Архивы

SƏMƏD VURĞUN+QARA QARAYEV. «PARTİYAMIZDIR»

Ноя13

əvvəli burda

GƏDƏBİYYAT. SƏMƏD VURĞUNUN «PARTİYAMIZDIR» ŞEİRİ HAQQINDA

Sən parlaq hüsnüsən adi sözün də”

Hüsn” – gözəllikdir. Parlaq gözəllik necə olur? Partiya, kommunist (bolşeviklər) partiyası “hər adi sözə” necə “parlaq gözəllik” verə bilir?

Yəni bu cəfəngiyatı araşdırmaqda məqsədim odur ki, Səməd Vurğun irsinin azərbaycanlıların təkcə poeziya dilini yox ümumiyyətlə dilini və hətta təfəkkürünü necə korladığını göstərim. Facebook-da rast gəldiyim yüzlərlə şeirlərin dili Səməd Vurğun ya da Məmməd Araz dilidir,  yəni deyilən sözdə, işlədilən bənzətmədə məna axtarmaq nəticəsiz vaxt itkisidir.

“Sən al bir şəfəqsən ömrün üzündə”

Partiya al şəfəqdir? Bəlkə Bolşeviklərin, Leninin, Stalinin, Azərbaycanda Bağırıvun tökdüyü qanlara işarədir? “Ömrün üzü” nədir? Bu, Azərbaycan dilidir?

Hər təmiz ürəyin, saf məhəbbətin,

İnsana hörmətin, eşqə hörmətin,

Bu günün, sabahın, əbədiyyətin

Ən böyük mənası partiyamızdır!

Bu bənddə məna yox, ən azından qrammatik nizam tapmaq istəyənin başı hərlənər. Sadalananları ayırın: ürəyin, məhəbbətin, hörmətin sabahın, əbədiyyətin… Bəndin sonuncu misrasında baxın: belə çxır ki, bunların hamısının mənası “partiyamızdır”! Təkrar edirəm: Səməd Vurğun deyir ki, ürəyin, məhəbbətin, hörmətin mənası ”partiyamızdır”! Bu adam öz xalqını dolayıb, xalqını cahil və qara kütlə sayıb, arxayın olub ki, nə qondarsa, yeyiləcək, udulacaq. İndiyəcən yeyilir və udulur. Səməd Vurğuna pərəstiş Azərbaycanda imam Hüseynə pərəstişdən zəif deyil. Və əhalisi belə cəfəngiyyatın əsiri olan ölkədə demokratiya qətiyyən və heç bir halda mümkün deyil, çünki demokratiya müstəqil düşünməyə, müstəqil seçimə qadir vətəndaşların tələbatıdır, Səməd Vurğun ya imam Hüseyn aşiqlərinin yox…

SSRİ Xalq artisti, Lenin mükafatı laureatı Qara Qarayev bu şeirə kantata yazmışdı. 60-cı illərin sonu və 70-ci illərdə Bakıda bütün böyük rəsmi tədbirlərdəki konsertlər hökmən bu kantatanın ifası ilə bitirdi. Mənim xatırladığım, bəzilərinə qonşu televizorunda baxdığım konsertlərin həsr edildiyi tədbirlər: Oktyabr inqilabının 50, 60 illiyi (1967, 1977), SSRİ-nin 50 illiyi (1972), Azərbaycanda Sovet Hakimiyyəti qurulmasının 50, 60 (1970, 1980) illiyi, Azərbaycan Kommunist Partiyasının beş ildən bir keçirilən qurultayı, Azərbaycana Ümumittifaq sosializm yarışında qalib gəldiyinə görə Qırmızı bayraq verilməsi (Heydər Əliyev haimiyyətə gələndən hər ilin payızında; Litva, Estoniya Sosializm yarışında qalib gəlmirdi, o respublikalarda yeməyə hər şey var idi, Azərbaycan hər il bayraq alırdı, ancaq millət bazarlığa Yerevana, Tiflisə gedirdi). Böyük konsertlərdə ayrı-ayrı solistlərin və kollektivlərin çıxışından sonra konsertin bütün iştirakçıları və birləşmiş xor Qara Qarayevin Səməd Vurğunun sözlərinə yazdığı “Partiyamızdır” kantatasını ifa edirdi…

Belə də yaşayırdıq. Buna yaşamaq mümkündürsə…

Bir neçə kəlmə Qara Qarayev haqqında.

Qara Qarayev, şübhəsiz ki, böyük bəstəkardır. Üzeyir Hacıbəyovdan sonra ən böyük bəstəkarımız odur, hərçənd Üzeyir bəy kimi milli deyil… Qara Qarayev Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin daimi üzvü və SSRİ Ali Sovetinin daimi deputatı idi. Hər beş ildən bir Əlibayramlının da daxil olduğu Ağsu dairəsindən seçilirdi. Seçilirdi deyəndə ki, təyin edilirdi. Azərbaycanda, xüsusən Ağsuda, nə seçki? Klassik demişdi: “Gəlsin gözünə qarə su, Ağsu vətən oldu…” 1971-ci ildə mən Əlibayramlıda pedaqoji məktəb tələbəsi idim. Pedaqogika dərsində müəllim seçkidən danışırdı. Mən dedim ki, bu seçki düzgün seçki deyil, Qara Qarayevi bu yerlərdə indiyəcən görən olmayıb… Pedaqogika müüəllimi, keçmiş raykom katibi Əli İsmayılıv pomidor kimi qızardı, “otuzuncu illər olsaydı, əlli-ayaqlı gedərdin” deyib otaqdan çıxdı. Az sonra mən i müəllimlər otağına çağırdılar, müəllimlər yekdilliklə dedilər ki, mən gərək qovulam. Direktor Gülbala Əliyev Bakıya səfərdən qayıdan kimi əmrimi verəcək… Bir neçə gün sonra Gülbala müəllim gəldi, məni yanına çağırıb dedi ki, sən deyən düzdür, ancaq bu barədə açıq danışmaq olmaz…

Səməd Vurğun deyirdi “bəşərin vicdanı, eşqi…” Ancaq partiya tək-tük adamda vicdan qoymuşdu…

13.11. 2025, Samara

GƏDƏBİYYAT. SƏMƏD VURĞUNUN «PARTİYAMIZDIR» ŞEİRİ HAQQINDA

Ноя12

“Vicdan, eşq, ürək, zehn, düşüncə, fikir, dilək, xoş gələcək, zövq-səfa, zəhmət…”

Tam siyahı deyil. Səməd Vurğun deyir ki, bütün bunlar hamısı “partiyamızdır”, yəni Ümumittifaq kommunist (bolşeviklər) partiyası. 1952-ci ildən – Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası.

Yəni partiya insanın hər yerində, hər şeyindədir, çarpayısının (çarpayısı olanın) və hətta yorğanının altındadır.

Və əgər Səməd Vurğunun dediyi düzdürsə, sovet adamı əsl adam deyil, laboratoriya yaradılmış monstrdır.

Məsələ burasındadır ki, partiyanın tərifini verən Səməd Vurğun nə dediyinin, nə yazdığının fərqinə varmır. Adı çıxandan, qələminin ucu da, təpəsi də işləyir, heç kimin cəsarəti çatmaz deyə ki, yoldaş Vəkilov, sənin yazdığından bir şey başa düşmədik. Avazı xoş gəlirsə, kifayətdir. “Bəşərin vicdanı, eşqi, ürəyi…” “ürək, dirək, gələcək…səfası, dünyası, mənası, simfoniyası…” Bizim millət qafiyənin əsiridir, özü də hər qafiyənin yox, əsrlərlə işlənib itilənmiş, qulağa şuppultu ilə girib ürəyə yağ kimi yayılan qafiyələrin: “sənət, zəhmət, bəşəriyyət…”

Səməd Vəkilov abır-həya bilmədən bəşəriyyətin adından bəyənatlar verir. Azərbaycan bəşəri ayaqyalın, başıaçıq kolxozda qan-tər axıtsa da, qarnı acdır. İngilis, fransız, Amerika bəşəri gündən-günə həyatını yaxşılaşdırır, yaxşı yeyib-içir, gəzir, iqtisadiyyatda, incəsənətdə, elmdə, idmanda yeni-yeni nailiyyətlər qazanır…

“Bütün yer üzünün xoş gələcəyi…”

Hansı ölkədə kommunist partiyası hakimiyyətə gəlibsə, ümummilli fəlakətə səbəb olub: SSRİ, Çin, Kamboca, Kuba… SSRİ-də, o cümlədən Azərbaycanda, milyonlarla insan “partiyamızın” qurbanı olub. Kommunizm rejimləri yıxılandan sonra bildik ki, əsl “zövq-səfa” hardaymış. Həyatımızı yaxşılaşdıran nə varsa, kommunizmlə mübarizə aparan qərbdən gəldi…

Səməd Vurğun iddia edir ki, bütün “şeirin, sənətin, zehnin, zəhmətin” ilhamçısı “partiyamızdır”. “ ilhamı” kimi yaxşı sənətkar eləmişdi? Əksinə, Kommunist partiyası tanrı vergisi və ilhamıyla doğulmuş insanların çoxunu məhv elədi. Səməd Vurğun kimi, Süleyman Rüstəm, Rəsul Rza kimilər ədəbiyyatı ideoloji partiya fəaliyyətinə çevirib yaşadılar.

Qəribə görünsə də, partiyaya, Stalinə həsr olunmuş şeirlərin içində də yaxşıları, yəni istedadla yazılmışları var. Məsələn, Mandelştamın Stalinə yazdığı bir şeir belədir. Ancaq Səməd Vurğunun şeirləri basməmmədidir. Yuxarıda dediyim kimi, Səməd Vurğunun yazdığına posu olmayıb. Onu rus dilinə çevirələr isə şeirləri özləri yazıblar. “Azərbaycan” şeirinin ruscaya tərcüməsinə baxın: Adelaida Adalis o şeiri özü yazıb, Səməd Vurğuna məxsus olan yalnız şeirin adıdır.

И невежды порочили имя твоё
И безумцы пророчили горе твоё,
И надежды измучили сердце твоё,
Но пришла благородная слава твоя, –
Велики твои дочери и сыновья!
Пусть Баку мой неведомый гость навестит:
Миллионами солнц его ночь поразит.
Если северный ветер на вышках гудит,
Откликается эхом песчаный простор,
Полуночные горы ведут разговор…

Burda Səməd Vurğunun şeirindən əsər-əlamət var? Hərçənd tərcümə də cəfəngiyyatdır, ancaq Səməd Vurğunun orijinalından fərqli olaraq, burda mübtəda ilə xəbər uzlaşır…

İndi də mübtəda haqqında.

Səməd Vurğun deyir:

Hər sadə, mürəkkəb cümləmizin də

Əzəl mübtədası partiyamızdır!

Bunu deyən adam “partiya” sözünü gərək  ən azından mübtəda mövqeyində işlədəydi. Adama deyərlər ki, ay filan-filan olmuş, demirsən ki, mübtədadır? Hanı mübtəda? Şeirdə “partiyamızdır” – xəbərdir. Yəni bu, Səməd Vurğunun hətta partiyadan yazanda da basməmmədi yazdığının sübutudur…

 12. 11. 2025, Samara

SƏMƏD VURĞUNA TƏHLÜKƏ YOXDUR. TƏHLÜKƏ AZƏRBAYCANCA TƏHSİL ALAN UŞAQLARADIR

Ноя3

Səməd Vurğunun «Ananın öyüdü» şeiri ilə bağlı qeydlər»im  9000 dəfə oxunub, bir dəfə (!) bəyənilib. Səməd Vurğunun dərsliklədi yerinə təhlükə yoxdur. Təhlükə, poeziya haqqqında təsəvvürləri belə şeirlərlə yaranan uşaqlaradır.

SƏMƏD VURĞUNUN “ANANIN ÖYÜDÜ” ŞEİRİ İLƏ BAĞLI SUALLAR

KƏRAMƏT BÖYÜKÇÖL. «MƏN OXUCU ÇUKÇA DEYİLƏM, YAZIÇI ÇUKÇAYAM…»

Окт28

Əbdürrəhman Cami qırx hədisi farsca nəzmə çəkib, bizim Məhəmməd Füzuli “qırx danə gövhər” adlandırdığı hədiləsləri farscadan azərbaycancaya çevirib. Onlardan biri hədiyyə haqqındadır.

Dustlardan həmişə xoş görünür

Bir-birin hədyə ilə etmək yad.

Hədyə irsalı bir müamilədir

Ki, məhəbbət olur onunla ziyad.

Başa düşdünüz? Mənim başa düşdüyümə görə, hədiyyəni, dostdan dosta olsa da, Füzuli (hədislərin müəlliflinin kim sayıldığını qəbul etsək – peyğəmbər) müamiləyə bənzədir. Çünki gərək cavab hədiyyəsi ola və həm də daha qiymətlisi. Tədricən yaranan bəhsləşmə dostlar arasındakı məhəbbəti məhv edir…

Hökumətin və ya siyasi rejimin seçmə vətəndaşlarına verdiyi hədiyyə də müamilə kimidir. Ancaq bu hədiyyə dostlar arasındakı hədiyyələrdən deyil və məhəbbətə təhlükə yoxdur, çünki məhəbbətin özü yoxdur. Rejim ya ölkə rəhbərliyi hədiyyə verməklə seçmə vətəndaşı özündən asılı edir, ağzını yumur və daim itaət əlamətlərinin nümayişini, yəni tam loyallıq tələb edir. Hədiyyə verəndən sonra iqtidar seçmə vətəndaşın başına qapaz salsa da, üzünə tüpürsə də, seçmə vətəndaş dinməz. Namuslu, şərəfli vətəndaş onun hər hansı soydaşının başına vurulan qapazı özünə qarşı təhqir kimi qəbul edir və susmur. Başı qapazlanan, haqları tapdalanan insanların olduğu ölkədə heç kimi özünü azad hiss edə bilməz. Yüksək şüurlu, incə ruhi təşkilatlı insanlar susmurlar və buna görə millətin vicdanı da sayılırlar.

Hökümətdən, rejimdən dönə-dönə ev almış və on illərlə imtiyazlı həyat keçirən Ramiz Rövşın nəvələri yerində olan jurnalist qızların şərlənib tutulduqlarına etiraz edə bilərmi? Yox. Etiraz eləmək üçün gərək əvvəl bütün aldıqlarını siyahı ilə təhvil verə, sonra. Ramiz Rövşən isə aldıqlarını verməz. Çünki… çünki… Qoqolun “Müfəttiş”ində Xlestakov mehmanxana sahibi onun yeməyini kəsəndə nə deyirdi? «Belə getsə, mən lap arıqlaram…”

Eləcə də onlarla, yüzlərlə başqaları… Eləcə də Kəramət… Əlbəttə, mən Kəraməti Ramiz Rövşənə tay tutmuram, Ramiz Rövşən ən azı gəncliyində yaxşı şeirlər yazıb. Kəramətin mətnlərini oxuyanda və ya nə və necə danışdığını eşidəndə öz başına qapaz salmaq istəyirsən: Biz hardayıq? Yəni biz millət kimi hardayıq?

Bir sadölövh fikir var və bu fikir kasıblara təsəllidir. Bu fikrə görə, guya millətin elmi-texniki sahələrdə inkişafı ilə bədii yaradıcılıq potensialı arasında əlaqə yoxdur. Bizdə elm olmayıb, sənaye olmayıb, ancaq biz şair xalqıq, yazıçı xalqıq…

Çox geri, məsələn, Dante ya Şekspir dövrlərinə yox, elə son iki yüz ilin dünya ədəbiyyatına baxsaq, görərik ki, ən yaxşı ədəbiyyat, ən yaxşı musiqi, ən yaxşı kinematoqraf ən yüksək sənaye nailiyyətləri olan ölkələrdə yaranıb. On doqquzuncu əsrin ən qüdrətli nasirləri fransızlar, ingilislər, almanlar, ruslardır. Və bu ölkələrdə də intensiv sənayeləşmə gedir. Amerikanın qüdrətli altı yazıçısının, yaşlarına görə bir ailənin üzvü ola biləcək yazıçıların – Şervud Anderson, Dos Passos, Tomas Vulf, Fitscerald, Heminquey, Folkner — ədəbiyyada gəlişi və dünya nəsrində qanunvericilərə çevrilməyi Birləşmiş Ştatların bütün sahələrdə qüdrətli dövlətə çevrildiyi vaxta düşür. Eyni vaxtda qüdrətli Amerika kinematoqrafı yaranır və yaddan çıxarmayaq ki, kinematoqraf İranda və ya Səudiyya Ərəbistanında yox, Fransada Lümyer qardaşları tərəfindən yaradılıb…

“Şair xalq” söhbəti də yalandır, şeiri xalq yazmır, şeiri Allah vergisi ilə doğulmuş seçmə adamlar yazırlar – məsələn, Nəsimi ya Füzuli. Özünü şairlirə qoymuş minlərlə bambılının yazdığı, əlbəttə, poeziya deyil. Və iyirminci əsrin ən qüdrətli şairləri ruslardır, ingilislərdir, amerikalılar, fransızlardır. Bizim millət Səməd Vurğunu böyük şair sayırsa, bunu yalnız diaqnoz kimi qəbul etmək olar…

Və təkcə iyirminci əsrin böyük yazıçılarını götürsək, onların hər birinin yaradıcılıqları qədər maraqlı, məzmunlu, ibrətli bioqrafiyaları var. Puşkin azadfikirliliyinə görə sürgün edilib, namusunu qoruyarkən dueldə öldürülüb… Dostoyevski: Petraşevskiçilər dərnəyində iştirakı, həbs, son anda katorqa ilə əvəz edilmiş ölüm hökmü… Tolstoy: Qafqaz müharibəsi, Krım müharibəsi, mənəvi təkamül, çarla, onun hökuməti ilə qarşıdurma… Heminquey: İspaniyada vətəndaş müharibəsində iştirakı… Folkner: Kanadanın hərbi-hava qüvvələrində xidmət. Etnik yəhudi olan böyük rus şairi Mandelştamı götürək. Mən onun Stalinə yazdığı həcvi, məruz qaldığı daimi təqibləri, türmə, sürgün həyatını, Uzaq Şərqdə məşəqqətli ölümünü bir qırağa qoyuram. İtalyanları, fransızları orijinaldann oxuyan bu qüdrətli şairin nəsrini, Danteyə həsr etdiyi esseni oxuyun – intellektual vüsətə heyran qalmaamaq mümkün deyil! Tsvetayevanın nəsrini, dram əsərlərini, məktublarını, gündəliklərini oxuyun – şəxsiyyət nəhəngliyindən baş gicəllənir. Götürək İosif Brodskinin esselərinin, Solomon Volkovun yazıya aldığı müsahibələri – bir həftə mütaliə edin, sonra Kəramətin danışığına qulaq asın…

Hə, necədir?

Biz hardayıq?

Bəla burasındadır ki, humanitar təhsilin bərbadlığından və daha ciddi səbəblərdən azərbaycanlıların mütləq əksəriyyətinin zövqü ara şeiri, primitiv belletristik nəsr səviyyəsindədir. Bəzi yazıçılara, xüsusən şairlərə münasibət oxucu-ədəbiyyatçı münasibəti deyil, dini pərəstişdir ya da müəyyən sektant şarlatanlara olan pərəstişdir. Azərbaycanlıların Səməd Vurğuna pərəstişi imam Hüseynə olan pərəstişdən heç nə ilə hərqlənmir. Və ikincilər də Səməd Vurğun haqqında alternativ fikirdə olanın ağzını cırmağa və hətta qarnına bıçaq soxmağa hazırdırılar. Səməd Vurğuna pərəstiş həm də ona görə davamlıdır ki, o “şair xalq”ın şairidir, yəni “lər-lər, pəncərələr” kimi qafiyələrlə şeir yazan on minlərlə naqqal və bambılının mürididir, müridin avtoriteti sarsılanda, mürşidlər pərən-pərən olurlar…

Və hər hansı pərəstiş kimi, imamlara və “iyirimialtılarn nəvəsi” olan Səməd Vurğuna pərəstiş də yaxın simptoplardır ki, millətin demokratik cəmiyyət qura biləcəyinə əsaslı şübhələr yaradır. Çünki pərəstişdən dikrtatorlar, müstəbidlər yaranır. Pərəstişlə azad seçim bir araya sığmır. Demokratiya həm də stilistik, estetik aspektli məsələdir…

Kəramət Böyükçöl də “yazıçı xalqın” (yazar xalqın!) yazıçısıdır. Yəni xalq özünə oxşayan yazıçını sevir. Yazar xalqın yazıçısı onu oxumaq üçün elə bir intellektual resurs və səy tələb eləmir. Əslində xalqın yazıçısı heç onun kitabının oxunmağını da tələb eləmir. Tələbi kitablarının alınmağıdır…

Kəramət Böyükçöl universitet bitirib. Hardasa oxudum ki, hətta ali məktəbdə dərs deyib.

Yəni Kəramət dərs deyib… Təəccüblüdür ki, dünya dağılmayıb…

Kəramətin yazısından, danışığından onun akademik təhsil aldığı bilinmir…

Sovet vaxtı çukçalar haqqında lətifələr yayılırdı. Birində deyilirdi ki, yazıçı (yazar?!) çukça oxucularla görüş keçirir. Oxuculardan biri sual verir:

-Siz Puşkini oxumusunuz?

— Yox, oxumamışam

— Tolstoyu oxumusunuz?

— Yox oxumamışam…

Oxucu yenə soruşmaq istəyəndə yazıçı çukça  onu qabaqlayır.

— Siz ünvanı səhv salmısınız. Məm oxucu çukça deyiləm, yazıçı çukçayam…

 

28. 10. 2025, Samara

əvvəli burda:

ÖZÜM DƏ KƏNDÇİYƏM, ONA GÖRƏ ARXAYIN DEYİRƏM: «KƏRAMƏT-ŞOU» PƏRƏSTİŞKARLARININ ƏKSƏRİYYƏTİ AZSAVADLI KƏNDÇİ-KÜDÇÜDÜR…

 

 

 

 

ÖZÜM DƏ KƏNDÇİYƏM, ONA GÖRƏ ARXAYIN DEYİRƏM: «KƏRAMƏT-ŞOU» PƏRƏSTİŞKARLARININ ƏKSƏRİYYƏTİ AZSAVADLI KƏNDÇİ-KÜDÇÜDÜR…

Окт27

Beş il əvvəl Kəramətin kim olduğunu bilmək üçün oxuduğum mətnlərdən, baxdığım videolardan ən çox yadımda qalan onun ev tələbidir. “Millətin yazıçısının evi yoxdur!” – deyə fəryad edən Kəramət şübhəsiz ki, “millətin yazıçısı” statusuna özünü tam layiq bilir və evinin yoxluğunu ekzistensial problem kimi səsləndirir. Və çox da sadəlövh olmayan hər kəs başa düşməliydi ki, problem əslində boranı qabığı kimi səthidir və qarşımızda duran Sartr ya Kamyu deyil, yorulmaz və məhsuldar qrafomandır və ekzistensiya onun üçün Bakıda komfort həyatdır ki, bunun əsas komponenti evdir. Kəramət demir ki, niyə müəllimin evi yoxdur, niyə Bakı göydələnlərini qul əməyi ilə ucaldanların çoxunun evi yoxdur. Kəramət dövlətdən mətbuatın azad fəaliyyətinin təminatını tələb etmir, Kəramət iqtisadi azadlıq, biznes azadlığı tələb etmir ki, qəzet, jurnal, kitab nəşri rəqabətli iqtisadiyyat seqmentinə çevrilsin, niyə reklam üzərində dövlət (rejim) inhisarının götürülməsini tələb etmir? Bütün bunlar Kəramətə lazım deyil. Bütün bu azadlıqlar olsa, yəni sağlam siyasi-iqtisadi şərait yaransa, yəni hava və su təmizlənsə, Kəramət zəhmət çəkməli, oxumalı, öyrənməli, bəlkə üç ilə beş ilə bir kitab üzə çıxarmalı olardı – və yarmarkalarda qaraçı hoqqalarına bənzəyən aqressiv reklam kampaniyasının olmayacağı halda o kitabın da taleyini demək çətindir…İndiki bulanıq hava və su Kəramət üçün əsl yaşama mühitidir. Adaptasiya, bunu demək vacibdir, qarşılıqlı prosesdir. Kəramət mühitə uyğunlaşdığı kimi, mühit də (bu kontekstdə “mühit” “siyasi rejim” kimi anlaşılmalıdır) Kəramətin özünün üzvi, yəni orqanik hissəciyi kimi onun komfort dolanışığına şərait yaradır.

Prezident adminstrasiyası Kəramətlə müqavilə bağlayıbmı? Yəqin ki, yox. Mühit öz hissəciyi, öz ünsürü ilə niyə müqavilə bağlamalıdır? Belə işlər daha incə şəkildə görülür və Bakıda da Makiavellinin layiqli şagirdləri sayıla biləcək adamların olduğu şübhəsizdir. Kəramət ev istəyirdi? İstəyirdi! Verdilər? Verdilər? Verdilər! Niyə şəxsən özünə yox, atasına verildiyini də başa düşmək ola bilər. Birincisi, evin birbaşa Kəramətə verilməyi ona söz gətirərdi. İkincisi, Kəramət, yumşaq desək, içməyə meylli adamdır, içən adam da bir də gördün nəyi varsa, satdı… Yəni Makiavellinin azərbaycanlı şagirdləri hər şeyi yerli-yerində edirlər…

Və evi alandan sonra Kəramətin prezidentə məktub yazıb əl-ayağına düşməyinə ehtiyac qalmır: ev formal olaraq ona verilməyib… Ancaq Kəramət minnətdarlığını eləyir: gah Əli Kərimlini qapır, gah İlqar Məmmədlini. Və hakimiyyət üçün Kəramətin müxalifətə qarşı bir ağız hürüşü üç-dörd min trolun fəaliyyətindən effektlidir – bunu Makiavellinin azərbaycanlı şagirdləri yaxşı başa düşürlər. Trollara sadəlövh adamlar etibar eləyərlər, hərçənd trol aqressiyası reklam aqressiyası kimi İnternet izləyicilərinin bir qismini ən azı çaşdıra bilir. Ancaq Kəramətə inam var, səhifəsində hər asqırığına iki-üç min layk qoyulur. Düzdür, bu inamın keyfiyyəti şübhəlidir, bu inam sahibləri zəncir ocağına inananlardan çox da fərqlənmirlər – indi Kəramət kultu, Kəramətə pərəstiş azərbaycansayağı subkulturadır və ölkədə Kultura nə səviyyədədirsə, subkultura da o səviyyədə olmalıdır. Özüm də kəndçiyəm və ona görə kimisə təhqir edə biləcəyimdən qorxmuram: Kəramətin hər asqırığına iki-üç min layq qoyanlar qismən Bakıda, əslində şərti Bakı sayılan ərazidə cəmlənmiş kəndçi-küdçüdür. Bu kütlə Kəraməti özünün tribunu kimi, özünün istəklərinin ifadəçisi kimi görür. Bu kütlədə dərin intellekt sahiblərini, müasir düşüncə sahiblərini təsəvvür etmək çətindir… Bu kütlədə çoxluğu fəaliyyətə, öyrənməyə əzmi olmayan, həyatın birdən-birə hansı sehr və möcüzəyləsə dəyişəcəyinə ümib bəsləyənlər təşkil edirlər. Və yazdıqları şərhləri oxuyanda görürsən ki, bu adamların əksəriyyətinin peşəsi naqqallıq, qeybətdir. Və ona görə bunları haçansa doğrudan da riskli mübarizələri ilə cəmiyyətdə nüfuz qazanmış insanların hər büdrəyişi və ya onlara düşmənliklə aid edilən büdrəyişi sevindirir, sanki kiminsə büdrəməyi, yıxılmağı onları qaldıra bilər.

Qaldıra bilməz!

Bu mənada Kəramətin İlqar Məmmədovla davası əlamətdardır. Kəramət İlqar Məmmdovun qabağında elə atılıb-düşür ki, guya özü ya dədəsi İlqar Məmmədovdan beş-altı dəfə artıq türmədə olublar, yəni Nelson Mendela qədər… İki-üç min zəvzək və naqqal da laykla bu saqqallı sırtıq uşağı dəstəkləyir…

Bu iki-üç min nəfərin ikisində ya üçündə əzm və qeyrət yoxdur ki, türmədə çürüdülən azərbaycanı qızların azadlığını tələb eləsin…

Kəramət videolardan birində — yəqin müsahibədir – hakimiyyəti zorla devirmək istəyənlərə qarşı olduğunu deyir.

Maraqlıdır, ölkədə hakimiyyəti zorla devirmək istəyənlər kimlərdir? Yəqin Kəramət bu məlumatı konfidensial şəraitdə lazımı adamlara çatdırır. Onun asqırığına üç-dörd min layk qoyanlar isə fitlərini duyurlar, söhbətin kimdən getdiyini başa düşürlər…Əli Kərimli və başqaları…

(Yeri gəlmişkən: Azərbaycanda hakimiyyəti dəyişməyin hansı legitim üsulları var?)

Kəramətə deyən yoxdur ki, sən Baklnın mərkəzində kitab alveri eləyirsən, cəhənnəmə elə, gora elə. Sənin müxalifətlə nə işin var?

Deyən olsa, bəlkə də Kəramət bozarıb deyərdi: Necə nə işim var? Dədəmə o boyda ev veriblər, bəs mən borcdan çıxmayım? Bəs deməzlər ki, mən Qəşəmin oğlu deyiləm, qonşu kişidənəm?

27. 10. 2025, Samara

P.S.

İlqar Məmmədov haqqında elə Kəramətlə qiyabi tanış olduğum vaxt yazdığım şeir.

PUŞKİN DEMİŞKƏN

 

siyasətçi İlqar Məmmədova

 

Fikirli, qayğılı gəzib haçandan,

Gah dili dolaşır, gah da yerişi.
Gözü də qızarır həyəcanından –

Malına samballı müştəri düşüb.

+

Otuz gümüşdüsə təklifi əvvəl,
Qaıxıb otuz dəfə otuza indi

Çaşıb mal yiyəsi, qalıb məəttəl,
Bilir ki, sifariş müstəbidindir.

+

Reputasiyadır malının adı,
“Təmiz ad” həm sadə, həm də təbii.

Doğma ölkəsində həmişə nadir,
Minlərdən seçilir onun sahibi.

+

Ata çörəyi var, ana südü var,
Bəlkə mayasında təmiz adın da.

Bəlkə müəllimlər, yaxşı kitablar,
Adın, rol oynayıb yaranmağında.

+

Özü öz içiylə girişib hərbə,
Olub bayırıyla ixtilafları.

Ölkəni hərləyən, xalqı hərləyən,
Yeriyib üstünə, silah çıxarıb.

+

Qoruyub adını canından artıq,

Keçəndə zindanın sınaqlarından.

Keçilən sınaqlar nə qədər ağır

Olursa, qiyməti qalxır adın da.

+

Polis yumruğu da, dəyənəyi də,
Dəyibsə, adın da dəyəri şişib

İndi sülənirlər həndəvərində,
Adına ən yağlı müştəri düşüb.

+

Qəhrəman şübhədə, tərəddüddədir,
Otuz gümüş idi qiymət haçansa.

Otuz dəfə otuz verirlər indi,

Fitnə qabağında dayanıb insan…

+

İzləyir həvəslə sövdəni kütlə,
Sürtür əlini də əlinə hətta.

Deyir: “o da bizə bənzəyir elə,

O da miskin imiş, rəzilmiş o da…”

+

Alçaqlar! Bilin ki, yanıılrsınız.
Sizdəki bu sevinc, təntənə nahaq.

Bəlkə o, miskindir, üstəlik rəzil,

Ancaq siz kimi yox, ayrı cür ancaq…

19.05. 2020, Samara

++++++++++++++++++

əvvəli burda:

XALQ KƏRAMƏTİN KİTABLARINI YOX, «KƏRAMƏT-ŞOU»YA BİLET ALIR…

MOLLA PƏNAH VAQİFİN ŞEİRLƏRİ HƏM MİN «BİR GECƏ»DİR, HƏM «DEKAMERON»DUR…

Окт11

“Bizdə “Min bir gecə” yoxdur, “Dekameron” yoxdur deyib gileylənənlərin Molla Pənah Vaqifdən xəbərləri yoxdur ya da elə məktəb dərsliklərinə salınan şeirlərini oxuyublar, onları da ixtisarla. Heç şübhə yoxdur ki, vəzir olan vaxtlar və bəlkə ondan da əvvəl klassikimiz vaxtını çox yaxşı keçirib. Bəlkə də əxlaq, mənəviyyat mücahidləri buna görə Vaqifi qınayar və hətta onun yaradıcılığını haram sayarlar. Ancaq bir şey var ki, Vaqifin gözəl xanımlarla yaxşı vaxt keçirməyi bizim poeziyamızı və bədii dilimizi gözəl şeirlərlə zənginləşdirib. Və dahi Sabir istisna olmaqla, Vaqifdən sonra azərbaycanlıların o böyüklükddə şairi yetişməyib.

Mənə universitetdə Vaqif yaradıcılığından mühazirə oxuyan müəllim – təəssüf ki, adını unutmuşam, qiyabiçi müəlliminin adını öyrənincə sessiya bitir…) – deyirdi ki, Vaqifin “Yoxdur” rədifli qoşması xanın hərmxanasına kəndlərdə qız axtarışı ilə bağlıdır. Təxminən belə deyirdi. Mən Vaqifin qoşmalarını oxuduqca görürəm ki, Vaqif də vaxtını boş keçirmirmiş. Və sovet dövürünün bir lətifəsində olduğu kimi, Vaqifi qadın bəlkə də dövlət işlərindən çox düşündürürmüş. Hər halda şeirlərindən görünür ki, Vaqifin xətri daim, türkün məsəli, arvad istəyir. Özü də hər cür arvad yox.
“Xublar arığından yarımaq оlmaz,
igidin həmdəmi gərək çağ оla.”

Yəni xanım ətli-canlı olmalıdır.

“Bir mayabud gərək, baldırı yоğun,
Sərasər ət basa dizin, tоpuğun,
Əl dəyəndə dura buğunbabuğun
Titrəyə, quyruqdan çоx yumşaq оla.”

Bu bəndin tərcüməyə, izaha, şərhə ehtiyacı yoxdur. Bu bənddə məni heyran eləyən Vaqifin dil ustalığıdır. Dil ustalığıdır. Kim bu qazaxlı kimi yaza bilər? Heç kim! Anatomik terminlərdən, bədən üzvlərinin adlarından, qaba kişi ehtirasının açq-saçıq ifadəsindən bu dörd misrada ipək zərifliyi duyulur…

Əhsən!

Və qızın yaşana şairin tələbi:

“Ya оn üç, ya оn dörd, оn bеş yaşında,
Nə оndan böyükrək, nə uşaq оla.”

Kimsə Vaqifi, açıq desək, pedofil də adlandıra bilər. Ancaq unutmayaq ki, bu şeir hardasa on səkkizinci əsrin ortalarında yazılıb. Vaqifin şeirində göstərilən yaş o dövr üçün qeyri-leqal deyil.

Molla Pənahın istəyi də, ilham mənbəyi də, şübhəsiz ki, gənc xanımlardır. Qoşmanın birində onun istəklərinə uyğun yaş on səkkiz kimi göstərir. Ancaq Vaqif bir şeirində yetkin yaşlı xanımla sevişməyin məziyyətlərini tərənnüm edir. Hələ dünənə qədər ədəbiyyatda yetkin qadınlara “Balzak yaşlı” deyirdilər. İndi İnternetdə otuz-beş qırx yaşlı qadınları aid edilən “məture” sözü populyardır. Vaqifin də “Əksilməz” rədifli qoşması belə bir qadın haqqındadır.

“Bir gözəl ki, şirin оla binadan,
Yüz il gеtsə оnun dadı əksilməz.”

Yəni gözəl hər yaşda gözəldir. Yüz yaşda da. Əlbətttə, Vaqif xeyli şişirdir. Yüz çoxdur. Yüz yaşa qədər hansı gözəl yaşayır…
“Təzəliyi, köhnəliyi bir оlur,
Gövhər tək qiymətdə adı əksilməz.”

Nəzərə alsaq ki, qoşmalarının çoxunda Vaqon 13-18 yaşlıları istəyir, yəqin ki, yüz yaşlı deyəndə uzağı otuz yaşlını nəzərdə tutur.

“Gözəllikdən düşməz hеç əsilzada,
Günbəgün qaməti dönər şümşada,
Mеhrü məhəbbəti оlur ziyada,
Еtibarı, еtiqadı əksilməz.”

Kim bilir, bəlkə də doğrudan da vurulduğu yaşlı xanıma belə təriflər deməklə şair onu “bişirir”. Bəlkə də o xanım elə, Məşədi İbad demişkən, min cavana dəyərmiş…

Ancaq şeirin bəzi yerlərində zəif pərdələnmiş kinayə və yaxud zarafat var.

Nə qədər ki, yüzə yеtirsə yaşı,
Ta ki, həkdən düşə, titrəyə başı,
Gеnə can almağa gözilə qaşı,
Qəmzəsinin hеç cəlladı əksilməz.”

Yəni ki, xanım gücdən düşüb, başı əsir,  ancaq nazı, qəmzəsi öz işindədir…

“Vaqif, istər isən görəsən ləzzət,
Gəl sеv bir dərd bilən, əhli-məhəbbət.
Növcavanlar sеvən hеç оlmaz rahət,
Gеcə-gündüz hеç fəryadı əksilməz.”

İndi nə biləsən… Bəlkə bu şeiri Vaqif saç-saqqalı ağaran vaxt yazıb. Yəni on üç-on dörd yaşlılarla eşqbazlıq mümkün olmayanda. Əlbəttə, cavan arvadın tələbləri var. Əfəlləmiş kişi bu tələbləri ödəməyəndə, üstüörtülü hüquqi dillə desək, problem yaranır. Bunu Sədi Şirazinin “Gülüstan”ını və ya Dekameronu oxuyanlar yaxşı bilirlər…

Yəqin bu şeiri yazanda Vaqif ah çəkib deyirmiş: “Heyf, cavanlıq…”

Qoşmalarından görünür ki, Molla Pənahın cavanlığı Molla Nəsrəddinin cavanlığlndan fəqli olaraq, fıştırıqlı keçib…

11. 10. 2025, Samara

MOLLA PƏNAH VAQİFİN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. «ƏFƏNDİ»

Окт10

Molla Pənah Vaqifin “Əfəndi” rədifli qoşması var. Bu şeir hansı əfəndiyəsə xitabən yazıldıından belə güman etmək olar ki, Molla Vaqifin türk dostu var imiş, yəni əlaqəsi təkcə ruslarla yox, osmanlılarla da olub. Bunu Cəmil Həsənli yaxşı bilər.

“Siyah telli bir sənəmin ucundan
Badə getdi din-imanlar, əfəndi!”

Niyə Vaqif “qara telli” yox, “siyah telli” yazır, başa düşmək çətindir. Bu heç. İlk beytdən məlum olur ki, Pənah yenə eşq azarına tutulub və elə tutulub ki, imanı cəm halda işlədir: “din-imanlar”. İmanı cəm halda olan müsəlman deyil, bütpərəstdir…


Ol oda ki, mən düşmüşəm yanıram,
Düşməsin heç müsəlmanlar, əfəndi!

Burda “lar”, əlbəttə, artıqdır. “heç müsəlman düşməsin” olmalıdır. Ancaq ölçü və qafiyə problemi yarananda Pənah müəllim ağına-bozuna baxmır.

“Könül deyil sən gördüyün havada”

Yəni türk əfəndi havada könül görürmüş?
“Dərdim olur gündən-günə ziyada,
Hər zaman düşəndə ləbləri yada
Tökülür gözümdən qanlar, əfəndi!”

Yəni xanımın dodaqları yadına düşəndə Pənahın gözündən qanlar axır. Klassikimiz burda çox şişirdib. Desəydi ki, ağzımın suyu axır, inandırıcı olardı və yerinə də düşərdi…
“Bilməm nə nəhs gündə çıxdım bu dağa”

Bu misrada ustalıq məsələsi var. Vaqif kimi usta gərək “nə nəhs” deməyə, çünki nə-lər tələffüz anında qarışır bir-birinə…
“Bir lalə üzündən düşdüm irağa,
Yana-yana qaldım belə fərağa,
Bərbad olsun ol zamanlar, əfəndi!”

Bu bəndi Molla Pənah kimi ustad şairə yaraşdrmaq olmaz. “İrəğa” – yəni hara? Necə yəni “belə fərağa”? “Ol zamanlar” – hansı zamanlar?…Yaxşı, deyək ki, burasını şagirdi ya nökəri yazıb.

“Mənim meylim yoxdur sultandan, xandan,
Yarımın arzusun saxlaram candan.”

Bir şey başa düşdünüz? Mən – yox…
Xalq da bilir, mənim könlümdür andan
Olsa yüz min növcavanlar, əfəndi!

 Bunu da başa düşmədim…
“Molla odur hər nə görsə kitabda,
Onu şərh eyləyə haqda-hesabda”

Yaxşı, deyək ki, mən mollaym. Bu cəfəngiyatı “haqda-hesabda” necə şərh edim?

Bəs bunu:
Vaqif deyir sənə, mənə bu babda,
Hələ azdır bu divanlar, əfəndi!

Hansı divanlar? “Ləblərə” tamarzı qalmaq? Niyə azdır? Nə xata çıxarmısan? Deyək ki, xatanı sən çıxarmısan. Onda divanlar sənə olmalıdır. O əfəndi kimdirsə, ona  niyə olsun?…

Elə deyilmi, bəy əfəndilər?

10.10. 2025, Samara

 

MOLLA PƏNAH VAQİFİN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. «İKİSİNƏ DƏ»

Окт9

Molla Pənah Vaqif, bizim böyük və istəkli şairimiz bəzən elə şeylər yazır ki, adam utandığından gözüyumulu oxumaq istəyir.

“Səhər-səhər həsrət ilən gəzirdim,
Cüt qoşa nar gördüm iki sinədə.”

Görünür, klassikimiz çox temperamentli kişi, ayıb olar deyə “qızğın” demirəm. Elə səhər tezdən gözü xanımların sinəsini alıb. Narları sayır… Cüt qoşa… Yaxşı ki, salyanlılar şeir oxuyan olmurlar, oxusaydılar, deyərdilər: “Ala, bu qazaxlı nə yazır…” Salyanlılar şeir oxumurlar, salyanlılar Marksın «Kapital», Leninin «Materializm və empriokritisizim» əsərlərini oxuyurlar…

Dalına (qoşmanın) baxaq.
“Birisi qız idi, birisi gəlin,
Can qurban eylərəm ikisinə də.”

Bu qoşmanı yəqin klassikimiz müəllim olanda yox, vəzir olanda yazıb. Müəllimdə bu bilicik hardandı ki, uzaqdan hansı xanımın qız, hansının gəlin olduğunu təyin edə. Şübhə yoxdur ki, bunu yazan bilikli və təcrübəli ekspertdir…

Nikulin “Qafqaz əsiri” filmində mahnı oxuyur: “Əgər mən sultan olsaydım, üç arvadım olardı…”

A kişi nə sultan, sən elə Qarabağ xanının vəziri olsaydın, bəsindi…
“Gəlin bulaqda əl-üzünu yuyur,
Qız deyin gəl gedək, həriflər duyur”.

Qız gəlindən həyalı və həssas imiş, görür ki, şair şor gözünü dikib onların sinəsinə…
“Belə gözəl sevən əldənmi qoyur,
Can qurban eylərəm ikisinə də.”

İkisinə də! Məşədi İbadı qınayırdıq. Məşədi İbad dükançı idi. Molla Pənah müəllim, sonra saray vəziri… “İkisinə də…”
“Gəlnin dodağıdır Təbrizin məti”

Nə bildi?
“Əlli-altmış tümən qızın qiyməti”

Məşədi İbad təkcə Tarixi-Nadiri oxumurmuş, kişi yəqin ki, Vaqifin şeirlərini oxuyurmuş… Əlli-altmış tümən görəsən manatla nə qədər eləyərdi?

Molla Pənah isə gözlərini xanımların sinəsindən çəkmir.
“Gəlinin yaxası polad iynəli,
Qızın yaxasıdır çarpaz düyməli.”
Bu bəndlərdə şiddətli erotizm və hətta, salyanlılar demişkən, ayıbçılıq olsa da, oynaqlıq var, az-çox şeiriyyət var. Ancaq başı yəqin eşqbazlığa qarışdığandan şeiri bitirməyi Vaqif elə bil şagidlərindən birinə ya da nökərinə tapşırıb, o da yarıtmayıb.
Kababım olaydı, közüm olaydı,
Yar yanında ötkün sözüm olaydı,
Vaqif deyir: iki gözüm olaydı,
Baxaydım bunların ikisinə də.

Biirnci beyt, əlbəttə, cəfəngdir. İikinci beyt isə daha cəfəngdir. Bayaqdan gözləri xanımların sinəsində, indi deyir “iki gözüm olaydı”…

Məşədi İbada gülürük, çünki Məşədi aldadılıb gülünc vəziyyətə düşür və Sənəmə qane olur. Ancaq Qarabağ xanının vəziri “ikisinə də” deyirdisə, yəqin ki, istədiyi kimi olardı…

09. 10. 2025, Samara

MOLLA PƏNAH VAQİFİN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. «AĞ GƏLİN»

Окт3

Molla Pənah Vaqifin gülməli şeirlərindən biri də “Ağ gəlin” rədifli qoşmadır. Əvvəlcə deməliyəm ki, möhtərəm şairlərimizin subay qıza yox, məhz gəlinə sevgi şeirləri və hətta erotik sayıla biləcək şeirlər həsr etməsi və nə vaxtında, nə də indi bu mətnlərin heç bir dava-şava doğurmaması  xeyli təəccüblüdür. Axı məsələ ciddidir: sən durub kiminsə gəlininə sevgi şeiri həsr edirsən, yəni onunla eşqbazlıq edirsən. Elə “Sarı gəlin” mahnısını götürək. Deyir ki, “səni mənə verməzlər”. Qırışmal, xalq götürsün evinin gəlinini versin sənə? Sən kefli-zadsan?..

İndi baxaq Molla Pənahın qoşmasına. Təkrar edirəm ki, mənim Mollah Pənaha hörmətim çox böyükdür. Məhəbbətim də.

“Dərdin məni heyvalara döndərdi”

Burda heca ölçüsü işi korlayıb, “məni heyvaya döndərdi” olmalıdır, yəni “rəngim saraldı”, heca çatmadığından Molla Pənah yazıb “heyvalara”. Və bu özü gülməlidir.
“Ey saçları siyah, üzü ağ gəlin!
Ta ki, gördüm cəmalının şöləsin,
Əridi bağrımda tamam yağ, gəlin!”

Niyə Vaqif “qara” yox, “siyah” deyir, başa düşmək çətindir. Bəlkə savadlı görünmək üçün. Bilmirəm, ancaq “qara” hətta rəvanlığına görə bu misrada “siyah”dan yaxşıdır.

Üçüncü misraya diqqətlə baxın: şair yarının “camalını”, yəni gözəlliyini görür. Konkret desək, üzünü. Başqa yerlərini yəqin görə bilməzdi. Yadda saxlayaq: şair gözəlin üzünü görür, yəni üz açıqdır.

Üçüncü bənd belə başlayır:
“Nə olur, üzündən niqab alasan”.

Yəni gəlinin üzündə niqab var, hə? Bəs bayaq nə deyirdi?
“Sənin həsrətini vilayət çəkər,
Qəmzən yayı dəyər, məlalət çəkər”.

Həsrəti vilayət çəkər, Bəs “məlaləti”? Məlaləti də vilayət çəkər? Yəni “qəmzə yayı” bütün vilayətə dəyər? Qəmzənin yayı dəyər ya oxu?
“Hüsnün eylər aya, günə lağ, gəlin!”

Vallah,, bunu nəinki böyük şairə, bunu heç balaca, laaaap balaca şairə də yaraşdırmaq olmaz. “Hüsnün aya, günə lağ eylər…”

Vallah, adam xəcalət çəkir. O mələklər kimi…
“Mənim könlüm sənin ilən şad olur,
Sən eylərsən damağımı çağ, gəlin!”

Aha! Deməli dördüncü bəndə keçənəcən şair xalqın gəliniylə aranı düzəldib, gəlin niqabını atıb və hoqqa çıxarıbsa, şairin “damağını çağ eləyib…”
“Bəlalərdən səni saxlasın xuda”

Bir-iki bənd şeirə aldanıb niqabını (yəqin ki, təkcə niqabını yox) çıxaran gəlini xuda, yəni Allah, “bəlalərdən” necə saxlasın?

“Xəstə Vaqif ölsə, başına fəda,
Təki olsun sənin canın sağ, gəlin!”
Şeyx Nəsrullah Şeyx Əhmədə nə deyirdi? Deyirdi, Əhməd, mən xəstəyəm, mən eşq xəstəsiyəm…

Molla Pənahın da xəstəliyi, görünür, elə o xəstəlikdən olub…

 

03. 10. 2015, Samara

MOLLA PƏNAH VAQİFİN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. «OLA BİLMƏZ»

Сен26

Yox, mən qətiyyətlə deyirəm ki, gərək darıxanda, məyusluq üz verəndə Molla Pənahın gülməli şeirlərini oxuyasan. Məsələn “Ola bilməz” qoşmasını. Bu qoşmanı oxuyan kimi krediti, ipotekası olan da, qapısını sələmçi kəsən də, ev adamları ilə dalaşıb-süpürləşən də şənlənəcək.

“Sərasər bir yerə yığılsa xublar,
Sənin bir muyinə tay ola bilməz.”

Mənim başa düşdüyümə görə, Vaqif deyir ki, bütün gözəllər bir yerə yığılsa, “sənin bir tükünə dəyməzlər”. Yəqin baş tükünü deyir…Məgər gülməli deyil?
“Günəş təki şölə verər camalın,
Belə gözəllikdə ay ola bilməz.”

Bu, heç. Sonrasına baxaq.
“Heç gözəli sən tək şux görməmişəm,
Nə fayda, hüsnünü çox görməmişəm.”

Başa düşdünüz? Çox görməyib. Bəlkə çox görsəydi, gözündən düşərdi. Belə olur də. Oğlan qızdan ötrü ölür, elə ki, alır, iki-üç ay keçməmiş soyuyur. Gərək evlənəndən sonra ayrı yaşayalar. Füzulinin Məcnunu heç Leyliyə yaxın durmadı, bilirdi ki, yaxın dursa, gözündən düşəcək…
“Uzun kirpiyin tək ox görməmişəm,
«Qaşların tərzində yay ola bilməz.”

Burası gülməli deyil. “çox görməmişəm, ox görməmişəm…” Vallah, bu misralar Vaqifi gözdən salır…

“Həsrətindən bağrım qan ilən dolub,
Heyva təki rəngim saralıb-solub».

Birinci misraya diqqət edin. Deyir “bağrım qan olub”. Bunu çox şair deyir. Şeirlərinin yarısında Əliağa Vahidin bağrı qandır. Bağır, yəni sinə, ürək – elə deyil? Yaxşı, qanı elə hərlədən, fırladan ürək deyil? Bağrın qan olmağı təbii deyilmi?

İkinci misranı yəqin Vaqif kənd müəllimi olanda yazıb – rəngi qıtlıqdan saralıbmış.

“Bu xubluq ki, həqdən bəxş olub,
Heç kimsəyə belə pay ola bilməz.”

Fikir verirsiniz? Qazaxlı şair azərbaycanca yazmağı elə bil ki, özünə sığışdırmır. A kişi, nə “xubluq”, yaz “gözəllik” də… Yəni deyir ki, onun sevgilisinə gözəllik həddən artıq verilib!

Dədəm vay!
“Qəddin şahbaz, ağ bədənin səmən tək.”

Burda erotika var, yenə sevgilisinin bədənini açdı qoydu şor gözlərin qabağına…

Səmən tək – elə bilməyin ki, Molla Pənah bədəni samana bənzədir. Yəqin “səmən” yasəməndir…
“Yanağın lalədən ziyada göyçək.”

Yanaq lalədən çox-çox göyçəkdir… Öləsən səni, ay belə yanaq yiyəsi…
“Vaqifəm, mən sənə heyran olmuşam”

Qoşmanın sonunda Vaqof öz adını həkk edir ki, oğurlamasınlar. Mən bilən, belə şeirə tamah salan çox olmaz…
“Dərdindən didəsi giryan olmuşam”.

“Didə” yəqin gözdür. Vallah, Vaqifin şeirləri adamı şəkkə salır. Bəlkə 18-ci əsrdə Qazaxda farslar etnik çoxluq imiş?
Ya bəlkə Vaqif gülmək üçün göz yerinə “didə” yazır? Farsları lağa qoyur. Hə? Belə ola bilər?
“Qanlı yaşım kimi çay ola bilməz”.

Mən də bu qoşmanı oxuyanda çox yaş axıtdım. Ancaq  qanlı yaş yox, adi yaş. Çünki gözümün yaşı gülməkdən axırdı…

 

26. 09. 2025, Samara