RADYARD KİPIİNQ MİLLƏTİN SƏRVƏTİ, ADI NAMİNƏ

Rudyard_Kipling

For All We Have And Are

 

Millətin sərvəti, adı naminə,

Taleyi naminə balaların da,
Qalx ayağa, cəbhə gözləyir yenə.

Kəsib qapımızın ağzını hunlar!

Bir əsər qalmadı bizim dünyadan,

İşrətdən çevrildi üstünə altı,

Dəyərli heç nə yox bu günə qalan,

Təkcə daşdır, oddur, bir də poladdır!

Bildiyimiz hər şey itib getsə də,
Əhd-ətiq hələ bizə dayaqdır:

“Saxla ürəyini cəsarətdə sən,

Tükənməz qüvvəylə qolunu qaldır.

 

 

 

Dünyanı bir zaman boğaza yığan
Sözü eşidirik yenidən indi:

“Qınsız, nəzarətsiz iti qılıncdan,
Yer üzündə geclü olan şey nədir?”
O yenə qaldırır bəşəriyyəti,

Yenə də millətlər qalxır ayağa,

Divanə və müti düşmənə qəti,
Zərbə endirərək sarsıda, yıxa.

 

 

Rahatlıq, razılıq, könül xoşluğu,
Əsrlər boyunca yığılan qazanc,

Gecə zülmətinə batıb yox oldu,
Təkcə özümüzük indisə qalan.

Tutub canımızı biz dişimizə,
Gələn sınaqlara sinə gərərik,

Təhdidlə, fitnəylə durub üz-üzə,

Yenə, dönə-dönə yenilənərik.

Nə  yaratmışıqsa, itib getsə də,
Əhd-Ətiq hələ bizə dayaqdır: —

“Yenə ürəyini üzmə səbrdən,

Tükənməz qüvvəylə qolunu qaldır”.

 
Fəqət boş ümidlər, yalanla ya da,
Biz çata bilmərik məqsədimizə.

Burda ruh gərəkdir, həm də iradə,

Qurbanlar qələbə gətirər bizə.

Hamının önündə bir vəzifə var —
Verməyə bir can var hər birimizdə.
Ensə İngiltərə, uca nə qalar?

Dursa  İngiltərə, ölüm yox bizə!

1914

İngilscədən tərcümə

06-08.04. 2019, samara

 

For All We Have And Are

 

 

 For all we have and are,

For all our children’s fate,

Stand up and take the war.

 

 

The Hun is at the gate!

Our world has passed away

In wantonness o’erthrown.

There is nothing left to-day

But steel and fire and stone!

 

 Tough all we knew depart,

 The old Commandments stand: —

 «In courage keep your heart,

 In strength lift up your hand.

 

Once more we hear the word

That sickened earth of old: —

«No law except the Sword

Unsheathed and uncontrolled.

 

 

Once more it knits mankind,

Once more the nations go

To meet and break and bind

A crazed and driven foe.

 

 

Comfort, content, delight,

The ages’ slow-bought gain,

They shrivelled in a night.

Only ourselves remain

 

To face the naked days

In silent fortitude,

Through perils and dismays

Renewed and re-renewed.

 

 

Though all we made depart,

 The old Commandments stand: —

 «In patience keep your heart,

 In strength lift up your hand”.

 

No easy hope or lies

Shall bring us to our goal,

But iron sacrifice

Of body, will, and soul.

 

 

There is but one task for all —

One life for each to give.

What stands if Freedom fall?

Who dies if England live?

Реклама

RADYARD KİPLİNQ.  AĞ ADAMIN YÜKÜ

Rudyard_Kipling

The White Man’s Burden

Birləşmiş Ştatlar və Filippin

 

Götür Ağ adamın ağır yükünü

Yığ oğullarını, yolla qürbətə,
Getsinlər ən nəcib törəmələrin,
Əsirin olana  çətin xidmətə;

Zirehli, silahlı yol gedər onlar,
Ürkək, həm də vəhşi xalqa çatınca.

Sənə təzə əsir düşən adamlar
Yarı uşaqdılar, yarı da şeytan.

 

 

Götür Ağ adamın ağır yükünü –

Səbirlə, əzmlə gərək dözəsən,
Terror hədəsinə məhəl qoymadan.

Və ləyaqət göstər hər bir halda sən;

Nitqini həm sadə, həm açıq elə

Yüz dəfə təkrarla, üzülsən necə.

Özgənin xeyrinə yönəlt səyini,

İşlə, başqası da yesə qazancı.

 

 

 

Götür Ağ adamın ağır yükünü
Barışın amansız və qanlı hərbi –

Aclığın qarnına tök boğazacan,

Çalış, kəs kökündən xəstəlikləri;

Məqsədə yetməyə az qalan zaman,
Yeni çağırışlar durmadan axtar,

Ayıq ol, Tənbəllik, birə Mövhumat,
Bütün ümidini heçə çıxarar.

 

 

 

Götür Ağ adamın ağır yükünü –

Bu, kral həyatı deyil möhtəşəm

Daimi xidmətdir, ağır və həqir –

Bu nağıl hamıya məlum həmişə.

Girməzsən tikdiyin limanlara sən,
Çəkdiyin yollarla gedər özgələr,

Bütün həyatını sərf elə yarat,
İşinə ölümün bir gün ad verər.

 

 

Götür Ağ adamın ağır yükünü:

Bil ki, nə olacaq mükafatın da:

Qınar qayğısına qaıdığın səni,
Nifrət də duyarsam qoruduğundan –

Sənin can yandırıb bir vaxt işığa,
Çıxardıqlarının qəzəbli səsi:

“Niyə köləlikdən qopardın bizi,

Hanı sevdiyimiz Misir gecəsi?”

 

 

 

Götür Ağ adamın ağır yükünü —
Aza qane olub ancaq enmə sən —

Çalışma azadlıq şüarlarıyla
Öz zəifliyini pərdələyəsən;

Sənin harayınla, pıçıltınla da,

Qoyub getdiyinlə, əməllərinlə,
Bu dinib-danışmaz, qaraqabaq xalq,

Səni və Tanrını dəyərləndirər.

 

 

 

Götür Ağ adamın ağır yükünü –

Qaldı uşaqlıq tək uzaqda indi —

Şəninə söylənən səmimi tərif,

Asan qazanılan dəfnə çələngi.

Kişiliyə doğru gedəsən gərək,
Qədirsiz illərin yarıb layını

Qanın soyuq qalar, dolarsan ağla,

Sənə çağdaşların dəyər verəcək.

1899  

 

İngiliscədən tərcümə

02-04.04 2019, Samara

QEYD: Şeir Filippinin, Puerto-Rikonun və başqa İspaniya ərazilərinin ABŞ tərəfindən tutulmasıyla bağlı hadisələrin təsiriylə yazılıb

 

The White Man’s Burden

THE UNITED STATES AND THE PHILIPPINE ISLANDS

 

 

Take up the White man’s burden —

  Send forth the best ye breed —

Go bind your sons to exile

  To serve your captives’ need;

To wait in heavy harness

  On fluttered folk and wild —

Your new-caught, sullen peoples,

  Half devil and half child. Читать далее

RADYARD KİPLİNQ. XAHİŞ

Rudyard_Kipling     

 Rudyard Kipling

The Appeal
Yaratdıqlarım əgər,
Xoşsa, qoy bu gecədə,
Rahat yatım, vaxt gələr

Köçərsən bura sən də.

 

 

Ölənlər lap az zaman,
Yaddaşımızda yaşar.

Qalan kitablarımdan,
Soruş, nə sualın var.

 

Qeyd: ilk dəfə 1939-cu ildə, Kiplinqin ölümündən üç il sonra nəşr edilib.

İngiliscədən tərcümə

31.03. 2019, Samara

 

The Appeal

 

If I have given you delight

By aught that I have done

Let me lie quiet in that night

Which shall be yours anon.

 

 

And for the little little span

The dead are borne in mind

Seek not to questions other than

The books I leave behind

 

UİSTAN ODEN. DÜZƏNLƏR

richard _wilbur     

Wystan Auden

    Plains

     Uendel Consona

 

Çətin deyil təsəvvür edəm həyatım bitər
Uzaq bir sahildəki uçuq-sökük limanda

İçməyə dilənirəm bir davakar və bədnam

Qocanın qabağında; gətirərəm xəyala,

İkinci uşaqlığı vadidə, yaradıram,

Nəsihətli və cansız şeirlər yorulmadan;

Ancaq düzən ğələndə göz önünə  titrərəm:

“Tanrım, orda həyatı mənə qismət eləmə!”

 

 

 

Fikirləşəndə dəhşət alır ki, zirvələri,
Davamlı yağış, dolu döyüb, yenib, endirib.

İlahələr baş qoyan daş uca qüllələrsə,
Bir kəski öpüşüylə oyanmaq arzusunda
Elə bil kor vəhşilər keçib gedib, qalansa,
Sadə maddədir, onu dulusçu ovuclayır

Güvəcə çevirincə, çınqılsa beton kimi,
Hardadısa – məhv olur həyat əlamətləri.

 

 

 

Hər şey bərabər olan yerdə necə artasan?

Təpəliklər olarsa, xəyalpərvər yenə də
Möcüzələr yurdunu yapar; kasıb vadidə,
Yetimlər çay aşağı gəzib sərvət axtarır:

Burda heç nə yox; seçim Elmdir ya da Sənət

Hələ ana bətnində dahi gərək püşk ata.

Tərpənsə bu fermalar bulud tək yuvarlanar?

Nə məqsəd ixtişaşda burda axı? Donanma?

 

 

 

Sevgi? Belə havada yox. Arkadidə kadril

Çəkib gedən Ovidi sehrbazı, qəlblərin

Ağası, “Yox” da, “Hə” də dedizdirmək bacaran,
Soyuq ya günvuurmadan canını tapşırardı:

Etibarlı əldədir həyatlar; ciddi Xanım,

Qucaqlara girirsə, məqsəd – nəsil artımı.

Ölkə ehtiyacını ödəyir. (Yataqdakı
Yazıq, əgər Xanımın kefi yaxşı deyilsə!)

 

 

 

 

Qırğı tək gözüdoymaz və hər iqlimdən ağır

Sezar Özünkülərlə bütün buralardadır.

Vergiyığan itərsə əgər bu təpələrdə,

Və birdən qarovulçu vurularsa meşədə

Tufan qopmaz, yolların hamar yerində ancaq,
Etirazı yatırdar bircə anda Taxt-tac.

Şallaqlar,cərimələr, asar. Ancaq içki var.

Kötəkləməyə — arvad. Zevs – güclü tərəfində,

 

 

 

Ucqar yerdə əsasən doğulan (ehtimal ki,
Adada, orda zirək cavan uşaq tez anlar
Körfəz  hansı nöqtədən topun hədəfindədir),

Hərçənd Klio ilə görüş yeri burdadır,

Və yataqan basılmış xristian oxuyla.

Dəyirman qülləsindən imperator gördü ki,
Sağ cinahı dağılmış; kələm tarlalarından,
Taca iddialı son həmləsinə başladı.

 

 

 

Olsaydım düzənli mən, nifrət elərdim hökmən,
Bir loğma çörək üçün döyüşə atılandan

Saraydakılaracan.  Qırışlı sifətimə,
Baxıb həvariləri çəkən rəssamlara da,

Keşişə də, yağışı çünki yağdıra bilmir.

Mala dalında məni yəqin ki, güldürərdi
Su yerinə qan axan çayların harayları,
Mərmər olan məhv olur. Vecinəmi Kimsənin?

 

 

 

Hərçənd onlarla mənim tanışlığım varsa da,
Bu ancaq iki dəfə kaşmar yuxuda olmuş:

Uzaqdan görən kimi rəzil hörümçəkləri
Qorxdum, gizlənməyəsə nə yer var, nə kömək var.

Parlaq ay işığında yolu-izi itirdim,

Kölgə salmadan ölü nöqtədə dayanmışam

Bir rəzil  biyabanın, postkoital kədərlə

Ürəyi yağmalanan Tarkvinə bənzəyirəm.

 

 

 

Bundan belə çıxır ki, qorxmağa səbəbim var,

Düzəndən, əlbəttə yox, özümdən. Arzulardım

Hamı tək gözəl atam, itaətdə olam həm.

(Bir də mağaram ola, çıxış iki tərəfli);

Və küt olmayım belə. Deyə bilmərəm hərçənd,

Poetikdir bu düzlər. Vaxt çatıbdır həmçinin
Xatırladam dünyada sevimli heç nə yoxdur,

Poeziyada hətta. Məgər belə deyildir?

 

İyul 1953

İngiliscədən tərcümə

08-22. 03. 2019

Samara

 

Plains

I can imagine quite easily ending up

In a decaying port on a desolate coast,

Cadging drinks from the unwary, a quarrelsome,

Disreputable old man ; I can picture

A second childhood in a valley, scribbling

Reams of edifying and unreadable verse ;

But I cannot see a plain without a shudder:-

«0 God, please, please, don’t ever make me live there !»

 

 

 

It’s horrible to think what peaks come down to,

That pecking rain and squelching glacier defeat

Tall pomps of stone where goddesses lay sleeping,

Dreaming of being woken by some chisel’s kiss,

That what those blind brutes leave when they are through is nothing

 But a mere substance, a clay that meekly takes

The potter’s cuff, a gravel that as concrete

Will unsex any space which it encloses.

 

 

 

And think of growing where all elsewheres are equal!

So long as there’s a hill-ridge somewhere the dreamer

Can place his land of marvels ; in poor valleys

Orphans can head downstream to seek a million:

Here nothing points ; to choose between Art and Science

An embryo genius would have to spin a stick.

What could these farms do if set loose but drift like clouds?

What goal of unrest is there but the Navy?

 

 

 

 

Romance? Not in this weather. Ovid’s charmer

Who leads the quadrilles in Arcady, boy-lord

Of hearts who can call their Yes and No their own,

Would, madcap that he is, soon die of cold or sunstroke :

These lives are in firmer hands ; that old grim She

Who makes the blind dates for the hatless genera

Creates their country matters. (Woe to the child-bed,

Woe to the strawberries if She’s in Her moods!)

 

 

 

 

 And on these attend, greedy as fowl and harsher

 Than any climate, Caesar with all his They.

 If a tax-collector disappear in the hills,

If, now and then, a keeper is shot in the forest,

 No thunder follows, but where roads run level,

How swift to the point of protest strides the Crown.

It hangs, it flogs, it fines, it goes. There is drink.

There are wives to beat. But Zeus is with the strong,

 

 

 

Born as a rule in some small place (an island,

Quite often, where a smart lad can spot the bluff

Whence cannon would put the harbor at his mercy),

Though it is here they chamber with Clio. At this brook

The Christian cross-bow stopped the Heathen scimitar;

Here is a windmill whence an emperor saw

His right wing crumple; across these cabbage fields

A pretender’s Light Horse made their final charge.

 

 

 

If I were a plainsman I should hate us all,

From the mechanic rioting for a cheap loaf

 To the fastidious palate, hate the painter

Who steals my wrinkles for his Twelve Apostles,

Hate the priest who cannot even make it shower.

What could I smile at as I trudged behind my harrow

But bloodshot images of rivers screaming,

Marbles in panic, and Don’t-Care made to care?

 

 

 As it is, though, I know them personally

Only as a landscape common to two nightmares:

Across them, spotted by spiders from afar,

 I have tried to run, knowing there was no hiding and no help ;

On them, in brilliant moonlight, I have lost my way .

 And stood without a shadow at the dead centre

 Of an abominable desolation,

 Like Tarquin ravished by his post-coital sadness.

 

 

 

Which goes to show I’ve reason to be frightened

Not of plains, of course, but of me.

I should like -Who wouldn’t?-to shoot beautifully and be obeyed

 (I should also like to own a cave with two exits) ;

 I wish I weren’t so silly. Though I can’t pretend

To think these flats poetic, it’s as well at times

To be reminded that nothing is lovely,

 Not even in poetry, which is not the case. ?

 

July 1953

RİÇARD UİLBER.  RƏVAYƏT

richard _wilbur

Richard Wilbur

Parable

Oxumuşam ki, Kixot çaparkən hara gəldi
Yolayrıcına çıxdı bir dəfə, və qorxaraq,
Şansı verər əlindən, hara sürsün, bilmədi,

 

Durdu, at öhdəsinə seçimi buraxaraq.

Nağıl hara çəkərsə, çünki şöhrət ordadır.
Başı yüngül qürurdan, atınsa ayaqları,
Ağır və tövlə sarı gedirdi ağır-ağır.

 

İngiliscədən tərcümə

05.03. 2019

Samara

RİÇARD UİILBER. PƏNCƏRƏ ÖNÜNDƏKİ UŞAQ

richard _wilbur

Richard Wilbur

Boy At The Window
Görüb qaradamı tək, qaranlıqda, soyuqda,

Pəncərə önündəki uşaq batıb qüssəyə,
Eşitdikcə ağlayır qıyyasını küləyin,
Bilir nalə və zülmət dolu gecə qabaqda.
Nəmli baxışı çətin yetişəcək ağbədən
Fiqur dayanan yerə, qətran gözüylə ordan
Qaradam baxır ona, necə qovulduğu an

Tanrının qəzəbiylə, baxdı cənnətə Adəm.

 

 

Qaradamsa razıdır vəziyyətindən, heç də,
İstəməz ki, içəri girə, əriyib ölə.

Uşağın göz yaşını görüb ancaq kövrəlir.

Donmuş sudan yapılıb, yaranıb özü hərçənd,

Qar gözünün birindən, qızışanda duyğudan,
Şıqnaq axıb süzülür yağış təmizliyiylə.

Onu təəssürlədən uşaq boylanır hələ,
Sevgi, hərarət, işıq, qorxu dolu dünyadan.

 

İngiliscədən tərcümə

02-04. 2019

Samara

 

RİÇARD UİLBER. TOY SAĞLIĞI

richard _wilbur

Richard Wilbur

   Wedding Toast 

Müqəddəs Yəhya deyir toy zamanı  Qanədə,
Su küplərindən orda o qədər şərab axıb,
Onun ayıq başının düzsə hesabladığı,
Üç yüz litrdən yəqin az olmazdı yenə də.

 

Bunda bircə məna var: əgər nədəsə yəni
Varsa xeyir-duası məhəbbətin, nə qədər,

İçilə, axıb gedə,
Tükənməz  və azalmaz həyat neməti yəqin.

 

 

Həqiqətdir görülən gözüylə məhəbbətin,
Dünyadakı doyumluq tapılıb, yaranmayıb.

Təşnəsidir həmişə həyat firavanlığın,
Sənin kimilərinə verər bütün neməti.

 

 

İndi qulaq versəniz mənə əgər bir anlıq,
Sizin sağlığınıza, təzə bəyz. gözəl gəlin,
İçərəm. Burda qıtdır bəlkə su özü belə,
Qanə şərabı kimi  dadı qoy olsun ancaq.

 

 

İngiliscədən tərcümə

28.02-01.03. 2019

Samara

  RİÇARD UİLBER. PEYĞƏMBƏRƏ MƏSLƏHƏT

richard _wilbur

  Ricard WILBUR     

Advice to a Prophet

 

Tezliklə gələcəksən yəqin bizim şəhərə,

Göz çıxar hədəqədən, söylədiyinsə aşkar.

Demə necə düşgünük, Tanrı naminə yalvar,

Daha biz özümüzə qəddar olmayaq belə.

 

 

Danışma silahların gücündən, çeşidindən,
Uzun rəqəmlərlə də beyinləri yükləmə

Haqq-hesab başa düşməz bizim köntöy ürəklər,
Və çox qəribədir ki, qorxu da bilməz nədir.

 

 

Qorxmarıq əgər desən məhvi  insanın yaxın,
Necə təsəvvür edək yoxuq biz bu dünyada? –

Günəş adi od, bitir faydasız ağac, ot da,

Daşlar da bir-birinin durub üzünə baxır?

 

 

 

Təbiətdən söylə sən. Anlamasaq  da hərçənd

Ağılkəsməz şeyləri, təcrübədən bu, aydın,
Necə dağılır səma, qaraldır üzümü don,

Başqalanır mənzərə. İnanardıq biz yenə,

 

 

Əgər bizə desəydin elə ürkək olar ki,
Ağquyruq maral dönər tamamilə kölgəyə,

Birdən həsrət qalarıq torağayı görməyə,

Boşalar, zəifləryər şam ağacının kökü,

 

 

Soyuq qayanın üstdə və yandırar hər axın,

Ksanf necə ki, bir vaxt, bircə anda mat qalan,
Qızıl alabalığı. Delfinlər sıçramadan,
Göyərçinlər dönmədən neyləyərik biz axı,

 

 

Onlardadır insanın mahiyyəti və dili

Soruş, peyğəmbər, necə indən belə adlanar
Bizim mahiyyətimiz, həyati olan nə var,
Məhv olub gedir, ayna sınıb ya ləkələnib.

 

 

Görünərdi çiçəyi eşqimizin və safqan

Atı qeyrətimizin, ondan eşidiləridi,
Bədənsiz ruh oxuyan sisəy nəğmələri də

Təsəvvürdə nə varsa, nə varsa arzulanan.

 

 

Soruş, ürəklərimiz, soruş, dözə bilərmi,

Çiçək qalsa dünyasız; gəl cavab tələb elə

Ucalıq ya qocalıq duruş gətirə bilər

Bürünc salnamələri palıdın örtüləndə.

 

İngiliscədən tərcümə

23-25. 02. 2019

Samara

RİÇARD UİLBER.  HADİSƏ          

richard _wilbur.jpg

Richard Wilbur

      An Event

Bir sıxma dən ovuca qayıdıb gələn sayaq

Həndəvərdə cəmləşən qara, xırdaca quşlar
Cənuba yollanırkən, elə bil əmr alaraq,
Göyün düz ortasında yığışır və ağzıbir

Razılığa gələrək qatarla uçuşurlar,

Doğma çöllər, meşələr beləcə tərk edilir.

 

 

Fərdilik deyilən şey nədir? Onlar hərlənir,
Göyün üzündə sərxoş barmaq izləri sayaq!
Surətləri ya mənim qəlbimdə möhürlənir,

Və onlar elə bil ki, tutulmaqdan çəkinir

Mənim gözümün hər bir qəribə baxışıyla,
Toru və qəfəsiylə ya da fikirlərimin,

 

 

 

Ucalır, səpələnir onlar, çaxnaşır səma
Dağıldıqca bu qatar, və gözdən uzaqlaşır,
Tək qalaraq hər biri, mən isə dayanmışam,
Çalışıram həkk edim yaddaşıma onları:

Sanki öz qatarına məni qoşur bu quşlar,

Alıb fikirlərimi aparır uzaqlara.

 

 

 

Quşlardan həm razıyam, özümdən həm də razı,
Yerə çəkdim onları və buraxdım havaya.

Sözün qüdrəti, həm də məğlubiyyəti sözün

Fənalığını cəhdin açar, çünki anında
Bir uçuşun hər insan anlayar ki, bu dünya,
Necə barışmaz və zidd baxışlardan yarandı.

1956

İngiliscədən tərcümə

21-22. 02. 2019

Samara

         ALFRED LORD TENNİSON. HEÇ NƏ ÖLMƏYƏCƏK

Alfred_Lord_Tennyson,_autographed_portrait_by_Elliott_&_Fry.jpg        

ALFRED LORD TENNİSON

                 (1809-1892)

 HEÇ NƏ ÖLMƏYƏCƏK

                                                 When will the stream be aweary of flowing
                                                                      Under my eye?

Haçan yürüməkdən axın yorular

Mənim gözümdə?

Əsməkdən yorulub yel haçan durar

Göyün üzündə?

Haçan buludları üzəcək üzmək?

Haçan döyünməkdən bezəcək ürək?

Təbiət də öləcək??

Ah, heç vaxt! Heç nə, heç zaman ölməz!

Axın yürüyər

Gurlayar külək

Üzər buludlar,

Ürəklər vurar

Heç nə, heç zaman ölməz,

 

Heç nə, heç zaman ölməz;

Nə varsa, dəyişəcək

Əbədiyyət boyunca.

Dünyanın qışı gəlib;

Payızları, yayları,

Çoxdan ötüşüb gedib.

Yer quru özəyəcən

Ancaq təzətər bahar

Zəngin, yabanı həm də,

Gələr, küləklər əsər,

Dünyaya nəfəs verər

Qabıqdan özəyəcən.

Ora, bura
Torpaq,

Hava

Yeni bir həyatla dolana qədər.

 

Bu dünya heç zaman yaradılmayıb,

Dəyişər bu dünya, dağılmaz amma.

Eləsə əssin külək;

Zira səhər və axşam

Olacaqdır hər zaman

Əbədiyyət boyunca.

Heç nə doğulmamışdlr;

Heç nə də ölməyəcək;

Nə varsa, dəyişəcək.

1830

İngiliscədən tərcümə

20.01.2018

Samara

(qeyd: bu şeir azərbaycancaya çevirməyi mənə dilçi alim Həbib Zərbəliyev tövsiyə elədi)