İOSİF BRODSKİ. MƏHƏBBƏT

BRODSKI

       ЛЮБОВЬ

Bu gecə ayıldım mən iki dəfə.
Pəncərəmə işıq salan fənərlər,
Yuxuda haçansa sanki deyilən,

Sözü çoxnöqtə tək endirib heçə,

Mənə heç təsəlli gətirmirdilər.

 

 

Sənsə hamiləydin yuxumda, ayrı
Yaşayıb səninlə haçandan bəri,
Mən öz günahımı duydum, əllərim,
Qarnını sevinclə sığallayırdı,
Əslinə qalanda şalvarı gəzir

 

 

Və işıqaçarı. Yadıma indi
Düşürdü səni tək qoyub gedirdim,

Zülmətdə, yuxuda,  səbrlə sən də,
Gözlərdin, məzəmmət, qınaq demirdin,

Qəsdli fasilədən sonra yenidən

 

Yanına dönəndə. İşıqda çünki

Kəsilən, zülmətdə uzanıb gedir
Orda biz nikahlı, evliyik, iki
dallı əcayibik, bəraətidir
uşaqlarsa eyşin aramızdakı.

 

 

Haçansa, gələcək gecənin biri

Yenə də gələrsən, üzülmüş, arıq.

Mən də ki, ya oğul ya qız görərəm,

Hələ adları yox, işıqaçarı,

Onda axtarmaram, əlimi geri

 

Çəkmərəm bir daha, yox haqqım atam

Mən sizi kölgələr səltənətində

Günlərdən yaranan çəpər önündə,

Durub gerçəklikdən asılılıqda —

Yetişməz bir xəbər ordasa məndən.

 

Ruscadan tərcümə

29-30.2019

Samara

 

 

ЛЮБОВЬ

Я дважды пробуждался этой ночью
и брел к окну, и фонари в окне,
обрывок фразы, сказанной во сне,
сводя на нет, подобно многоточью
не приносили утешенья мне. Читать далее

  İOSİF BRODSKİ. “MƏNƏ DEYİRLƏR Kİ, GEDƏM MƏN GƏRƏK…”


 

BRODSKI

Мне говорят, что нужно уезжать…

Mənə deyirlər ki. gedəsən gərək.

Hə, hə. Minnətdaram. Yığışıram mən.

Hə, hə. Anlayıram, Məni ötürmək
Zərurəti də yox. İtən deyiləm.

 

Uzaq yol – siz allah, deməyin belə,
Uzağı yaxın bir stansiyadır.

Narahat olmayın, birtəhər. Elə

Yüküm yox. Yoxdur heç çamadanım da.

 

Hə, hə. Daha vaxtdır. Minnətdaram mən,

Hə, hə. Vaxtdır.  Bilir hamı da yaxşı.

Qalxır ağaclarla vətənin üstdən,

Hüznlü şəfəqi qış axşamının.

 

 

Hər şey sona yetdi. Yox etirazım,
Xudahafiz deyib əl-əl görüşüm.

İndi sağalmışam. Getməyim lazım,
Hə, hə. Ayrılığa görə təşəkkür.

 

 

Gəzdir vətənimdə, sən məni, taksi,
Ünvan elə bil ki, yadımdan çıxır.

Sükuta qərq olmuş çölləri gəzdir,
Bilirsən, vətəndən gedirəm axı.

 

 

Ünvan elə bil ki, çıxıb yadımdan:

Üzümü söykərəm nəm şüşəyə mən.
Keçəndə sevdiyim çayın yanından,
Ağlaram, səslərəm kolazçını həm.

 

(Hər şey bitdi daha. Niyə tələsim,
Sən allah, arxayın qayıt geriyə,

Göylərə baxaram, dolar sinəmə,
Başqa sahillərin soyuq küləyi).

 

 

Bu da köç, haçandan necə gözlənən.

Dön geri, ürəyin kədər duymadaın.

Yastı bir sahilə yan alaram mən,

Vətəndə qatara sən minən zaman.

Ruscadan tərcümə

28.04. 2019

Samara

 

 

Мне говорят, что нужно уезжать. 
Да-да. Благодарю. Я собираюсь. 
Да-да. Я понимаю. Провожать 
не следует. Да, я не потеряюсь.  Читать далее

MİXAİL LERMONTOV. “SARALAN ZƏMİLƏR DALĞALANANDA…”

LERMONTOV

Когда волнуется желтеющая нива…

Saralan zəmilər qayğılananda,
Küləkdən dinəndə meşəlik həzin,

Gizlənəndə qızıl gavalı bağda,
Şirin kölgəsində sütül pöhrənin;

 

 

Al yanaqlı axşam ya altın səhər,

Baxıb kol alttından ləçəklərini
Damlalar bəzəyən gümüşü təhər
İnciçiçəkəri salamlar məni;

 

Yarğanda oynayıb fikri qərq edən

Dərin bir yuxuda, buz kimi bulaq,

Mənə söz açanda gəldiyi yerdən

Sirr dolu bir saqa pıçıldayaraq —

 

Yatır həyəcanı qəlbimin onda,

Qırışlar alnımdan dağılır o dəm, —

Bilirəm səadət nədir dünyada,

Göydə Tanrını da görə bilirəm…

1837

Ruscadan tərcümə

  1. 04. 2019

Samara

 

Михаил ЛЕРМОНТОВ

 

Когда волнуется желтеющая нива, 
И свежий лес шумит при звуке ветерка, 
И прячется в саду малиновая слива 
Под тенью сладостной зеленого листка;  Читать далее

MİXAİL LERMONTOV.  TƏKLİK

LERMONTOV

Одиночество

Həyatın zənciri necə ağırdır,
Əgər təkcəlikdə sürüyürüksə.

Kefə şərikliyə hər insan hazır,
Tapılmır nədənsə dərdə şəriksə.

 

 

Hava sultanı tək burda mən təkəm,
Sıxır ürəyimi iztirablarım.
Görürəm taleyə boyun əyərək,

İllərim, yuxudur elə bil, axır.

 

 

Və yenə qayıdır, gəlir həminki,
Arzuyla, qızıla tutulub ancaq.

Tənha bir tabutdur göz önündəki:

Gözləyir: dünyada niyə yubanaq?

 

 

Gedişim kimisə çətin sarsıda
Ölüm xəbərimə (buna əminəm),

Gülüb sevinənlər ötər sayda da,
Doğulduğum günə sevinənləri.

1830

Ruscadan tərcümə

27.04. 2019, Samara

 

ОДИНОЧЕСТВО

Как страшно жизни сей оковы
Нам в одиночестве влачить.
Делить веселье — все готовы:
Никто не хочет грусть делить. Читать далее

MİXAİL LERMONTOV. ŞAİRİN ÖLÜMÜ

LERMONTOV.jpg

СМЕРТЬ ПОЭТА

 

İntiqam, hökmdar, intiqam!

Düşürəm ayaqlarına:

Adil ol qatilin ver cəzasını,

Gələn əsrlərə və nəsillərə,
Bu qətl car çəkər haqq divanından,
Bədəməllər onda nümunə görər.[i]

 

Şair həlak oldu! – namus əsiri –

Düşüb böhtanına şayiələrin.

İndi məğrur başı sinəsindədir,
Döşündə qurğuşun, qisas təşnəli.

Tablaya bilmədi şair ürəyi,

Sataşan, toxunan çıxdı nə qədər!

İctimai rəylə uymadı rəyi,
Tək, həmişəki tək… Və öldürdülər!

Öldü!…İndi nədir bu hönkürtülər,

Yersiz təriflərin gərəksiz xoru.
Taleyin hökmüdür yerinə yetən,
Kimə bəraətlər təsəlli olur?

Məgər kinlə qovan siz deyildiniz,
Onun cəsur, azad istedadını?

Üfürüb, köpürüb məzələndiniz,
Təzəcə közərən yanğın odunu.

Eyb etməz. Şənlənin… Dözə bilmədi,
O daha sonuncu iztirablara:

Solan təntənəli nəfis çələngdir,

Sönüb məşəl kimi misilsiz düha.

Soyuqqanlılıqla onun qatili,
Zərbəni endirdi…xilas yox daha:

Sıxır pistoleti hələ də əli,
Ürəyi boşuna hələ vurmada…

 

Bu nə möcüzədirt axı?…uzaqdan,
Yüzlərlə fərari-qaçaq sayağı,

Düşüb, səadət, çin axtaran zaman,

Taleyin hökmüylə bizə ayağı;

Dil və adətinə özgə torpağın,
Gülərdi ikrahla o gizlətmədən.

Bizim şöhrətə də yoxdu qıymağı,

Anlaya bilmirdi o qanlı gündə,

Gör nəyə qaldırır əlini axı!..

Şair öldürüldü – gömüldü qəbrə
Möhtəşəm qüdrətlə özünün elə,
Tərənnüm etdiyi sevimli, şaqraq,

Qısqanclıq qurbanı müğənni sayaq,
Amansız bir əldən zərbə alaraq.

Niyə dünya kefindən və sadə aşnalıqdan,
Odlu ehtiras dolu, azad qəlbə yad olan,
Həsədli və boğucu bu dünyaya gəlirdi?

Miskin böhtançılara o əl verirdi niyə,

O niyə inanırdı yalan sözə, işvəyə? —
Axı gəncliyindən o, adamları bilirdi!..

 

Çıxarıb çələngini, dəfnə ilə hörülən,
Onlar tikanlı çələng geyindirdilər ona.

Aman bilməz iynələr,

Batır şanlı alnına.

Məkrli pıçıltısı gülüşən cahillərin

Sonuncu anlarına  damızdırılır zəhər,
O  öldü – boş intiqam təşnəsi canda hələ,

Və puç ümidlərinin qoyub getdiyi qəhər.

 

Susdu möcüzəli nəğmənin səsi,
Onlar dinməyəcək bir də təzədən.

Müğənni mənzili dar və günəşsiz,
Vurulub ağzına onun möhür də.

Siz, ey rəzilliyiylə tanınmış cənabların,
Qudurğan balaları,

Taleyin oyunuyla inciyən babaların,
İrsini tapdalayan kölə dabanlarıyla!

Acgöz kütlə, özünü taxt-taca yan verən,

Azadlığın, Dahinin, Şərəfin cəlladları!

Qanun kölgəsi altda, qanunsuz işlər görən,

Önünüzdə ədalət, həqiqət susub durar!…

Tanrı məhkəməsi var, föhş sevənlər, ancaq!

Ağır, ciddi məhkəmə yetişəcək bir zaman;
Qızıl parıltısına tamahdan da o uzaq,

Fikri də, əməli də o bilir qabaqcadan.

Qeybətə əl atarsız o vaxt  əbəs yerə siz,

Çatmaz o sizin daha, bilin ki, dadınıza,

Şairin haqq qanını siz silə bilməzsiniz,

Öz qara qanınızla!

1837

Ruscadan tərcümə

25-26. 04. 2019

Samara

 

Михаил Лермонтов

СМЕРТЬ ПОЭТА
Отмщенья, государь, отмщенья!
Паду к ногам твоим:
Будь справедлив и накажи убийцу,
Чтоб казнь его в позднейшие века
Твой правый суд потомству возвестила,
Чтоб видели злодеи в ней пример.

 

        Погиб поэт! — невольник чести —
        Пал, оклеветанный молвой,
        С свинцом в груди и жаждой мести,
        Поникнув гордой головой!..
        Не вынесла душа поэта
        Позора мелочных обид,
        Восстал он против мнений света
        Один, как прежде… и убит!
        Убит!.. к чему теперь рыданья,
        Пустых похвал ненужный хор
        И жалкий лепет оправданья?
        Судьбы свершился приговор!
        Не вы ль сперва так злобно гнали
        Его свободный, смелый дар
        И для потехи раздували
        Чуть затаившийся пожар?
        Что ж? веселитесь… — он мучений
        Последних вынести не мог:
        Угас, как светоч, дивный гений,
        Увял торжественный венок.
        Его убийца хладнокровно
        Навел удар… спасенья нет:
        Пустое сердце бьется ровно.
        В руке не дрогнул пистолет,
        И что за диво?.. издалека,
        Подобный сотням беглецов,
        На ловлю счастья и чинов
        Заброшен к нам по воле рока;
        Смеясь, он дерзко презирал
        Земли чужой язык и нравы;
        Не мог щадить он нашей славы;
        Не мог понять в сей миг кровавый,
        На что́ он руку поднимал!..
        И он убит — и взят могилой,
        Как тот певец, неведомый, но милый,
        Добыча ревности глухой,
        Воспетый им с такою чудной силой,
Сраженный, как и он, безжалостной рукой.
Зачем от мирных нег и дружбы простодушной
Вступил он в этот свет, завистливый и душный
Для сердца вольного и пламенных страстей?
Зачем он руку дал клеветникам ничтожным,
Зачем поверил он словам и ласкам ложным,
     Он, с юных лет постигнувший людей?..
И прежний сняв венок, — они венец терновый,
Увитый лаврами, надели на него:
     Но иглы тайные сурово
     Язвили славное чело;
Отравлены его последние мгновенья
Коварным шепотом насмешливых невежд,
     И умер он — с напрасной жаждой мщенья,
С досадой тайною обманутых надежд.

 

     Замолкли звуки чудных песен,
     Не раздаваться им опять:
     Приют певца угрюм и тесен,
     И на устах его печать.

     А вы, надменные потомки
Известной подлостью прославленных отцов,
Пятою рабскою поправшие обломки
Игрою счастия обиженных родов!
Вы, жадною толпой стоящие у трона,
Свободы, Гения и Славы палачи!
     Таитесь вы под сению закона,
     Пред вами суд и правда — всё молчи!..

Но есть и божий суд, наперсники разврата!
     Есть грозный суд: он ждет;
     Он не доступен звону злата,
И мысли и дела он знает наперед.

Тогда напрасно вы прибегнете к злословью:
     Оно вам не поможет вновь,
И вы не смоете всей вашей черной кровью
     Поэта праведную кровь!

 

[i] Epiqraf 17 əsr fransız şairi və dramaturqu Jan Rotrunun pyesindəndir

 

 

MİXAİL LERMONTOV. PEYĞƏMBƏR

LERMONTOV

Пророк

 

Hərşeygörənliyi elə ki mənə,
Bəxş etdi əbədi və adil hakim,

Haçan bir insanın baxsam üzünə,

Görürəm yazılıb günah, föhş, kin.

 

 

Səsləyib hamını məhəbbətə mən,

Həqiqət təlimi yaydım o zaman.

Məni yaxınlarım bilmirəm nədən,
Daşa basırdılar vermədən aman.

 

 

Başıma kül səpdim, dilənçilər tək,
Qaçıb tərk elədim şəhərləri mən.

Budur, səhralarda gün keçirərək,

Yeyib dolanıram Tanrı verəndən.

 

 

İlkyaranış əhdi əziz sayaraq,
Mənə boyun əyir orda hər heyvan.

Sevinclə oynayıb şüalarıyla,
Ulduzlar da məni dinləyir hər an.

 

Kütləli şəhərdən yolum düşürsə,

Keçib-gedirəmsə tələsik əgər,

Qocalar özündən razı gülüşlə,
Baxıb uşaqlara belə deyirlər:

 

 

“Baxın bu insana nümunə kimi,

Məğrurdu, bizimlə o dolanmadı.

Səfeh, istəyirdi biz inanaq ki,

Danışan diliylə onun Tanrıdır!
Görün nə gündədir, baxın, uşaqlar,
Arıq, rəngi qaçıb və qaşqabaqlı.

Üst-başı dağılıb, lütdür az qala,
Ondan həqarətlə hər görən qaçır”.

1841

Ruscadan tərcümə

23.04. 2019, Samara

 

Пророк

 

С тех пор как вечный судия 
Мне дал всеведенье пророка, 
В очах людей читаю я 
Страницы злобы и порока. 

Читать далее

BÖYÜK ADAM

Müxtəlif adamlar həyatda gördüm,
Onların çox olub yaxşıları da.

Onlar olmasaydı, çoxdan ölərdim,

Ölərdim, yaddan da çıxarardılar.

 

 

 

Ürəyi yananlar, qəlbi incələr,
Sirri saxlayanlar partizan kimi.

Söhbəti sevənlər uzun gecələr,
Qulaq kəsilənlər danışan kimi…

 

 

 

Olublar, olublar… elə indi var,
Yaxşı adamların tumu kəsilmir.

Elə ki, ya ürək, ya baş ağrıyar,
Salırsan adbaad yadına, bir-bir…

 

 

 

Böyük adamlar var həyatda ancaq,

Nə yaxşı, nə pisdir, böyükdür onlar.

Onlar həm mayakdır, onlar həm dayaq,
Onlarda rəhbərlik cəsarəti var.

 

 

 

Yaralı olasan, azarlı ya da
Çəkər keşiyini, qaldırar hökmən.

Şir ürəyi olur böyük adamda,
Və sığır kiçik bir bədənə bəzən.

 

 

 

İşi bitirməyə həvəsləndirər,
İşi bitirdinsə — göyə qaldırar.

Əlindən yapışar, səninlə gedər,

Keçməli olanda sudan ya oddan.

 

 

 

Çəkidən ağırlar, boydan ucalar,

Qolu güclülər də dost olub mənə.

Onların içində yaxşısı da var,
Ancaq eləsi yox “böyük” adlana.

 

 

Onlar dayanıblar mən dayananda,
Odu söndürüblər, sudan qaçıblar.

Olub işdən-gücdən soyudanı da,
Yaxşı adamın da cürbəcürü var…

 

 

Yaxşını çox gördüm, böyük görmədim,

İşlərim dağınıq, həyatım viran.

Kim bilir, qabağa mən də gedərdim,

Rastıma çıxsaydı, böyük bir insan.

 

 

 

Dağı dağ üstünə bəlkə qoyardm,
Dönərdim millətin qəhrəmanına,
Bəlkə zirvələrə qonardı adım,
Gərək rast gələydim böyük insana…

 

 

Rastıma çıxsaydı böyük bir insan,
Onu ümid sanar, pənah sanardım.

Onun ətəyindən yapışıb hər an,
Bəlkə də Tanrıdan mən yayınardım.

 

 

Çəkilib gedərdi dadı zəhmətin,
Ürək sevinməzdi, gəlsə də uğur.

Böyük adamdısa verən neməti,

Aldığın pay olur, sədəqə olur.

 

Gedirəm, dalımda yüküm, durmadan,
Sadə sırasında qarındaşların.

Çıxmadı qarşıma heç Böyük adam,
Şükür sənə, Tanrım, belə yaxşıdır.

 

23-24. 04. 2019

Samara

MİXAİL LERMONTOV.  DUA

LERMONTOV

Молитва

 

Demə günahlı bəndənəm, Tanrım,

Və asıb-kəsmə məni, yalvarıram,

Ki, torpağın məzar qaranlığını,
Sevirəm ehtiraslarıyla tamam.

 

 

Ki, girir ruhuma yalnız hərdən,
Adınla bağlı sözlərin nuru.
Ki, uzaqlardadır ağlım səndən,
Dolaşır zülməti, qəflətdə durur.

 

 

Ki, coşur, qaynayır sinəmdə mənim,

İlhamımdan yaranan vulkanlar.

Ki, qaraldır gözümün aynasını,

Candakı vəhşi, qızğın həycanlar.

 

Ki, bu dünya mənə dardır çoxdan,
Qorxuram mən sənə nüfuzdan da.

Günahlı mahnı səsləriylə hər an,
Sənə mən etmirəm, İlahi, dua.

 

 

Hər şeyi yandırıb-yaxan ocağı,

Tanrı, bu möcüzəni söndür sən,

Toxtayım, aləmə sakitcə baxım,
Qəlbimi, Tanrı, daşa döndər sən.

 

 

Qurtarım qoy, Yaradan, azad olum,
Bəlalı nəğmə təşnəsindən mən.

Çıxaram onda dar xilas yoluna,

Tutaram üz sənə, Tanrım, yenidən.

 

1829

Ruscadan tərcümə

22.04. 2019, Samara

 

Лермонтов М.

 Молитва

 

Не обвиняй меня, всесильный,
И не карай меня, молю,
За то, что мрак земли могильный
С ее страстями я люблю; Читать далее

FƏRRUX MƏMMƏDOV FUAD MƏMMƏDLİDƏN ÖTRÜ ÖLMƏLİ İDİMİ? ŞÜBHƏM VAR…

fərrux_məmmədov.jpg

Azərbaycandan iki xəbər:

  1. Martın əvvəllərində qar uçqununa düşmüş sıravi əsgər Fərrux Məmmədovun meyidi tapılıb.
  2. Keçmiş nazir Ziya Məmmədovun qardaşı oğlu Fuad Məmmədli Daxili işlər nazirliyində yüksək vəzifəyə təyin edilib.

Qarabağ silahlı münaqişəsi 30 ildir ki, davam edir. Minlərlə əsgər və zabit ölüb. Onların arasında heç vaxt vəzifəli adamların uşaqları olmayıb. Onlar bahalı məktəblərdə oxuyurlar, yüksək kabinetlərə təyin olunurlar, elə kabinetdən kabinetə keçə-keçə rütbə, sərvət, mövqe sahibi olurlar. Yəni daraşıb Azərbaycanı yeyirlər.

Cəbhədə ölənlər, qar altında qalıb zülmlə canlarını tapşıranlar fəhlə-kəndli balalarıdır. Onların həyatınını qiyməti üçüncü dərəcəli dəmir medaldır.

İki Məmmədov, iki tale. Onlar bir ölkədə yaşayıdımı?

Fərrux Məmmədov Fuad Məmmədlidən ötrü ölməlidirmi?

Mənim şübhəm var…

X.X.

23.04. 2019, SAmara

  MİXAİL LERMONTOV. XƏNCƏR

LERMONTOV

Кинжал

 

Sənə məhəbbətim var, məim polad xıncərim,
Dostsan soyuqqanlı sən, işıqlı yoldaş mənə.

İntiqam üçün döyüb səni gürcünün əli,
Çərkəz itiləyibdir amansız döyüşlərə.

 
Bəyaz incə bir əldi mənə verən bir zaman,

Səni hədiyyə kimi ağır ayrılıq anı.

Və ilk dəfə tiyəndn axan da deyildi qan,
İşıqlı göz yaşıydı – incisi iztirabın.

 

 

Onun sirli kədərlə dolu qara gözləri,
Gözlərimə zilləninb donub qaldığı anda,

Qığılcım saçırdı gah, gah da öləziyirdi,

Sənin poladın kimi titrək od işığında.

 

 
Tale yoldaşısan sən, rəhni lal məhəbbətin,

Gərəkli nümunəsən sərsəriyə sən necə!

Bəli, dəyişmərəm mən və ruhum qalar mətin,
Mənim polad yoldaşım, sənin kimi eləcə, sənin kimi eləcə.

1837-1838

Ruscadan tərcümə

21-22.04. 2019, Samara

 

Кинжал

Люблю тебя, булатный мой кинжал,
Товарищ светлый и холодный.
Задумчивый грузин на месть тебя ковал,
На грозный бой точил черкес свободный. Читать далее