ЕХАЛА МАМА ШВЕЙГОЛЬЦА В ТРОЛЛЕЙБУСЕ, И ТУТ ГРУЗИН…

Иосиф Бродский написал цикл стихотворений о своих одноклассниках и одноклассницах. Никого не пожалел, всех вывел на чистую воду…

Одно из стихотворений Иосиф Александрович посвятил Швейгольцу – имя не называется.

   «Здесь жил Швейгольц, зарезавший свою

     любовницу — из чистой показухи.

     Он произнес: «Теперь она в Раю»…»

Итак, в то время как его одноклассник мечтал о Нобелевской премии, Швейгольц зарезал свою любовницу. Теперь мать его, то есть Швейгольца, «…скитается по адвокатам». Вот она садится в троллейбус. «Троллейбус полн», — уточняет будущий лауреат нобелевки. И вдруг в этом битком набитом ленинградском троллейбусе «грузин кричит над ухом «Сулико».

Надо полагать, что прямо над ухом мамы Швейгольца.

Как ни силился, не смог представить себе, чтобы грузин в битком набитом троллейбусе кричал «Сулико».

Может, в троллейбусе был приемник и по нему передавалась грузинская песня?

Иосиф Александрович настаивает, что именно грузин-пассажир кричал над ухом мамы Швейгольца «Сулико»…

Эта музыкальная картина страшнее, чем рассказ о том, что Швейгольц зарезал свою любовницу…

Что-то грузины не «ндравились» Иосифу Александровичу…

Чуть позднее, в начале семидесятых, у него появился весьма серьезный повод не любить грузин.

Приехавшая в Москву на стажировку молодая итальянская красавица, к тому же графиня, решительно отказала Иосифу во взаимности. Иосиф, который, как один из персонажей Вуди Аллена, хотел переспать со всеми женщинами, сильно оскорбился и приревновал Мариолину де Дзулиани  к молодому философу Мамардашвили. Иосиф настолько возненавидел грузина, что в своем эссе его называет «армяшкой». То, что слово «армяшка» Бродский считал ругательным, несомненно…

К счастью, в то время Бродский про азербайджанцев ничего не знал. Даже молодых людей, торгующих цветами у Белорусского вокзала в Москве, презрительно называет грузинами…

03. 03. 2021, Самара

НОБЕЛЕВСКИЙ ЛАУРЕАТ О «СБРОДЕ», ПОЮЩЕМ «ТБИЛИСО»

«Шел Новый Год. Поддельная хвоя

свисала с пальм. Вдоль столиков кружился

грузинский сброд, поющий «Тбилисо»».

пишет Иосиф Александрович Бродский в 1968 году, еще будучи советским гражданином.

А если бы грузин написал «еврейский сброд»?

Этому грузину, думаю, запретили бы въезд во все цивилизованные страны, а МОССАД включил бы его в свой черный список, и, подослав в Грузию секретного агента, грохнул бы на смерть…

А евреи по сей день продолжали бы осуждать Грузию за нанесенное им тяжелое оскорбление…

«AZADLIQ» ADLANIR ƏN YEKƏ MEYDAN…

U LENİ. KİNO

“Azadlıq” adlanır ən yekə meydan,
Küçənin göyçəyi – “İstiqlaliyyət”.

Küçə adlarından, meydan adından,

Dadır dəyərləri ölkə və millət.

Yayır həndəvərə ətrini benzin.

Tərpənir maşınlar sıx sıralarla,

Yox sayı bahalı limuzinlərin.

Baxsan, dəbdəbəsi gözünü yorar.

Uşaqdır elə bil, boyu bir tikə,

Ayaqsız qayıdıb yaxın hərbdən,

Şığıyıb düşmənə şir kimi bəlkə,

Qırağa qısılıb indi yol gedən.

Keçib limuzinlər yanından gedir,
Yox ona boylanıb bir an göz dikən.

Əsgəri hay-haray, tıxac tərlədir,

Vəıziyyət ağırdır cəbhədəkindən…

Gedir limuzinlər, gedir axınla,
Müzəffər əsgəri qabaqlayaraq.

Dünən o, qabaqda qan axıdanda,

Bunlar çəkiliridi dala, daldaya…

01.03. 2021, Samara

HACIBABA HÜSEYNOV: ONDA JAN QABENDƏ, BERT LANKASTERDƏ OLAN KİŞİ GÖZƏLLİYİ VƏ MƏLAHƏTİ VARDI…

HACIBABA HÜSEYNOV

Hacıbaba Hüseynovu bir  dəfə yaxından gömüşəm. Keçən əsrin yetmişinci illərinin ortasında yay sessiyası vaxtı təsadüfən Yasamalda bir məhəllə toyunun yanından keçirdik. Küçədə yekə kənd toyxanası qurulmuşdu. Çox ertə idi. İçəridə adam az idi, çoxu da gənclər və uşaqlar: tum çırtlayan kim, dondurma soran kim…İş yaşında olan gənclərin üzləri  ya ağır əməkdən, ya anaşadan, ya qıt və keyfiyyətsis yeməkdən və ya bunlraın hamısından təbii rəngini itirmiş, bozarmışdı.Toy yəqin ki, kasıb toyu idi və yığılanlar da zəngin deyildilər. Ancaq burda bir nəfər oturuşu, baxışı, ədaları ilə rəiyyətini yoxlamağa çıxmış padşaha oxşayırdı.

Bu adam müğənni Hacıbaba Hüseynov idi. Yanında da Ağasələim Abdullayev. Tarzən də padşahın yanında əyana bənzəyirdi…

Hacıbaba Hüseynov elə şahanə oturmuşdu ki, elə ləyaqət göstərirdi ki, bu kasıb toyxanada yaranan əzəmətə böyük konsert salonları həsəd apara bilərdilər…

Hacıbaba Hüseynovda Jan Qabendə, Bert Lankasterd olan kişi gözəlliyi və məlahəti vardı. O da müxtəlif keşməkeşlər səbəbiylə sosial dibə ensə də, ləyaqətini saxlayan, qadınları bir anda məftun edən, onlarla qalant, şahanə rəftar edən və bu kübar rəftarla ən düşgün qadında belə şəxsi ləyaqət duyğusu oyadan nadir kişilərin rolunu oynaya bilərdi. Təəssüf ki, Azərbaycanda kinematoqraf yoxdur…

Azərbaycanda ssenarini prezidetən doyub-dolanmadan pul, ev istəyən Ramiz Rövşən yazır. Belə şərəfsiz adamın yaratdığı kişi surətində hardan ləyaqət olar?

Siz Hacıbaba Hüseynovun şəkillərinə baxın. Necə geyim zövqü varmış! Hələ sovet dövründə necə eleqant paltolar, plaşlar tapırmış! Şlyapa başında necə oturur!

Mən son vaxtlar Hacıbaba Hüseynovun yazılarına qulaq asıram, toyda yazılanlara da. Həmişə məni güldürən bəy tərifini də Hacıbaba Hüseynov elə şirin, elə ürəkdən oxuyur ki, gözlərimdən yaş axır…

Alim Qasımovun ifasında çox məziyyətlərin mənşəyi Hacıbaba Hüseynovun sənətindədir. Hacıbaba sənətə heçyerdən gəlib, yəni öz oxu üslubunu özü yaradıb, ondan əvvəlki müğənnilərin içində eləsi yoxdur ki, deyəsən Hacı ondan nəsə öyrənib. Ancaq Hacının məktəbi var. Alim Qasımov başqa olmaqla çoxlu tanınmış müğənni bu məktəbin şagirdidir.

Hacıbaba Hüseynov şeir vurğunu olub, əruzlu şeiri hamıdan yaxşı bilib, yəni sinədəftər olub, özü də yazıb. Düzdür, Hacının yazdığı şeirlər onun vokalı səviyyəsində deyil, ancaq indiki müğənnilər üçün Hacının poeziyaya münasibəti örnək olmalıdır.

Yasamal toyu yadımdan çıxmır. Hacı şahanə oturuşuyla gözümün qabağındadır. Yəqin Napoleon Lonqvudda sürgündə olarkən beləcə ləyaqətini saxlayırmış.

Xatirən önündə baş əyirəm, sənətkar!

Xeyrulla Xəyal

26.02. 2021

YERİN BOŞ GÖRÜNƏRSƏ…

U LENİ. KİNO

Müvəqqətidir insan,

Gedərsən, gedərəm mən.

Olmayıb, olmaz qalan,
Qurdla qiyamətəcən.

Çalışır hərə bir cür,
Qala, dura əbədi.

Uşaq ağacı cızır,
Əbədiləşsin adı.

Gedəndən nə qalacaq?
Pulu, dövləti, adı?

Ya vaxta bənddir ancaq —
Hamı unudulandı?

Sökülər, nə tikərik,
Yığdığımız dağılar.

Duman tək çəkilərik,

Yaddaşlardan, vaxtı var…

İtər sorağın, adın,
Yığsan da nə qədər sən.

Zəngin həyat yaşadın,
Yerin boş görünərsə…

26.02. 2021, Samara

ПРЕСТУПНИК, КАК И ПРЕЖДЕ, ОСТАЛСЯ НЕИЗВЕСТНЫМ: О ПЕРЕВОДЕ БЕОВУЛЬФА НА АЗЕРБАЙДЖАНСКИЙ

беовульф

В 2018 году в Баку отдельным изданием вышли сонеты Шекспира на азербайджанском языке с параллельными текстами. Перевел сонеты с английского я, а книгу издал на собственные средства мой родственник. С тех пор прошло почти три года, в Азербайджане нигде, даже одной строкой, нет информации об этом издании. В любой другой стране, ха исключением Туркмении, такого представить просто невозможно. В Туркмении возможно только потому, что там есть писатель более крупный, чем Шекспир, и этим писателем является Гурбангулы Бердымухаммедов! Тогда же, в самом начале 2018 года, по предложению одного известного в Азербайджане филолога я взялся за перевод англосаксонского эпоса Беовульф. В течение трех с половиной месяцев я завершил работу, в ходе которой я еще учил древний английский. По неизвестным мне причинам тот известный филолог, предположительно из-за отсутствия средств, древнюю поэму в моем переводе издал только недавно, в начале февраля. Если быть точным, о выходе книге мне было сообщено 4 февраля, то есть три недели назад. И вот в течение этих трех неделе в Азербайджане, где в той или иной форме существует тысячи средств массовой информации, только в одной газете было сообщение об этом издании. И это только потому, что в редакции той газете работают приятели того моего родственника, который издавал моего Шекспира и не смог продать и половину тиража, который составлял всего 200 экземпляров…

Может ли быть такое в любой другой стране, кроме Туркмении?  То есть выходит перевод на национальный язык уникального и статусного памятника и об этом дружно, судя по всему, по команде предпочитают не сообщать средства массовой информации. Я ничего не говорю о качестве перевода, так как я его автор. О качестве должны говорить другие – литераторы, переводчики, люди, знающие язык и текст оригинала. Но для подобного разговора надо, чтобы перевод читали. И как его читать, если о его существовании практически никто не знает?

Это обстоятельство, я должен заявить, характеризует не меня и не мою работу. Это обстоятельство характеризует государство, его отношение к культуре, то, что литература в Азербайджане – это принадлежащая определенному кругу людей сфера, куда вход посторонним воспрещен. Такой статусный текст имели бы право перевести только статусные люди, потом этот перевод в золотом с бриллиантовыми вкраплениями переплете доставили бы в Лондон целая делегация, состоящая из академиков, министров, дипломатов. Там устроили бы танцы-шманцы маленьких, больших и крупных лебедей…

Потом чартерными рейсами вновь и вновь…

Я испортил им праздник…

По правде говоря, я сам понимал, что такое статусное произведение достоин перевести только человек не просто статусный, но самый статусный. А самым статусным человеком в Азербайджане является президент Ильхам Алиев, владеющий к тому же английским языком. Но тут имеется одна проблема. Переводчик должен быть носителем языка, на который переводит. То есть владеть им как родным и как рабочим. К сожалению, у господина президента Алиева родной язык — русский. Азербайджанским владеет он как иностранным языком. Только по этой причине я осмелился приступить к этой исторической работе, совершенно не подумав, что совершаю преступление…

Да, я совершил практически преступление… И люди, против которых совершено преступление, предпочитают, чтобы мое имя осталось неизвестным…

У меня есть определенная надежда. И надежда только на наших дорогих, очень дорого нам обходящихся соседей. На армян. Теперь поясню.

Вдруг армяне, древний и культурный народ, отстав от Пашиняна, идиота и мерзавца, возьмутся дальше развивать свою культуру и переведут Беовульф на армянский. Конечно, в предисловии они обязательно напишут, что эпос первоначально создан древние армянами, но древние англичане поэму у них украли, перевели на свой древний язык, а армянский оригинал сожгли турки. Вот теперь наконец-то они обратно перевели то что изначально им принадлежало. И это первый перевод эпоса на всем Кавказе…

И тут Баку не выдержит и, как в случае с лавашем и долмой, заявит, что первый перевод на Кавказе сделан на азербайджанский язык. Армяне потребуют предъявить перевод. Баку, наступив к горлу собственной песне, один экземпляр предъявит. Тогда армяне потребуют, чтобы им предъявили и переводчика. Баку скажет, что эпос переведен без переводчика. Армяне очень удивятся и скажут, что такого не бывает. Баку скажет, что очень даже бывает. «Вот мы же воевали с вами не только без начальника Генштаба, да и вообще без Генштаба. Почему не можем перевести поэму без переводчика?» — заявит Баку армянам…

Да шут с переводчиком, то есть, со мной. Главное, чтобы книга увидела свет…

Хотя бы благодаря армянам….

Как человек, совершивший тяжкое преступление, я согласен, чтобы мое имя осталось неизвестным…

Хейрулла Хаял

24. 02. 2021, Самара

TƏPƏGÖZÜN APOLOGİYASI

2

Təpəgöz qolunu yaradan insan!

Əsirəm, aşiqəm istedadına!

Sənin əsərini oxusam haçan,
Yenə yaş axıtdım, ağladım yenə…

Getməsin heç kimin uzağa fikri,
Məni ayrı şeydir ağladan tamam.

Məni Təpəgözün törətdikləri,

Necə sarsıtsa da, yaş axıtmıram.

Elə ki, tək gözdən olur Təpəgöz,
Naləsi ucalır göyə elə ki,
O anda bəs deyil mənə iki göz,

Axıdam qan-yaşı, gedə sel kimi.

Təpəgəz boyunu yaradan düha!

Tanrı vergisiylə doğulan insan!

Qopur Təpəgözün elə ki, ahı,
Mənim ürəyimdən qanlı axır qan!

“Məni ala gözdən, yigit, ayırdın,

Səni tatlu candan ayıra Tanrı…

Göz dağı verməsin heç kimə Qadir…”

Bəlkə bir oxumuş, ya da ziyalı,
Tibbə, fəlsəfəyə baş vurar indi.

Qatilə, caniyə canıyananlıq,

Deyər Stokholm sindromudur.

Nə deyim…Bəlkə də… Oxuyun ancaq,

Bir də Təpəgözün monoloqunu.

Tanrı hüzuruna yaxınlaşınca,

Haçan, nə törədib, alır boynuna!

Baxın dünyamıza! Adamyeyənlər,

Görün nə qədərdir! Azmı ağladan
Qocanı, qarını? Görün nə qədər,
Xınalı gəlinin həyatı viran!

Nə maldan, nə puldan gözləri doyan,

Azmı həndəvərdə? Yad ömürlərə,
Qəsd edən, yetimə, kasıba qıyan,

Minləri qırdıran bircə əmrlə?

Qız-gəlin qarğışı, qarı qarğışı,
Birini tutubmu? Ya da haçansa,

Lap ölüm qabağı, axıdıb yaşı,
Üzr və mərhəmət diləyib hansı?

Talayır dünyanı ikigözlülər,
Nə sapsız qılınc var, Basat var nə də.

Dayanmaz, yaş axar, qan da tökülər,
Yenə yalnız gözün çıxan yerindən…

23.02. 2021, Samara

ƏSGƏR QƏBRİ

26 SENT 2019. 2

Çiçəklər döşənib məzarın üstə,

Bağçada bitəni, sünisi  vardır

Sünilər rəngini itirirsə də,

Dərlib gələnlər qaralmaqdadır.

Özü çiçək ömrü yaşamış oğlan,
Uyuyur altında  torpağın indi.

Yaşıl qələməydi, yıxılıb qalan,

Nə qalxan, nə də ki, bar gətirəndi…

Keçib zülm yolu anası gələr,

Çağırar, eşitməz bala səsini.
Bir əllə yaşını silər, bir əllə

Düzəldər güllərin səliqəsini.

Al çiçək, əlvan çiçək,
Qalıb qaralan çiçək.

Yarpağında göz yaşı,
Ləçəyində qan çiçək…

19.02. 2021, Samara

RAYNER MARİA RİLKE. QONŞUM TANRI…

rilke-rainer-maria (1).

Qonşum Tanrı, mən sənin qapını belə bərkdən,
Buna görə döyürəm gecədə neçə dəfə:

Səs gəlmir otağından, nəfəs duyulur  nə də,

Bilirəm onda təksən.

Bəlkə bir ehtiyacın var nəyəsə bu zaman,,

Bəlkə təşnə yandırır, yox dolu cam gətirən?

Həmişə ayaqdayam, bir him elə mənə sən,

Gələrəm yubanmadan.

Bizi bir-birimizdən ayırır nazik divar,

Axı ola bilər ki, hökmüylə təsadüfün,
Ya sənin, mənim ya da içimdən haray qopar
Çökər böyrü üstünə,

Divar səs çıxarmadan.

Sənin şəkillərindən qurulub yaradılan.

Və elə bil addılar önündə şəkillərin

Məndəki dərinliyə səni, Tanrı. Səni tanıdan,
İçimdəki bu işıq  alışarsa bir zaman,

Elə çərçivələrdə tükənər, çiliklənib.


Anbaan öləziyən duyğularımsa mənim,

Sərsəriydi və səndən düşüb aralı çoxdan.

1899

 almancadan tərcümə

15.02. 2021, Samara

Du, Nachbar Gott

Du, Nachbar Gott, wenn ich dich manches Mal
in langer Nacht mit hartem Klopfen störe, —
so ists, weil ich dich selten atmen höre
und weiß: Du bist allein im Saal.
Und wenn du etwas brauchst, ist keiner da,
um deinem Tasten einen Trank zu reichen:
ich horche immer. Gib ein kleines Zeichen.
Ich bin ganz nah.

Nur eine schmale Wand ist zwischen uns,
durch Zufall; denn es könnte sein:
ein Rufen deines oder meines Munds —
und sie bricht ein
ganz ohne Lärm und Laut.

Aus deinen Bildern ist sie aufgebaut.

Und deine Bilder stehn vor dir wie Namen.
Und wenn einmal in mir das Licht entbrennt,
mit welchem meine Tiefe dich erkennt,
vergeudet sichs als Glanz auf ihren Rahmen.

Und meine Sinne, welche schnell erlahmen,
sind ohne Heimat und von dir getrennt.

22.9.1899, Berlin-Schmargendorf

ƏJDAHANI YIXAN BEOVULF AZƏRBAYCANIN KORRUPSİNER MƏTBUAT VƏ ƏDƏBİYYAT BÜROKRATİYASI QARŞISINDA ACİZDİR…

беовульф

Kitabın çıxdığı iki həftəyə yaxındır, Azərbaycanda işləyən (danışan, yazan, göstərən) yüzlərlə mətbuat orqanlarının heç birində bir sətirlə də olsun bu barədə məlumat verilmir. Yəni total boykotdur. Kitabın çıxdığından xəbər çap etmiş yeganə qəzet “Yeniavaz”dır ki, bunu da yaxın bir adamım o qəzetin redaksiyasında işləyən dostları vasitəsiylə “təşkil edib”. Mən tərcüməni havayı eləmişəm, dörd aya yaxın vaxt ərzində hər gün beş saatdan yeddi saata qədər işləmişəm. Nəşrin xərcini professor Zərbəliyev çıkib. İndi mən məcburam ki, kiçik pensiyamdan pul ayırırb bu kitab haqqında məlumatı FACEBOOK-da “irəlilədim”.  Yəni Azərbaycandakı soydaşlarıma tanıdım. Mən bu məlumatı BBC-nin və Azadlıq radiosunun Azərbaycan radosuna göndərmişəm. Bu radioda işləyən soydaşlarımız, yəni bu mazafakerlər Britaniya və ABŞ vergiverənlərinin pulunu yeyirlər, Ancaq Britaniyanın milli-mədəni sərvəti olan dastanın Azərbaycan dilinə çevrildiyi haqqında “havayı” məlumat vermək istəmirlər.

Mənim üçün sirr deyil ki, Azərbaycanda soğana, banana, pomidora inhisar olduğu kimi ədəbiyyatda da inhisar var, ədəbiyyat Azərbaycanda bazardır və bu bazara ali sanksiyasız girmək olmaz. Dövlət, əslində «dövlət — bizik» deyən adamlar milli sərvətləri əllərinə keçirib istismar etdikləri kimi ədəbiyyata da, yəni bədii sözün deyilişinə, yazılışına tam nəzarət edirlər. Sovetdən, bolşeviklərdən irs qalan Yazışılar Birliyi tam fəaliyətdədir. Belə bir absurd orqanı hər hansı demokratik ölkədə təsəvvür etmək olmaz. Yəni ədəbiyyata rəhbərləri dövlət tərəfindən təyin edilən orqan rəhbərlik edir və indi bu orqanını başına ağlını itirməsə də bütün əxlaq normalarınıdan və prinsiplərindın yadırğamş 84 yaşlı Anar başçılıq edir. Yəni Anar ədəbiyyatın rəisidir. Siz Lev Tolstoyun, Dostoyevskinin, Folknerin, Kafkanın, Prustun, Odenin, Bodlerin üstündə rəis təsəvvür edirsiniz? Anarın yanında və rəhbərliyi altında yazıçı, azad söz sahibi ola bilməz, onun yanında və rəhbərliyi altında Rəşad Mıcid kimi dövlət pulunu yeyib yağlanan sıçovullar ola bilər. Yazıçılar Birliyinin içində və ətrafınbda olanlar isə dövlətdən atılan yala tamahlanan, daim ağa qapısında dilənən, pul, ev istəyən əqidəsiz qarfomanlardır. İndi bu Yazıçılar İttifaqına tabe olan yeganə Ədəbiyyat qəzeti kənar bir adamın gördüyü vacib bir iş barıdı məlumat verməyə cəsarət edərmi?

Həm də «Beovulf” kimi statuslu əsər gərək dövlət təmtərağıyla çevriləydi – bir milyon ayrılaydı, bunun çoxu ayrılan kimi ayıranlar tərəfindən yeyiləydi, sonra qalan pula 20-30 idam iki-üç il əlləşib “Şam şəhərində xeyli qoca bir kişi vardı” kimi yöndəmsiz bir şey ortaya çıxaraydılar və elə bu yöndəmsiz şeyi qoltuqlarına vurub həftə səkkiz mən doqquz xəzinə hesabına Londona uçaydılar…

Bu işi görməkdə məqsədimiz pul qazanmaq olmayıb, mən qırx ildir tərcümə ilə məşğulam, bir qəpik də qazanmamışam. Biz bu işin gərəkli və faydalı olacağını düşünüb onu gördük. Ancaq şüurlu şəkildə təşkil olunan boykot  məni xarakterizə eləmir, ölkəni xarakterizə edir, onun mədəniyyətinin, mədəniyyət siyasətinin barbarların əlində əsir olduğunu, insanlarımızda da mədəniyyət, maarifçilik eşqinin olmadığnı göstərir. Kavafisin “Barbarlar gəldilər” şeiri var, onu da tərcümə eləmişəm, bloqumdan oxuya bilərsiniz…

Məni bu işə sövq etmiş və tərcümənin başa gəlməsində çox zəhmət çəkmiş professor Həbib Zərbəliyev Azərbaycanın adlı-sanlı alimi və pedaqoqudur, Azərbaycan dilçiliyində yeni sahə yaradıb ki, bu da hər alimə nəsib olmur. Həbib Zərbəliyev səviyyəli rus alimi öz İnternet səhifəsində hansı island saqasının ilk dəfə rus dilində çap olunduğu barədə məlumat yerləşdirsə, bu postu yüzlərlə, minlərlə adam paylaşır – bu belədir, Mən Rusiyada yaşayıram və nə dediyimi bilirəm. Professor Zərbəliyev öz səhifəsində Beovulfun nəşr olunduğunu yazır, bu məlumatı bir nəfər də paylaşmır – nə tələbələri, nə pedaqoq, alim həmkarları. Çünki Azərbaycanda elmi mühitin adı elmidir, əslində ilanlar qaynaşan bir yerdir, hamı bir-birindən uğur yox, büdrəmə, gözləyir, hamı bir-birinə xəstəlik və ölüm arzulayır.

Mən Azərbaycan jurnalistikasının və ədəbi mühitin sovet dövrünü az-çox tanıyıram. Tanışın, dostun olmadan ya kimisə qonaq eləmədən iki sətirlik yazını heç yerdə çap etdirmək mümkün deyildi. 1979-cu ildə “Azərbaycan” jurnalında mənim resenziyam gedib – Elçinin tapşırığı ilə. 1981-ci ildə “Azərbaycan” jurnalında hekayəm çap olunub – Əkrəm Əylislinin göstərişi ilə, çünki nəsr şöbəsinin müdiri Mövlud Süleymanlı çoban iti kimi qapını kəsib mənim kimi kənardan gələnəri qapırdı. Mənim yazılarımın əslində dəstəyə ehtiyac yox idi. Kömək ona görə tələb olunurdu ki, redaksiyalarda əqidəsini bir qarın yeməyə satan şarlatanlar oturmuşdular. Mən yaxşı müəllif idim. Buna sübutum da var. 1984-cü ildə «Literaturnı Azerbaydjan» jurnalında mənm dissertasiyamdan bir fraqment çap olunmuşdu — yenə Elçinin köməyi ilə. Ancaq SSRİ-nin ən nufuzlu ədəbiyyatşünaslıq jurnalarından biri olan «Literaturnoye obozreniye»nin 1985-ci il oktyabr nömrəsində mənim yazıma yüksək qiymət verilmişdi. O jurnal çıxanda artıq mən Azərbaycandan birdəfəlik çıxmışdım və Kuybışevdə zavoda fəhlə düzəmişdim…

Yaxşı yadımdadır ki, jurnalistlər milisidən də pozğun idilər –çaya qonaq elə, nahar al… Otuz il keçib, nəsil dəyişməyib, heç nə dəyişməyib, korrupsiya, tamah, əqidəsizlik Azərbaycan  jurnalistikasınınnın iliyinə işləyib… Hamısı birdir: rəsmisi də, müxalifətio də…

2018-ci ilin yayında qohumum öz puluna Şekspirin sonetlərini mənim tərcüməmdə Bakıda nəşr etdirdi. İndiyəcən Azərbaycan mətbuatında bu kitab haqqlnda bir sətirlik də məlumat çap olunmayıb.

Bu necə ölkədir?

Cəlil Məmmədquluzadə Tiflisdə “Molla Nəsrədiin” jurnalının nəşrini davam etdirmək istərkən rəsmilərdən rədd cavabı alanda demişdi ki, İranda erməni dilində bir neçə yüz nəşr var, onda qoyun mən də jurnalımı erməni dilində çıxarım…

Bəlkə mən də bu dastanı erməni dilinə tərcümə etməliydim? Düzdür, dili bilmirəm, ancaq dil öğyrənməyə az-çox qabiliyyətim var, bir-iki ilə öhdəsindən gələrdim. Erməni mətbuatı dillərinə qədim ingilis dastanının tərcümə olunduğunu zurna-balabanla yayardı. Buna şübhə etmirəm…

Xeyrulla Xəyal, RF Jurnalistlər İttifaqının üzvü.

16.02. 2021, Samara