Qardaşı, özü Avropa ölkəsində yaşayan adama tayfaçılıq, irqçilik, millətçilik yaraşmaz. İndiki vaxtda məgər Ukrayna vətəndaşlığı  qürur mənbəyi olmalı deyil?

Mehman Hüseynova fövqəladə zərbə vurulub. Onun yatağına hökumət kamera qoyub. Ancaq özünü jurnalistikaya, siyasi mübarizəyə həsr edən adam zərbəni qarşılamağı bacarmalıdır. Qisas hissi Mehman Hüseynovun beynini dumanlandırıb. Acığını çıxmaq üçün hər vasitəyə əl atır. O cümlədən uydurmaya, qondarmaya, manipulyasiyaya – yəni Azərbaycanda polis, məhkəmə necə işləyirsə, Mehman da o cür işləyir. Azərbaycanda qondarma ittihamlar ağır hökmlərlə nəticələnir – gülməli deyil. Ancaq Mehman Hüseynovun həm peşakarlıq baxımından son dərəcə keyfiyyətsiz, heç bir fakta, sənədə əsaslanmayan “ifşa”ları onun özünü etibardan salar. Auditoriyanın xeyli hissəsi bəlkə doğrudan da maldır. Ancaq hamısı yox, Mehman Hüseynov, hamısı yox. Özünü ələ al…

 

X.X.

27. 01. 2026, Samara

KƏNDLİ VƏ İLAN

Янв26

          (EZOPDAN)

Vurdu bir kişinin oğlunu ilan,
Öldü yerindəcə zəhərdən oğlan.

Qəmindən başını itirdi ata,
Qisas niyyətiylə götürdü balta,

Gəzib həndəvəri tapdı  yuvanı,
Səbrlə oturub güddü ilanı.

Çıxdı yuvasından, nəhayət, ilan,
Çaldı dərdli ata baltanı o an.

Sıçrayıb zərvədən ilan yayındı,
Baltanın zərbəsi daşa dirəndi.

Kişi qorxaraq öz hərəkətindən,
Barış təklif etdi ilana birdən.

“Barışa bilərdik, —  söylədi ilan,

Arada olsaydı etibar, inam.

Sənə oğul qəbri, daşdakı çapıq

Mənə xatırladar qanlıbıçağıq”.

 

26. 01. 2026, Samara