SABİRƏ NƏZİRƏ: “BEOVULF”UN TƏZƏDƏN ÇEVRİLİB İNGİLİS DİLİNƏ QAYTARILMAĞI

2

İ. Əliyev: Nə xəbər var təzə, görkəmli Anar?

            İndi bəs şanlı yazarlar nə yazar?

Anar: Yatmayır indi yazarlar gecələr,
           Həsr edir şəninizə hər biri br ölməz əsər.

İ. Əliyev: Mövzu seçmək bacarırlar bu yazarlar, görünür,
            Təcili artıraram mən də təqaüdlərini.

            Bu xəbər çox gözəl, istəkli Anar,

            Ədəbiyyatda yeni hansı daha hadisə var?

Anar: Bəli, var, ali komandan, daha bir,
          Amma bu, hadisədən çox üzücü  faciədir…

İ. Əliyev: Nədir, o faciə, gizlətmə, oğul!

           Danış ətraflı bilim mən nə olub!

           Yoluxub bəlkə qəfil virusla,

           Fani dünyamızı tərk etdi Kamal Abdulla?
 

Anar: Yox, Kamal lap buğa tək sağlamdır,
           Mən deyən faciəsə hər cür ölümdən də ağır.          

          Ölkənin arxa çevirmiş biri rəhbərliyinə,
          Çevirib dastanı o, Azəribaycan dilinə.

İ. Əliyev: Hansı dastan?

Anar: İngilis dastanı məşhur “Beovulf”!

          Çevirb almadan icazə…ah… uf…

İ. Əliev: Kim çevirmiş? Nəçidir? Varmı onu bir tanıyan?

Anar: Yaşayır Rusiyada guya bu ünsür çoxdan.

İ. Əliyev: Ünsürün antimillisindənmi?

Anar: Xalisindən. Ötürür düşmənə vacib xəbəri,

         Satmaq istər təzədən erməniyə Kəlbəcəri.

İ. Əliyev: Sübutu varmı fəaliyyətinin?

Anar: Versək işgəncə deyər niyyətini.

İ. Əliyev: Adı haqqında məlumatlar var?

Anar: Adı Xeyrulla, təxəllüssə Xəyal.  

İ. Əliyev: Şübhə yox, antimillidir, bu, adından bilinir!

Anar: Çox fəsadlar törər, əlbəttə, görməsək tədbir.

İ. Əliyev: Boynuna ip keçirib heyvan tək,
                Ünsürü ölkəyə gərək gətirək.

Anar: Bəs nə olsun “Beovulf”?

İ. Əliyev: Ah, o dastan! Ah… uf…

                Bir sürü tərcüməçi tər axıdıb səy eləsin
                Tez çevirsinlər o dastanı yenə ingilisə!

28. 03. 2021, Samara

ANIM GÜNÜ

Bu gün vətənimdə yaxşı hava var,
Xəstəyə dərmandır, hava deyil ki.

Belədə keçmişi insan unudar,
Gələcək günlərdir arzusu, fikri.

Daha şirə tutub bütün meyvələr,

Günəş kefə işlər, kef verər  indi,
Doğumu möhtəşəm, batımı gözəl,
Şöləsi yandırmır, məzələndirir.

Soydaşım, yenə də gözlərin xumar,
Fikrini gələcək aparıb yenə.

Ancaq gələcəyin gələcəyi var,
Sonrasa…Aydındır sonrası sənə…

Qıfıl deşiyindən necə baxarlar,
Gözünü eləcə keçmişə zillə.

Baxdığın zamanda çoxlu ölüm var,
Sənin öz ölümün orda yox hələ.

Soydaşm… Ağalar, gözəl xanımlar!

Hava nə gözəldir, eyvana çıxın!

Ölkədə kütləvi bu gün anım var,
Çevrilib bir illik keçmişə baxın.

Orda ölümü var bir neçə minin,

Heç biri sizinki, mənimki deyil.

Getdilər, öldülər vətən naminə,

Siz də yayındınız, mən də keçən il.

Gedənlər, ölənlər özgələr idi,
Yayınıb sağ qaldıq, müzəffərik  biz,
Qaldırıb bayrağı yellədin indi,
Özünüz yellənin, utanmayın siz.

Soydaşım! Ağalar, gözəl xanımlar!

Yəqin ki, fikriniz gələcəkdədir.

Ancaq gələcəyin gələcəyi var,
Canı bilirsinz sözümün nədir…

27.09. 2021, Samara

HERMAN HESSE. QƏRAR

Daha mən bu toranda dolaşmaq istəmirəm,
Burda cavab tapmıram bircə suala da mən.
İstəyirəm, nəhayət, çıxıb gedəm bu yerdən,

Tərk edəm bu dəhşəti və rahat nəfəs dərəm.

Girib-çıxmaq olubdur günlərlə mənim peşəm.

Ev axtarıb dolaşıq bir dəhlizdə azmışam,

İşıq axtaran zaman zülmətə göz açmışam.

Qaranlıq bir otaqda dustaq uşaq kimiyəm.

Uzaq bir parıltını mən elə bil görürəm,
Qaranlıqlar yarılır, göz önüm işıq var.
Qorxularım yoxalır, torpaq məni aparar,

İşığa yetişərəm, ona qovuşaram həm.

1903
almancadan tərcümə

21-24.09.2021, Samara

Entschluss 

Ich will nicht laenger in dem Dunkel tasten,

das meinen Fragen keine Antwort hat;

Ich will mich endlich still von dieser Statt

des Grauens trennen und auch einmal rasten.

Читать далее

Klassik rus şairlərinin şeirləri Azərbaycan dilinə tərcümə edilib


XIX-XX əsrlərdə yaşamış rus şairlərinin şeirləri Azərbaycan dilinə tərcümə edilib.

Yeniavaz.com xəbər verir ki, kitabın müəllifi şair Xeyrulla Xəyaldır. O, 1983-2020-ci illər ərzində etdiyi tərcümələri «XIX – XX əsr rus poeziyası Xeyrulla Xəyalın tərcümələrində» adlı kitabda toplayıb. Kitab 400 səhifədən ibarətdir. Tərcümə edilmiş şeirlərin çap edilməsi üçün samaralı sahibkar Kənan İsayev maliyyə dəstəyi göstərib. Bu ilin avqustunda çapdan çıxan kitab Kənan İsayevin mərhum qardaşı Baynurun xatirəsinə həsr edilib. Kitabda Baynur İsayev haqqında Şirvan Kərimovun xatirə yazısı da yer alıb.
Qeyd edək ki, kitaba təxminən 250 şeir salınıb. Bu şeirlər fasilələrlə 40 ilə yaxın vaxtda Azərbaycan dilinə tərcümə olunub.

https://www.yeniavaz.com/az/news/178328/klassik-rus-sairlerinin-seirleri-azerbaycan-diline-tercume-edilib

Произведения русских поэтов увидели свет на азербайджанском языке

Произведения русских поэтов увидели свет на азербайджанском языке

В Баку вышла в свет книга «Русская поэзия XIX-XX веков в переводах Хейруллы Хаяла», собравшая в себе переводы на азербайджанский язык избранных произведений выдающихся представителей русской поэзии классической и современной русской поэзии, передает VEDOMOSTI.Az.

Автором переводов является филолог, поэт, член Союза журналистов России Хейрулла Хаял, посвятивший этому 40 лет своей плодотворной деятельности.

Эта уникальная в своем роде антология русской классики на азербайджанском языке включает произведения именитой плеяды русской поэзии.

Переводы, включенные в этот сборник, выполнены в течение почти сорока лет. Они не только издаются отдельной книгой впервые, но практически публикуются впервые тоже.

Среди авторов, чьи произведения вошли в книгу, кроме классиков, представителей «золотого» и «серебряного» веков русской поэзии, есть поэты, в Азербайджане мало известные или вовсе не известные. Но перу каждому из них принадлежат немало стихотворений, по качеству не уступающих лучшим образцам русской поэзии.

К счастью, есть и живые классики – глубокий старик, но все еще издающий замечательные стихи Александр Кушнер и этнический бурят, талантливейший русский поэт Амарсана Улзытуев, хорошо известный далеко за пределами России. Самый молодой с списке авторов – Борис Рыжий, прекрасный поэт, к сожалению, доброволно ушедший из жизни в возрасте двадцати семи лет. Азербайджаский читатель, который читает русскую литературу в ахербайджанских переводах, имеет возможность вкратце ознакомиться с творчеством поэта с уникальной твоорческой манерой и языком Нины Искренко, которую

Евгений Бунимович называл «самым талантливым поэтом своего поколения».

Стихотворения классиков первого ряда, в первую очередь Пушкина и Лермонтова, в Азербайджане переводились и издавались даже собрания сочинений. Но они часто делались в спешке, к юбилейным датам, например к столетию смерти Пушкина, переводились, говоря советским хозяйственным языком, «бригадным подрядом». Поэтому болшинство из этих переводов малохудожественны, выполнены топорно. Не случайно, что единственным стихотворением величайшего русского поэта Пушкина, которое стало «азербайджанским», остается «Кавказ», выполненное более ста лет назад Аббасом Саххатом.

Но устаревают и хорошие переводы. Устарел даже «Кавказ», несмотря на все свои достоинства. Часть лексики этого перевода сегодняшний читеталь может понять только с помощью словарей. Аббас Саххат, один из наших лучших соплемеников, не сохранил пушкинскую строфу «Кавказа», разрушена схема рифмовки.  Поэтому самые лучшие образцы русской лирики должны переводиться всегда, как это происходит, например, с Шекспиром или Бодлером в России.

По мнению Хейруллы Хаяла, искуссктво перевода ближе к исполнительскому мастерству, чем к оригинальному творчеству. Переводчик должен переводить художественный текст так, как пианист исполняет Бетховена, Моцарта, Шуберта или Рахманинова. Для него каждое слово оригинала можно сравнить нотой в партитуре. Нельзя ее не исполнять или заменить чем-то другим. Это, конечно, в идеале. Если у музыки язык интернациональный, то язык литературы национален. Слово в слово переводить не получается или не всегда это возможно.

Тем не менее Хейрулла Хаял считает недопустимым фантазировать, дописывать или даже «улучшать». Он считает, что переводить стихотворение надо так, как переводится история болезни или законы. Что касается художественности, это уже полностью зависит от таланта и уровня мастерства. Ведь буквльно исполняя Моцарта или Шопена, хорошему пианисту удается передать слушателю и свой почерк, манеру. Иначе знатоки музыки не могли бы отличить Рихтера от Гилельса.  И нельзя европейского поэта, а русский поэт и есть поэт европейский, переводить лексикой, интонацией, метафорами ашугских стихов. Нельзя своеобразный, органически связанный с особенностями поэтического мышления синтаксис русского стиха упрощать. Надо соответствовать оригиналу, надо вступать в схватку с собственнным языком и тогда он обязательно сотворит желаемое. Переводя русских, европейских поэтов, сохраняя структуру их строений, синтаксис, мы расширяем возможности своего родного языка.

Переводчик вот уже сорок лет живет в России, родной язык слышит не так часто, постоянно находясь в среде русской речи – письменной, устной. Тем не менее то, что он усвоил с молоком матери и чтением Физули, Вагифа, Сабира, Мамедкулизаде, до сих пор питает его. Родной язык, который все годы жизни в России неизменно оставался родным, постепенно стал еще Родиной. Думается, переводы выдающихся образцов русской лирики для Родины будут не лишними.

Издателем книги является наш соотечественник – самарский предприниматель, активист азербайджанской общины Самарской области Кянан Исаев.

Выход в свет данной книги имеет свою самобытную историю. Дело в том, что летом 2020 года в возрасте 50 лет от тяжелой болезни скончался известный самарский бизнесмен, член Правления Лиги азербайджанцев Самарской области, уроженец Шамкирского района Азербайджана Байнур Нуру оглы Исаев – один из активистов местной азербайджанской общины, оказывавший серьезную финансовую помощь и принимавший активное участие в многочисленных мероприятиях, проводимых в крупнейших концертных залах областного центра в том числе и с участием приглашенных из Азербайджана мастеров искусств.

Байнур Исаев получил как среднее, так и высшее образование на русском языке. Прожив большую часть жизни в России, он прекрасно говорил и на родном языке, был истинным ценителем русской и азербайджанской литературы, слушал азербайджанскую музыку. Когда он узнал, что наш соотечественник, журналист Хейрулла Хаял занимается художественным переводом, он несколько раз выражал готовность издать его книгу за свой счет, но автор согласия своего не давал.

После смерти Байнура Исаева, его брат Кенан Исаев, изъявив желание претворить в жизнь просьбу покойного брата о книге, обратился к Хейрулле Хаялу и получил согласие, что послужило прекрасным поводом увековечить память о Байнуре Нуру оглы Исаеве и сделать тем самым прекрасный подарок любителям поэзии.

ALEKSANDR PUŞKIN

QAFQAZ

Qafqaz altımda, təkəm zirvədə mən,

Durmuşam sıldırım üstündə, qardan aləm ağ.

Süzür boyum bərabərində, qanad saxlayaraq.

Şığıyıb qartal üzaqlardakı yüksəklikdən.

Görürəm mən axınların necə yarandığını,
İlkin uçqunların heybətli yuvarlandığını.

Gedir nizamla buludlar altda,

Şəlalələr yararaq onları hay-küy qoparar.

Altdasa silsilədir zorba və çılpaq qayalar.

Cılız mamır cücərir altda, kol bitir orda.

Ordan o yanda ağaclar və kölgəliklər var,

Orda quşlar civildəşər, marallar orda qaçar.

Orda, dağlarda yuva bağlayır insanlar da,

Sürü gəzib dolaşır otlu sıldırımlarla.

Enib çoban da qəşəng vadiyə yorğunluq alar.
Şütüyər kölgəli sahillə Araqvi orada.

Və sığıncaq tapır zavallı süvari dərədə,

Orda divanə sevinclə qabarır Terek də.

Oynaşır, hayqırır, pələng balası,
Dəmir qəfəsdə görüb yem gətirirlər elə bil.

Çırpılır sahilə, qeyzində yox, əlbəttə, xeyir.

Qayalıq sahili ac dalğalar yalar, əfsus!

Nə yem tapar bu vuruşla, nə də təsəlli tapar,
Onu möhkəm sıxan heybətli qayalıqlar var.

1829

Ruscadan tərcümə

10.11.17

Aleksandr Puşkin

       QURANA BƏNZƏTMƏLƏR

V

            Земля неподвижна, неба своды…

Yer hərəkətsizdir: sənsən, Yaradan,

Saxlayan bu göyün qübbələrini.

Sənsiz yerə, suya yıxılardılar,

Bizi əzərdilər qüvvələriylə.

Günəşi yandırdın kainatda sən,

Həm yeri, həm göyü işıqlandırır.

O, zeytun yağına sanki çəkilən,

Büllur çilçıraqda yanan kətandır.

Tanrıya əyilin, qüdrət ondadır

Bürküdə  sərin yel əsdirə bilir

Odur buludlarla göyü dolduran

Yeri ağaclarla kölgələndirən.

Bağışlayandır o, Məhəmmədə həm

Nur dolu Quranı göndərən odur.

İşığa aparan yola qoy qədəm,

Dumanı gözündən uzağa qovdur.

1824

tərc.: 15.02.2014

MIXAIL LERMONTOV

ÇIXIRAM TƏK YOLA…

Çıxıram tək yola, çınqıllı bu yol,

Ağ dumanlar arasından qızarar.

Gecə sakit. Eşidir Tanrını çöl,

Danışır bir-biriylə ulduzlar.

Nə gözəl təntənə var göylərdə!

Yer yatır mavi örtük altında.

Nədir bu iztirab, bu ağrı nədir,

Ümidim varmı? Peşmanammı ya da?

Yox həyatdan daha bir gözlədiyim,

Olub –keçənlərə peşman deyiləm.

Dinclik, azadlıqdır izlədiyim,

Yatam, nə varsa yaddaşımda, siləm.

Əbədi həm soyuq məzar yuxusu,

Deyil, əlbəttə, mənim istədiyim.

Nəfəsdən itməsin həyat qoxusu,

Sinəm nəfəslə titrəsin yenə də.

Ruha çəksin gecə-gündüz məlhəm,

Dinsin eşq nəğməsi şirin, şaqraq.

Və bir əsmər palıd da üstümə həm,

Kölgə salsın həzin şırıldayaraq.

 1841

tərcümə: 26.03.2013

MIXAIL LERMONTOV

HƏM SIXINTI, HƏM KƏDƏR

Həm sıxıntı, həm kədər, kimsə yox əl verməyə

Təlatümlər qəlbinə dolan dəqiqələrdə.

Arzular… əbəs yerə hey arzula – xeyri nə?

Ən gözəl illərisə ömrünün keçib gedər.

Читать далее

TİKƏMİ YARILADIM…

                anamın xatirəsinə

Yarıladım tikəmi,
Yarıac qalanda da.
Dözdüm sabaha kimi,
Yedim qalanını da.

Gəncdim, onda zamana,
Vardı inam, etibar.

Yox idi şübhəm buna:

Bu günün sabahı var.

Sabaha qoydun belə,
Nə qədər işimi mən.

Neçə sabahlar gələ,
Yenə bitirməmişəm.

O vaxtlar cavan idim,

Cavanda ağıl olar?

Ürəkdən inanırdım,
Sabahın sabahı var.

Hamı ağac əkən vaxt,
Dedim sabah əkərəm.

Sabah qan-tər axıdar,
Yaxşı ev də tikərəm.

Yaş az, ağıl da elə.

Tikmədim, axıdıb tər.

Sabahı gözləməklə,
Ötüb keçirdi günlər.

Anama iki kəlmə,

Deməliydim, demirdim.

Sabah nə, ay nə, il nə,
Əsri mən yelə verdim…

Deyirdim ki, deyərəm,

Mən sağam, anam da sağ.

Bu günü yola verim,
Deyərəm hökmən sabah…

… Tikəni böldüm iki,
Yoxsa boğazda qalar.

Daha inanmıram ki,

Bu günün sabahı var…

07.09. 2021, Samara

BƏXTİYAR HACIYEVDƏN PREZİDENTƏ ŞEİR ƏRİZƏSİ

Bilmirəm ki, məndən niyə küsmüsən,

Dindirmədin üzbəüzə gələndə.

Feysbukdan ayağımı kəsmisən,
Açmadın qapını sizə gələndə.

İndi dəmir yumruğuna həsrətəm,
Ermənini vurmağına həsrətəm,
Bayraqdarlı bayrağına həsrətəm,

Mən niyə olmuşam gözə gələn də?

Ölləm həsrətindən, qalsa çox belə,

Bas yenə türməyə, sonra əhv elə,
Bəlkə yuxum gələ, iştahım gələ,
Görəndə tanımır, bizə gələn də.

Nə yazdım ki, məndən belə incidin,
Axı doğru sözdən küsən deyildin,
Sən bir analoqsuz demokrat idin,

İşdə də olmasa, sözə gələndə.

Adım Bəxtiyardır, özüm bəxtəvər,
Ancaq ayrılığın məni mələdər.

Türmə əzməmişdi məni bu qədər,
Necə ki, blokun əzər, gələndə.

Ərizə yazmışam indi, hökmdar,

Mənim səndən sənə şikayətim var.

Məhkəməlikdir iş, blokdan çıxar,
Aç gözəl qapını, sizə gələndə.

Mirzə TƏBİL
27.08. 2021, Samara

DAVA ARVAD DAVASIDIR!

Talibanın sözçüsünə

Saqqalı sıx keçə kimi,
Gözlər qara gecə kimi,
Diş ağzında otuz iki,
Hapa basır, gopa basır.

Dava arvad davasıdır.

Hərdən-hərdən gülümsəyir,
Ətli dodaqları əsir,
Arvadbaz, şəhvət əsiri,

Hapa basır, gopa basır.

Dava arvad davasıdır.

Gah şəriət, gah da Quran,

Nə dəzgah görüb, nə kotan.

Bir kitab oxumuş nadan, —

Hapa basır, gopa basır.

Dava arvad davasıdır.

Ayaqyalın  çalmalılar,
Kirli, pırpız saqqallılar,

Guya nümunədir xalqa, —

Hapa basır, gopa basır.

Dava arvad davasıdır.

Yorulmadan “dəyər” deyir,
Bilmirsən nədir dediyi.

Soxasan bir ayıb yerə,
Hapa basır, gopa basır.

Dava arvad davasıdır.

Zavod, fabrik tikən deyil,

Tarla, bostan əkən deyil,

Qamçı vurur, qapır, yeyir,

Hapa basır, gopa basır.

Dava arvad davaısıdır.

Kim nə sual versə ona,
Çalmalı bu cənab yenə,

Gətirir arvad üstünə, —

Hapa basır, gopa basır!

Dava arvad davasıdır!

Arvadına əmirdir ər,

Qamçılar, döyər, öıdürər.

Burdur islam, budur dəyər?! –

Hapa basır, gopa basır,

Dava arvad davasıdır.

Köhnəldi, al təzəsini,

Sütülünü, körpəsini,

Sındır qol-qabırğasını, —

Çərlət, elə əsir-yesir,

Dava arvad davasıdır.

Vəhşilk var, insanlıq var,
İşıqlıq var, qaranlıq var.

Yoxdur dini inqilablar,

Kim deyir var – gopa basır,
Dava arvad davasıdır!

19.08. 2021, Samara

GƏNCƏLİ NİZAMİ GƏNCƏVİYƏ

Sən elə böyüksən, adın önündə,
“Böyük” sözü özü kiçilib gedir.

Adın sadalanır hər addan öndə,

Belə yaşayırıq doqquz əsrdir.

Həmişə yuxarı başda yerin var,

Sən təksən, aşağı başda olan çox.
İncimir aşağı başda olanlar,
Yerinə heç kimin iddiası yox.

Həsrətik səninlə söhbətə çoxdan,
Susursan, susuruq — dili bilmirik.

Özgə sözləriylə sən tanınmısan,

Əslində necəsən — bilə bilmirik.

Dilini anlayan çoxmu adam var? —

Şair yox, heykəlsən sən bizə çünki.

Heykəl nə danışar, nə danışdırar,

Dilsiz pərəstişdir abidəninki.

Ulusan, böyüksən, Gəncənin oğlu,
Heyf ki, dilini bilmirik ancaq.

Qulpsuz çamadansan xəzinə dolu,

Nə aparmaq olur, nə də ki, atmaq…

15.08. 20201, Samara

12 АВГУСТА 2071. МИД РОССИИ ЗВОНИТ ИСФАНДИЯРУ ВАГАБЗАДЕ…

12 августа 2071 года. Из Министерства иностранных дел России звонят в Баку господину Исфандияру Вагабзаде.

— Это господин Вагабзаде? Мы рады сообщить вам, что пятьдесят лет истекли и запрет на ваш въезд в Россию снят. Вы хоть сегодня можете приехать к нам. Очень будем рады.

Вагабзаде, которому 127 лет, говорит:

— Я еще подумаю… Не очень-то хочется. У вас свиньи типа Жириновского бегают по улицам и воняют…

Сотрудник МИДа говорит:

— Господин Вагабзаде, у нас на улицах свиней типа Жириновского уже нет. Мы учли ваши рекомендации, теперь мы каждый день моемся, зубы чистим… А свиней с улиц убрали…

Вагабзаде скептически:

— Ну, это надо проверить… Может, и решусь… Мне хотелось бы поговорить с вашим президентом лично.

— С Путиным Владимиром Владимировичем? К сожалению, теперь его в Москве нет, он с Шойгу в тайге отдыхает. С ними еще Лукашенко. Охотятся… Когда приедет в столицу, мы вам позвоним…

Х.Х.

13. 08. 2021, Самара

HENRİX HEYNE. XƏBƏRDARLIQ

Bu nə kitablardır nəşr eləyirsən?!

Əziz dost, başını itirmisən sən!

Sən əgər şöhrət və pul istəyirsən,
Belini ikiqat gərək əyəsən.

Məsləhət görməzdim sənə heç zaman,

Belə danışasan sən əhalidən,

Belə danışasan sən ruhanidən,

Bir də ki, iqtidar  adamlarından.

Dostum, təhlükə var sənin işində!
Axı iqtidarın əli uzundur,
Axı ruhaninin dili uzundur

Uzundur qulağı əhalinin də!

almancadan tərcümə
06.08. 2021, Samara

Warnung
Solche Bücher läßt du drucken!
Theurer Freund, du bist verloren!
Willst du Geld und Ehre haben,
Mußt du dich gehörig ducken.

Читать далее