Архивы

İLHAM ƏLİYEV XALQLA İLLƏRDƏN BƏRİ OYNADIĞI «İSLAM OYUNU»NU, DEYƏSƏN, UDUZUR…

Azərbaycanlıların necə and içdiklərini, daha doğrusu, necə and içdiyimizi yaxşı bilirik. İstər Allaha, istər Qurana, istər Ətağanın cəddinə, istər qərib əzizilərin canına and içilsin – bu andların səmimi içildiyinə, and içənin içdiyi anda sadiq qalacağına ancaq sadəlövh insan inanar. Gəlin “Danabaş kəndinin əhvalatları”ndan karvansarada Kərbalayı Cəfərlə Xudayar katda arasındakı səhnələri xatırlayaq.  Xudayar Məmmədhəsən əminin eşşəyini minib gəlib şəhərə, Məmmədhəsən əminin xırda oğlu gəlib eşşəyinin dalınca, özünü sürtür yerə ki, verin eşşəyimi aparım. Kərbəlayı Cəfər deyir ki, “axırı lap naəlac qalıb, getdim bir qaradavoy çağırdım, oğlanı döyə-döyə çıxartdı eşiyə…. Xalqın eşşəyini oğurlayıb gətirmisən qatmısan mənim karvansarama. Niyә? Görək mənnən qəsd-qərəzin var?» Xudayar deyir ki, Məmmədhəsən əmi eşşəyi özü veribdi. Kərbəlayı Cəfər inanmayanda Xudayar katda and içir: «Qurani-münzəl haqqı özü veribdi. Niyə, mən üç yüz evin katdası ola-ola, bir ulaq da tapa bilmirəm, gedirəm oğurluqca özgələrin eşşəyini gətirirəm?»

Qurana içdiyi anddan beş-on dəqiqə keçməmiş Xudayar özgə eşşəyini girov qoyacaq.

«Kərbəlayı Сəfər əmi, mənə bir yeddi manat lazımdı. Gərək hər neсә olmuş olsa, tapıb mənim işimi düzəldəsən.»

Kərbəlayı Сəfər əlüstü cavab verdi:

«Xudayar bəy, peyğəmbər haqqı məndə yoxdu. Olseydi hansı qurumsaq müzayiqə elərdi?»

Xudayar təklif edir ki, eşşəyi girov qoysun. Beş dəqiqə əvvəl peyğəmbərə and içib pulunun olmadığını deyən  “kərbəlayı Сəfər çıxdı eşiyə və bir qədər yubanıb gəldi oturdu və cibindən bir beşlik və iki təklik çıxardıb, qoydu Xudayar bəyin qabağına.”

O vaxtdan biz azərbaycanlılar dəyişmişikmi? Yox! Sözünə sadiq adam, reputasiyalı adam niyə and içməlidir?

Yeri gəlmişkən, karvansara epizodunda biz azərbaycanlıların müsəlmanlığını, yəni bizdə dini əxlaqın və ya ümumiyyətlə əxlaqın yalnız deklarasiya, ritorika olduğunu sübut edən başqa detallar da var. Kərbalayı Cəfərin oğlu çölməkdə yemək gətirib deyir:

«Dadaş bu gün anam əti bir az yandırıb, yeyə bilsəniz yaxşıdır. Bir bax gör.

Kərbəlayı Сəfər qeyznən cavab verdi:

«Ay ananın dədəsinin gorunu ….» Allahü əkbər! Lənət şeytana. Belə də bədbəxtlik olar ki, mən düşmüşəm? Gün olmaz ki, o itin qızı əti yandırmasın, ya pişiyə verməsin.

İndi bilmirəm,  bir vaxt, yəni bir -iki nəsil əvvələcən, öz arvadlarının ata-anasını, bacı-qardaşlarını seksuallaşdırılmış söyüşlərlə söymək azərbaycanlı kişilərin əksəriyyəti üçün norma olub. “Ölülərin gorunu” xüsusi həzzlə söyürdülər. “Ananın ağzını…” bu da şiə söyülərinin hiti sayıla bilərdi… Andlarını yalandan içən müsəlmanlarımız söyüşlərində tam səmimi idilər və hər an bunu sübut etmək üçün hərəkətə keçə bilərdilər: qadının saçını əlinə dolayıb sürümək, yerə yıxıb qol-qabırğasını sındırmaq… “Danabaş kəndinin əhvalatları”nda belə səhnə də var…

Mən azərbaycanlılarda anda qeyri-ciddi münasibəti ona görə xatırladıram ki, prezidentin Qurana içdiyi andı xalqın əksəriyyətinin ciddi qəbul etmədiyini çatdırım. Yəni xalq bilir ki, o, Qurana necə and içir və içdiyi andı necə pozursa, prezident də eynilə o cür and içir və onun içdiyi anda əməl edəcəyini ancaq sarsaq adamlar gözləyə bilərlər..

Yəni İlham Əliyev Azərbaycan xalqı ilə sonu görünməyən İslam oyununa girişmişdi. Bu, idman oyunundan çox qumar oyununa bənzəyirdi. Ancaq uşaqların yalançı qumarına – əsl pul əvəzinə yalançı pul, konfet kağızı ya ayrı vecsiz şey. Hər şey yalançıdır – kartlar da, oynanılan pullar da…

Və prezidentin hər dörd ya beş ildən bir Qurana and içməyi “Groundhog Day” adlı məşhur Amerika filminə də bənzəyirdi ( azərbaycanca adını bilmirəm – “Marmot günü”? “Dağsiçanı günü”?) Xalq beş ya altı ildən bir ayılır, ya da bir gözünü açır, artıq bir neçə dəfə görmüş olduğu şeyi təkrar görür…

İlham Əliyev arxayın idi ki, xalqla oynadığı İslam oyununu udub, udur və həmişə udacaq. Xalq da  saxta kartlarla,yalançı pullarla, konfet kağızı bu qumarı prezident istəyən qədər oynayıb ona uduzmağa hazır idi. Ancaq məlum olur ki, xalqın içində ciddi adamlar var imiş və onlar gözə çarpmadan bu başaldatdı İslam oyununa qoşulublar, tədricən yalançı kartları əsl kartlar əvəz edib, yalançı pullar bir kənara qoyulub, ortaya həqiqi pullar atılıb, böyük pullar… Oyunun bu cür radikal dəyişə biləcəyini gözləməyən prezident başlayıb onu dramatik şəkildə uduzmağa…

Bir məzəli video var. Köhnədir. İlham Əliyev hansısa jurnalistə onun qumarbaz olduğu və həmiş uduzduğu barədə düşmənlərinin yaydığı məlumatların yalan olduğunu deyir və sözünə qüvvət kimi ritorik sual verir: “Mən qumar oynamışamsa, yəni həmişə uduzmuşam? Heç udan vaxtım olmayıb?”

Mən İlham Əliyevin qumar oynayıb-oynamadığını bilmirəm, hamının cavanlıq günahları var, indi İlham Əliyevin necə rəhbər olmağının onun bir vaxt qumar oynayıb-oynamamasl ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Ancaq islamçılarla, müsəlmanlarla münasibətini İlham Əliyev oyun kimi, məhz qumar oyunu kimi qurmuşdu – onun fikrincə, başaldatdı oyun kimi. O özünü elə göstərurdi ki, ölkənin birinci dindarı odur, xalq da özünü elə göstərirdi ki, ona inanır. Çünki xalqın böyük əksəriyyətinin də, bəlkə də xoşbəxtlikdən, dərin inamı yoxdur. Yəqin ki, xoşbəxtlikdən. Ağlı başında olan adam cəhənnəmdə yandırılacağına inanar?

Ancaq ölkədə ciddi azlıq var. Yəni ciddi kişilərdən ibarət azlıq var. Onlar başaldatdı oyunlara yalnız o məqsədlə girirlər ki, oyunun qaydalarını öz istədikləri kimi dəyişsinlər, yəni onu ciddiyə çevirsinlər. Ciddidə bu azlıq güclüdür. Təbliğatda da, təşviqatda da, şantajda da, manipulyasiyada da. Arxasında da güclü maliyyəyə malik islamçı dairələr durub. Onlar zarafat sevmirlər. Onların zarafatı da, sarkazmı da, ironiyası da qorxu yaradır və hətt tük ürpədir. İranda 20-30 avtomobil kranından asılmış ölülər – elə bil ki, balıq qurudulur… Bu, “əhli-beyt” mücahidlərinin estetikasıdır…

 

 04. 11. 2026, Samara

PREZİDENT HƏR DƏFƏ QURANA AND İÇƏNDƏ AZƏRBAYCANDA İSLAM OYUNLARININ STARTINI VERİR…

əvvəli burda: https://xeyrulla.com/2026/11/02/islam-oyunlari-muselmanlar-oynayirlar-ya-muselmanlari-oynadirlar/

1700-cü ildə patriarx Adrian ölür, 1-ci Pyotr yeni patriarx seçməyi qadağan edir. Bunun əvəzinə o, mitropolit Stefan Yavorskini patriarx taxtının hamisi təyin edir.

1721-ci ildə Ruhani kollegiyanın yaradılması haqqında fərman imzalayır. Fevral ayında kollegiya Müqəddəs Sinoda çevrilir.

Kilsə üzərində nəzarət üçün çar Sinoda ober-prokuror təyin edir ki, onu “padşahın gözü” adlandırırdılar.

Sinod üzvləri çara sədaqət andı içirdilər.

Patriarxiya, demək olar ki, 200 ildən sonra, 1917-ci ilin fevralında ba verən burjua inqilabı nəticəsində, Müvəqqəti hökumətin kilsəni dövlətə tabelikdən azad etməsindən sonra bərpa olunur. Yeni patriarx seçilir. Ancaq 1917-ci ilini oktyabrnda (yeni tarixlə 7 noyabr) hakimiyyətə gələn bolşeviklər kilsəyə qarşı repressiyalara başlayırlar. 1925-ci ildə Tixonun ölümündən sonra yeni patriarx seçilmir və əslində rus pravoslav kilsəsi bilavasitə Stalinə tabe olur…

Rus pravoslav kilsəsinin tarixindəki bu dövrləri xatırlatmaq çox vaxcibdir, Azərbycanda İlham Əliyevin bütövlükdə dindarlara və dini qurumların rəhbərliyinə qarşı münasibəti çar Rusiyasının və sovet diktatorlarının münasibətini xatırladır. Fərq də var. Fərq ondadır ki, hətta Pyotrun, hətta Stalinin hakimiyyətləri dövründə  kilsə rəhbərləri, ürkək şəkildə də olsa, dövlətini kilsə barəsində yeritdiyi siyasəsə etiraz edirdilər. İlham Əliyevə qarşı Qafqaz müzəlmanları idarəsinin dəyişilməz rəhbərinin nəinki tənqid, hətta nəyəsə münasibət fərqliliyi göstərə biləcəyini hətta təsəvvür etmək mümkün deyil. İlham Əliyevin hər hansı sahəyə aid qərar və fərmanlarını çoxdan dindarların da, ateistlərin də nəzərində prinsipsipsiz, əqidəsiz və son dərəcə tamahkar, acgöz şəxsiyyət olan Allahşükür Paşazadə onlar xalqa elan olunmamışdan dəstəkləyir. Dini idarədə rəsmi vəzifə tutan qalan molla və axundlar da elə. Ona görə İlham Əliyev Qafqaz müsəlmanları idarəsində islahat keçirnəyi, onu rəsmən prezident adminstrasiyasına tabe etməyi lazım bilməyib. Yaxşı işləyən şeyi yaxşılaşdırmaq istəyən, adətən o yaxşı şeyi korlayır… İlham Əliyev özünü bütün azərbaycanlıların sevimli rəhbəri saydığından, təbii ki, müsəlmanların da sevimli rəhbəri saymalıydı. Və əslində İlham Əliyevin müsəlmanlarla münasibəti, bu münasibətin mediada nümayişinin təşkili göstərirdi ki, İlham Əliyev və onun adminstrasiyası üçün Qafqaz müsəlmanları idarəsinin əsl rəhbəri Allahşükür Paşazadə yox, elə İlham Əliyevdir. İlham Əliyev ailəsinin üzvləri ilə birlikdə yeni məscidlərin və ya rekonstruksiyadan sonra dindarların istifadəsinə verilənlərin açılışında iştirak edir, dini bayramlarda özü də, arvadı da sosial şəbəkələr vasitəilə müsəlmanların yanında olur, müxtəlif beynəlxalq İslam forumlarını paytaxtda qəbul edir, İslam dövlətlərinin yüksək rütbəli din xadimləri ilə görüşür. Yəni İlham Əliyev sistemli şəkildə adamların şüuruna yeritmək istəyir ki, ölkənin birinci müsəlmanı elə odur. Və ölkədə İslam ənənələrinin ən birinci qoruyucusu kimi kimin necə müsəlman olduğunu da o müəyyən edə bilər. Və müsəlman adı ilə dövlətə və, onun məntiqinə görə, İslama qarşı çıxanları sərt cəzalandırmağa da haqqı var.

Ancaq xüsusən 2012-ci ildəki “hicab qiyamı” yatırdılandan sonra İlham Əliyevin müsəlman əhali ilə münasibətini sözün əsl mənasında İslam oyunları adalandırmaq olar. Əslində İslam oyunu İlham Əliyevin hər dəfə prezident seçiləndə Qurana and içməsi ilə başlanır. Qurandan daha əvvəl yaranmış və Quranda dörd müqəddəs kitabdan biri sayılan İncildə İsa deyir: Mən isə deyirəm: heç bir halda and içməyin…Qoy təkcə sizin sözünüz olsun: hə, hə; yox, yox; bundan ayrı nə varsa, şeytandan gəlir.

İlham Əliyev Qurana and içib deyir: “Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətlərini həyata keçirərkən Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına əməl edəcəyimə, dövlətin müstəqilliyini və ərazi bütövlüyünü qoruyacağıma, xalqa ləyaqətlə xidmət edəcəyimə and içirəm!”

İlham Əliyev, səhv etmirəmsə, artıq beş dəfə and içib. Azərbaycanda onun Konstitusiyaya əməl etdiyinə inanan var? Konstitusiyada konstitusiyalıq nə qalıb? Qalanlara da əməl olunurmu? Yox! Hanı xalqın parlamenti, Hanı məhkəməsi? Hanı mətbuat? Hanı jurnalistlər? (Sonuncu sualın cavabını hamı bilir: Türmədə!)

Əslində İlham Əliyev bilir ki, xalqın əksəriyyəti bu andiçmənin yalnız ritual olduğunu və onun üzərinə heç bir öhdəlik qoymayacağını yaxşı bilir. Ancaq yeddinci, doqquzuncu dəfə “seçiləndə” də Qurana and içəcək. Çünki ölkədə əhalinin səksən-doxsan faizi Qurana da, Allaha da Əliyev necə inanırsa, o da elə inanır. Əhali üçün ritual, mərasim çox vacibdir, gələn dəfə İlham Əliyev Qurana and içməsə, deyəcəklər prezident yəhudi dinini qəbul edib…

 

(ardı var)

3 noyabr, 2026, Samara

İSLAM OYUNLARI? MÜSƏLMANLAR OYNAYIRLAR YA MÜSƏLMANLARI OYNADIRLAR?

2025-ci ildə Ər -Riyadda 6-cı – və hələlik sonuncu — İslam oyunları keçirilib. Əslində 2025-ci ildə beşinci turnir keçirilirdi, çünki 2009-cu ildə İranda keçirilməli olan İslam yarışları ləğv edilmişdi. Növbəti yarışların 2029-cu ildə keçirilməsi nəzərdə tutulub. İranla ABŞ-ın müttəfiqi olan müsəlman ölkələr arasında ciddi silahlı toqquşmaları, Yəməndəki, Liviyada, Somalidə, Suriyada, Livanda, İraqda baş verənləri nəzərə alsaq, yarışlardan yenə imtina ediləcəyəni gözləmək olar.

2017-ci ildə İslam yarışları Azərbaycanda keçirilib.

Xristian oyunları, buddist oyunları, yəhudi oyunları, krişnait oyunları…

Yox, hələlik təbiətdə belə yarışlar mövcud deyil. Dini bayraq altında idman yarışları keçirən təkcə müsəlmanlardır. Müsəlmanlar deyəndə ki, İslam dininin dominant olduğu ölkələrdəki avtoritar və diktator rejimləri belə yarışların keçirilməsində maraqlıdırlar. Və burda siyasi maraq, siyasi mənfəət məqsədi olmasaydı, əslində İslam oyunları yalnız gülüş doğura bilərdi. İslamda nə oyun? Olimpiya proqramına salınan idman növlərindən heç birini müsəlmanlar yaratmayıb. Oyunların proqramına salınan milli idman növləri, məsələn, zorxana və ya dəvə ötüşmələri, indi İslamın rəsmi dövlət dili olduğu ölkələrdə yaransa belə, onların İslama dəxli yoxdur, çünki İslamdan əsrlərlə, bəlkə minillilərlə əvvəl  mövcud olub.

İslam oyunları əslində İslamın ləyaqətli tərəflərini yox, daha çox neqativ tərəflərini qabardır. Yəni göstərir ki, sonuncu yüzilliklərdə əhalisi müsəlman olan ölkələrdə gerilik təkcə elm, maarif, mədəniyyət sahəsində olmayıb. Qərb ölkələrində, xüsusən ondoqquzuncu əsrin ikinci yarısından sonra, kapitalizmin inkişafı, insanlarda, xüsusən şəhər əhalisində əyləncəyə, istirahətə sərf oluna biləcək boş vaxtın yaranması, bu vaxtın məzmunlu, həm də kommersiya baxımından effektli keçirilməsi zəruriliyinə cavab olaraq işgüzar və təşəbbüskar  adamlar xalq arasında çoxdan mövcud olan oyunları sistemləşdirir, onlar üçün ciddi qaydalar və peşəkar idman üçün infrastruktur yaradırlar. 19-cu əsrin yetmişinci illərində tennis belə yaranır. 1873-cü ildə britaniyalı mayor Uolter Uinqfild ot üzərində yeni oyun olan laun-tennis üçün patent alır. 1866-cı il futbolun doğum ili sayılır – futbol da İngiltərədə doğulub…

Təsəvvür edin ki, Avropa ölkələri, ABŞ, Kanada, Avstraliya Xristian oyunları keçirmək qərarına gələlər. Əslində, bu oyunlar alternativ ümumdünya olimpiadası olardı…

İndi başqa bir şeyi təsəvvür edək. Deyək ki, xristian ölkələri onların yaratdıqları, onlarda təşəkkül tapmış oyunların başqa ölkələrdə keçirilməsini qadağan edirlər. Başqa ölkələrdə deyəndə ki, müsəlman ölkələrində. Yəni deyələr ki, müsəlmansınız, gedin öz müsəlman oyunlarınızı oynayın…

Müsəlmanlar neylərdilər?

Başlarına (öz başlarına) qapaz salardılar?

Sinələrinə zəncir vurardılar?

Və ya ildə bir dəfə İslam oyunları keçirib dəvə ötüşdürərdilər?

İndi məsələnin daha ciddi bir tərəfinə baxaq. Sabah qərb ölkələri Xristian oyunlarının keçirilməsi barədə qərar çıxarsalar, müsəlman ölkələrində yaranacaq müsibəti təsəvvür edirsiniz? Müsəlmanların naləsi göylərin yeddinci qatına qalxacaq ki,  xristianlar ayrıseçkilik edirlər, öz oyunlarını keçirirlər….

Mən çox istərdim ki, Xristian oyunları keçirilsin. Müsəlmanların reaksiyasına baxmaq çox maraqlı olar. Şübhə etmirəm ki, təbliğat maşını düşüəcək işə, fars deyəcək futbol İniltərədən qabaq İranda yaranıb, ərəblər deyəcəklər hədislərdə tennis də var, basketbol da… Azərbaycanlılar… Azərbaycanlılar deyəcəklər “voleybol” bizim sözümüzdür, əslində “vəliböl”dür, oyunu Vəli adlı birisi yaradıb, əvvəl ortada tor yox imiş, elə yerə nişan vururlarmış. Deyiblər, Vəli, meydançanı böl, o da qulaq asıb, bölüb, oyunun da adı qalıb “vəliböl”…

Sözün qısası, İslam oyunları məhz idman yarışları kimi absurddur, onun keçirilməsinin siyasi motivasiyası var. Ancaq nəticə bu oyunların təşəbbüsçüsü olan, onları keçirən avtoritar və diktator rejimlərinin məqsədinə tam uyğundurmu?

İdmana maraq göstərməyən adamlar azdır, ömründə heç vaxt nəinki idmanla məşğul olmayan, hətta sağlamlıq üçün zəruri olan minimum hərəkələr etməyən, axşamlar yanını divanqdan qaldırmayan adamlar belə idman yarışları ehtirasla müşahidə edir, oyunların gedişində çox emosional dəqiqələr, saatlar yaşayırlar. Stadionlara milyonlar və hətta milyardlar yığılırlar. Ona görə idman effektli təbliğat, təşviqat vasitəsi ola bilir. Sevimli konamdanın oyununda tribunada qəddar diktator tribunada görünəndə onun düşmənləri belə, prinsiplərinə rəğmən, içərilərində empatiya adlana biləcək bir duyğu keçirirlər…İdman yarışları diktatorlar üçün özlərini vətənpərvər, millətçi kimi göstərmək üçün çox yaxşı fürsətdir…

(ardı var)

02. 11. 2026, Samara

ÇALMALILAR VƏ HİCABÇILAR MİLLƏTİ ZORLAMAĞA QALXIBLAR. VƏ, DEYƏSƏN, BU, QAÇILMAZDIR…

1990-cı ildə Texasda respublikaçılar partiyasından qubernatorluğa namizəd Kleyton Uilyams pis havanı zorlama ilə müqayisə edərək deyib: “Əgər bu, qaçılmazdırsa, özünüzü rahatlayın və həzz alın”.
Bu deyim Kleytona baha başa gəlir, çox böyük qalmaqal yaranır və o, seçkiləri uduzur…

Ancaq indi İnternetdə hicabçıların gündən-günə həndəsi silsilə ilə artan videolarını gördükcə mənə elə gəlir ki, məktəbli qızları qabağa vermiş aqressiv dayılar, əmilər, xalalar, bibilər ölkəni və milləti zorlamağa başlayıblar, bu zorlama qaçılmazdır və millətə qalan əlini-qolunu yanına salıb yerini rahatlamaqdır ki, bu işdən həzz alsın…

Hicabçılar çox yaxşı təşkil olunublar və hazırlaşıblar. Topsuz, tüfəngsiz, təyyarəsiz, dronsuz, raketsiz, demək olar ki, itki vermədən irəliləyirlər…

Qarabağı qaytarmaqda bizə türk generalları yardım etdilər. İndi türklər hicabın tərəfindədirlər. (internetdə Azərbaycan hicabçılarını müdafiə edən türklərə mən hörmətlə «Osman Osmanoviç» deyirəm: Osman Osmanoviç, get öz işinlə məşğul ol…) Türklərsiz bizim hakimiyyət, deyəsən, nə edəcəyini bilmir. Müxalifətçiləri şərləyib dama basmaq necə asanmış…

Azərbaycan doğrudan da ölkə deyilmiş. Azərbaycan, Dostoyevskinin bir əsərində Rusiya haqqında deyildiyi kimi, təbiətin oyunu imiş…

“Yaşıl taun” qapını alıb…

İndi  süni intellektlə İran barədə söhbətimin qalanını təqdim edirəm. Məni maraqlandıran İrandakı çalma rejimini kimin daha çox dəstəkləməsi idi – azərbaycanlılar ya farslar. Deyəsən, azərbaycanlılar çalmalıları daha çox dəstəkləyirlər. Hicaba qarşı da ən fəal mübarizlər şəhərli farslardır.  Çünki onların mədəniyyəti var, mədəniyyətli adam öz xoşuyla mövhumata, cahilliyə tabe olmaz. İndi siz bizim dilindən “əhli-beyt” düşməyən qadınlara baxın – bunlar mədəniyyətlə heç epizodik  təmasda da olmamış primitiv insanlardır, dövlət də əhalinin maarifləndirilməsi üçün heç nə etməyib, dövlətin məktəbini dövlət baxa-baxa yağmalayıb evlərə daşıyıblar, şagirdlərin hansı, necə müəllimlərin təsiri altında düşdüyündən dövlətin xəbəri olmayıb. Xalqın bu otuz beş ildə nə kinosu, nə teatrı, nə konsert zalları olub. 16 teatr 1900 məscidə qarşı! Qələbənin kimin tərəfində olacağını bilmək üçün ekstrasens olmaq lazım deyildi…

 ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++=

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

İranda 2025-ci ilin dekabrında başlayıb 2026-cı ildə davam edən miqyaslı etirazlarda, 2022-ci il etirazlarından fərqli olaraq,  heç bir etnik qrup dominant və ya “daha fəal” adlandırıla biləcək qədər seçilməyib. Ötməkdə olan ilin hərəkətverici qüvvəsi rolunda sosial və iqtisadi siniflər, həmçinin gənclik çıxış edib.

Bu etiraz dalğalarında etnik fəallığın özəllikləri:

Ümummilli olmağı və sosial-iqtisadi xarakter daşımağı.

Etirazlar Tehranın Böyük bazarında alverçilərin tətili ilə başlanıb. Alov tezliklə ölkənin 31 vilayətinin hamısına yayılıb və ən müxtəlif əhali qruplarını iqtisadi tələblər və rejim əleyhinə şüarlar ətrafında birləşdirib.

Etnik faktor əvəzinə nəsil faktoru: Analitiklər və hüquq müdafiəçiləri qeyd edirlər ki, ən gözəçarpan və fəal qüvvəni “Z nəsli” hərəkatı nümayiş etdirmişdir. Bu hərəkat etnik mənsubiyyətindən n asılı olmayaraq tələbələri və gəncləri birləşdirmişdir.

 Klerikal rejimi farslarınmı, azərbaycanlılarınmı daha çox dəstəklədiyi barədə sual İran siyasətinin ən mürəkkəb laylarından birinə toxunur. Məsələ burasındadır ki, İranda rejimə loyallıq etnik mənsubiyyətlə yox, dini faktorla, sosial siniflə və dövlət sisteminə inteqrasiya dərəcəsi ilə müəyyən edilir.

Əgər analitiklərin mövqeləeini və sosioloji trendləri ümumiləşdirsək, sitüasiya belə görünür:

  1. Azərbaycanlılar niyə rejimin dayağı sayılırlar?

İran azərbaycanlıları — ən böyük etnik azlıqdır. Kürdlərdən, ərəblərdən , beluclardan fərqli olaraq, onlara klassik “əzilən azlıq” kimi baxılmır. Səbəblər isə bunlardır:

Ümumi məzhəb – şiizm.Tarixən məhz azərbaycanlı sülalələri şiizmi İranın dövlət dini etmişlər. Ümumi din əsrlərlə azərbaycanlıları və farsları möhkəmcə bir-birinə bağlamışdır.

Elitaya dərin inteqrasiya: azərbaycanlılar qeyri-proporsional şəkildə hakimiyyətin ən yüksək zirvələrində geniş təmsil olunublar. Keçmiş ali dini rəhbər Əli Xamanei, onun oğlu və varisi Moctəbə Xamanei, prezident Pezeşkian – bunlar azərbaycanlıdırlar.

İqtisadi çəki: Təbrizin və Tehranın bazarlarındakı alverçilər, iri sahibkarlar və İslam keşikçiləri korpusunun generallarının mühüm hissəsi azərbaycanlılardır.

Buna görə uzun müddət konsensus mövcud idi: azərbaycanlıların ənənəvi, dini və varlı təbəqələri status-kvonu və rejimi farsların sekulyar şəhər təbəqəsindən daha güclü dəstəkləyirdilər.

  1. Fars çoxluğunun tərkibində ikitirəlik

Farslar dövlətqurucu millətdir, amma məhz fars əhalisində (xüsusən Tehrandaa. İsfahanda, Şirazda)  sekulyarizmin ən yüksək səviyyəsi və teokratiyadan yorğunluq müşahidə edilir.

Məhz savadlı fars şəhər təbəqəsi mühacirətdə müxalifətin nüvəsini  təşkil edir və islam respublikasının demontajını  və dünyəvi respublikaya və ya konstitusiyalı monarxiyaya keçidi ən fəal tələb edən də odur. Əhalinin bu təbəqəsi üçün fars identikliyi islam identikliyindən vacibdir.

  1. Əks tərəf: niyə azərbaycanlılar da etiraz edirlər?

Bütün azərbaycanlıların rejimə loyal olduğunu düşünmək səhv olardı. İcmanın tərkibində bir neçə faktorun qızışdırdığı ciddi narazılıq var:

  1. Mədəni assimilyasiya: Ölkə liderlərinin azərbaycanlı olduqlarına baxmayaraq, rejim azərbaycanca təhsili həyata keçirmək cəhdlərinin qarşısını çox sərt şəkildə alır. Azərbaycanlı fəallar mədəni hüquqlarının tələbinə görə müntəzəm olaraq həbslərə məruz qalırlar.

Ekoloji triggerlər: İran Azərbaycanında Urmiya gölünün quruması mərkəzi hökumətin səhlənkarlığına qarşı yönələn kütləvi etirazlara səbəb oldu.

Liderlərin etnik praqmatizmi: İran azərbaycanlılarınınb özləri Xamaneidə “öz müdafiəçilərini” görmürlər. Hüquq müdafiəçiləri qeyd edirlər ki, Xamanei həmişə özünü islam rəhbəri və şiə lideri kimi aparmış, azərbaycanlı millətçiliyini hər hansı başqa biri kimi çox sərt şəkildə yatırtmışdır.

Nəticədə rejimdə kim daha çox maraqlıdır?

Əgər hakimiyyət strukturlarına qatılmaq cəhətindən baxsaq, azərbaycanlı elitanın konservator hissəsi İran teokratiyasına sekulyar fars çoxluğundan dahə dərindən inteqrasiya edilib. İranın klerikal reşimi, sadə dillə desək, çalmalıların rejimi fars və azərbaycanlı dini isteblişmentinin və güc strukturlarının ittifaqına söykənir.

 

 

«ƏVVƏL ARVADLARI ABRA SALAQ…»HƏ? BƏLKƏ QABAQCA OĞLANLARI VƏ KİŞİLƏRİ?

“ Əvvəl biz gedək, arvadları abra salaq…”

Bu günün Azərbaycan həyatı elə bil ki, “Hacı Kərimin aya səyahəti”ni xatırladır, on minlərlə, yüz minlərlə kişi daha yaxşı tətbiqə layiq inadla qeyrət və namus asayişinə qalxaraq arvadları abra salmaq istəyirlər. Arvad deyəndə ki, əslində qadın cinsi ilə doğulmuş hər kəsi – biz çoxsaylı videolarda “könüllü” hicab əsarətini qəbul etmiş beş-altı yaşlı körpə qızları da görürük..

Qəribədir, doğrudanmı bu kişilərin əksəriyyəti və bəlkə də hamısı qadın qeyrətini qorumağa özünü layiqli bilir? Yəni bu kişilərin fikrincə qadın ibtidadan, yəni yaranışdan zəif varlıqlardır, onların içində yaşadıqları cəmiyyətin əxlaq normalarına və standartlarına uyğun yaşaya biləcəklərinə qətiyyən etibar eləmək olmaz, qadin cinsindən olanlar lap az yaşlarından kişilərin nəzarətinə götürülməli və əslində əsarətə çevrilən bu nəzarət qadın əfəlləyib əldən düşünə qədər davam etməlidir.

“Hicab bizim qeyrətimiz, namusumuzdur”, — müxtəlif yaşda, müxtəlif şəkildə olan kişilərin səsləndirdiyi şüar janrında bu iddia  sosial şəbəkələrdə minlərlə layk yığır. Ancaq bu kişilərin özlərinin kim olduğu ilə maraqlanan yoxdur. Bu kişilər qeyrət çəkməyə layiq adamlardırmı? Bəs hər birinin həyatı  diqqətlə öyrənilsə? Bəs hər birinin telefonuna, kompüterinə baxılsa? Oturub-durduğu adamlarla elədiyi söhbətlərə qulaq asılsa?  Onda arvadların qeyrətiniu çəkmək arzusunda olan bu kişilərin həyatının elə təfərrüatı üzə çıxar ki, söyləməyə, yazmağa da çətinlik çəkərsən… Əgər bizim kişilər belə ucdantutma qeyrət, namus mücahidləridirsə, onda İnternetdə pornosaytlara yüz minlərlə, milyonlarla baxış hardandır? Müxtəlif adlarla pərdələnib əslində seksual xidmət göstərən obyektlərdən çox danışırlar – onların müştəriləri kimlərdir? Yəqin ki, elə qeyrət, namus davası eləyənlərin çoxu…

Daha vacib sual: əgər bizim milləti əxlaq narahat edirsə (mən əminəm ki, belə deyil, şiəlik sektadır, sektanın öz məqsəd və məramları var, hicab – kütlələrin cəlbi və səfərbərliyi üçün görülən işdə birləşdirici rəmzdir), niyə yalnız qızların, qadınların əxlaqı? Bəs oğlanların, kişilərin?

Böyük alman filosofu İmmanuil Kand “Antropologiya praqmatik baxımdan” adlı əsərində (1798) vətəndaş yetkinliyi ilə təbii yetkinlik arasında fərqi göstərir. Oğlan uşağı, Kantın müşahidəsinə görə 10 yaşından nəsil artırmağa qadir olur.

O vaxt isə kişi yalnız 25 yaşına çatanda cəmiyyətin müstəqil üzvü olaraq ailəni saxlamağa və uşaq tərbiyə etməyə qadir ola bilərdi.

10 yaşla 25 yaş arasındakı dövrün nə ilə dolduğu barədə sual qaldıran Kant özü ona belə cavab verir: yəqin ki, bu dövr daxili ixtilafla, ayıbla və günahla doludur.

Kantın nöqteyi-nəzərindən bu dövrün əsas problemləri bunlardır:

Təbiətlə mübarizə: Gənc oğlan məcburdur ki, daim güclü təbii ehtiraslarını söndürsün, çünki cəmiyyət onların reallaşması üçün ona leqal və əxlaqi imkan vermir. Kant qeyd edir ki, bu boşluq qaçılmaz şəkildə gəncləri ayıb hərəkətlərə  ya da nizamsız əlaqələrə və fahişələrlə yaxınlığa sövq edir ki, bu da onların həm əxlaqınl, həm də fiziki gücünü zəiflədir.

Kantın bu problemllə bağlı çox maraqlı, sistemli tövsiyələri var, mən ancaq oğlan uşaqları və yeniyetmələr üçün çox problemli dövrün olduğunu nəzərə çatdırıram ki, həmin dövrdə nəzarət altında qızlar yox, bəlkə də oğlanlar olmalıdırlar. Əgər qondarma islamçılar kimi namus, qeyrət müdafiəçisi rolunu oynamaq fikrinə düşmüşüksə, gərək qızlara hicab bağlatdırmamışdan qabaq oğlanlar da xüsusi  geyim elementlərindən istifadə edələr.

Doğrudan da, niyə məktəbli  oğlanlar, hətta tələbə gənclər üçün orta əsrlərdə dərvişlərin-qələndərlərin istifadə etdiyi həlqələr məcburi olmasın? İndi sənaye üçün yüngül xəlitədən olan həlqələr buraxmaq problem deyil, Çinə sifariş eləsən, bazarı doldurar. Prezident fərman verər ki, intim orqanına həlqə salıb sıxmayan, iffət kəməri və ya iffət qəfəsi geyməyən bir oğlan belə dərsə buraxılmasın. Belə həlqədən, həmçinin iffət kəmərindən ya iffət qəfəsindən istifadə edən oğlanlarda, gənclərdə qızlara qarşı yalnız qardaş münasibəti ola bilər, qızların da özünü gizlətməyə ehtiyacı olmaz…

620 min insanı əhatə edən 211 tədqiqatın qlobal metaanalizi seksual davranışda  mühüm gender fərqlərinin olduğunu təsdiq edir.

Libido səviyyəsi: Kişilər bütün ömürləri boyu daha güclü cinsi həvəsə malikdirlər. Onlar  mühüm dərəcədə daha tez-tez seks barədə düşünür, kortəbii istəklər yaşayırlar.

Bu o deməkdir ki, nəzarətə, abra salınmağa qızlardan, qadınlardan çox oğlanların və kişilərin daha çox ehtiyacı var. Özləri üçün dörd arvad almaq normasını Allahın adı ilə bağlayıb qanunilədirilmiş, istər şənlikdə, istər yasda söhbətlətinin əsas mövzusu birbaşa ya dolayısı ilə seks olan şorgöz kişilərin “hicab! hicab!” qışqırmağı həm də öz eyiblərini örtmək üçündür. Ancaq qlobal məqsəd, əlbəttə, İŞİD dövləti qurmaq yolunda ilk böyük addım kimi qadınları əsarət altına almaqdır.

 

30. 10. 2026, Samara

İRANDA AZƏRBAYCANLILAR SAYCA FARSLARI ÖTƏ BİLƏR? KİM SÜRƏTLƏ ARTIR?

əvvəli burda: https://xeyrulla.com/2026/10/28/iranda-azerbaycanlilar-sayca-farslari-ote-biler-bu-felaket-olmazmi/

Süni İntellektlə “söhbətim” əsasında tərtib etdiyim məqalənin bu hissəsi İranda fars və azərbaycanlı əhalisinin rəqəmlərlə və faizlərlə sayı, onların artım dinamikası müzakirə edilir. Əvvəlcə farslarla azərbaycanlıların mədəniyyətlərinin, züsusən ədəbiyyatlarının bizim xeyrimizə omayan müqayisəsi üçün iki konkret misal gətiririrəm.

Səməd Vurğunun “Vaqif” komediyasında şah Qacaq Vaqifə deyir ki, onu bir şərtlə öldürməz: gərək o, indən belə farsca yaza. Gülməlidir? Vaqinin s əksən ya səksənə yaxın yaşı olmalıdır. Bundan sonra farscanı öyrənib şeir yazacaq? Vaqif deyir yox, mən də öz xalqımın şairiyəm və s. Vəzir cavab olaraq deyir ki, ayağı çarıqlı kiçik bir ölkə  və s. Vaqifin cavabı elə gülməlidir ki, bir neçə belə komediyaya edər. Deyir ki, “sizin güldüyünüz çoban torpağı Nizamilər, Füzulilər yaratmış…”

Məsələ burasında olsa da, Nizami gəncəli olsa da, əsərlərini farsca yazıb, yəni Qacar deyən dildə… Həm də Gəncə fars dilli mədəniyyət mərkəzlərindən biri olub, nə çoban torpağı? O ki qaldı Füzuliyə, Füzuli ümumiyyətlə bizim yerlimiz deyil, iraqlıdır, əslində biz Nizamiyə Azərbaycan şairi deyiriksə, iraqlılar da Füzuliyə İraq şairi deyə bilərlər – bütün ömrünü Kərbəlada yaşayıb, ərəbcə divanı da var…

«Çoban torpağı» demək də də Qacar tərəfi haqlı görünür. Səməd Vurğun özü bu komediyada Qarabağ xanlığını çoban torpağı kimi təsvir edir, QAcarın qabağına çoban Eldardan başqa heç kim çıxmır, komediyada bir nəfər qarabağlı görmürük — nə əsgər, nə zabit, nə bəy… gürcü Tamara, erməni Aşot… kürd də var, qarabağlı yoxdur…

İkinci konkret misal. Baxın Azərbaycanın yazıçılar birliyinə. Orda bir neçə min üzv var. Sovet dövrü ilə işimiz yoxdur, son otuz beş ildə, yəni müstəqillik dövründə, onlardan hansısa dyərli bir ey yaradıb? O bir neçə min adamı qatıb qabağınıza qovun, yazıçıar birliyini təzədən yığın və təzə üzvlər qəbul edin. Yenə həmin hamam, həmin tas olacaq, yenə bastardlar, yəni vələdəzzinalar yığılacaq ora. Çünki prezident administrasiyasından yemlənən, əlləri uzanıqlı, belləri ikiqat, başları qapazlı və qzləri tüpürcəkli insanlardan yaxşı nə gözləmək olar? Mirzə Ələkbər Sabir belə bir ittifaqın üzvü olsaydı ondan nə qalardı? Yəni ədəbiyyatımızın nə keçmişini, nə indisini farslarla heç cür müqayisə edə bilmətik və onlar danışan yerdə başımızı aşağı sallayıb susmalıyıq…

+++++++++++++++++++++++++++++++++++

Farslarda və azərbaycanlılarda əhali artımının dinamikası İrana məxsus unikal demoqrafik fenomeni əks etdirir. Yaxın Şərqdə milli azlıqların dövlətqurucu millətdən  daha sürətlə artdığı barədə geniş yayılmış fikrə rəğmən farslar və azərbaycanlıların artım dinamikası əslində bərabərləşib, bir sıra sahələrdə Azərbaycan əhalisi hətta farslardan sürətli qocalır. Hər iki etnos  “demoqrahik şok” – doğumların kəskin azalması – yaşasa da, bu icmalardakı daxili proseslərin öz nüansları var.

1. Böyük demoqrafik düşüm

1980-ci illərdə İranda çox böyük doğuş bumu qeydə alınıb – orta hesabla hər qadına  6 – 6, 5 uşaq. Ancaq 19990-cı illərin axırında və 2000-ci illərdə ölkədə doğuş indiyəcən dünyanın heç bir yerində görünməmiş şəkildə aşağı düşdü.Bu gün İranda doğuş koeffisienti hər qadına 1,6 – 1,7 uşaq təşkil edir ki, bu da sadəcə çoxalma səviyyəsindən mühüm dərəcədə aşağıdır.

Bu enmə hməm azrəbaycanlılara, həm də farslara aiddir, lakin müxtəlif regionlard özünü müxtəlif cür göstərib.

2. Azərbaycanlılarda dinamika: “Qocalan şimal-qərb”.

Stereotiplərə rəğmən, iran Azərbaycanının əyalətləri ölkədə ən aşağı doğuş səviyyələrindən birini nümayiş etdirirlər. Ənənəvi Azərbaycan vilayətlərində (Şərqi Azərbaycan, Ərdəbil, Zəncan) doğuç koeffisientihər qadına 1,3 – 1,5 uşaq səviyyəsindədir, bu da Cənubi və Şərqi Avropanın göstəriciləri ilə müqayisə edilə biləndir.

Enmənin səbədi: Azərbaycan regionları tarixən iqtisadi cəhətdən yaxşı unkişaf etmişdiilər, şəhərləşmə və qadınlar arasında savadlılıq burda ənənəvi  olaraq yüksək idi.Yaşama xərclərinin arması, işsizlik, iqtisadi böhran  nəticəsində gənc azərbaycan ailələriuşaq doğumunu kütləvi durətdə təxirə salır ya da bir uşaqla məhdudlaşırlar.

Əhalini köçüb getməsi. İran Azəərbaycanından Tehrana vəregionun mərkəzi snaye rayonlarına gənclərin güclü miqrasiya axını var. Şimal-qərb rayonlarının özündə isə əhali çox sürətlə qocalır.

3. Farslarda dinamika: Meqapolislərlə konservativ mərkəzin polyarlığı

Fars əhalisinin dinamikası təktərkibli deyik və birbaşa olaraq coğrafiyadan və dindarlıq dərəcəsindən asılııdr:

Meqapolislərdə “Demoqqrafik qış”

Tehranda və Alborz vilayətində assimilyasiyaya uğramış miqrantlaq qarışıq fars əhalisi daha çoxdur. Burda doğuş kritik aşağı səviyyədədir – hər qadına  1, 0 – 1, 1   uşaq. Paytaxtın fars orta təta təbəqəsi əhalinin ən sekulyar təbəqəsi sayılır və ən az uşaq doğur.                                                                                                                                                                                                                        

Sabit konservativ mərkəzT yni zamanda təmiz fars, ancaq dərin dini mərkəzi vilayətlərdə (Qum, Yəzd, İsfahan) doğuş daha yüksək səviyyədə qalmaqda davam edir.

Kim daha sürətlə artır?

Əgərəmənəvi olaraq yüksək doğuş reytinqi ilə fərqlənən ətnosları çıxsaq, “farslar azərbaycanlılara qarşı” duelində farsların kiçik üstünlüyü ilə nisbi demoqrafik paritet müşahidə olunur.

Ölkə mərkəzinin konservativ fars regionlarında doğuş səviyyəsinin yüksəkliyi hesabına İran əhalisinin ümumi balansında farsların payı çox mühüm dərəcədə olmasa da, artır…

 

29. 10. 2026, Samara

PROFESSOR ZAHİD XƏLİL: «BAŞIMIZA ÇIXARTDIQ, O TÜLKÜNÜ, ÇAQQALI…»

Filologiya eləmləri doktoru, Azərbaycanın əməkdar tütünçüsü Zahid Xəlilin Xankəndiyə həsr etdiyi “şeir” xüsusən maraqlıdır, çünki müəllifinin təkcə necə “şair” olduğunu yox, həm də necə lotu və cüvəllağı olduğunu göstərir.

İgid İbrahim xanın
Gur nərəsi Xankəndi.
Qarabağ atlarının
Kişnərtisi Xankəndi.

Başa düşdünüz?  “Xankəndi  xan nərəsidir və at kişnərtisidir”. Dünyanın heç bir ölkəsində, heç  bir xalqda belə cəfəng şeirlər yazılmır. Bizdə yazılır.

“Görən hansı adamlar,
Kimdən nəmər aldılar,
Ayqırların yerinə
Ulaqları saldılar.”

Şübhəsiz ki, “şair” burda incə eyhamlarla yazır. Bunu başa düşmək üçün sözlərin mənasını araşdıraq. Görək “ayqır” nədir. Lüğətdə: “Ayğır — yetkin erkək at. Cinsi yetişkənliyinə bir il-ilyarımlıqda çatır, lakin döllük məqsədilə 3 yaşından istifadə olunur.”

Ayğıra, yəni döllük ata Zahid Xəlil yəqin azərbaycanlıları bənzədir. Ulaq – ermənilərdir. Ancaq burda dolaşıqlıq var: əgər döllük at, əlbəttə, erkəkdirsə, Xankəndidə azərbaycanlıların ancaq erkəkləri yaşayıblar?

Cavab ver, ulu babam,
Soruşum yana-yana!
Xankəndi necə çöndu
Stepan Şaumyana?!

Burda bilmək olmur Zahid Xəlil ulu babasının qəbrinə ya şəklinə müraciıət edir. Bəlkə 85 yaşlı “şairin” ulu babası indiyəcən sağdır?

Əməkdar tütünçü Zahid Xəlil keçir şəxsiyyətə, rus demişkən, perexodit na liçnosti. Konkret olaraq, Stepan Şaumyanın şəxsiyyətinə.

“Bu Stepan Şaumyan
Özü boyda bir iblis!”

Özü boyda bir İblis – bir şey başa düşən var?
“Onu başa düşmədi
Nə rus, nə də ingilis.”

Rus Stepan Şaumyanı niyə başa düşmədi? Şaumyan Leninin sevimli inqilabçılarından biri olub. İngilisi deyə bilmərəm. İngiltərədə olmamışam Yəqin Zahid Xəlil olub, şəxsən ingilislərdən soruşub: “Do you like Stepan Shaumyan? «No, no, we don’t like him even a little bit!»

Ay lotu!

Çox-çox işlər qaynatdı,
Nə çaşdı, nə mat oldu.

Yadınızdan çıxmasın ki, bunu professor, dekan, kafedra müdiri yazır.Yəni ki, titullarına görə bu adam elitadır. Ancaq yazdığına görə gədədir.
Əvvəlcə Rusiyada
Sosial-demokrat oldu.

Burda dayanaq və keçək Zahid Xəlilin öz bioqrafiyasına. Lenin partiyası, yəni kommunist (bolşevik) partiyası əvvəlcə sosial-demokrat partiyası adlanıb. Zahid Xəlil də kommuist partiyasının üzvü olub! Zahid Xəlil hətta bir müddət Lenin adına Azərbaycan Pedaqoşi institutunun partiya komitəsinin katibi olub! Bu boyda ali məktəbdə partkom olmaq raykomluqdan da hörmətli və qiymətli vəzifə idi. Yəni Zahid Xəlil əslində ömrünün böyük hissəsini Şaumyanın partiya yoldaşı olub. “Əqidədaşı olub” demirəm. Pedaqoji institutda partkom işləyən adamda nə əqidə. Orda rüşvət ayaq tutub yeriyirdi… Və indi Zahid Xəlil utanmaz-utanmaz, arsız-arsız öz keçmiş partiya yoldaşına, partiya işi uğrunda həyatını itirmiş bolşevikə lənətlər və təhqirlər yağdırır…

Gah Ağcaqum cölündə
Öldü komissar kimi.

“Gah” havada qalır, çünki “gah”sadalama eləmentidir, ancaq sadalama yoxdur.
Heykəli də qoyuldu
Bakıda simsar kimi.

Ay lotu, niyə deyirsən “qoyuldu”? Niyə demirsən “qoyduq”? 

İndi “simsar”  sözünün mənasına baxaq: “Simsar – alıcı ilə satıcı arasında vasitəçilik edən, ticarət və ya digər əqdlərin bağlanmasına kömək göstərən dəllal, komisyoncu və ya aralıqçı mənasını verir.”

“Gözlərində eynəyi,
Çənəsində saqqalı
Başımıza çıxartdıq
O tülkünü, caqqalı.”

Şaumyan düşmən də olsa, etiraf etməliyik ki, əqidə adamı olub və əqidəsinə görə həyatını itirib. Zahid Xəlil kimi cildini dəyişənələr əsl tülkülər deyilmi?

Və dil «mədəniyyəti» bu səvyyyədə olan adamı sinfə, auditoriyaya buraxmaq olarmı?

Bir məqalənin annotasiyasını oxudum, müəllif yazır ki, Zahid Xəlil Azərbaycan poeziyasını dünya ədəbiyyatı səviyyəsinə qaldırıb…

Hamlet deyirdi ki, indi abırlı adam olmaq on min nəfərdən seçilmək eməkdir… Bu, Şekspirin vaxtında belə imiş. İndi, özü də Azərbaycanda, abırlı olmaq  bəlkə də yüz min nəfərdən seçilməkdir….

Deyirlər hərdən-birdən
Özgə adla gəlirmiş.
Heykəlinin önündə
Bizə xəlvət gülürmüş.

Azərbaycan oxucusu bunu niyə yeməlidir?

 

Özü başqa diyarda
Gəzirdi buğa kimi.

Bəs bunu?

Ahid Xəlilin bioqrafiyasındakı ən maraqlı faktlardan biri budur ki, bu adam, tütün fabrikinin işçisi, pedaqoşi institutu, yəni “kəndçilər institutunu” qiyabi şıbəsini təzəcə bitirmiş bu adam iyirmi dörd yaşında birdən-birə Bakıya gəlib institiu qəzüetinin baş redaktoru təyin edilir! Bu, gənc tütünçü üçün fövqəladə karyeradır və bu karyera sıçrayışına nail olan adamda fantastik keyfiyyətlər olmalıdır. Qoy indi hər kəs öz anlayışı çərçivəsində düşünsün ki, yaradıcılığı belə tükürpədən cəfəngiyyatdan ibarət olan Zahid Xəlilin hansı fantastik keyfiyyətləri onu belə yüksəkliklərə qaldırıb…

 26. 10. 2026, Samara

ZAHİD XƏLİL PROFESSOR VƏSİQƏSİNİN ARASINDA DƏLİLİK KAĞIZI GƏZDİRİR?

Filologiya elmləri doktoru, professor, fövqəladə və səlahiyyətli səfir, Oskar və Qremmi nominantı Zahid Xəlilin Şuşa haqqında daha bir şeirinə baxaq.” ŞUŞA YENƏ NAZLANIR”

Şuşam, təzə gəlin tək
Geyinmisən darçını!

Darçını geyinmək nədir, bilən var? Adam olsaydı, deyərdik ki, paltarı darçın rəngdədir. Şəhər bu darçın rənginə necə boyanıb?

İkinci beytdən başı düşürük ki, “darçın” sözünü əməkdar müğənni Zahid Xəlil “qırçın” sözünə qafiyə kimi işlədir, yəni bu adam, moltanılar demişkən, qafiyə xatirinə … Dalını demirəm, çünki dalı (türkün məsəli) ayıbdır…
Yavaş tərpən, əzilər
Paltarının qırçını.

Şuşa tərpənirmiş? Necə, niyə? Şuşanın əynnindəki darçını paltarı, onun qırçınını yazıq oxucu necə təsəvvür eləsin? Əməkdar professor iyirmi universitetdə şeirlərini oxuyur, indi təsəvvür edin ki, 20 universitetin tələbələri bu bəndin üstündə baş sındırırlar, psixi gərginlik keçirirlər, dəlixanaya düşənlər var…

Var!

Şair isə özünə qoyulmur, yenə şəhərin orasına-burasına əl atır. Qoca vaxtında əməlli-başlı qızışıb. Daha doğrusu, qızıb.

Yenə nazlı qız kimi
Nə özünü dartmısan?!

Mən fikirləşirəm ki, Zahid Xəlil bu şeirdə Şuşanı bəhanə edərək bəlkə də şeiri gözü düşdüyü bir arvada yazıb, yəqin Şuşada arvadlar var. Bəlkə də xarici arvad olub.

“Nə özünü dartmısan!”

Yox, yüz əlli faiz, bu şeir arvada yazılıb. Şəhər özünü dartar?


“Bu ədayla çoxunun
Gözünü çıxartmısan.”

Arvad yəqin tanınmış arvad imiş, bir görkəmli insan demişkən, “ves Bakı tanıyırmış”, çox şor gözləri çıxarıbmış…

Çoxunun gözünü çıxartmısan!

Vətəndaşlar! Bircə saniyəliyə də olsa, yaddan çıxarmayın ki, əməkdar akrobat Zahid Xəlil Şuşadadır, o Şuşa ki, minlərlə gəncin qanı, canı bahasına alınıb, mənim igid kəndçim, xüsusi təyinaatlı əsgər Şahlar Məmmədov Şuşa alınan gün həlak olub! İndi zahidxəlillər onların qanı hopmuş torpaqda mayallaq aşırlar. Bu, mətn şeir deyil, təhqirdir! Niyə buna Azərbaycanda “dur” deyən yoxdur?

Gözlərdən yuxu qaçıb
Sən mürgüdə, xumarda.

Yadınızdadırsa, yuxarıda deyirdi ki, şəhər darçını paltar geyib dingildəyir. İndi deyir şəhər “xumardadır”.
Səndən ötrü çoxunun
Qanı coşur damarda.

A kişi, o qanı coşan Azərbaycan əsgəri idi ki, sən onun xatirəsini tapdalayırsan…

Kimsədən bir qorxun yox,
Səni ərlər qoruyur.
Yumruğu dağ oynadan
Sərkərdələr qoruyur.

Burda Zahid Xəlil siyasi səhvə yol verib. “Sərkərdə” sözünü cəm halda işlədib. Azərbaycanda yumruğu dağ oynadan sərkərdə bir nəfərdir, və hər kəs bilir ki, kimdir… Eybi yox, onun səhvini bağışlayarlar, yəqin dəlilik kağızını da professor vəsiqəsinin arasında gəzdirir…

Günəşin şöləsində
Parılda şüşə kimi
Qoy desinlər dünyada
Gözəl yox Şuşa kimi!

Əynində darçını paltar… şüşə kimi parılda… Darçını paltarda necə parıldamaq olar?

Azərbaycanda hamı belə yazır. Ayrı cür yazan yoxdur. Ayrı cür yazan olsa, basarlar dəlixanaya. Çünki dəlilərin içində ağıllı özü dəli kimi görünür…

 25. 10. 2026. Samara

ЕСТЬ ТАКАЯ ПАРТИЯ: «ХИДЖАБИСТЫ» В АЗЕРБАЙДЖАНЕ ШТУРМУЮТ ПРЕЗИДЕНТСКИЙ ДВОРЕЦ!

Если внутриазербайджанскую политическую жизнь сравнить с шахматами, то можно сказать, что в течение больше двадцати лет у Ильхама Алиева всегда были белые фигуры, он начинал первым и всегда выигрывал у своих соперников, которые к тому же вынуждены были играть, не имея основных фигур… Теперь, в эти октябрьские дни,  впервые несменяемый азербайджанский президент неожиданно сам был атакован белыми фигурами и вынужден защищаться. Сделан «ход хиджабом»,  и, судя по растерянности, которая явно наблюдается у президентской команды, сильного ответного хода найти пока не удается, к  тому же на доске на этот раз  у самого президента не хватает сильных фигур, одни пешки…

Действуя по принципу «..да, я знаю, что ни у одного авторитетного правителя или диктатора вечно находиться у власти до сих пор не получалось, но все когда-то происходит впервые, я буду первым, который до конца жизни благополучно усидит, а если захочет, передает власть одному из членов своей семьи, я хороший, народ меня любит и без меня свою жизнь не представляет», Ильхам Алиев создал в стране чрезвычайное, не имеющее аналогов даже в самых недемократических странах единовластие. Всю исполнительную, законодательную, судебную власть он подчинил себе, свободную прессу полностью уничтожил, а многие журналисты оказались в тюрьме с огромными сроками. Беспрецедентность единовластия хорошо видна на одном примере. По данным Центральной избирательной комиссии (ЦИК) Азербайджана, в стране насчитывается 8 071 муниципальный депутат. Так вот из этого громадного числа депутатов, ни один (ни один!) не был избран законным путем. То есть, были выборы, было голосование, но ни один оппозиционный активист не допускался к выборам, а местные депутаты практически назначались по утвержденным властями спискам. Даже в африканских с деспотическими режимами развивается местное самоуправление. В монархическом Марокко с 2022 года проводится политика «продвинутой регионализации».

Понятно, что несмотря на постоянно повторяющуюся риторику о полном доверии народа к Алиеву, у него самого к своему народу никакого доверия нет. Абсолютно никакого. Он не вышел из этого народа. Он вышел из семьи. Жизнь азербайджанцев, в отличие от своего покойного отца, была незнакомой и практический чужой для молодого Алиева. Он выучил азербайджанский, уже находясь у власти, говорит на нем хоть и не плохо, но с акцентом иностранца.  Сомневаюсь, что он прочитал хотя бы одно произведение Джалила Мамедкулизаде в оригинале.  Народ для него зверь, который всегда непредсказуем и всегда опасен, поэтому лучше его держать в клетке и на цепи…

Полностью маргинализованы и или уничтожены все настоящие политические партии и организации. Все легально существующие и получающие официальную регистрацию партии – это карманные партии и сателлиты. Единственной оппозиционной партией, которая, кажется все еще сохраняет регистрацию, является Партия народного фронта, но она практически разгромлена, лидер партии сидит по смехотворному обвинению, сидят и многие активисты организации. Арест председателя партии Али Керимли и обвинение его в связи с многолетним главой президентской администрации Рамизом Мехтиевым,  который якобы готовил госпереворот – одна из самых позорных страниц современной истории Азербайджана…

Итак, все партии бесповоротно разгромлены, пресса ликвидирована, журналисты на долгие годы заперты – можно спокойно жить и наслаждаться жизнью? Ведь больше нет партии, которая могла бы представлять угрозу нерушимой власти Алиевых

Но, оказалось, что есть.

Как говорил Владимир Ильич Ленин, есть такая партия!

Это – партия хиджабистов. Если их так назвать условно. Потому что представители радикального политического Ислама, исповедующие откровенно фашистские взгляды, после разгромных посадок десятых годов, попрятались, вели себя дипломатично, но все же ни на один день не прекращали свою активность. «Вода камень точит» — исламисты хорошо усвоили эту истину. После более десяти лет вялотекущей жизни, которая последовала  в результате беспощадного подавления «хиджабного бунта» в 2012 году, они решили, что настал момент и теперь самое время действовать. И действовать организованно, стройно, руководствуясь «теорией малых дел». Старт дан и, судя по всему, проходящий пока не очень громко и без страшных черных и зеленых флагов с длинными и толстыми шестами бунт набирает силу. Интернет, соцсети используются в полную силу, чтобы создать представление о всенародной поддержке исламского бунта представителями самых разных слоев населения. Школьницы, которые не были допущены к занятиям из-за ношения хиджаба, используются как таран, чтобы пробивать брешь в кажущейся монолитом алиевской власти. «Я Кербалаи Секине, мне восемь лет, я заявляю, что хиджаб не мешает учебе». Какое невинное видео! В то же время странное  — восьмилетняя девочка носит религиозный титул и с этим титулом представляется. Это уже не просто невинный платочек, который закрывает шею и волосы. Восьмилетняя девочка приходит в класс уже как представительница религиозной группы, и не рядовая даже, а с титулом, который, естественно, должен выделить ее среди всех остальных и ставить выше. То есть, она приходит в класс, как в народе говорят, со своим уставом. Нет, тут дело не в платке. Платок – это символ, знамя. За платком – идеология. Идеология религиозная, но она же политическая. Потому что Ислам в равной мере и религиозная и государственная идеология. Со времени возникновения Ислам был государственной идеологией, основы исламского государства заложены в Коране, поэтому настоящий мусульманин, не номинальный, а практикующий мусульманин всегда мечтает об исламском государстве и светскую  Конституцию не признает. Теперь странно и даже немножко смешно слышать, как хиджабисты ссылаются на Конституцию, которая гарантирует свободу вероисповедания и не запрещает хиджаб. Дело в том, что исламисты и светская Конституция – две несовместимые вещи. Конституция не запрещает тебе верить в Аллаха, в существование рая, гуриев, не запрещает молиться и т.п. Но ты не можешь, и Конституция это не гарантирует и не разрешает, превращать детсады, школы в религиозные учреждения. Мусульманин, который считает, что Коран ниспослан Аллахом и в нем ни единого слова нельзя менять, не имеет морального права сослаться на светскую Конституцию. Светская Конституция запрещает насилие, в том числе, естественно, семейное.  А в Коране прямым текстом рекомендуется мужьям, чтобы они время от времени наносили побои своим женам. В светской Конституции женщина имеет равные права с мужчинами. В Коране такого равноправия нет, к тому же в нем много уничижительного высказано относительно женщин. Коран настоятельно рекомендует мусульманам убивать многобожников. «Везде, где их настигнете». В Коране отражены все те представления о морали, о взаимоотношениях мужчин и женщин, вообще о добре и зле, которые были характерны для рабовладельческого общества. А теперь скажите: где мы находимся? Какое тысячелетье на дворе?

Хорошо, допустим, власти разрешили хиджаб – в школах, госучреждениях, везде, так как «Аллах велел». Но что, если вдруг завтра все мусульмане Азербайджана начнут совершать самосуд – убивать, калечить, таким образом, выполняя завет Аллаха? Ведь Аллах вам велел мстить, не правда?

Я бы написал, что, если хотите жить по Корану, надо вам переселится в Афганистан, если вас, конечно, примут. Но не стал писать, потому что азербайджанские джихадисты никуда переселяться не собираются, особенно в мусульманские страны. Они хотят Азербайджан превратить в Афганистан или Иран. Или в Сомали. А когда и если превратят, мужчины, которые сегодня, прячась за восьмилетними кербалаи секинами, штурмуют президентский дворец, продолжат свою комфортную жизнь – посещать злачные места, иметь любовниц, играть в азартные игры, смотреть порнуху. Хиджаб – это символическая первооснова патриархального общества, где мужики распоряжаются всем и всеми, устанавливают законы и порядки, кому что читать, что смотреть, как одеваться, что говорить, что писать. Разговоры о добровольном выборе малолетних девочек в отношении хиджаба являются полной чепухой. Пяти-шестилетние девочки что в хиджабе понимают?

Будь моя воля, строго, даже с пристрастием  спросил бы у мужчин, выкладывающих видео в защиту хиджаба: «Аллах нам велел». (Веками наши женщины жили и ничего, вдруг арабы приперлись с шашками наголо и мило объяснили что к чему, мол, Аллах вам хиджаб велел..)  Я бы спросил: когда вы платили закят и хумс? Если платили, какую сумму? Почему несколько миллионов мусульман ежемесячно и организованно не платят хумс и закят, которые вроде бы тоже Аллах велел, а заняты исключительно тем, чтобы покрывать головы женщин?

Есть в соцсетяях немало видео, на которых сами женщины, отстаивая свое право ношения хиджаба, противопоставляют «закрытых женщин» тем, кто ходит с голым пупком. Не знаю, хорошо ли ходить с голым пупком. В мою молодость такого не было. А теперь в связи с возрастом к таким вещам относишься безразлично: пусть ходит, если нравится. Но голый пупок имеет одно колоссальное преимущество перед хиджабом. Объясню: голый пупок, если власть на его стороне, не требует, чтобы все ходили с голым пупком. А если власть будет у хиджаба, то он будет требовать, чтобы все ходили в хиджабе. Будет требовать строго и на этом не остановится. Будет страшно. Как было в Иране, когда к власти пришел безумец  Хомейни, которого, по своей недальновидности, поддерживали демократы, либералы. И он пролил кровь миллионов людей, нанес огромный ущерб стране с богатейшей культурой. И у нас, если хиджабисты придут к власти, пролется сколько крови, что хватит  на пополнение не только Каспия, но и Арала…

Как выйдут из этой, очень мягко говоря, неловкой и крайне опасной ситуации власти. Думаю, она после определенного замешательства придет в себя и жестко подавит бунт хиджабистов. Но если власть и дальше будет держать народ взаперти и даже на цепи, это будет пиррова победа. Потому что обнулив политическую жизнь и всех политических активистов, она все равно не обеспечить себе спокойную жизнь. Партию исламистов невозможно ликвидировать. Исламисты – по определению всегда партия. Без регистрации, без юридического оформления. Шииты даже по названию, то есть, дословно являются партией…В любое время, ложно или объективно, почуяв слабость власти, эта партия возьмется за свое… Азербайджан только по Конституции светское государство. Только на бумаге. Написанное на бумаге надо пополнять содержанием. Стране нужна политическая жизнь. Сотни тысяч людей, которые жаждут осуществить свои конституционные права и участвовать в политической жизни, лишены этой возможности. Поэтому значительная их часть в религиозных организациях видит альтернативу. Одними заявлениями, если даже они вписаны в Конституцию, нельзя быть светским государством. Государство не пустое пространство. Население должно быть со светским мышлением. Здесь в Самаре большевики при каждой церкви строили стадионы.  Были культурные мегапроекты. В Азербайджане нет культуры. Образовательный, культурный уровень людей, судя по соецестям, просто ужасен. Надо против каждой мечети построить несколько культурных объектов, а их, особенно в районах, практически нет. Нет массового спорта. Трансляции из азербайджанских стадионов даже международных игр вызывают тоску и уныние. Особенно, когда это недоразумение сравниваешь с картинами европейских стадионов. В Европе миллионы людей проводят свое время, не слушая агрессивные и тупые проповеди мулл, а культурно и активно отдыхая. У людей всегда, хоть в Азербайджане, хоть в Европе или в Африке, есть желание участвовать в общественной жизни и в конце концов, в управлении страной. В Азербайджане это законное желание равняется тяжкому преступлению. Хватить превращать выборы в издевательство, в глумление над народом. В парламенте страны нет даже одного депутата, который не был бы назначен, а получил  бы мандат в результате конкурентной борьбы. Надо проводить свободные выборы и интегрировать все настоящие оппозиционные силы в политическую жизнь. Иначе даже более или менее разумные люди, подвергающиеся со стороны власти унижению и даже жестоким репрессиям, союзников могут искать в среде исламистов. А у них ресурсы есть, они всегда объединены, их ликвидировать, распускать нельзя. Их можно преодолевать. Их может преодолеть гражданское общество, которое демократическим путем выбирает власть, она же единственная имеет право на насилие.

 

11. 10. 2026, Самара

ƏVƏZ ZEYNALLI GÖRKƏMLİ ŞƏXS İDİ, ANCAQ STULLARI SINDIRMAQ NƏYƏ GƏRƏK…

«Оно конечно, Александр Македонский герой, но зачем же стулья ломать?» «Əlbəttə, elədir, Makedoniyalı Aleksandr qəhrəmandır, ancaq stulları niyə sındırmaq?”

Bu, Qoqolun “Müfəttiş” komediyasındandır, paytaxt Peterburqdan müfəttişi qorxu içində gözləyən məmurlardan biri tarix müəllimi Xlopovdan danşaraq deyir ki, o, dərsini yaxşı deyir, ancaq görkəmli sərkərdələrdən danışanda elə coşur ki, stulları döşəməyə çırpıb sındırır…

Mənə elə gəlir ki, mərhum Əvəz Zeynallı da kamera qarşısında elə coşurdu ki, öz nitqinə nəzarəti itirir, nə danışdığının fərqinə varmırdı. “Min illik Azərbaycan tarixi” – bunun sənədi-sübutu var? Cənab Zeynallının kamil savadı yox idi, elə yadına düşən adları oyuncaq tapançalara qoyulan oyuncaq güllələr kimi yağdırır: Elxanilər, Uzun Həsən, Şah İsmayıl, monqol-tatar, gödək Həsən, biz ermənilərin, yəhudilərin hakimiyyəti altında olanda da belə pis yaşamamışıq… Bərkdən, pafosla deyir, məqsəd – baxanı, dinləyəni sarsıtmaqdır. Baxan, dinləyən başını ağrıdıb maraqlanmayacaq ki, Uzun Həsən hansı ərazilərə nəzarət edib, hansı səlahiyyətləri olub, elxanilər kimdir…Başını ağrıtmaq istəmir, həm də Əvəz Zeynaallı onu sarsıdıb, gözünün odunu alıb.

”Heç vaxt belə pis yaşamamışıq…”

İndi görək Əvəz Zeynallı “pis yaşayış” deyəndə nəyi nəzərdə tutur.

Yəqin ki, insanların maddi vəziyyətini, yəni güzəranını.

Vaqifin “Bayram oldu heç bilmirəm neyləyim” misrası ilə başlanan qoşmasını hamımız bilirik. Bütün mahalda hörmət qazanmış şair, az sonra xan sarayına eşikağası aparılacaq şair yazır ki, evdə yavan çörəkdən başqa heç nə yoxdur.

Mirzə Cəlilin şedevr romanında kəndlilərin güzəranını görürük. Şam vaxtı Əhməd anasından yemək istəyir, arvad nəlbəkiyə bir az qatıq töküb qoyur uşağın qabağına…

Uzağa niyə gedək, mən keçən əsrin 60-cı illərdəki güzəranı xatırlada bilərəm. Çox adam yamaqlı paltar geyirdi, gündə üç dəfə şorla çörək yeyən ailələr çox idi…

Əvəz Zeynallı son dəfə restorandan tutulmuşdu. İki heyvərə gədə ilə (üzr istəyirəm), Kəramət və İlkin Rüstəmzadə ilə nahar edəndə. İ. Rüstəmzadə dönə-dönə sosial şəbəkələrdə yazıb ki, siqaret pulunu da ondan-bundan alır. Kəramət də onun tayı. Restoranda hesabı kim verir? Yəqin ki, Əvəz Zeynallı. Niyə dolanışıqdan şikayətlənən Ə. Zeynallı səhər evdən çıxanda yeməyini termosa qoyub özü ilə aparmırdı? Yekə maşın sürürdü, qızlarını Türkiyədə oxudurdu – bu, pis yaşamaqdır? Hansı qazancla? Yazmaqla? Mən ondan az yazmıram, bəs niyə mənim pulum yoxdur? Binəqədidə ev hansı pulla tikilmişdi?

Və bu dəm-dəsgah pis yaşamaqdır? Əgər doğrudan da pis yaşayanları nəzərdə tutursansa, niyə “biz” deyirsən? Pis yaşayanın iki övladı necı xaricdə oxuya bilər? 60-cı illərdə mənim kəndim o qədər kasıb idi ki, orta məktəbi yaxşı bitirən uşaqların Bakıya imtahana getməyə pulları olmurdu…

Əgər Əvəz Zeynallı insan hüquqlarından, siyasi azadlıqlardan danışırsa, onda iddiaları komik səslənir. Uzun Həsənin (ya gödək Həsənin, nə fərqi, onsuz da Əvəz Zeynallı ilk yadına düşən adları çəkir, dövr, status, səlahittət barədə təsəvvürü yoxdur) dövründə nə insan haqları? İnsan haqları heç Avropada yox idi, alimləri kafir adlandırb tonqalda yandırırdılar, feodal dövlətləri arasında fasiləsiz müharibələr gedirdi, monarx ailələrinin üzvləri taxt-tacdan ötrü bir -birinin ətini yeyirdi… Monqol-tatar…Bəlkə Zeynallı atın quyruğuna bağlanaraq sürütdürülüb öldürülməyə yaxşı deyir? Bəs göz çıxarmaq ənənəsi?

Təəssüf ki, sadə desək, danışığını bilməmək, auditoriyanı avam saymaq siyasət adamlarının əksəriyyətinə xasdır. Belə məsuliyyətsiz bəyanatlar, iddialar onları etibardan salır, demaqoq, boşboğaz kimi tanıdır.

Əvəz Zeynallı bütün karyerasını korrupsiyaya qarşı mübarizə devizi ilə qurmuşdu. Belə adamın haqq-hesabı gərək düppədüz ola. Qazancının, xərclədiklərinin hər manatının kağızını göstərə bilə. Əlbəttə, onun yaxşı yaşamağa, maşın sürməyə, uşaq oxutmağa tam haqqı var. Ancaq indi ölkədə sitüasiya belədir. Ya get prezident idarəsindəbn bir qulluq istə, ya da öz zəhmətinlə yaşa, gecələr ikinci işə get, piyada gəz, millətin çoxu kimi naharını büküb özünlə apar, arvadı axşamlar yol qıraqlarını süpürsün və s. Böyük Sabir sabun bişirmirdi? Əgər tamahlanıb şübhəli işlərə girişsəniz – vasitəçilik və s. – hökmən tutacaqlar, hətta yaxşılıq eləyib işini ucuz düzəltdiyiniz adam üzünüzə duracaq…

 

30. 09. 2026, Samara

QEYD: Bu yazını bir «dost»un (artıq keçmiş dostun) öz səhfəsinə qoyduğu videoya şərh kimi yazmışdım. Tiktokdan götürülmüş video Əvəz Zeynallının bir neçə il əvvəl öz YouTube kanalındakı monoloqu ya monoloqunun bir hissəsinin yazısı idi. Videoya onu ilk dəfə yerləşdirən istifadəçi ad da qoyub: «Azərbaycan rəzil durumdadır». Əvəz Zeynallı monoloqunu belə başlayır: «Azərbaycan min illik tarixi ərzində belə rəzalət durumda olmayıb». Və nitqinə davam edir…

Şərhi yerləşdirən kimi «dost» reaksiya verdi: «yazdığın yersizdir.». Deməliyəm ki, bir vaxtlar aramızda yaxın münasibət olsa da, son on-on beş il ərzində ünsiyyətmiz yox dərəcəsindədir, yox münasibətin də ki, pisi, yaxşısı olmur. Yəni ki, bir-birimizə incikli sözlər emədən aralanmışıq. Mənə elə gəldi ki, «yazın yersizdir» ifadəsi mənə qarşı kobudluq və hətta tərk-ədəblikdir. Buna görə şərhi silib burda yerləşdirirdim. Dostluğu da ləğv elədim. Lermontov demişkən: «

Была без радостей любовь,
Разлука будет без печали.

P.S. Ləğv olunmuş dosta xatırladıram ki, uşaqlarını xaricdə oxudan Əvəzdən fərqli olaraq on bir  ya on iki yaşlı uşağını bazara alverə göndərdi və beləliklə, oğlunu faciəvi həyatının startını verdi.
Həmçinin demək istəyirəm ki, bütün bu ucuz əvəzsevərliyin arxasında heç nə durmur, Əvəzin türmədə yatdığı, sonra müalicə olunduğu vaxtlar «dostumun» ona bir manatlıq da yardım etmədiyinə əminəm….