UİLYAM ŞEKSPİR. 69-CU SONET

Sonnet_69_1609.jpg

Those parts of thee that the world’s eye doth view…

 

Baxanın gözündə sən eləsən ki,

İstəməz dəyşsin səndə nəyisə.

Dil deyən təriflər ürəkdən gəlir,

İnan, düşmənin də belə deyirsə.

 

Üzdə görünənin tərifi üzdən;

Sənə dəyər verən adamlar ancaq,
Dərinə baxarsa gözü görəndən,

Əvvəlki alqışlar qarğış olacaq.

 

Kim baxır qəlbinin gözəliyinə,
Ölçür onu sənin əməllərinlə.

Qəşəng bir çiçəkdən, deyir, elə bil,

Alaq otlarının qoxusu gələr.

            Ətrin gərkəmindən belə fərqlisə,

            Açıqdır, deməli, ləkin hr kəsə.

 

İngiliscədən tərcümə

25.02.2018

Samara

Реклама

QARMAGEDDON!

snowmageddon_big

İngilis qəzetləri məqalə başlıqlarında söz oynatmağı sevirlər.  “Daily Mail” qəzetində Britaniyada və qərbi Avropanın başqa ölkələrindəki fözqəladə qar yağıntısına həsr olunmuş məqalənin başlığında neologozm işlədilib: Snowmageddon! Əlbəttə, bu, qar sözünün Armageddon sözüylə hibrididir. Və qəzetə də məxsus deyil. Bunu bloger Greq Svan 2007-ci ilin aprelində işlədib.

Belə yaradılan sözlərə ngiliscə “portmanteau word” deyilir.

Orijinaldır, ancaq yaxşı səslənmir, söz oynamır. Ancaq azərbaycanca variantını elə bil Tanrı özü yaradıb: Qarmageddon!

 

UİLYAM ŞEKSPİR. 68-Cİ SONET

Sonnet_68_1609.jpg

                     Thus is his cheek the map of days outworn…

Onun üzündəki zaman başqadır —

Gözəllik gül ömrü yaşardı onda.                                               

Yapma yaraşıqlar yaranmamışdı,

Yoxdu bər-bəzəklə  üz yaradan da.

 

Qızılı saçları ölən gözəlin

Torpağa gedərdi, kəsilir indi,

Ayrı baş onlarla yenə bəzənir,

Kiməsə ölənin teli sevincdir.

 

Ondasa görünür ötən xoş zaman,

Hər şey bəzəksizdi, doğru, əsildi.

Yayı yaratmırlar saxta yaşıldan,
Gözəldə heç nə yox köhnə əsirdən.

                     

                           Yaşar bu gözəllik bir nümunə tək,

                           Əsili saxtadan ayıra bilək.

İngiliscədən tərcümə

24.02.2018

Samara

UİLYAM ŞEKSPİR. 67-Cİ SONET

sonnet-67

Ah, wherefore with infection should he live…

 

O niyə yaşasın föhş içində, ah,
Barışıb ömrünə dolan ayıbla?

Sanbal da, hörmət də qazansın günah,

Bağlayıb özünü onun adıyla?

 

Rənglə, fırça ilə düzəldilənə,
Niyə bənzədilsin onun çöhrəsi?

Saxtaya qızılgül niyə deyilə,

Onun gözəlliyi həqiqi gülsə?

 

Qüvvədən düşübsə həyat mənbəyi,

Təbiətin özü, niyə o yaşar?

Qalmayıb sərvətdən indi heç nəyi,

Təkcə dostum ona fəxr, yaraşıq.

                  

                                   Ah, qorunur, görək bu dünya necə,

                                  Bir zaman zənginmiş, dəyişməyincə.

 

İngiliscədən tərcümə

22.02.2018

Samara

 

QEYD: Mövzusuna görə 66-cı sonetin davamıdır.

UİLYAM ŞEKSPİR. 65-Cİ SONET

 

sonnet-65.jpg

                        Since brass, nor stone, nor earth, nor boundless sea…

Mis olsun, daş olsun, dəniz ya torpaq,
Ölümlə üzləşib məhv olub gedər.

Bir çiçək qüdrəti səndə var ancaq,

Yox bircə şansın da bu çəkişmədə.

 

Bal qoxulu nəfəs necə dayansın,

Üzücü günlərin basqılarına?

Polad qapıları adlayır Zaman,

Dağıdır qranit qayalıqları.

 

Ah, acı düşüncə! Kim ala bilər,
Zaman incisini Zamandan axı?

Ondan gözəlliyi kim xilas elər?

Kim dayandırar bu çevik ayağı?

 

                       Tək ümid şeirmdə möcüzəyədir,

                      Yanar mürəkkəbdə eşqim əbədi.

 

İngiliscədən tərcümə

07.12.2017

Samara

«QAYTAR ANA BORCUNU». İKİ NƏSİL AZƏRBAYCANLINI AĞLADAN CƏFƏNGİYAT…

əli kərim

Mənim oxuduğuğum pedaqoji məktəbdə müxtəlif təntənəli günlərlə və bayramlarla bağlı tədbirlər keçirilərdi və bu tədbirlərdə gözlərindən cin yağan, aktrisalıq istedı şübhəsiz olan, səhv etmirəmsə, hacıqabullu tələbə qız hökmən “Qaytar ana borcunu” şerinin oxuyurdu. İnanmıram ki, bizim aramızda Əli Kərimi tanıyanlar çox olardı, ancaq şeir hamını sarsıdırdı, qızlar ağlaşırdılar, çox hissiyatlılar “Can, ay ana!” deyib hönkürtü vururdular. Bayram şənliyi yasa dönürdü…

Yaşlıların yadında olar, o vaxt toylarda xanəndələr hökmən “Ana ürəy”ini oxuyurdular. Binamus oğlun bir qızdan ötrü anasının ürəyini çıxarmağından bəhs edən  faciəvi dastan…Geydrmə araqdan başları xarab olmuş kişilər toy üçün xüsusi ətirlə islatdıqları dəsmalları gözlərinə tutub  ağlaşırdılar…

“Ah, ana, nə gözəl zadsan…”

İndi Əli Kərimin şeiri haqqında bir neçə söz.

Bu şeir Süleyman Rüstəmin “Ana və poçtalyon” şeirinin qəlibindən çıxıb – həmin ölçü, həmin pafos, təxminən həmin leksika. Hər iki şeirdə analar müharibə dövrünün arvadlarıdırlar. “Dörd” rəqəmi də Süleyman Rüstəmdən keçir – onda “dörd ay”, Əli Kərimdə “dörd il”…

Dörd il keçəndən sonra Oğul nə gəlir, nə məktublara cavab yazır. Oxucu bilmir ki, Oğulun başına nə gəlib. Bəlkə tutulub? Bəlkə öldürülüb? Bəlkə kQB xarici ölkəyə kəşfiyyata göndərib? Yəni şair Oğulun Bakıda nə ilə məşğul olduğundan bir kəlmə də yazmır. Ancaq birdən prokuror mantiyası geyib qiyabi mühakimə olunan Oğula qarşı ağır ittihamlar irəli sürür. Bu ittihamlardan belə çıxır ki, Oğulun anasını yaddan çıxarmağında “büzmədodaq” qız günahkardır. Bu “büzmədodaq” zalım qızı “işvə-nazla” “enlikürək”, “gensinə” və “gur çatmaqaş” kəndli oğlanı hardasa əsir edib saxlayır…

Belə şey olar?

Ananın yazdığı məktublar qayıdıb üstünə gəlirdisə, deməli, ünvana çatmırdılar. Bu halda ana ya özü Bakıya getməliydi, ya da rayon milisinə şikayət yazmalıydı ki, oğlum itib.

Yəni bu şeirdə baş ayaqla uyğun gəlmir, yalan müddəa üstündə qurulduğundan cəfəngiyata çevrilir.

Mənə elə gəlir ki, ciddi və savadlı redaktor şeirdəki bu uyğunsuzluğu Əli Kərimə göstərsəydi, şair yazısını qaydaya salardı. Məsələn, oğlunu yaxşı tanıyan bir gənc anaya xəbər verir ki,  dostu  Bakıda “büzmədodaq” bir qıza uyub…

Məsələ burasındadır ki, bu şeir o vaxtkı günün aktual mövzusunda yazılıb. Kommunist partiyası başqa əyintilərlə bərabər kəndi unudub şəhərdə “yüngül” həyata uyan gənclərin tərbiyəsi ilə də məşğul olurdu. Bizim şairlərə və yazıçılara da  də bir him bəsdir: onlarının yazdıqlarından belə çıxırdı ki, Bakının “büzmədodaq” qızları durublar şəhərin tinlərində, güdürlər kənddən gələn “çatmaqaş”, “gensinəli” oğlanları, “işvə-nazla” tora salıb aparırlar…

Bu, əlbəttə, doğru deyildi…

Ancaq məsələ partiya və hökumət tərəfində qoyulurdusa, onun bədii təcəssümünün qabağında hər bir redaksiya qapısı taybatay açılmalıydı…

Hansı köpəyoğlu redaktor deyərdi ki, bala, Əli, bu şeir gərək təzədən yazıla. Bəlkə oğu Bakıda tramvay altında qalıb, indiyəcən morqdadır, tanıya bilmirlər?

Şair isə binamus oğula döşəyir:

“İndi ondan gen gəzən oğul, ayaqlarına
Yerişi anan verib.
Qaytarsan o sözləri, sözsüz bir lal olarsan,
Qaytarsan o yerişi, yerindəcə qalarsan”…
Lal olarsan…

Yerindəcə qalarsan…

Bu cəfəng və bədiilikdən uzaq misralar ən azı iki nəsil azərbaycanlıları hönkür-hönkür ağladıb…”Can, ay ana…”

Əli Kərim iyirminci əsrin ikinci yarısının, yəqin ki, ən istedadlı azərbaycanlı şairidir. Lakin az sayda ən yaxşı şeirlərini yazanadək o da sovet şairi olmuşdu, redaksiya çrəyi yemişdi və istər-istəməz, komsomolun, partiyanın xətti ilə yazmışdı.

«Qaytarsan o sözləri…»

Əli Kərimin yaradıcıığıdakı belə şeirləri sahibinə, qeybə çəkilmiş sovet rejiminə qaytarsaq, onun irsi daha sanballı görünər…

24.02.2018

Samara

UİLYAM ŞEKSPİR. 6-CI SONET

 

Sonnet_6_1609.jpg        

                    Then let not winter’s ragged hand deface…

Nə qədər dönməyib şirən cövhərə,
Yayını qoyma ki, məhv eləsin qış.

Axıt bu sərvəti elə bir yerə,
Qalsın gözəlliyin tamam solmamış.

 

Sələmçilik deyil heç də tədbir,

Xoşbəxtdir könüllü borc ödəyənlər.

Özünə özünü qaytarıb verir,

Sən də bəxtəvərsən birə on dəfə.

 

Birə on olardı qazancın əgər,
Onu yaransaydı özünkimidən.

Ölümün özü də neyləyə bilər,

Qoyduğun nəsildə yaşaya bilsən?

 

             İnad elərsənsə,  gözəlliyinə,

            Torpaqda cücülər yiyələnələr.

 

İngiliscədən tərcümə

23.02.2018

Samara

QEYD: 6-cı sonet 5-ci sonetin davamıdır. Şair adı çəkilməyən gəncə müraciət edərək ona ailə qurmaq, nəsil artırıb gözəlliyini uşaqlara vermək borcunu xatırladır.

«SƏHV DÜŞƏNDƏ YERİMİZ” ŞEİRİNDƏ KOMMUNİST MƏNƏVİYYATI MƏSƏLƏSİ

Qabil_İmamverdiyev.JPG

Azərbaycanlı məclisində tamada və xanəndə tez-tez məclis sahibinin, məclisdə yaxşı pul xərcləyənlərin adını çəkməlidir. Ya da xanəndə özü pul xərclətdirmək istədiyi adamın adını Vahidin qəzəlinə soxuşdurur.

Avtoritar və totalitar siyasi rejimlərdə hakimiyyətlə bu hakimiyyətə yaxın gedən yaradıcı adamların münasibəti də təxminən belə olur. Rejim tərəfindən yiyələnmək istəyən hər yazan, oxuyan gərək vaxtaşırı bu rejimi təbliğ və təşviq edə. Rusiyada rejimlə çaşqa-loşqalıq eləmək istəməyənlər özlərini ondan qaçırıblar, dalandar, ocaqçı işləyiblər, geoloji ekspedisiyalara gediblər. Rejimlə açıq konfrontasiyaya girənlər dissident adlanıblar, onların da tutulanları və qərbə gedənləri olub.

Azərbaycana nədənsə dissident toxumu düşməyib, yəni partiya və hökumətin verdiyi yemdən imtina eləməyib. İstedadlı olduqları şübhə doğurmayan ədəbiyyatçılarımız da həmişə loyal olublar, nəşriyyatlarda, qəzet və jurnallarda vızifə tutublar, ev alıblar, pul mükafatı alıblar.

Hətta Əliağa Vahid də partiya və hökumət şeirləri yazıb:

“Yaşasın qırmızı bayraqlı sovet qanunumuz…”

Bu o deməkdir ki, indiki nəslin mənəvi oriyentirləri yoxdur. Hansı hörmətli ədəbiyyatçının arxivini eşirsən, “Lenin” poeması çıxır…

Partiyadan və onun ideologiyasından maksimal uzaq olmağa çalışanların da yaradıcılığında da kommunist partiyasının ana xəttinin müddəaları ən gözlənilməz yerdə və şəkildə üzə çıxır.

Qabilin cəmi iki şeirini bəyənirəm: “Səhv düşəndə yerimiz” və “Çağırsan gələrəm…”. Qabilin bütün başqa şeirlərində sənət baxımından maraqlı heç nə yoxdur, hərçənd peşəkarlıqla yazılıb.

“Səhv düşındə yerimiz” ümumilikdə gözəl miniatürdür, ancaq onu bir az da qısaltmaq olardı. Məsələn, “Küt bıçaq parıldayıb…” bəndi zəifdir  və artıqdır. Bu bənddə həm də müqayisələr yerində deyil. Yəni ki, bu bəndin dalından asanlıqla dəymək olar. Ancaq bu şeirdə başqa məsələ maraqlıdır. Qabil bir an belə unutmur ki, kimin çörəyini yeyir (əlbəttə, partiyanın!) və buna görə partiyanın mənəvi-sosial sahədə siyasətini öz şeirində əks etdirməlidir!

 

Ağ biləklər gül əllər
Tarlada qabar.
Bir qeyrətsiz yekəpər
Qızıl gül satar.
Qeyrətsiz oluruq biz,
Səhv düşəndə yerimiz…

Şeirin yazıldığı 1969-cu ildə də, ondan sonra və əvvəl də bu məsələ partiya plenumlarının mövzusu olub. O vaxt dörd aydan artıq işləməyənlər cinayət məsuliyyətinə cəlb olunurdular və alverçilərə, o cümlədən gülsatanlara qarşı sovet cəmiyyətində amansız mübarizə gedirdi. Bu məsələni öz şeirinə soxuşduran Qabil başa düşürdü ki, bu bəndlə onun şeirinə bir qurumsal güldən ağır söz deyə bilməz. Jurnal isə hər misraya iki manat (iki kilo qəndin pulu) verəcək…

Yəni bu bənddə gülsatan biqeyrət kişi ilə zəhmətkeş qadınlar qarşı-qarşıya qoyulur. Bu, partiya xıəttidir, plenumların yazıçılar qarşısında qoyduğu məsələdir.

Məsələ burasındadır ki, kişilər hamısı qızılgül satmırdı və qızılgül satmaq heç də biqeyrətlik deyildi və mənim şübhəm yoxdur ki, Qabilin yaxın adamları arasında gülsatanlar da olub. Və qadınların da hamısı əliqabarlı deildi. Sürü-sürü ənlikli-kirşanlı raykom, prokuror, müdir katibələri vardı. “Azərbaycan”, “Turist” və başqa mehmanxanalarda fahişəlik edən qadınlar vardı…Yəni bu, mürəkkəb məsələdir. Ancaq partiya hər şeyi yumurta qabığı kimi səthi edirdi və səthilik də çox problemlər yaradırdı…

Bir sözlə, Qabil yaxşı şeirini ideologiyaya xidmət səyi ilə korlayıb…

Yuxarıda yazdıqlarım onu göstərir ki, sənəti həyatının mənası sayan adam hakimiyyətdən ən azı top atəşi məsafəsində aralı olmalıdır. Hakimiyyətə loyallıq ifadə etmək arzusu Əli Kərimin “İki sevgi” kimi gözəl və Azərbaycan poeziyasında yeni söz olan şeirini də korlayır.

Bu barədə ayrıca…

23.02. 2018, Samara

P.S. Yəqin indi «talış» əvəzinə Qabil «cənub bölgəsi»  yazmalıydı…

UİLYAM ŞEKSPİR. 64-CÜ SONET

Sonnet_64_1609.jpg

When I have seen by time’s fell hand defaced…

 Gərəndə dağıdır zaman əliylə,

Ötən əsrlərdə yaranan nə var;

Uçub gəlir yerə uca qüllələr,

Bürüncün özü də qalıb pas atar,

 

Görəndə suları ac okeanın,

Sahilə zəfərli hücumlar çəkir.

Ya torpaq su üstdə zəfər qazanır,

İtkilər qazancdır, qazancsa itki.

 

Görəndə bir belə dəyişmələri,

Görəndə fənadır sonu hər şeyin,

Fənalıq özü də söyləyir mənə,

Gün gələr, aparar zaman eşqimi.

 

                     Ağalamaqdan başqa nə qalır indi,
                     Biləndə səadət müvəqqətidir.

 

İngiliscədən tərcümə

21.02.2018

Samara

AY FİLDİBESSER…

İnternetdə professor Vaqif Yusiflnin məqalələrini görəndə Azərbaycandakı ara mollaları yadıma düşür. Məsələn, Salyan qəbiristanlığında oturanlar. Hansı qəbrin üstünə aparsan, pulunu alıb kirillə cibdəftərinə yazdığı Yasini qarıldadacaq…

Vaqif Yusifli üçün nə sənət var, nə də sənətkar, onun üçün “yaxşı”, “gözəl”, “möhtəşəm” adamlar var. Eyni sözlər Vaqif Yusifli Əliağa Vahiddən də yaza bilər, Əli Kərimdən də, mərhum  gürcüstanlı aşıq deputatdan da… Hamısı ilə oturub-durub, hamısı ilə yeyib-içib, gözəl söhbətlər edib…

A kişi, sən oxucuya sübut elə ki, bunlar doğrudan da yaxşı şeir yazıblar və bu şeirin yaxşılığı nədədir.  Yaxşı adam olmaqlarının mənə nə dəxli var? Və balaca ölkədə bu qədər yaxşı adam olar? Əgər olarsa, ölkə niyə pis gündədir?

Professor… Kül bizim başımıza…