Bir gündə min günah cəzalandırıb
İncə qisas almaq məqsədi ilə
Sevgi ox götürdü, bıd bir əmələ
Hazır adam necə yer, zaman güdür.
Ürəkdə cəm oldu gücüm bir anda,
Keşikdə saxladım ayıq gözləri,
Amma qabaq bir ox batmayan yeri
Onun oxu deşib batırdı qanda.
İtirdim özümü bu ilk həmlədən
Fəqət nə güc tapdım, nə də ki, macal
Silaha sarılam zəruri bu an
Hiylə işlədərək çəkiləm ya da,
Uca və keçilməz təpəyə dərhal
Qurtulsun beləcə canım cəfadan.
italyancadan tərcümə
06-08. 05. 2026, Samara
+++++++++++++++
Per fare una leggiadra sua vendetta
et punire in un dí ben mille offese,
celatamente Amor l’arco riprese,
come huom ch’a nocer luogo et tempo aspetta.
Era la mia virtute al cor ristretta
per far ivi et ne gli occhi sue difese,
quando ’l colpo mortal là giú discese
ove solea spuntarsi ogni saetta.
Però, turbata nel primiero assalto,
non ebbe tanto né vigor né spazio
che potesse al bisogno prender l’arme,
overo al poggio faticoso et alto
ritrarmi accortamente da lo strazio
del quale oggi vorrebbe, et non pò, aitarme.
Архив тегов | sevgi şeirləri
FRANÇESKA PETRARKA. «XEYİRDUALIYMIŞ O GÜN, AY VƏ İL…»
LXI
Xeyirdualıymış o gün, ay və il,
Fəsil də, zaman da, saat da, an da.
Və o gözəl yurd ki, orda bir anda,
Düşdüm bir cüt gözəl gözə mən əsir.
İlk şirin əzab da xeyirdualı —
Sevgiylə qarışıq mən onu duydum
Məni hədəf seçən oxu-yayı da,
Həm sinəmdə dərin ox yaraları.
Xeyirduladıır şeirlərim də,
Xanımımın adı xatırlanırsa.
Ahım, göz yaşlarım, istəyim həm də.
Nə qədər əsərim şəninə varsa,
Xeyirdualıdır; fikirlərim də
Tək ona məxsusdur, heç kəsə daha.
italyancadan tərcümə
01-02. 05. 2026, Samara
++++++++++++++++++++
Francesco Petrarca (1304-1374)
Benedetto sia ‘l giorno, e ‘l mese, e l’anno,
e la stagione, e ‘l tempo, e l’ora, e ‘l punto,
e ‘l bel paese, e ‘l loco ov’io fui giunto
da’ duo begli occhi, che legato m’hanno; Читать далее
FRANÇESKA PETRARKA. «BU, SEVGİ DEYİLSƏ, DUYDUĞUM NƏDİR?»
CXXXII
Bu, sevgi deyilsə, duyduğum nədir?
Sevgisə, bəs necə sevgidir onda?
Xeyirsə, hardandır bu ağrı canda?
Şərsə, əzabları niyə şirindir?
Eşq isə, bu nalə, göz yaşı nədir?
Niyə ağlayıram, öz istəyimsə?
Yaşarı ölümsən, nəşəli şərsən,
Zorla ürəyimi əsir elədin.
Könüllü olubsa – peşmanan indi,
Qasırğa oynadır çürük qayığı
Dalğalı dənizdə, sükansızam həm.
Düşüncələr yüngül, səhvlər ağır,
Özüm də bilmirən istəyim nədir,
Yayda titrəyirəm, qışda yanıram.
italyancadan tərcümə
30.04. 2026, Samara
++++++++++++++++++++
FRANCESKA PETRARKA
S’amor non è, che dunque è quel ch’io sento?
Ma s’egli è amor, perdio, che cosa et quale?
Se bona, onde l’effecto aspro mortale?
Se ria, onde sí dolce ogni tormento? Читать далее
FRANÇESKA PETRARKA. «HƏR ADDIMDA GERİ BOYLANAM GƏRƏK…»
«Nəğmələr kitabı»ndan 15-ci sonet
Hər addımda geri boylanam gərək,
Üzür bədənimi ağrı, ağırlıq,
Sənin ruhun dolu havanı alıb,
Ovunur, gedirəm “Ya bəxt!” deyərək.
Necə şirin nemət qoydum arxada,
Bu yol çox uzundur, ömür qısadır.
Üzümü gözümün yaşı isladır,
Durmuşam özümü itirmiş halda.
Belə məyus ikən qəlbimə dolur
Şübhə: bədən necə yaşaya bilər
Öz ruhundan uzaq düşürsə birdən?
Eşqsə cavab verir: bilmirsən məgər,
Bu, imtiyazıdır, kim ki, vurulur,
Və azaddır bəşər təbiətindən.
italyancadan tərcümə
26-27.04. 2026, Samara
++++++++++++++++
Francesco Petrarca
(1304-1374)
Io mi rivolgo indietro a ciascun passo
col corpo stancho ch’a gran pena porto,
et prendo allor del vostr’aere conforto
che ’l fa gir oltra dicendo: Oimè lasso! Читать далее
MARİNA TSVETAYEVA. «YAXŞI Kİ, MƏN DEYİLƏM SİZİ AZARA SALAN…»
Yaxşı ki, mən deyiləm sizi azara salan,
Siz də mənim dərdimi, yaxşı ki, çəkmirsiniz.
Ayağımız altlndan, beləliklə heç zaman,
Ağır yer kürəsini yəqin itirmərik biz.
Yaxşı ki, yox gülməli olmağı ayıb sayan,
Həm də açıq – birbaşa deyilə bilə hər söz.
Paltarlarımız hətta toxunanda bircə an,
Boğucu dalğa ilə yanmayaq hər ikimiz.
Nə yaxşıdır ki, elə siz mənim yanımdaca,
Başqasını ağuşa alırsınız, görürəm.
Qarğımırsınız məni odunda cəhənnəmin,
Yanım ki, mən siz yox, özgəsini öpürəm.
Mənim əziz adımı, mehribanım, siz yəqin,
Çəkmirsiniz nə gecə, nə gündüz, boşa hər dəm.
Nə yaxşı ki, heç zaman sükutunda kilsənin,
Oxunmaz təntənəylə bizə “Alilluya!” həm.
Sağ ol deyirəm sizə ürəyimlə, əlimlə,
Ondan ötrü ki, məni özünüz də bilmədən,
Siz belə sevirsiniz: gecələrimin hələ,
Rahatlığından ötrü, ki, görüşürdük hərdən,
Qürubda, çıxmasaq da ay altında biz çölə,
Ki, doğurdu, batırdı günəş də görünmədən,
Sağ olun ki, dərdimdən deyilsiniz siz dəli,
Nə də ki, dərdinizdən, yaxşı ki, dəliyəm mən.
3 may 1915
ruscadan tərcümə
24. 02. 2026, Samara
++++++++++++++++
Марина ЦВЕТАЕВА
МНЕ НРАВИТСЯ…
Мне нравится, что вы больны не мной,
Мне нравится, что я больна не вами,
Что никогда тяжелый шар земной
Не уплывет под нашими ногами.
Мне нравится, что можно быть смешной —
Распущенной — и не играть словами,
И не краснеть удушливой волной,
Слегка соприкоснувшись рукавами. Читать далее
FYODOR TYÜTÇEV. ÖNYAZI (QƏDƏR)
Sevgi, sevgi – deyil bu hikmət dərin:
Qəlbin birliyidir doğma qəlb ilə
Bu, cütləşməyidir tək iki qəlbin,
Və bu qovuşmanın məhvi də yəqin,
Məşumdur ölümcül döyüş tək elə.
Mübarizə isə qeyri-bərabər,
İkisindən daha incəsə hansı,
Onu hökmən üzər iztirab, kədər,
Sevgi məstliyini qüssə üstələr,
Kəsilər, nəhayət, döyüntü səsi…
1851
ruscadan tərcümə
21. 02. 2026, Samara
++++++++++++++++++++
ФЕДОР ТЮТЧЕВ
ПРЕДОПРЕДЕЛЕНИЕ
Любовь, любовь — гласит преданье —
Союз души с душой родной,
Их съединенье, сочетанье,
И роковое их слиянье,
И… поединок роковой Читать далее
MOLLA PƏNAH VAQİFİN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. «ƏFƏNDİ»
Molla Pənah Vaqifin “Əfəndi” rədifli qoşması var. Bu şeir hansı əfəndiyəsə xitabən yazıldıından belə güman etmək olar ki, Molla Vaqifin türk dostu var imiş, yəni əlaqəsi təkcə ruslarla yox, osmanlılarla da olub. Bunu Cəmil Həsənli yaxşı bilər.
“Siyah telli bir sənəmin ucundan
Badə getdi din-imanlar, əfəndi!”
Niyə Vaqif “qara telli” yox, “siyah telli” yazır, başa düşmək çətindir. Bu heç. İlk beytdən məlum olur ki, Pənah yenə eşq azarına tutulub və elə tutulub ki, imanı cəm halda işlədir: “din-imanlar”. İmanı cəm halda olan müsəlman deyil, bütpərəstdir…
Ol oda ki, mən düşmüşəm yanıram,
Düşməsin heç müsəlmanlar, əfəndi!
Burda “lar”, əlbəttə, artıqdır. “heç müsəlman düşməsin” olmalıdır. Ancaq ölçü və qafiyə problemi yarananda Pənah müəllim ağına-bozuna baxmır.
“Könül deyil sən gördüyün havada”
Yəni türk əfəndi havada könül görürmüş?
“Dərdim olur gündən-günə ziyada,
Hər zaman düşəndə ləbləri yada
Tökülür gözümdən qanlar, əfəndi!”
Yəni xanımın dodaqları yadına düşəndə Pənahın gözündən qanlar axır. Klassikimiz burda çox şişirdib. Desəydi ki, ağzımın suyu axır, inandırıcı olardı və yerinə də düşərdi…
“Bilməm nə nəhs gündə çıxdım bu dağa”
Bu misrada ustalıq məsələsi var. Vaqif kimi usta gərək “nə nəhs” deməyə, çünki nə-lər tələffüz anında qarışır bir-birinə…
“Bir lalə üzündən düşdüm irağa,
Yana-yana qaldım belə fərağa,
Bərbad olsun ol zamanlar, əfəndi!”
Bu bəndi Molla Pənah kimi ustad şairə yaraşdrmaq olmaz. “İrəğa” – yəni hara? Necə yəni “belə fərağa”? “Ol zamanlar” – hansı zamanlar?…Yaxşı, deyək ki, burasını şagirdi ya nökəri yazıb.
“Mənim meylim yoxdur sultandan, xandan,
Yarımın arzusun saxlaram candan.”
Bir şey başa düşdünüz? Mən – yox…
Xalq da bilir, mənim könlümdür andan
Olsa yüz min növcavanlar, əfəndi!
Bunu da başa düşmədim…
“Molla odur hər nə görsə kitabda,
Onu şərh eyləyə haqda-hesabda”
Yaxşı, deyək ki, mən mollaym. Bu cəfəngiyatı “haqda-hesabda” necə şərh edim?
Bəs bunu:
Vaqif deyir sənə, mənə bu babda,
Hələ azdır bu divanlar, əfəndi!
Hansı divanlar? “Ləblərə” tamarzı qalmaq? Niyə azdır? Nə xata çıxarmısan? Deyək ki, xatanı sən çıxarmısan. Onda divanlar sənə olmalıdır. O əfəndi kimdirsə, ona niyə olsun?…
Elə deyilmi, bəy əfəndilər?
10.10. 2025, Samara
«ÖZ QOCALIĞIMA MƏN DARIXMIRAM…»
Öz qocalmağıma mən darıxmıram,
Duyğusuz baxıram təzə şəklimə.
Saçın ağarmağı, can ağrıları,
Çoxdan adiləşib, öyrəşikliyəm.
+
Elə bil keçmişi silib yaddaşım,
Elə bil nə uşaq, nə gənc olmuşam.
Sənəddəki deyil elə bil yaşım,
Elə bil dünyaya qoca gəlmişəm.
+
Sənsə gözəl idin, sənsə gənc idin,
Minlərin içində seçiləndin həm,
Əllərin, gözlərin gözəldi… indi,
Əllərin titrəyir, gözlərinsə nəm…
+
Bəlkə gəncliyini, gözəlliyini,
Sən də unutmusan, səni ağrıdan,
Günlər, aylardır ki, öndə gözləyir.
Əllərinə baxır gözlərin hər an.
+
Məyusam…Mən necə unudum axı,
Bir zaman gənc idin, həm də gözəldin…
Neyləyə bilərəm? Yolun axırı
Əgər yaxındırsa, qoy gedim öndə…
07. 10. 2025, Samara
MOLLA PƏNAH VAQİFİN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. «OLA BİLMƏZ»
Yox, mən qətiyyətlə deyirəm ki, gərək darıxanda, məyusluq üz verəndə Molla Pənahın gülməli şeirlərini oxuyasan. Məsələn “Ola bilməz” qoşmasını. Bu qoşmanı oxuyan kimi krediti, ipotekası olan da, qapısını sələmçi kəsən də, ev adamları ilə dalaşıb-süpürləşən də şənlənəcək.
“Sərasər bir yerə yığılsa xublar,
Sənin bir muyinə tay ola bilməz.”
Mənim başa düşdüyümə görə, Vaqif deyir ki, bütün gözəllər bir yerə yığılsa, “sənin bir tükünə dəyməzlər”. Yəqin baş tükünü deyir…Məgər gülməli deyil?
“Günəş təki şölə verər camalın,
Belə gözəllikdə ay ola bilməz.”
Bu, heç. Sonrasına baxaq.
“Heç gözəli sən tək şux görməmişəm,
Nə fayda, hüsnünü çox görməmişəm.”
Başa düşdünüz? Çox görməyib. Bəlkə çox görsəydi, gözündən düşərdi. Belə olur də. Oğlan qızdan ötrü ölür, elə ki, alır, iki-üç ay keçməmiş soyuyur. Gərək evlənəndən sonra ayrı yaşayalar. Füzulinin Məcnunu heç Leyliyə yaxın durmadı, bilirdi ki, yaxın dursa, gözündən düşəcək…
“Uzun kirpiyin tək ox görməmişəm,
«Qaşların tərzində yay ola bilməz.”
Burası gülməli deyil. “çox görməmişəm, ox görməmişəm…” Vallah, bu misralar Vaqifi gözdən salır…
“Həsrətindən bağrım qan ilən dolub,
Heyva təki rəngim saralıb-solub».
Birinci misraya diqqət edin. Deyir “bağrım qan olub”. Bunu çox şair deyir. Şeirlərinin yarısında Əliağa Vahidin bağrı qandır. Bağır, yəni sinə, ürək – elə deyil? Yaxşı, qanı elə hərlədən, fırladan ürək deyil? Bağrın qan olmağı təbii deyilmi?
İkinci misranı yəqin Vaqif kənd müəllimi olanda yazıb – rəngi qıtlıqdan saralıbmış.
“Bu xubluq ki, həqdən bəxş olub,
Heç kimsəyə belə pay ola bilməz.”
Fikir verirsiniz? Qazaxlı şair azərbaycanca yazmağı elə bil ki, özünə sığışdırmır. A kişi, nə “xubluq”, yaz “gözəllik” də… Yəni deyir ki, onun sevgilisinə gözəllik həddən artıq verilib!
Dədəm vay!
“Qəddin şahbaz, ağ bədənin səmən tək.”
Burda erotika var, yenə sevgilisinin bədənini açdı qoydu şor gözlərin qabağına…
Səmən tək – elə bilməyin ki, Molla Pənah bədəni samana bənzədir. Yəqin “səmən” yasəməndir…
“Yanağın lalədən ziyada göyçək.”
Yanaq lalədən çox-çox göyçəkdir… Öləsən səni, ay belə yanaq yiyəsi…
“Vaqifəm, mən sənə heyran olmuşam”
Qoşmanın sonunda Vaqof öz adını həkk edir ki, oğurlamasınlar. Mən bilən, belə şeirə tamah salan çox olmaz…
“Dərdindən didəsi giryan olmuşam”.
“Didə” yəqin gözdür. Vallah, Vaqifin şeirləri adamı şəkkə salır. Bəlkə 18-ci əsrdə Qazaxda farslar etnik çoxluq imiş?
Ya bəlkə Vaqif gülmək üçün göz yerinə “didə” yazır? Farsları lağa qoyur. Hə? Belə ola bilər?
“Qanlı yaşım kimi çay ola bilməz”.
Mən də bu qoşmanı oxuyanda çox yaş axıtdım. Ancaq qanlı yaş yox, adi yaş. Çünki gözümün yaşı gülməkdən axırdı…
26. 09. 2025, Samara
MİXAİL LERMONTOV. «DİLİNDƏN AYRILIQ SÖZLƏRİ DÜŞMÜR…»
Dilindən ayrılıq sözləri düşmür,
Ürəyin doludur ümidlə hərçənd
Vardır, deyirSən ki, ayrı bir ömür,
Ciddi inanırsan sən buna… bəs mən?
+
Tərk et əzabkeşi! –və əmin dolan:
Harada olsa da müqəddəs aləm,
Layiqsən qəlbinlə iki ömrə sən,
Mənsə bir həyata amma qaneyəm.
+
Yolun qısasıyla üzülən insan,
Sonsuzluq eşqinə düşərmi məgər
Məni bu sonsuzluq məhv edər, inan,
Dincəlib bir nəfəs dərməsəm əgər.
+
Keçmişi biryolluq mən unudaraq,
Gələcək fikri də çəkmirəm daha.
Özünkü olanı götürdü torpaq,
Və bir də geriyə çətin qaytara.
1832
ruscadan tərcümə
22-23.04. 2025, Samara
+++++++++++++++++++++
МИХАИЛ ЛЕРМОНТОВ
«СЛОВА РАЗЛУКИ ПОВТОРЯЯ…»
Слова разлуки повторяя,
Полна надежд душа твоя;
Ты говоришь: есть жизнь другая,
И смело веришь ей… но я?.. Читать далее
xeyrulla xayal 