VİKTOR HÜQO. KOR ŞAİRƏ

viktor_hugo.jpg

 À un poète aveugle

 

Sağ ol, şair! Gəlmisən səcdəgahıma mənim
İlahi qonaq kimi, açır dühanı dilin.

Yanır qızıl haləsi nurlu sətirlərinin
Ulduz dairəsinə düşürəm mən elə bil.

 

 

Oxu, oxudu Milton! Oxu! Oxudu Homer.
Yarıb keçər şairin duyğusu toranları.

İşıqlı bir dünyanı qaranlıqda kor görür,
Bədəndə göz sönəndə, ruh gözü işıqlanır.

Fransızcadan tərcümə

19.05. 2019, Samara

 

 

À un poète aveugle

 

Merci, poète ! — au seuil de mes lares pieux, 
Comme un hôte divin, tu viens et te dévoiles ; 
Et l’auréole d’or de tes vers radieux 
Brille autour de mon nom comme un cercle d’étoiles. 
Chante ! Milton chantait ; chante ! Homère a chanté. 
Le poète des sens perce la triste brume ; 
L’aveugle voit dans l’ombre un monde de clarté. 
Quand l’oeil du corps s’éteint, l’oeil de l’esprit s’allume.

Paris, mai 1842.

Реклама

ALFRED DE MÜSSE. «KƏDƏR» ŞEİRİNİN İKİ TƏRCÜMƏSİ

alfrred_de musse.jpg

Tristesse

Alfred de Musset (1810-1857)

 

İtirdim gücümü, üzülmüş canam,
Dostları itirdim, getdi şadlığım.
Onunla dühama inam tapdığım,
Qürur hissini də  itirdim tamam.

 

Bir gün Həqiqəti tanıyan andan,
Düşündüm o mənə dost olar əsil;

İçimdə çiyrindim ondan elə bil,

Mən onu anlayan, hiss edən zaman.

 

 

Fəqət Həqiqətdə əbədilik var,

Və ondan yayınıb uzaqlaşanlar,

Nadan yaşayacaq, qalacaq nadan.

 

 

Cavab verməliyik Tanrı deyənə,

Qalır həyatımda bircə bircə şey mənə
O da ki, kədərdir, məni ağladan.

fransızcadan tərcümə

18.05. 2019, Samara

 

                                 Alfred de Müsse

              (1810-1857)

          KƏDƏR  

 

Daha yaşamağa tabım qalmayıb,

Gedib kefli çağım, dostlarım gedib

Getdi, görəndə ki, salmıram saya,

O insan ki, mənə dahi deyirdi.

 

 

Əvvəl Həqiqəti tanıyan zaman,

Düşündüm o mənə əbədi dostdur.

Amma yaxşı duyub anlayan andan,

Həqiqət nədənsə pisimi vurdu.

 

 

Bilin, əbədidir, Həqiqət ancaq.

Nadan kim yaşayacaq, nadan qalacaq,

Kim onun yanından saymayıb ötə.

 

Tanrının kəlamı cavab gözləyir,

İndi mənə qalan həyatda nədir? –

Ağlayıb ötənin yasını tutam.

 

Fransızcadan tərcümə

22.09.2016

Samara

Tristesse

 

J’ai perdu ma force et ma vie, 
Et mes amis et ma gaieté ; 
J’ai perdu jusqu’à la fierté 
Qui faisait croire à mon génie. Читать далее

MİXAİL LERMONTOV. RUS NƏĞMƏSİ

LERMONTOV

РУССКАЯ ПЕСНЯ

 

Enir çəngə-çəngə səmadan ağ qar,

Gözəllər gözəli bəs niyə qorxar

Artırmadan düşməyə

Gedib su daşımağa?

Tabut aparanda keşiş ki, necə

Oxuyar —  oxuyur çöldə eləcə,

         Oynayır boran.
Taxta darvazanın önündə köpək,

Hürür, zəncirini dişə çəkərək,

        Dayanmır bir an.

Nə matəm harayı boranın fəqət,
Köpəyin qüssəli hürüşü nə də,

Qızın gözlərindəki,
Qorxuya səbəb deyil.

Sevgilisi ölüb lap bu yaxında,
Gözünün önünə gələr qardan ağ:

          Gələr və  söylər

Üzünə: “Əhdini pozmusan niyə?”

Və barmağındakı əhd üzüyünə,
              İşarə elər.

1830 ya 1831

Ruscadan tərcümə

17. 05. 2019, Samara

 

РУССКАЯ ПЕСНЯ
Клоками белый снег валится,
Что ж дева красная боится
         С крыльца сойти,
         Воды снести? Читать далее

MİXAİL LERMONTOV ARZU

LERMONTOV

Желанье

 

Zindan qapısını açın taybatay,

Günün işığına gözüm təşnədir.

Yəhərləyin mənə qarayallı at,
Gətirin qaragöz gözəli bir də.

Qoyun mavi çöldə bircə dəfə mən,
Çapım o qarayal atı bircə an;

Qoyun taleyimdən əsirgənilən,

Əzəldən həmişə mənə yad gələn,
Ömrə, azadlığa baxım yaxından.

 

Ağacdan qayrılma bir qayıq verin,
Çürüyüb-dağılan oturacaqlı,
Saçaqlı-süzülmüş və boz yelkəni,

Şiddətli yelləri çox qucaqlayıb.

Çıxaram qoynuna mən dənizlərin,
Qayğısız olaram, həm də ki, təkcə.

Gəzib dolanaram mavi düzləri

Yaxşıca çarpışıb məzələnərəm,
Girdablar coşaraq hədə gəlincə.

 

 

Mənə saray verin göyə ucalan,
Yaşıl bağlar olsun dörd tərəfində.
Kəhrəba bənzərli üzüm hər zaman,
Qoy şirəyə gəlsin tənəklərində.
Şirin şırıltısı fəvvarələrin,

Qoy mərmər salonda nəğmə yaratsın.
Cənnət xəyalıyla xumarkən, məni,

Tozla isladaraq, həm xoş, həm sərin,

Gah yuxuya versin, gah da oyatsın.

1832

Ruscadan tərcümə

16-17. 05. 2019, Samara

 

Желанье

Отворите мне темницу,
Дайте мне сиянье дня,
Черноглазую девицу,
Черногривого коня.

Дайте раз по синю полю
Проскакать на том коне;
Дайте раз на жизнь и волю,
Как на чуждую мне долю,

Посмотреть поближе мне. Читать далее

MİXAİL LERMONTOV.  DUA

LERMONTOV

МОЛИТВА

Ömrümün ağır anı,
Ürəyi sıxanda qəm,

Sehrli bir duanı,
Mən əzbərdən deyirəm.

 

Düşür daş kimi qəlbdən,

Uzaqdır indi şübhə —
İnam, göz yaşı həm də —
Ruh necə yüngülləşir…

 

Sözlərin düzümündə,
Nemət dolu qüvvə var,

Anlaşılmaz, müqəddəs,
Məlahətlidir onlar.

ruscadan tərcümə

15. 05. 2019

Samara

 

        МОЛИТВА

В минуту жизни трудную,
Теснится ль в сердце грусть,
Одну молитву чудную
Твержу я наизусть. Читать далее

MİXAİL LERMONTOV. VƏSİYYƏT

LERMONTOV

ЗАВЕЩАНИЕ

Səninlə oturaydım,

Qardaşım, ikilikdə,
Deyirlər ki, dünyadan,
Az qalıb köçüb gedəm.

Yollanırsan evə sən,
İndi…Düzünü desəm,
Heç mənim taleyimlə,

Qayğılanan yox elə.

 

 

Olsa əgər soruşan,

Xatırlanarsa adım,
De güllə yarasından,
Ürəyim parçalandı.

Öldüm çar uğrunda mən,

Bizim təbiblər, denən,
Naşıdır… Ana yurda,

De məndən salam-dua.

 

 

Atamla anam çətin,
Sağ qala sən gedənə.

Onları istəməzdim,

Düzü, salam dərdə mən.

Sağ olsa əgər biri,
De yazmağa ərinir.

De yürüşdədir alay,
Gözləməsinlər daha.
Orda qonşu qızı var…

Düşünürəm haçandan

Ayrılmışıq! Soruşmaz
O məni… Sən hər halda,
Nə olub, danış ona,
Ürəyi boş olana

Nə qəm? Lap ağlasın da –

Həftə keçməz, unudar!

1840

Ruscadan tərcümə

13 may 2019, Samara

 

ЗАВЕЩАНИЕ

Наедине с тобою, брат,
Хотел бы я побыть:
На свете мало, говорят,
Мне остается жить!
Поедешь скоро ты домой:
Смотри ж… Да что? моей судьбой,
Сказать по правде, очень
Никто не озабочен.
А если спросит кто-нибудь…
Ну, кто бы ни спросил,
Скажи им, что навылет в грудь
Я пулей ранен был;
Что умер честно за царя,
Что плохи наши лекаря
И что родному краю
Поклон я посылаю. Читать далее

KÜLƏKLƏR

     Lələmin xatirəsinə

Molla məktəbində aldığı təhsil,

Qurandı və ərəb əlifbasıydı.

Keçələt kolazı çəkməyə qırx il,
Artıqlamasıyla bu da bəsiydi.

 

 

Üstünü, altını Kürün bilirdi,
Bələddi axarın xassələrinə.

Ən çox da bildiyi küləklər idi,
Bilirdi ki, hardan, haçan nə əsər.

 

 

Hər mehin adını bilirdi əzbər,
Qabaqdan duyurdu qasırğaları.

Dəiyşir çəpinin səmtini bəzən,

Bəzən suvatdan da uzaq qaçırdı.

 

 

Külək güc gələndə söyər, qınardı,
Külək tanrısıydı özü elə bil,
Küləklər içində hər cürü vardı:
Mələyə, şeytana bənzəyənləri.

 

 

Oğul-uşağıyla danışan sayaq,
Kişi danışardı küləklə bəzən.

Heyf, həm küləklər, həm oğul-uşaq,

Yayınırdı onun itaətindən…

 

 

Əlləri qabarlı həqir qəhrəman,

Əməyə sevgili, həm qoçaq kişi.

Kolxoz küləyiylə varı dağılan,
Bolşevik gözündə qolçomaq kişi.

 

 

Küləyi tanıdın sən hənirindən,
Burnunu yeləsə tutmadın ancaq.

Dünyanın bir ucqar, uzaq yerində,
Yaşadın ömrünü qasırğa sayaq.

 

14.05. 2019

Samara

    MİXAİL LERMONTOV. İSTƏK

LERMONTOV

ЖЕЛАНИЕ

Niyə quş deyiləm mən, başımın üstdən elə

İndicə uçub keçən çöl quzğunu deyiləm?

Quş olsaydım əgər mən, göydə qanad çalardım,
Və təkcə azadlığa qəlbimi bağlayardım.

 

Qərbə, qərbə sarı mən uçardım qanad açıb,
Orda əcdadlarımın tarlaları gül açır.

Dumanlı dağ başında, adamsız bir qalada,

Onların unudulmuş cəsədi uyumada.

 

 

İrsi qalxan asılmış qalanın divarında,
Yanında pas bağlamış qədim qılınc da vardır.

Qılıncın və qalxanın uçardım üzərndən,
Çırpardım qanadımla onların tozunu da.

 

 

Şotland arfasının həm simlərinə dəyərdim,

Səs uçub yayılardı qala qübbələrində.

Bu səsin çalanıyla dinləyəni eynidir,

Necə ucalmışdısa, elə susardı birdən.

 

 

Fəqət arzular əbəs, faydasızdır dua da,

Taleyin sərt qanunu sənə qarşı duranda.

Məni neçə dənizin  dalğalarıdır indi

Ayıran ata yurdun uzaq təpələrindən.

 

 

Cəsur döyüşçülərin sonbeşik törəməsi
Solur özgə qarında, ürəyində qüssəsi;

Burda mən doğulmuşam, deyil buralı qəlbim,
Çöl quzğunu kimi kaş bu dünyaya gələydim…

1831

Ruscadan tərcümə

13.05. 2019, Samara

QEYD: Şeir Lermontovun şotland kökləri ilə bağlı rəvayətlərin təsiriylə yazılıb.

 

ЖЕЛАНИЕ

 

Зачем я не птица, не ворон степной,
Пролетевший сейчас надо мной?
Зачем не могу в небесах я парить
И одну лишь свободу любить?

 На запад, на запад помчался бы я,
Где цветут моих предков поля,
Где в замке пустом, на туманных горах,
Их забвенный покоится прах.
На древней стене их наследственный щит
 И заржавленный меч их висит.
Я стал бы летать над мечом и щитом,
И смахнул бы я пыль с них крылом;
И арфы шотландской струну бы задел,
И по сводам бы звук полетел;

Внимаем одним, и одним пробуждён,
Как раздался, так смолкнул бы он.

Но тщетны мечты, бесполезны мольбы
Против строгих законов судьбы.
Меж мной и холмами отчизны моей
Расстилаются волны морей.
Последний потомок отважных бойцов
Увядает средь чуждых снегов;
Я здесь был рожден, но нездешний душой…
О! зачем я не ворон степной?..

29 июля 1831, Середниково

ALEKSANDR PUŞKİN. “İNDİ Kİ, ÖMRÜNÜN GƏNCLİK İLLƏRİ…”          

ПУШКИН

Когда твои младые лета…

İndi ki, ömrünün gənclik illəri,

Həndəvəri gəzən qeybətə hədəf,

Yüksək cəmiyyətin qərarı ilə

Alınır adından təmiz ad, şərəf;

 

 

Bu soyuq kütlənin içində mənəm,

İztirablarına yeganə şərik.

Yalvararam, sənə lütf dilərəm,

Duyğusuz surətə üz çevirərək.

 

 

Fəqət cəmiyyətsə… Dəyişməz qalır,
Onun çıxardığı amansız qınaq:

Əleyhinə deyil yayınmaların,
Üstüörtülülük istəyir ancaq.

 

 

Onun gözəsoxma məhəbbəti də,
Onun riya dolu basqıları da

Bərabər ikraha ləyaqətlidir:

Öyrət ürəyini nə var, unuda.

 

 

Parlaq və boğucu çevrəni tərk et,

Ağlını çaşdıran zəhəri içmə;

Nəhayət,divanə kefləri tərgit:

Dünyadan bir dostun qalıb, o da mən.

 

1829

Ruscadan tərcümə

12.05. 2019, Samara

 

 

Когда твои младые лета
Позорит шумная молва,
И ты по приговору света
На честь утратила права;

 

 

Один среди толпы холодной
Твои страданья я делю
И за тебя мольбой бесплодной
Кумир бесчувственный молю.

 

 

Но свет… Жестоких осуждений
Не изменяет он своих:
Он не карает заблуждений,
Но тайны требует для них.

 

 

Достойны равного презренья
Его тщеславная любовь
И лицемерные гоненья:
К забвенью сердце приготовь;

 

Не пей мутительной отравы;
Оставь блестящий, душный круг;
Оставь безумные забавы:
Тебе один остался друг.

ALEKSANDR PUŞKİN. QARA ŞAL

ПУШКИН

Черная шаль

Gözlərimi dəli tək qara şala dikmişəm,
Dolub soyuq ruhuma  əzab verir mənə qəm.

 

Vaxt vardı ki, cavandım, hər kəsə inanandım,
Gənc bir yunan qızının məhəbətiylə yandm,

 

Məlahətli gözəlsə məni əzizləyirdi,
Fəqət qara günlərim gəldi gözlənilmədən.

 

Yığılmışdı başıma bir dəfə şən qonaqlar,
Rəzi yəhudi gəlib dedi mənə sözü var.

 

“Səninlə kef çəkirlər dostların (pıçıldadı),

Yunan sevgilin isə səni çoxdan aldadır”.

 

 

Qızıl qoydum ovcuna, özünü lənətlədim,
Və sadiq nökərimə tez yanıma gəl dedim.

 

 

Çıxdıq evdən; çapırdım mən dəlibaş atımı,

Və mərhəmət duyğusu içimdə yatıb qalıb.

 

 

Görən kimi yunanın astanasını o dəm,

İki gözüm qaraldı, tamam üşdüm qüvvədən…

 

 

Tək qədəm basıram mən uzaq başda otağa…

Vəfasızı erməni salıb orda yatağa.

 

Daha heç nə görmədim; çıxdı xəncər qınından,

Ağuşdan ayrılmağa rəzil tapmadı imkan.

 

Başsız bədənini mən hələ çox ayaqladım,

Dinməzcə baxır ıza, soyuyur, ağarırdım.

 

Yadımdadır axan qan, yalvarışları qızın,

Məhv oldu yunan qızı, məhv oldu həm eşqimiz!

 

Onun qanlı başından götürdüm qara şalı,
Təmiz sildim onunla qana batmış poladı.

 

Nökərimsə aləmi toranlıq bürüyən dəm,
Dunay dalğalarına tulladı bədənləri.

Məlahətli gözləri öpmürəm o zamandan,
Axşam şənliklərinə həm də o vaxtdan yadam.

 

Gözlərimi dəli tək qara şala dikmişəm,
Dolub soyuq ruhuma  əzab verir mənə qəm…

1820

Ruscadan tərcümə

11.05. 2019, Samara

 

Черная шаль

Гляжу, как безумный, на черную шаль,
И хладную душу терзает печаль.

 

Когда легковерен и молод я был,
Младую гречанку я страстно любил;

 

Прелестная дева ласкала меня,
Но скоро я дожил до черного дня.

 

Однажды я созвал веселых гостей;
Ко мне постучался презренный еврей;

 «С тобою пируют (шепнул он) друзья;
Тебе ж изменила гречанка твоя».

 

Я дал ему злата и проклял его
И верного позвал раба моего.

 

Мы вышли; я мчался на быстром коне;
И кроткая жалость молчала во мне.

 

Едва я завидел гречанки порог,
Глаза потемнели, я весь изнемог…

 

В покой отдаленный вхожу я один…
Неверную деву лобзал армянин.

 

Не взвидел я света; булат загремел…
Прервать поцелуя злодей не успел.

 

Безглавое тело я долго топтал
И молча на деву, бледнея, взирал.

 

Я помню моленья… текущую кровь…
Погибла гречанка, погибла любовь!

 

 

С главы ее мертвой сняв черную шаль,
Отер я безмолвно кровавую сталь.

 

Мой раб, как настала вечерняя мгла,
В дунайские волны их бросил тела.

 

С тех пор не целую прелестных очей,
С тех пор я не знаю веселых ночей.

 

Гляжу, как безумный, на черную шаль,
И хладную душу терзает печаль.