İNƏYİN SATMAĞA APARILMAĞI

ƏRƏBQARDAŞBƏYLİ, 1963-CÜ İL, PAYIZIN ƏVVƏLİ

İNƏYİN SATMAĞA APARILMAĞI

                  Azad QARADƏRƏLİYƏ

 

“Sən burdan itələ, sən də çək ordan!”

Lələm qışqırırdı köməkçilərə.

İnəksə suvatın lap qIrağında,

Durub dirəmişdi özünü yerə.

 

Gündə su içdiyi həminki Kürdü,

İndi salırdılar özünü suya.

Alma gözlərindən yaş tökülürdü,

Elə bil gedirdi başı baltaya.

 

Kolazda oturan çəkir ciyəni,

Daldan itələyən ağac döşəyir.

Üzülür ayağı birdən inəyin.

Büdrəyib özünü toxuyur Kürə.

 

Kolazı çəpləyir lələm oturub,

Mal, ciyəsi əldə üzür yanaşı.

Mən də oturmuşam sarımı udub,

Çaşdırıb halımı malın təlaşı…

 

Lap iti vaxtıdır Kürdə axarın,

Lələm təngnəfəs, lələm qəzəbli.

İnəyin gözündən yenə yaş axır –

Canavar ağzında üzür elə bil.

 

Çatırıq o taya. Özü dırmanır,

İnək, büdrəsə də, suvata burda,

Alma gözlərinin yaşı dayanmır.

Titrəyib suyunu yazıq sıçradır…

 

Asfalt qırağıyla çıxırıq yola,

Lələm əldə ciyə düşür qabağa

Arxadan qovuram mən də çubuqla, —

Salyana gedirik malı satmağa.

 

İndi də gözümün qabağındadır,

O yol ki, uzandı günbatanacan.

Lələm acıqlıdır, qaşqabaqlıdır,

Titrəyir, nədənsə qurumur heyvan…

 

Sabir dayımgildə gecəni qaldıq,

Səhər malı satdı bazarda lələm.

Gəzişib ayında-oyundan aldı,

Vurdu saqqalını surralı Qələm…

 

İndi mən lələmin həmin yaşında,
Ölkədən ölkəyə adlamışam mən.

Həm ömür uzandı, həm də yol, indi,

Canavar ağzında özüməm üzən…

 

30.09.16

Samara

 

 

 

 

 

 

 

 

Реклама

UİLYAM ŞEKSPİR. 130-CU SONET

                                      UİLYAM ŞEKSPİR

        130-CU SONET

              My mistress’ eyes are nothing like the sun;
Coral is far more red than her lips’ red…

 

Bənzəri gözlərinin yox günəşə,

Daha aldır dodağından mərcan
Qar kimi ağ deyil əsmər sinəsi,

Saçı məftil kimi qara, burulan.

 

Dəməşq qızılgülü var qırmzı, ağ,

Bənzəməz onlara yanaqları da.

Daha gözəl və xoş ətirlər var,

Nəfəsindən onun gələn qoxudan.

 

Necə sevsəm də yarın nitqini mən,

Daha xoşdur, bilirəm, nəğmə səsi.

Necə gəzir ilahə, görməmişəm,

Mənim yarımsa torpaq üstdə gəzir.

 

Bilirəm mən, yenə çatmaz amma,

         Saxta tərifli gözəllər yarıma.

    

 

İngiliscədən tərcümə

29.09.16

Samara

UİLYAM ŞEKSPİR. 154-CÜ SONET

UİLYAM ŞEKSPİR

    154-CÜ SONET

                      The little love-god lying once asleep

                     Laid by his side his heart-inflaming brand…          

 

 

Kiçik Eşq Tanrısı qəlb odladığı məşəli də,

Qoyub yanında uzandı və şirin mürgülədi.

Onu yatmış görərək astaca yaxınlaşdı,

Bir bölük huri ki, bakir subaydı hər biri də.

Subaylıq əhdinə ən sadiq olan aldı ələ,

Neçə milyon ürəyə od salıb yaxan kösövü.

İndi dünyada odlu ehtirasa hökm eləyən,

Ali sərkərdə silahsızlanıb, xəbərsiz özü.

Bulaq axırdı yaxında, yanan bu məşəli qız,

Suya atdı, həmin an yandı eşq oduyla sular.

Oldu dərman kimi, kim gəldisə, sağaldı təmiz.

Mən də getdim sağala candakı bu zalım azar.

 

           Orda bildim  alışar ehtiras  odundan su,

           Yox suyun qüdrəti eşq atəşini söndürsün.

 

İngiliscədən tərcümə

28.09.16

Samara

UİLYAM ŞEKSPİR. 28-Cİ SONET

UİLYAM ŞEKSPİR

            28-Cİ SONET

                   How can I then return in happy plight,
                  That am debarred the benefit of rest?..

 

Qayıda bilmərəm əvvəlki bəxtəvərliyimə,

İstirahət kimi nemət məni tərk etmişsə.

Gündüzün zülmünə indi gecə məlhəm eləmir,

Gecə-gündüz, gecə-gündüz, üzür məni qüssə.

Sanki Gündüz Gecəylə heç qatı düşmən də deyil,

Verərək əl-ələ onlar mənə işgəncə verər.

Məni Gündüz üzür ağır əzabla, Gecə inləyirəm,

Ki, uzaqsan yenə məndən, əzablarımsa hədər.

Deyirəm Gündüzü yumşaltmaq üçün: sən nursan,

Səma qaralsa buludlarla, yetirsən haraya.

Gecəyə söylərəm: ulduzlar əgər yanmazsa,

Örtülər nuru çöhrənin və bənzəməzsən aya.

 

       Artırır dərdimi Gündüz yenə hər gün amma,

       Gecənin  zülmü də artır, acıyan yox halıma.

 

İngiliscədən tərcümə

26-27.09.2016

Samara

DAHA ZƏFƏRƏNDUMA EHTİYAC YOXDUR…

MEHRİBAN XANIM:  Kişi, necə keçdi zəfərəndum?

İLHAM BƏY: Zəfərəndum yox, ay arvad, referendum.

MEHRİBAN XANIM: Bu şoğəribə dilim gəlmir. İldə bir dəfə bu zaddan… adı nə oldu… hə, bu şeydən keçirsən, dilim öyrəşər. Kişi, gələn il sən bir referendum da keçir, deputat yaşını bir az da azalt.

İLHAM BƏY: On səkkizdən də salım aşağı?

MEHRİBAN: A kişi, on səkkiz yaş çoxdur. İndiki uşaqlar aləmin bicidirlər. Elə götürəlk bizimkiləri. Kişi, sən bu deputat yaşını elə altı ya yeddi.

İLHAM BƏY: Altı yaşında uşaq olsun deputat?

MEHRİBAN XANIM: Niyə olmur? Götürək bizim Əliylə Mikayılı. İkisi də qız istəyir. Özü də gündə o qədər təkliflər verirlər ki, o Siyavuşdu, Bayquşdu nədi, bzim uşaqların yanında ağzını aça bilməz. Həm də, kişi, Əliylə Mikayıl deputat olsalar, elə mənimlə bərabər gedib-gələrlər Milli Məclisə. Mən də darıxmaram, onlar da darıxmazlar. Həm də gözüm olar üstlərində.

İLHAM BƏY: Arvad, təklifin ağlıma batır. Ancaq indi belə şeylərə nə zəfərəndum lazımdır, nə referendum. İndi mənim o qədər səlahiyyətim var ki, istəsəm, südəmər uşaqlar da deputat seçilərlər…

26.09.16

UİLYAM ŞEKSPİR. 104-CÜ SONET

ÜİLYAM ŞEKSPİR

                                                 (1564-1616)

      104-CÜ SONET

                       To me, fair friend, you never can be old,
For as you were, when first your eye I ey’d…

 

 

Sən, əzizim, gözümdə heç zaman qocalmazsan,

Sən necəydinsə ilk görüşdə, həminsən yenə də.

Həmin gözəlsən, Üç il qış soyuğu qoydu viran

Yayın cəlalını bağlarda, füsunkar meşədə.

Sarı payızlara üç il basıldı  göy yazlar,

Gözüm önündə fəsillər dəyişdi bir-birini.

Getdi Aprel, İyunda yandı xoş ətirli nə var,

Səndə əvvəlki təravətsə görən tək bilinir.

Ah, gözəllik gedirsıə də, gedir saat kimi o,

Gedir, əqrəblərinsə gözlə seçilmir gedişi.

Sənin gözəlliyində zərrəcə zaman izi yox,

Zaman gedir, dəyişmyən gözümün aldanışı.

 

Gələn nəsillərə mən üz tuturam təşvişlə:

Gözəllik öldü siz doğulmamışdan hələ.

 

ingiliscədən tərcümə

24-25.09.2016

Samara

 

 

 

 

ŞARL BODLER. SÖHBƏT

ŞARL BODLER

                                  (1821-1867)

             SÖHBƏT

                           Vous êtes un beau ciel d’automne, clair et rose !
                           Mais la tristesse en moi monte comme la mer,

 

Zərif qızartısıniz  ağ  payız səmasında
Coşur mənimsə içimdə kədər dənizlər tək.

Qalansa xatirədir dalğalar gedən anda,

Soyuq dodaqlarımı turş lumu tək iynələrək.

 

  • Əbəs sığallaylr əlin, sinəmdə od sönmüş,

Əlin gəzən yer, əziz dost, bil ki, yağmalanıb.

Ora dişiylə, dırnağıyla bir qadın qonmuş,

Yox ürək də, ürəyim döndü vəhşinin yalına.

 

Talançı həmləsi görmüş elə bil qəlb sarayım,

Kütlə sərxoş, tökülür qan, dağıntıdır görünən.

  • Nə ətirdir bu füsunkar sinənizdən yayılan!

 

Ey Gözəllik! Könüllərin bəlasınsan, fəlakətisən,

Bayram atəşləridir sanki gözlərində yanan,

Yax oda cındırı ki, vəhşini gizlər gözdən.

 

fransızcadan tərcümə

23.09.2016

Samara

ALFRED DE MÜSSE. KƏDƏR

 Alfred de Müsse

              (1810-1857)

          KƏDƏR  

                          J’ai perdu ma force et ma vie,
                          Et mes amis, et ma gaite;

Daha yaşamağa tabım qalmayıb,

Gedib kefli çağım, dostlarım gedib.

Getdi, görəndə ki, salmıram saya,

O insan ki, mənə dahi deyirdi.

Əvvəl Həqiqəti tanıyan zaman,

Düşündüm o mənə əbədi dostdur.

Amma yaxşı duyub anlayan andan,

Həqiqət nədənsə pisimi vurdu.

Bilin, əbədidir, Həqiqət ancaq

Nadan yaşayacaq, nadan qalacaq,

Kim onun yanından saymayıb ötə.

Tanrının kəlamı cavab gözləyir,

İndi mənə qalan həyatda nədir? –

Ağlayıb ötənin yasını tutam.

Fransızcadan tərcümə

22.09.2016

Samara

BƏZƏN BAYRAQLARA BAXANDA MƏN TƏKCƏ ONLARIN AĞACLARINI GÖRÜRƏM…

Ötən qışda mənə dostluq təklifi göndərməmişdən qabaq Natiq Ədilov (Natiq Adilov) haqqında heç nə bilmirdim, boynuma alıram ki. “Azadlıq” qəzetini on ilə yaxındır ki, oxumuram. Əslində Azərbaycana on il də getməsən, ölkədə nə baş verdiyini bilmək üçün təzə məlumat mənbəyi lazım deyil – ölkədə indi də on il bundan qabaq olanlar baş verir…

Qarsia Markes 1957-ci ildə Moskvada ümumdünya gənclər festivalında jurnalist kimi olub, qayıdandan sonra yazıb ki, diktatura rejimli ölkələrdə nə baş verdiyini bilmək üçün Kafkanı oxumaq kifayətdir (bunu yaddaşla yazıram)…

Mən “Azadlığ”ı təzə çıxan vaxtlar oxuyurdum, onda ölkə dəyişirdi… Abunə yazılmışdım və cəmi iki-üç gün yubanmaqla qəzet gəlib çatırdı Samaraya (o vaxtlar Kuybışev). İndi qəzet oxunaqlı deyil, mətnlərin çoxu elə bil yad dildədir. Müəlliflərin çoxu jurnalistlikdə təsadüfi adamlardır, bəlkə də (hətta yəqin ki) onlar hamısı gözəl şəxsiyyətdirlər, vətənpərvərdirlər, mübarizdirlər, demokratdırlar, ancaq bunların hamısının toplusu bir keyfiyyəti – jurnalistlik qabiliyyətini və yazı savadını vermir – təəssüf ki…

“Dost” olandan sonra FB-da mən Natiq Ədiovun fəaliyyətini gördüm və haqqında bəzi şeyləri (çox az) öyrəndim. Bildim ki, bu adam “Azadlıq” qəzetinin  “Azadlıq saatı” televiziya kanalının mətbuat xidmətinin rəhbəridir.

Düzü, bilmirəm ki, qəzetdə mətbuat xidməti nə işdir. Qəzet mətbuatdır, qəzetin də redaktoru var, yəqin ki, şöbə, böımə müdirləri var. Mətbuat xidməti nə xidmətdir, mən başa düşmürəm. Özü də Fransada otura-otura Bakıda çıxan qəzetə necə rəhbərlik etmək olar? Bu insan mətbuat işində belə səriştəlidirsə, niyə Fransada bir balaca qəzet yaratmır? Bunu İnternetdə elə bir xərc çəkmədən də eləmək olar….

Ancaq bu, əsas məsələ deyil. Əsas məsələ odur ki, Natiq Ədilov, filoloji təhsilli, yaxşı yazı savadı olan hər kəs mənim dediyimi təsdiq edə bilər, jurnalist peşəsinə qabiliyyətli adam deyil. Belə insanın jurnalist kollektivinə rəhbərliyi jurnalistləri ancaq demoralizə edə bilər. Təsəvvür edin ki, futbol komandasına dərzi ya diş texniki məşqçi təyin olunur – futbolçuların halı necə olar?

Mən inanıram ki, Natiq Ədilov mübarizdir, cəsurdur, fədakardır və s. Ancaq bu keyfiyyətlərin jurnalistliyə nə dəxli var? Əgər müxalifət mətbuatında kadr problemi varsa və Natiq Ədiıov mətbuat rəhbərliyinə çarəsizlikdən irəli çəkilibsə, bu, təşviş və həyəcan doğurmalıdır. Yəni bu, ümumilikdə müxalifətin problemidir, onun savadlı adamlar üçün cazibəli, nüfuzlu olmamağındandır. Axı hər dövrdə, elə Rusiya tarixini götürək, qabaqcıl ideyalarln daşıyıcılarının ön sırasında qələm sahibləri olublar. Adlar: Gertsen, Belinski, Çernışevski…Bizdə: Zərdabi, Cəlil Məmmədquluzadə, Üzeyir Hacıbyov… İndi bu adamlardan birinin Natiq Ədilovun “rəhbərliyi” altında işlədiyini təsəvvür edirsiniz? Natiq Ədiıov Azərbaycan dilinin qayda-qanunlarını bilmir…

Mənə elə gəlir ki, Natiq Ədilov qabiliyyətindən, istedadından çox özünə yumruqlarıyla yol açan adamlardandır. Əli Kərimli kimi zəif və populyarlığı sıfra yaxın partiya rəhbərinin, əlbəttə, belə üzlü adamlara ehtiyacı var. Həsən bəy Zərdabini Əli Kərimlinin yanında təsəvvür edirsiniz? Yaxşı, mən sizə kömək edərəm: Əli Kərimli, sağında Həsən bəy Zərdabi, solunda almayanaq Gültəkin Hacıbəyli…

Bu gecə Natiq Ədilovu dostluqdan sildim. Və buna yuxarıda yazdıqlarımın dəxli yoxdur. Məni öz səhifəmdə faşist Tale Bağırzadəni görmək təngə gətirdi. O Bağırzadə ki, Nardaranda izdiham qarşısında təntənə ilə elan edirdi: “Rafiq Tağı cəhənnəmə vasil oldu”! İndi Tale Bağırzadə Natiq Ədilovun cğvə bütövlükdə müxalifətin qəhrəmanıdır.

Bax bu Natiq Ədilov təsəvvür etsin ki, Tale Bağırzadə bu sözləri onun mərhum yaxınları haqqında deyib. Hə? Axı Rafiq Tağının da uşaqları qalıb, o cümlədən, təxminən Natiq yaşda olan Leyla adlı qızı. Hə?

Niyə Cəmil Həsənli indiyəcən Tale Bağırzadənin bu hoqqalarını qınamayıb? Sualın cavabı çox sadədir. Əli Kərimli də, Cəmil Həsənli də özlərinin populyar olmadıqlarını yaxşı başa düşürlər, ona görə ümidləri müsəlman qiyamınadır – məgər Tale Bağırzadə öz çıxışlarının çoxunda qiyama çağırmır? Ancaq müsəlman qiyamı baş versə, Artur Rəsizadədən ya Ramiz Mehdiyevdən qabaq Cəmil Həsənlıini və Əli Kərimlini Bakı küçıələrində qalmış tək-tük ağaclardan asarlar…

Mən çox yaxşı başa düşürəm ki, mövcud rejimə qarşı dinc siyasi mübarizə vacib və zəruridir, belə mütəşəkkil, sivil mübarizənin və müqavimətin olması indiki rejimin özünə də vacibdir. Hər cür siyasi mübarizənin qadağan olduğu ölkələrdə rejim gec-tez qanlı çevrilişlə ya qanlı qiyamla yıxılır. Tarixdə heç vaxt başqa cür olmayıb, Azərbaycanın istina ola biləcəyini düşünənlər ciddi yanılırlar… Ancaq indiki müxalifətin rejimlə qarşıdurmada müəyyən balans yarada biləcəyi şübhəlidir. Bunun səbəbləri çoxdur və yazımın da mövzusu deyil. Ancaq niyə görə yaxşı təhsil görmüş, ölkədə demokratik dəyişikliklərin olmağın ürəkdən istəyən gənclərin va cavanların niyə indiki müxalifətdən qaçmağı ya da onunla məsafə saxlamağı hamını düşündürməlidir. Səbəb təkcə qorxu deyil. Hamını qorxaq saymaq olmaz. Hərçənd mən bəzən müxalifət çıxışlarındakı bayraqlara baxanda qorxu hissi keçirirəm; çünki bu çıxışlarda Tale Bağrzadənin adı və şüarları səslənir və bayraq əvəzinə onun ağacını görürəm…

22.09.16

Samara

 

ƏRƏBQARDAŞBƏYLİ, 1963-64-CÜ DƏRS İLİ

YADDAŞDAN SƏHNƏLƏR

                    unudulmaz insan, unudulmaz müəllim Leyla Ağayevanın

                     əziz xatirəsinə

 

Qəfildən baş verdi həmin dərs ili,

Kiçik kəndimizdə bğyük hadisə.

İlk dəfə xarici dil müəllimi,

Bizə təyinatla gəldi nədənsə.

 

Viyonu, Balzakı yaradan bu dil,

Heç kimə, əlbəttə, tanış deyildi.

Elə ki gördülər müəllim gəlir,

Dedilər dillərin ən gözəlidir

 

Bu fransız dili… Əsmər bənizli
Yaşı iyirmidən bir az çox gözəl.

Qapqara saçları dalğalı, nazlı,

Gözləri dumanlı, tayı yox gözəl.

 

Bakı ləhcəsiylə, məlahətiylə,

Müəlim salmışdı ovsuna kəndi

Kötük tək oturub dinməyən belə,

Ötür bülbül kimi firəngcə indi…

 

Mən hələ dörddəyəm. Xarici dilsə,

Beşdən başlayaraq keçilir o vaxt.

Yox daha həvəsim məktəbə, dərsə,
Nə boyum uzanır, nə gətirir bəxt…

 

Axşamçağılarsa Kür qırağında,

Oturub tar çalır maştağalı qız.

“Bakı gecələri” kəndi ağladır,

Hamı qəlbi incə, hamı fransız…

 

Tənəffüsdə bizim sinfə də hərdən

Girərdi. Başımı sığallayaraq
Deyərdi: “Bilirəm, böyüyüb hökmən,

“Alim olacaqsan!” (Olmadım ancaq…)

 

Qayıtdı Bakıya ilin başında,
Demə nişanlıymış Leyla müəllim.

Sonralar eşitdim cavan yaşında,

Xərçəngə tutulub… Amansız ölüm…

 

Səsi indiyəcən qulağımdadır,

Sığalı başımda nə yaşa yetsəm.

“Bakı gecələri” yenə ağladır.

Harda o mahnını, haçan eşitsəm…

 

21.09 2016

Samara