POL VERLEN. XİLASKARA SONETLƏR. IV

verlain-19

Seigneur, c’est trop! Vraiment je n’ose. Aimer qui? Vous?

Kimi sevmək? Sizimi? Yox, Cənab, bacarmaram.

Əsirəm, bacarmaram… Bu sevgi mənlik deyil,

Ləyaqətim də çatmaz. Siz təzə bir Qızılgül,
Sevgi küləkləriylə nəfəs alan, canlanan.

 

Müqəddəslər ürəyi! Siz oldunuz havadar,
İsrailə. Məsum və yarıyacan açılı,
Bir çiçəyin başında pərvaz eləyən arı,

Necə sevim mən Sizi? Sizin düşüncəniz var?

 

Ata, Oğul, Ruh? Mənsə təkəbbürlü və qorxaq,
Günahlıyam şərədir meylim həmişə ancaq.

CanImdakı duyğular, görmə, eşitmə, təmas,

 

Dad, qoxu, elə mənim bütün varlığım, əfsus! —

Vicdan ağrım, ümidim ekstazla göynəyər
Bir nəvaziş görən tək, mən Adəmə dönərəm.

 

Fransızcadan tərcümə

10-11. 11. 2018

Samara

Реклама

SƏMƏD VURĞUNUN «VAQİF» KOMEDİYASI: ÇOBAN ELDARDAN ÇOBAN HƏSƏNƏ QƏDƏR

Səməd_Vurğun

TOY

İbrahim xan xanəndələrə əmr edir:

“Tez olun yaxşı bir segah oxuyun!”

İndi özünüz deyin, hansı heyvərə xanəndəyə “tez olun” deyər? Bəlkə də çayçıya deyərlər, kababçıya deyərlər. Ancaq xanəndəyə yox.

“Yaxşı bir segah” – segahın nə yaxşısı? Şübhə yoxdur ki, musiqidən kənar adamların çoxu kimi muğama segah deyirmiş. “Bir çahargah oxu, segahıyla…”

İbharahim xan Vaqifə:

“Vəzir, xeyir işiniz xeyli mübarək”.

Hansı azərbaycanlı belə danışır: “xeyli mübarək”? “Çox mübarək” deyirlər. Müəllif heca sayını düzəlmək üçün yöndəmsiz sözü soğur misraya.

Sonra Təlxək gəlir. Əlbəttə, Səməd Vurğun şekspirlik iddiasındadır, ancaq onun təlxəyi filosof deyil, ayıb olmasın, oğraşın biridir.

Dir qumardan, bir atdan,
Bir də gözəl arvaddan,
Ehtiyatlı dolanmaq…

Yəqin Səməd Vurğun özü gözəl qadınlar barədə bu filirdə olub…

Sonra Vaqif gəlininə müraciət edir. Qadının azadlığı barədə bolşevik ritorikası belə bitir:

Camalın dünyadır, qucağın cənnət…

Qayınata bunu gəlininə deyər? Qayınata köpəkoğlunun gəlinin qucağı ilə nə işi var…

Nəhayət, əsərin qəhrəmanı çoban Eldar gəlir. (Bu çoban sonra, 1970-ci illərdə SSRİ Ali Sovetinin deputatı olacaq, doktorluq dissertasiyı müdafiə edəcək…)

Remarka deyir ki, Eldar çiynində bir quzu içəri girir. Bundan əvvəlki remarka deyirdi ki, toy Şuşa qalasında, xan sarayındadır. Təsəvvür edirsiniz, çoban gəlir girir saraya… Girsin, yaxşı, buna inandıq. Bəs çiynindəki quzu? Sarayda keçirilən toyda, vəzir oğlunun toyunda quzu çartmırdı? Qarabağ xanının sarayı nə gündəydi ki, ora çoban quzuyla girəydi? Bu, komediya deyilmi?

Xan çobanın gəlişindən hiddətlənəndə Vaqif ona xasiyyətnamə verir. Deyir ki, visdanı təmizdir və “dilindən düşməyir gözəl nağıllar”…

1970-ci illərin çobanı, kənd təsərrüfatı elmləri doktoru Həsən Kərimov nağıl-zad bilmirdi, deyəsən yazıb-oxumağı da, ancaq hər qoyundan dörd-beş bala alırdı…

“Sizin güldüyünz çoban torpağı…”

Qacar belə çoban torpağına gülübsə, yaxşı eləyib, kişini nə qınayasan…

Mən yuxarıda Səməd Vurğunun Azərbaycan dilini yaxşı bildiyinə şübhə bildirmişdim. Burda da baxın:

Xeyir, yanıldınız, ona dil verən,

Göziylə dünyada alovlar görən,

Kəndistan yeridir…

Başa düşdük ki, Eldara dil verən kənd yeridir (kəndistan – Səməd Vurğunun heca xatirinə qondardığı nelogizmdir). Bəs gözü ilə alovlar görən kimdir ya nədir? Eldar? Kəndistan?

POL VERLEN. XİLASKARA SONETLƏR. III

verlain-19

Il faut m’aimer ! Je suis l’universel Baiser…

 

Sev məni! İki dünya öpüşüyəm çünki mən,
Mənəm, bax, bu bəbəklər, mənəm bu danışdığın,
Dodaqlar, ah, azarlım, sənin içinə yanğın,

Salan qızma da mənəm! Gərək məni sevəsən!

 

 

Tərəddüdlər bilmədən mənim eşqim ucalır

Səninsə miskin eşqin ürkək, şübhə girinci.

Aparar səni, qartal quzu aparır necə,
Səmalardan su içən kəklikotlarınacan.

 

 

Aydın gecəm! Sənin də gözlərində ay yanar!

Ah, dumanda işıqdan, sudan yaranan yataq!

Bütün səmavi mehrab. bütün ilkin təmizlik,

 

 

Sev məni! Bu iki söz ali kəlmələrimdir,

Qadir Tanrınam sənin, ancaq istəyirəm ki,

Sən özün ürəyinlə məni sevə biləydin.

 

Fransızcadan tərcümə

09-10. 11. 2018

Samara

POL VERLEN. XİLASKARA SONETLƏR. II

verlain-19

J’ai répondu : « Seigneur, vous avez dit mon âme…

 

Dedim: “Tanrım, ruhuma dediklərin toxundu.

Mən sizi axtarıram, tapa bilmirəm amma,

Fəqət siz sevin! Görün enmişəm haralara.

Əbədidir sizdəki çünki sevginin odu.

 

 

Ruha məlhəm sizdədir, hamı sizə təşnədə,

Əfsus! Bir nəzər salın necə şübhələrdəyəm!

Ləyaqətim çatırmı düşə biləm səcdəyə,

Sürünməkdən qanverən dizim üstdə oturub?

 

Axtarıram mən sizi, büdrəsəm də nə qədər.
İstəyirəm kölgəniz örtə ayıblarımı.

Sizinsə kölgəgəniz yox, sizdən sevgi yayılır.

 

İlıq çeşməsiniz siz, lənətli könüllərə,
Acısınız siz ancaq, işığınız hamıya,
Öpüşlərlə kimin ki, gözləri qapanmayıb.

 

Fransızcadan tərcümə

08.11. 2018

Samara

SƏMƏD VURĞUNUN «VAQİF» KOMEDİYASI İLƏ BAĞLI QEYDLƏR

Səməd_Vurğun

Mən Səməd Vurğunun “Vaqif” pyesini  az qala əlli il qabaq oxumuşdum. Və hamı kimi mən də bu pyesi dram bilirdim, indi oxuyuram, görürəm əməlli-başlı komediyadır.

Heç kim inkar edə bilmiz ki, Səməd Vurğun Azərbaycan dövlətçiliyi tarixində xidmətlər olmuş İbrahim xanı əsil oğraşa çevirmişdir. Onun yanında çox mühüm vəzifə tutmuş Vaqif xanı Vidadi ilə söhbətində “köpək” adlandırır.

“Mən orda olmasam qan çıxar dizə,
O bəzən hirslənib quduran zaman,
Mənəm zəncirini dartıb saxlayan…”.

Molla Pənah Vaqif (“hər oxuyan Molla Pənah olmaz!”) xidmət elədiyi dövlət başçısı haqqında belə danışardımı? Ümumiyyətlə, Vaqif bu tərzdə danışmaq səviyyəsinə enərdimi?

Bundan əvvəl Səməd Vurğun Cavad xana döşəyir. Guya Vidadini saraya, saray şairi olmağa dəvət etməyə Cavad xan tərəfindən göndərilən adamları vidadi qovur.

Sual çıxır: Cavad xan Vidadini neynirdi? Vidadi Gəncədə ağsaqqal vaxtında nə yazacaqdı? Yenə “Durnalar” şeirini?

Yox, məsələ ayrıdır!

“Sizi vəzirliyə dəvət edir xan”.

Yəni nazirliyə.

Mədəniyyət naziri olmağa?

Vidadi qəbul etmir:

“Məndən nə şah olar, nə də xan olar”.

Necə yəni şah ya xan? Guya Cavad xan öz yerini Vidadiyə verəcəkdi? Yəni bu uyğunsuzluqlar, bu hoqqalar, əlbəttə, gülüş doöurmaq üçün yazılıb, ancaq millət nədənsə səksən ildir ki, bu cəfəngiyatı eşitdikcə “dərin fikirlərə qərq olur” (yazıq…). Читать далее

POL VERLEN XİLASKARA SONETLƏR. I

verlain-19

Mon Dieu m’a dit : Mon fils, il faut m’aimer

 

Tanrım söylədi: “Oğlum, gərək sevəsən məni,

Görürsən, böyrüm deşik, ürəyim qan ağlayır.

Madlenin göz yaşıyla yuyulan ayaqlarım,
Əllərim əzab çəkir günahlarından sənin

 

Çəkildiyim çarmıxı görürsən önündə sən,

Mismar, sirkə və süngər; onlar sənə deyir, bax,
Bədən hökm sürdüyü dünyada  mənim, ancaq

Bədənimi, qanımı, sözümü sevməlisən.

 

Mən özüm ölənəcən səni sevməmişəmmi,

Ey Atabir qardaşım, Ruhi bir övlad mənə,
Əzab çəkməmişəmmi yazılan kimi eynən?

 

Məni də sıxmamışmı gecələrinin qəmi,

Sənin ali qüssənə tökməmişəmmi mən yaş,

Məni gəzib axtaran ürəyi yaslı qardaş?”

 

Fransızcadan tərcümə

07/11. 2018

Samara

POL VERLEN.  NEVEMORE

verlain-19

       Nevermore

Xatirə, məndən axı nə istəyirsən? Keçdi
Yay, odur, qaratoyuq tutqun göylə əlləşir.

Və tuşlanır yeknəsəq şüaları günəşin,
Küləkdən guruldayan saralmış meşələrə.

 

İkimizdik, gedirdik, xəyala qapılaraq,
Küləkdən saçımız tək fikrimiz də dağınıq.

Soruşdu həyəcanla mənə birdən baxaraq:

“Yadındamı ömründə ən yaxşı, bəxtəvər çağ?”
Səsi xoş, cingiltili, mələksayağı ahəng,

Susuram, ehtiyatla yalnız gülümsəyərək.

Həqiranə öpürəm ancaq ağ əllərini.

 

Ah, ilk yaz çiçəkləri, nə xoş qoxuludular!

Şəsi zümzümə kimi həm incəydi, həm şirin,

İlk dəfə “hə” deyərkən sevimli dodaqları!

Fransızcadan tərcümə

6. 11. 2018

Samara

QEYD: Şeirn adı orijinalda nigiliscədir

POL VERLEN. GƏRƏK BAĞIŞLAMAĞI BU DÜNYADA BACARAQ…

verlain-19

Il faut, voyez-vous, nous pardonner les choses

Gərək bağışlamağı bu dünyada bacaraq,
Bunu eləmək bizə səadət qazandırar.

Bizə üz verərsə də nə qədər ağır anlar,

İki ağlar olarıq səninlə ən azından.

 

 

Biz iki bacı ruhuq, eləsə qovuşduraq,

Ürkək vədlərimizə uşaq şəmimiliyi

Qadın və kişiərdən yayınıb uzaqlaşaq,

Açıqlıqda unudaq zülmünü qəribliyin.

 

 

Gəl iki uşaq olaq, iki qızcığaz ya da,
Hər şeyə heyrətlənən, heç nədən heyranlanan,

Rəngləri bir az qaçar məsum vələslər altda,

Bilməz ozləri də ki, bağışlanıblar onlar.

 
fransızcadan tərcümə

05-06. 11. 2018

Samara

SƏMƏD VURĞUN UŞAQLAR ÜÇÜN DƏ «BASMƏMMƏDİ» YAZIB…

Səməd_Vurğun

Ruslarda “şuler” sözü var, yəni kartbasan. Səməd Vurğunun şeirlərini oxuyanda bu söz yada düşür. Ancaq “kartbasan” şair üçün tərif olardı, çünki kartbasanlarda fövqəladə məharət olur, gözübağlıca kimi. Ancaq Səməd Vurğunun yazı üslubu elə primitivdir ki, burda “basməmədi” sözü daha yerində olardı. İstər şeir, istər poema, istər dram yazsın, Səməd Vurğun “basməmmədi” eləyib, çünki bilib ki, bir rus reperinin dediyi kimi, “xalq yeyəcək”.

Səməd Vurğun «basməmmədi»ni böyüklər üçün yazanda eləsiydi, dərd yarıydı. Uşaqlar üçün də bu insan utanımada “basməmmədi”  yazıb.
 Götürək “Bahar şərqisi” şeirini.
Günəş doğdu, yayıldı,
Yatan ellər ayıldi.

Baharın gəlməsi ilə “ellərin ayılması”nın nə əlaqəsi? “Ellər” ancaq yazda ayılır? Qışda qış yuxusuna gedir?

“Qar, çovqun gözdən itdi”.

Qar doğrudan da gözlə görünən şeydir, yəni formal cəhətdən qarın “gözdən itməyi”ni qəbul etmək olar. Ancaq çovğun necə gözdən itə bilər? Məgər çovqun gözlə görünür? Onun forması, rəngi var?

“Açdı çiçəkli güllər”.

“Çiçəkli gül” necə olur? Bəs “çiçəksiz gül”? Çiçək elə gül deyil?

“Yerdəki əlvan otlar,

Cücərib boy atdılar”.

“Əlvan ot” – bu, necə otdur?  Belə çıxır ki, qışda yerdə əlvan otlar varmış (“yerdəki əlvan otlar”). Əgər bu əlvan otlar yerdə vardısa, yaz gələndə onların cücərməyi necə olur?

“Aləmə naz satdılar”.

Səməd Vurğunda bulud, qaya, Kür çayı, Araz çayı “çiçəkli gül”, “əlvan otlar” – hamısı naz satır. İndi sinifdə uşaq müəllimə deyə ki, «naz satmaq» nədir? Necə satılır? Neçəyə?

“Artdı suların səsi,

Sevindirdi hər kəsi”.

Hansı suların səsi? Yağış sularının? Daşqın sularının? Doğrudan da hamını sevindirir?

Yazıq uşaqlar…Yazıq Azərbaycan uşaqları…

7.11. 2018

Samara

POL VERLEN MƏN. SƏNİ PALTARLI SEVMİRƏM

verlain-19

Je ne t’aime pas en toilette
Xoşuma gəlmirsən geyinən zaman,
Bezirəm, elə ki, duvaqlanırsan.
Görünmür gözlərin, mənim göylərim,

Nifrətim var bütün bu “tyurnur”lara,

Onlar parodiya, karikatura,
Sənin əzəmətli gözəlliyinə.

 

Nə geysən, baxaram, qanım qaralar,

Paltarın gizlədər, gözümdən alar,

Səndəki ən yaxşı cazibələri:

Sinəni, mənə ən əziz olanı,
Çiyinlərini, və hoqqalarını

Şümal ayaqların, yumru dizlərin.

 

Yaxşıca geyinmiş qadından həzər!

Sən mənə köynəkdə əzizsən, gözəl,

 — Məzəli maneə, lütfkar duvaq,

Messada mehraba çəkilən örpək,

Səhər də, axşam da, bil, yeniləcək,
Qalada yllənən bu incə bayraq.

 

Fransızcadan tərcümə

04-05. 11. 2018

Samara