SAŞA ÇORNI.  XƏSTƏYƏ

Saşa_Çornı

Саша Черный

Больному

Qızıl günəş var axı, a sadəlövh uşaqlar,

Musiqinin, kitabın sevincləri incidir.

İndi yoxsa da, axı dünyada yaşayıblar,
Bethoven də, Puşkin də, olub Heyne, Qriq də…

 

 

Hər anda göz görməyən bir sənət əsəri var,
Təbəssümdə, ağıllı sözdə, göz işığında.

Sənətkar ol! Yaransın qızıla dəyən anlar —

Hər gündə düşüncə var, şirin sevgi dadı da.

 

 

Ləkədir ləyaqətə hücum çəkəndə kədər

Şüşədəki kölgə tək könüllü məhv olasan.

Bəs Yeni Görüşlərin ümidi ölüb məgər?

Yalnız itlər yaşayır bu yer üzündə yoxsa?

 

 

Holland qurumu kimi əgər qaraqabağam,

(Gülümsə, heç eybi yox, mənim müqayisəmə!),

Bu qara qızartılar drenajdan qalmadır

Nizəsinə keçirdi beləcə Muza məni.

 

Səbr elə! Alışaram mən yeni mənzilimə —

Oxuyaram nizədə yaz sığırçını kimi!

Tutular qulaqların qaraçı şənliyimlə,
Vaxt ver ayırd eləyim sovxa əski-üskünü.

 

Qal! Burda namuslular, həssaslar elə azdır…

Qal! Yalnız onlardadır dünyanın bəraəti.

Tanınmırlar, bilinmir onların ünvanı da,

Onları da sənin tək toz basır hərəkətsiz.

 

 

 

Əgər ömürlərinə son qoyarsa yaxşılar
Dünya qalar kütlərə, qanadsız kaftarlara!

Uçuş sevincini sev, başdan alsa da ağlı,

Aş bütün sərhədləri, ruhu geniş açaraq.

 

 

 

Arvad ol, ər ol ya da, qardaş ol ya da bacı.
Mama ol ya da rəssam, dayə ol ya həkim.

Ver – və getmə əsərək verdiyinin dalınca:

Bil, bütün ürəklər bu açar düşər hökmən.

 

 

 

Fikir tənhalığının adaları var hələ,

Ağıllı ol, çəkinmə çəkilməkdən onlara.

Orda suların üstdə sıldırımlar silsilə —
Otur, düşün…ya da ki, daş yığıb at sulara.

 

 

 

Suallarsa… Bilinmir cavabı sualların,

Oda yaxıb gedərlər qızılca kimi birdən.

İki müdrik məsləhət verib bizə Solomon:

Kütlə mübahisəyə girmə və qaç qüssədən.

 

1910

Ruscadan tərcümə

22-23.03. 2019, Samara Читать далее

Реклама

UİSTAN ODEN. DÜZƏNLƏR

richard _wilbur     

Wystan Auden

    Plains

     Uendel Consona

 

Çətin deyil təsəvvür edəm həyatım bitər
Uzaq bir sahildəki uçuq-sökük limanda

İçməyə dilənirəm bir davakar və bədnam

Qocanın qabağında; gətirərəm xəyala,

İkinci uşaqlığı vadidə, yaradıram,

Nəsihətli və cansız şeirlər yorulmadan;

Ancaq düzən ğələndə göz önünə  titrərəm:

“Tanrım, orda həyatı mənə qismət eləmə!”

 

 

 

Fikirləşəndə dəhşət alır ki, zirvələri,
Davamlı yağış, dolu döyüb, yenib, endirib.

İlahələr baş qoyan daş uca qüllələrsə,
Bir kəski öpüşüylə oyanmaq arzusunda
Elə bil kor vəhşilər keçib gedib, qalansa,
Sadə maddədir, onu dulusçu ovuclayır

Güvəcə çevirincə, çınqılsa beton kimi,
Hardadısa – məhv olur həyat əlamətləri.

 

 

 

Hər şey bərabər olan yerdə necə artasan?

Təpəliklər olarsa, xəyalpərvər yenə də
Möcüzələr yurdunu yapar; kasıb vadidə,
Yetimlər çay aşağı gəzib sərvət axtarır:

Burda heç nə yox; seçim Elmdir ya da Sənət

Hələ ana bətnində dahi gərək püşk ata.

Tərpənsə bu fermalar bulud tək yuvarlanar?

Nə məqsəd ixtişaşda burda axı? Donanma?

 

 

 

Sevgi? Belə havada yox. Arkadidə kadril

Çəkib gedən Ovidi sehrbazı, qəlblərin

Ağası, “Yox” da, “Hə” də dedizdirmək bacaran,
Soyuq ya günvuurmadan canını tapşırardı:

Etibarlı əldədir həyatlar; ciddi Xanım,

Qucaqlara girirsə, məqsəd – nəsil artımı.

Ölkə ehtiyacını ödəyir. (Yataqdakı
Yazıq, əgər Xanımın kefi yaxşı deyilsə!)

 

 

 

 

Qırğı tək gözüdoymaz və hər iqlimdən ağır

Sezar Özünkülərlə bütün buralardadır.

Vergiyığan itərsə əgər bu təpələrdə,

Və birdən qarovulçu vurularsa meşədə

Tufan qopmaz, yolların hamar yerində ancaq,
Etirazı yatırdar bircə anda Taxt-tac.

Şallaqlar,cərimələr, asar. Ancaq içki var.

Kötəkləməyə — arvad. Zevs – güclü tərəfində,

 

 

 

Ucqar yerdə əsasən doğulan (ehtimal ki,
Adada, orda zirək cavan uşaq tez anlar
Körfəz  hansı nöqtədən topun hədəfindədir),

Hərçənd Klio ilə görüş yeri burdadır,

Və yataqan basılmış xristian oxuyla.

Dəyirman qülləsindən imperator gördü ki,
Sağ cinahı dağılmış; kələm tarlalarından,
Taca iddialı son həmləsinə başladı.

 

 

 

Olsaydım düzənli mən, nifrət elərdim hökmən,
Bir loğma çörək üçün döyüşə atılandan

Saraydakılaracan.  Qırışlı sifətimə,
Baxıb həvariləri çəkən rəssamlara da,

Keşişə də, yağışı çünki yağdıra bilmir.

Mala dalında məni yəqin ki, güldürərdi
Su yerinə qan axan çayların harayları,
Mərmər olan məhv olur. Vecinəmi Kimsənin?

 

 

 

Hərçənd onlarla mənim tanışlığım varsa da,
Bu ancaq iki dəfə kaşmar yuxuda olmuş:

Uzaqdan görən kimi rəzil hörümçəkləri
Qorxdum, gizlənməyəsə nə yer var, nə kömək var.

Parlaq ay işığında yolu-izi itirdim,

Kölgə salmadan ölü nöqtədə dayanmışam

Bir rəzil  biyabanın, postkoital kədərlə

Ürəyi yağmalanan Tarkvinə bənzəyirəm.

 

 

 

Bundan belə çıxır ki, qorxmağa səbəbim var,

Düzəndən, əlbəttə yox, özümdən. Arzulardım

Hamı tək gözəl atam, itaətdə olam həm.

(Bir də mağaram ola, çıxış iki tərəfli);

Və küt olmayım belə. Deyə bilmərəm hərçənd,

Poetikdir bu düzlər. Vaxt çatıbdır həmçinin
Xatırladam dünyada sevimli heç nə yoxdur,

Poeziyada hətta. Məgər belə deyildir?

 

İyul 1953

İngiliscədən tərcümə

08-22. 03. 2019

Samara

 

Plains

I can imagine quite easily ending up

In a decaying port on a desolate coast,

Cadging drinks from the unwary, a quarrelsome,

Disreputable old man ; I can picture

A second childhood in a valley, scribbling

Reams of edifying and unreadable verse ;

But I cannot see a plain without a shudder:-

«0 God, please, please, don’t ever make me live there !»

 

 

 

It’s horrible to think what peaks come down to,

That pecking rain and squelching glacier defeat

Tall pomps of stone where goddesses lay sleeping,

Dreaming of being woken by some chisel’s kiss,

That what those blind brutes leave when they are through is nothing

 But a mere substance, a clay that meekly takes

The potter’s cuff, a gravel that as concrete

Will unsex any space which it encloses.

 

 

 

And think of growing where all elsewheres are equal!

So long as there’s a hill-ridge somewhere the dreamer

Can place his land of marvels ; in poor valleys

Orphans can head downstream to seek a million:

Here nothing points ; to choose between Art and Science

An embryo genius would have to spin a stick.

What could these farms do if set loose but drift like clouds?

What goal of unrest is there but the Navy?

 

 

 

 

Romance? Not in this weather. Ovid’s charmer

Who leads the quadrilles in Arcady, boy-lord

Of hearts who can call their Yes and No their own,

Would, madcap that he is, soon die of cold or sunstroke :

These lives are in firmer hands ; that old grim She

Who makes the blind dates for the hatless genera

Creates their country matters. (Woe to the child-bed,

Woe to the strawberries if She’s in Her moods!)

 

 

 

 

 And on these attend, greedy as fowl and harsher

 Than any climate, Caesar with all his They.

 If a tax-collector disappear in the hills,

If, now and then, a keeper is shot in the forest,

 No thunder follows, but where roads run level,

How swift to the point of protest strides the Crown.

It hangs, it flogs, it fines, it goes. There is drink.

There are wives to beat. But Zeus is with the strong,

 

 

 

Born as a rule in some small place (an island,

Quite often, where a smart lad can spot the bluff

Whence cannon would put the harbor at his mercy),

Though it is here they chamber with Clio. At this brook

The Christian cross-bow stopped the Heathen scimitar;

Here is a windmill whence an emperor saw

His right wing crumple; across these cabbage fields

A pretender’s Light Horse made their final charge.

 

 

 

If I were a plainsman I should hate us all,

From the mechanic rioting for a cheap loaf

 To the fastidious palate, hate the painter

Who steals my wrinkles for his Twelve Apostles,

Hate the priest who cannot even make it shower.

What could I smile at as I trudged behind my harrow

But bloodshot images of rivers screaming,

Marbles in panic, and Don’t-Care made to care?

 

 

 As it is, though, I know them personally

Only as a landscape common to two nightmares:

Across them, spotted by spiders from afar,

 I have tried to run, knowing there was no hiding and no help ;

On them, in brilliant moonlight, I have lost my way .

 And stood without a shadow at the dead centre

 Of an abominable desolation,

 Like Tarquin ravished by his post-coital sadness.

 

 

 

Which goes to show I’ve reason to be frightened

Not of plains, of course, but of me.

I should like -Who wouldn’t?-to shoot beautifully and be obeyed

 (I should also like to own a cave with two exits) ;

 I wish I weren’t so silly. Though I can’t pretend

To think these flats poetic, it’s as well at times

To be reminded that nothing is lovely,

 Not even in poetry, which is not the case. ?

 

July 1953

SAŞA ÇORNI. AXMAQLAR ASILQANI

Saşa_Çornı

 Саша Черный

Вешалка дураков

 

1

İki nəfər birinə zərrəbinlə baxaraq

Söylədilər: “O, kütdür”. Dəhşət burasındadır,
Onların küt saydığı ağıllı insan idi,
Başdan xarab idilər onlar özləri ancaq.

 

 

 

2

“Kimdir yalan deyən dumanlı belə,

Uzun, şapışıqsız və süni dillə?”

“Məşhur mistik N-dir, böyük hoqqabaz.

Mistik?…Mənə elə gəldi ki…qanmaz”.

 

 

3

Eşşək məktəb bitirdi,

Ağıllandımı? Çətin.

Eşşək kimi o ancaq,
Nitq deyərdi sarsaq,

İndisə, ah, bədəməl!

Ciddilikdə pedantdır,

Zay danışsa da nədən,
Sitat mənbəyi Kantdır.

 

 

4

Axmaq şəklə baxırdı:

Morju bir öküz yalar.

Axmaq qaşını dartdı

Dedi: “burda kəşf  bar…
Simvolikdir ideya,
Üslubu ancaq əla”.

(Yazıq gizlədirdi hey,

Başa düşmədi bir şey).

 

 

5

Ağıllı çox səbirlə,
Axmağa qulaq asdı:

“Niyə vəhşidir belə
Həyat, darıxdırıcıdır?

Səbəb də bəlkə budur:

Axmaqlar çoxalıbdır!”

Gülməsə də birtəhər,

Cin vurdu ağıllını:

“Özündən də gicləri,
Sayır ancaq bu zalım.

“Çoxalıblar” deyir həm,

Görün mən nə çəkirəm….”

 

 

6

Hərdən qardaş olur müdrikə axmaq:

Axmaq ağıllanmaz həyatı boyu,

Mübahisə etsə onunla ancaq,
Sokrat özü olar axmağın tayı.

 

 

7

Xərçəng fışdırıqlasın,

Səsi gəlsin balığın,

Göydən də manna yağsın, —

Ancaq axmaq axmağı,

Tapsın özündə özü —

Budur əsil möcüzə!

 

1909 və 1910 arasında

Ruscadan tərcümə

21-22.03. 2019, Samara

  SAŞA ÇORNI. ÖLMƏZLİK

Saşa_Çornı

Саша Черный   

Бессмертие

Ölməzlik? İkayaq göstəbəklər, axı siz,

Dəyirsinizmi  ömrün bircə günüə, deyin?

Kərtənkələ, qurbağa, soxulcan da şübhəsiz,

İnciyərək dərindən istəyir həmin şeyi.

 

Necə qanadlanıblar! Şəkərçörək və cənnət!

Qarın doyur yarım əsr, mükafat — əbədiyyət.

Sövdə pis deyil heç də. “Mərhəmət və səxavət!”

Sonsuzluq patenti ver qullarına nəhayət.

 

Bu dünya zindanının ruhsuz zindanbanları,

Bir-birini gəmirib hər deşikdə, didənlər

Nəbilərdən zəburu oğurladılar onlar,

Məbəddə oxuyurlar həftəbaşı indi də.

 

 

Gözü işıqlılara, bizə — qədərsiz kədər,
Onların, korlarınsa benqal ümidləri var,

Qızıla tutulan tək şəfəq saçan üfüqlər,

Nikah paltarları da tikilib hazır durar.

 

 

Dilənməyin! Müdrikdir və sərtdir həm də Allah, —
Bu dünyanın günləri cəfəng, miskin və acı.

Tanrı heç astanaya sizi buraxmayacaq,

Leş kimi çürüyərsiz yolun qırağındaca.

 

1908 və 1912 arasında

 

Ruscadan tərcümə

19-20. 03. 2019, Samara

SAŞA ÇORNI. İKİ ARZU

Saşa_Çornı

 Саша Черный

Два желания 

 

1

Çılpaq bir zirvədə keçə həyatın,

Sadə sonetlər də  qoşasan orda…

Alasan çörəyi, şərabı, əti,

Üz tutub düzəndə yaşayanlara.

 

 

2

Yandırasan qabaqdan, daldan həm gəmiləri,

Fikirsiz və qayğısız yatağıına girəsən.

Yatasan yuxularsız, maraq xətrinə elə,

Yüz il sonra durasan.

1909

Ruscadan tərcümə

19. 03. 2019

Samara

   SAŞA ÇORNI. SƏRÇƏ

Saşa_Çornı

  Саша ЧЕРНЫЙ                   

Воробей

 

Yaxın gəl quşcuğaz, qəşəng sərçəcik,

Siçana oxşarsan, bozsan, həm çevik.

Gözlərin muncuqdur, pəncələr – ayrı,
Pəncələr – köndələn, pəncələr — əyri.

 

 

 

Hoppan, toxunmaram mən sənə, hoppan,

Görürsən, çörək də ovmuşam yerə.

Qarğanın böyrünə dimdiyini sanc,

Kim onu çağırıb gətirib bura?

 

 

 

Bir az da yaxın gəl, mətin, qayğısız,
Beləcə, beləcə, gəl bir azca da.

Külək qar sovurur, bax, ay qılıqsız,

Sinə də, kürək də ağappaq daha.

 

 

Dostum ol, quşcuğaz, əziz, sevimli,
Evdə yaşayarıq birgə, mehriban.

Yanaşı oturaq sobaya girib,

Hələ öyrənərik əlifbanı da.

 

 

Yaxın gəl, çəkinmə, gəl bir azca da,

Vay! Uçub getdi ki… Utanmaz imiş!

Dəni, ovuntunu aşırdı tamam,

Getdi bir “sağ ol” da mənə deməmiş.

1921

Ruscadan tərcümə

18-19.03. 2019, Samara

SAŞA ÇORNI. UŞAQ OTAĞINDA

Saşa_Çornı

Саша Черный    

     В детской

— Seryoja! Oxudum ki, atamın əsərində,

Bizim bu yer kürəsi suda üzür sən demə,
Necə ki, klyotskalar sup kasasında üzər.

Müdrik Fales qədimdə belə təlim edərdi…

 

 

— Cəfəng şeydir sən deyən! –

İnamla uşaq səsi  cavab tək buna dindi:

Sən öz alimliyinlə, Pavluşka, gözə girmə.

Yəqin sənin Falesin elmdə qanmır heç nə,

Falesdən ağıllıydı əmim, deyərdi mənə,

Bu yer kürəsi… qanda üzür yeddi min ildir!

 

1908

Ruscadan tərcümə

17-18. 03. 2019, Samara

EMİN MİLLİNİN DALQABAQ SABUNU

EMIN_MILLI

Məlumdur ki, biz azərbaycanlılarda sabun adı iki cürdür: paltar sabunu və əlüz sabunu. Paltar sabunuyla, əlbəttə, paltar yuyurlar. O ki qaldı əlüz sabununa, burda məsələ bir az dolaşıqdır. Necə yəni əlüz? Bəs bədənin qalan yerləri? Onların sabunu ayrıdır? Varsa, adı nədir…

Eşitdiyimə görə, çox insan var ki, indiyəcən lap hamamda sabunla əlini və üzünü yuyur, qalan yerlərini isə elə yavan-yavan yaxalayıb qurulanır…

Ona görə də bizim gözəl dilimizdə hansı bir yerəsə sabunsuz girmək ifadəsi var. Yəni bunu belə başa düşmək olar ki, həmin yerin sabunu yoxdur və məcbur olanda ya şeytan vadar edəndə elə sabunsuz girirsən…

Deyirlər ki, Qərbdə yaşayan gözəl jurnalist və siyasətçi Emin Milli bu məsələnin həlli ilə məşğuldur. Yəni cənab Emin orda sabun istehsalına başlayıb, özü də hər yerin sabunu ayrı: baş sabunu, ayaq sabunu, qabaq sabunu, türkün məsəli, dal sabunu…

Bu yaxınlarda Emin Milli Azərbaycana gəlmək və özü ilə qayırdığı sabunlardan bir kisə gətirmək fikrindədir. Özü də sabunun gözəlliyini, onunla hər deşiyə girməyin mümkün olduğunu Emin bəy şəxsən prezident İlham Əliyevə nümayiş etdirmək fikrindədir…

Tez gəl, ay Emin Milli. Bizim millətə bu dalqabaq sabunu çox lazımdır. Bizdə çox adam çox yerə girmək istəyir, girə bilmir, pərçim olub qalır…

Gəl, gətir o sabundan…

Mirzə ƏLİL

17.03. 19

Samara

SAŞA ÇORNI. SADƏ SÖZLƏR

Saşa_Çornı.jpg

                 Çexovun xatirəsinə

Саша Черный

(1880-1932)

               Простые слова

 

Uğur üç aylıqdır indiki vaxtda,

Daş atsan, dahiyə dəyəcək hökmən.
Müdrik-həyəcanlı Çexov, daha da,
Sən bizə yaxinsan bu gün dünəndən.

 

 

Oyatmaq istədin, inanmasan da.

Qazırdın sonacan, qaszırdın dərin.

Həqir təbəssümlə qınamısan da,

Yurdu və Atanı Təhqir edəni.

 

 

Sən aramızdaydın, aydın, həm incə
Hədsiz sadə idin və hədsiz açıq.

Görürdün bədbəxdir dünyamız necə,
Görüb üzülürdün necə çılpağıq…

 

 

Getdin. Ağrımızsa daha da artdı:

Kitbablar çoxalıb, ah nə çox kitab!

Gün-gündən lənətli çevrəsə dardır

«Çexov» buxovunu çətin ki qıraq.

 

 

Gülür, ağlayırdın, qisas alırdın.

İrinli yaranı açdığın zaman.
İndi hər şey açıq. Necə ağırdır,

Görüb çürüyəsən, amma susasan.

1910

Ruscadan tərcümə

16-17. 03, 2019, Samara

ANNA AXMATOVA. “ŞAİRƏ GƏLDİM QONAQ…”

AKHMATOVA

Aleksandr Bloka

Я пришла к поэту в гости…

 

Şairə gəldim qonaq,
Vazar günü. Günorta.

Geniş və sakit otaq,
Həyətdəsə şaxta var.

 

 

Mavi tüstünün üstdə,

Günəş moruq çalarlı…

Susqun ev sahibi tək,

Məndədir baxışları.

 

 

 

Elə gözləri var ki,
Görən unutmaz daha.

Mənsə, yaxşı olar ki,
Onlara heç baxmayam.

 

 

Bazar günü Nevanın

Dəniz qapılarına

Yaxın boz evdə söhbət

Ancaq əbədi qalar.

 

Yanvar 1914

Ruscadan tərcümə

  16. 03. 2019, Samara

QEYD: Şeirin orijinalı qafiyəsizdir.