VLADİSLAV XODASEVİÇ.  ÜRƏK

hodasevich

             Владислав Ходасевич

               Сердце

Bayılma – ayılma – bayılma yenə…
Ürəksə simicdir, xisləti ağır,
Toplayır bir ucdan ötən hər anı
Nəhəng bir qurğuşun mücrüyə yığır.

 

 

Ayılsam gecənin bir aləmi də,
Yorulub can üzən sayıqlamadan,
Ürək kisə-kisə zirzəmilərə,

Səpir, üzülsə də necə yük altda.

 

 

Hərdənbir azacıq  yavaşısa da,

Kar döyüntüləri ürəyin əgər,

Sandığa atılan əşrəfilərdən

Qopan səs aydınca mənə yetişər.

 

 

Və çəkidən ağır çox çekinləri,
Eləcə çox saxta gineyaları,
Mənim ölüm anım gələr elə ki,

Kölgə bahadırlar yağmalayarlar.

 

1916

Ruscadan tərcümə

28 mart 2019, Samara

 

Сердце

Забвенье — сознанье — забвенье.. 
А сердце, кровавый скупец, 
Всё копит земные мгновенья 
В огромный свинцовый ларец. 
Читать далее

ƏRƏBQARDAŞBƏYLİ

xayal

Kəndimin adında “ərəb” sözü var,
Şirindir ağızda xurma tək dadı.

O həm hədiyyədir, həm də yadigar,
Saxlayır tarixi kəndimin adı.

 

 

Ərəb gəlib çıxıb bura bir zaman,
Gəlib at belində, dəvə belində.

Sarsılıb, tutulub önünə çıxan:

Qılınc – kəmərində, kitab — əlində.

 

 

Döndərib qibləyə kəndimi ərəb,
Və açıb kitabı müəllim kimi.

Çubuq tək yellədib qılıncı qərib,

Titrədib, çaşdırıb kəndimi zəhmi.

 

 

 

Kürdən su içiblər dəvələr, atlar,

Ərəb ovuclayıb Kürü diz üstdə.

Duruydu, təmizdi Kür də o vaxtlar,
Su özü od kimi müqəddəs idi.

 

 

Ərəb əldə qılınc kəndimə deyir,

Bitirib namazı Kür qırağında:

Odu yaradandır, Allah od deyil!

Su deyil, o, suyun yaradanıdır!

 

 

 

Bir zaman yatışıb dəvələr, atlar.

Kəndimin ulduzlu səması altda,
İzləri pozulub, sözsə yadigar,

Möhür tək basılıb yaşayır adda.

 

30.03. 2019

Samara

VLADİSLAV XODASEVİÇ. XATİRƏ

hodasevich

        Владислав Ходасевич

Воспоминание

Bir cüt qızılgülü mənə gətirdin,

Burda, bu quyunun başında bir gün,
Xumar ehtirasdan qorxaraq yəqin,

Səndən almadım al qızılgülləri.

 

 

Söylədim: “Bağışla məni, Alina
Dəfnədən əklildir yaraşan mənə.

Bir də ki, gümüşü qızılgülləri
Arzuların, dərin düşüncələrin.

 

 

İndi nə Alina var bu həyatda,

Nə də o quyudan indi su axır.

Mən isə tək-tənha qayğısındayam
Mavi qızılgülün – qocalığımın.

 

Kişili-arvadlı qonşular tamam,

Evimə tezliklə yığılıb gələr,
Görsünlər yuxuya necə dalmışam,

Ölümün ağ, xumar qızılgülüylə.

 

Qeyd: Şeirin orijinalı qafiyəsizdir

Ruscadan tərcümə

27. 03. 2019, Samara

Воспоминание

Здесь, у этого колодца, 
Поднесла ты мне две розы. 
Я боялся страсти томной — 
Алых роз твоих не принял. 

 

Я сказал: «Прости, Алина, 
Мне к лицу венок из лавров 
Да серебряные розы 
Размышлений и мечтаний». 

 

 

Больше нет Алины милой, 
Пересох давно колодец, 
Я ж лелею одиноко 
Голубую розу — старость. 
Скоро в домик мой сойдутся 
Все соседи и соседки 
Посмотреть, как я забылся 
С белой, томной розой смерти.

Владислав Ходасевич, 19 ноября 1914

 

VLADİSLAV XODASEVİÇ. AXŞAM

hodasevich

    Владислав Ходасевич

Вечер

 

Ayaq altı sürüşkən,
Külək əsdi, qar yağır.

İlhai, nədir bu qəm!

Tanrı, bu nə ağrıdır!

 

 

Ayaltı dünyan zülüm,
Zalımsan özün də sən.

Hər şeyin sonu ölüm –

Yaradırsan bəs nədən?

 

 

Heç kimdə yox izahı, —
Ömür gedəndə niyə

Gəzmək həvəsi qalır,

Oxumaq istəyi də.

 

             1922

Ruscadan tərcümə

26.03. 2019, Samara

 

Вечер

 

Под ногами скользь и хруст.

Ветер дунул, снег пошел.

Боже мой, какая грусть!

Господи, какая боль!

 

 

Тяжек Твой подлунный мир,

Да и Ты немилосерд,

И к чему такая ширь,

Если есть на свете смерть?

 

 

И никто не объяснит,

Отчего на склоне лет

Хочется еще бродить,

Верить, коченеть и петь.

23 марта 1922

VLADİSLAV XODASEVİÇ. ŞAİRƏ

hodasevich

Владислав Ходасевич

                     Поэту

                                  Oxdanıyla oğlan qıvrılır,
                          Qızıla tutulmuş yüngül oxuyla

                                          Derjavin (sətri tərcümə)

Qaşqabağın yığılıb, büzülüb dodağın da,

Gülməlidir mənəsə gözəl gözlərində qəm,

Bəxətəvərdir o şair, ötməyibsə yanından,

 Min dəfə vəsf edilmiş adi və bayağı dəm.     

    

 

Sən ölüm diləyirsən – mənə gülməli, xoş həm.

Vəfasız atan şair sevimli olur necə!

Böyük səylə yazmısan, indidən hiss edirəm,
Çılğın kəlmələr dolu sonet, yatmayıb gecə.

 

 

 

İllər ötər. Bəlkə sən yuxu kimi görərsən,

Qayıtmaz xumarını keçmiş iztirabların.

Gələr riqqətə qəlbin onda, nəfəs dərərsən:

Gör uşaq tütəyini nələrmiş sızıldadan!

 

 
Möhtəşəm kamanın sən oxunu sev, əzizlə.
Qəddar şıltaqlıqlara səbr elə, dinmə, şair!
İlk ayrılıq özü də bəxtimizə yazılar,

O, ilk qələbə kimi, ilk məhəbbət kimidir.

1908

Ruscadan tərcümə

25-26.03. 2019, Samara

 

Поэту

Со колчаном вьется мальчик, 

С позлащенным легким луком. 

Державин

Ты губы сжал и горько брови сдвинул, 
А мне смешна печаль твоих красивых глаз. 
Счастлив поэт, которого не минул 
Банальный миг, воспетый столько раз!  Читать далее

VLADİSLAV XODASEVİÇ. KASIB QAFİYƏLƏR

hodasevich

Владислав Ходасевич

Бедные рифмы

Qaçıb bütün həftə çörək dalınca,
Nəfəsdən düşəsən, zəifləyəsən.

Çirkin arvadınla şənbə gəlincə,

İçəsən baş-başa, mürgüləyəsən.

 

 

Qatarla gedəsən bazar günüsə,

Sısqa otlu çölə, pled salaraq,

Yuxu bişirəsən. Elə biləsən,
Hamıya hər dəfə bunda məzə var.

 

 

 

Dala daşıyasan, mənzilə sonra,
Pledi, arvadı gün batan zaman.

Və bircə dəfə də qolaylanaraq

Pledə, dünyaya yumruq atmadan.

 

 

Beləcə sərt qanun çərçivəsində,
Beləcə dəyişməz itaət ilə,

Qovuq vurnuxaraq sifon içində,
Başqa bir qovuqla yaşaya bilər.

1926

Ruscadan tərcümə

24-25.03. 2019, Samara

 

Владислав Ходасевич

Бедные рифмы

 

Всю неделю над мелкой поживой 
Задыхаться, тощать и дрожать, 
По субботам с женой некрасивой, 
Над бокалом обнявшись, дремать, 

Читать далее

VLADİSLAV XODASEVİÇ. “İÇİN DƏRDİ-QƏMİ STƏKAN DOLU…”

hodasevich.jpg

Владислав Ходасевич

Пейте горе полным стаканчиком!

 

İçin dərdi-qəmi stəkan dolu!

Verin (bütün) yeri qəbiristana…

Gərək baş-bədənin saxsıdan ola,
İndi də ölümdən danışmayasan.

 

 

Qarağat yetişir orda, şimalda,
Orda coşur iyul qasırğaları…

Bircə səfeh “vətən” kəlməsindən, ah,
Gözlərimin yaşı gör necə axır…

1917-18

Ruscadan tərcümə

23.03. 2019, Samara

 

 

ВЛАДИСЛАВ ХОДАСЕВИЧ

Пейте горе полным стаканчиком!

Под кладбище (всю) землю размерьте!..

Надо быть китайским болванчиком,

Чтоб теперь говорить — не о смерти.

 

 

Там, на севере, дозрела смородина,

Там июльские блещут грозы…

Ах, от глупого слова «родина»

На глаза навернулись слезы.

1917-18

 

SAŞA ÇORNI.  XƏSTƏYƏ

Saşa_Çornı

Саша Черный

Больному

Qızıl günəş var axı, a sadəlövh uşaqlar,

Musiqinin, kitabın sevincləri incidir.

İndi yoxsa da, axı dünyada yaşayıblar,
Bethoven də, Puşkin də, olub Heyne, Qriq də…

 

 

Hər anda göz görməyən bir sənət əsəri var,
Təbəssümdə, ağıllı sözdə, göz işığında.

Sənətkar ol! Yaransın qızıla dəyən anlar —

Hər gündə düşüncə var, şirin sevgi dadı da.

 

 

Ləkədir ləyaqətə hücum çəkəndə kədər

Şüşədəki kölgə tək könüllü məhv olasan.

Bəs Yeni Görüşlərin ümidi ölüb məgər?

Yalnız itlər yaşayır bu yer üzündə yoxsa?

 

 

Holland qurumu kimi əgər qaraqabağam,

(Gülümsə, heç eybi yox, mənim müqayisəmə!),

Bu qara qızartılar drenajdan qalmadır

Nizəsinə keçirdi beləcə Muza məni.

 

Səbr elə! Alışaram mən yeni mənzilimə —

Oxuyaram nizədə yaz sığırçını kimi!

Tutular qulaqların qaraçı şənliyimlə,
Vaxt ver ayırd eləyim sovxa əski-üskünü.

 

Qal! Burda namuslular, həssaslar elə azdır…

Qal! Yalnız onlardadır dünyanın bəraəti.

Tanınmırlar, bilinmir onların ünvanı da,

Onları da sənin tək toz basır hərəkətsiz.

 

 

 

Əgər ömürlərinə son qoyarsa yaxşılar
Dünya qalar kütlərə, qanadsız kaftarlara!

Uçuş sevincini sev, başdan alsa da ağlı,

Aş bütün sərhədləri, ruhu geniş açaraq.

 

 

 

Arvad ol, ər ol ya da, qardaş ol ya da bacı.
Mama ol ya da rəssam, dayə ol ya həkim.

Ver – və getmə əsərək verdiyinin dalınca:

Bil, bütün ürəklər bu açar düşər hökmən.

 

 

 

Fikir tənhalığının adaları var hələ,

Ağıllı ol, çəkinmə çəkilməkdən onlara.

Orda suların üstdə sıldırımlar silsilə —
Otur, düşün…ya da ki, daş yığıb at sulara.

 

 

 

Suallarsa… Bilinmir cavabı sualların,

Oda yaxıb gedərlər qızılca kimi birdən.

İki müdrik məsləhət verib bizə Solomon:

Kütlə mübahisəyə girmə və qaç qüssədən.

 

1910

Ruscadan tərcümə

22-23.03. 2019, Samara Читать далее

UİSTAN ODEN. DÜZƏNLƏR

richard _wilbur     

Wystan Auden

    Plains

     Uendel Consona

 

Çətin deyil təsəvvür edəm həyatım bitər
Uzaq bir sahildəki uçuq-sökük limanda

İçməyə dilənirəm bir davakar və bədnam

Qocanın qabağında; gətirərəm xəyala,

İkinci uşaqlığı vadidə, yaradıram,

Nəsihətli və cansız şeirlər yorulmadan;

Ancaq düzən ğələndə göz önünə  titrərəm:

“Tanrım, orda həyatı mənə qismət eləmə!”

 

 

 

Fikirləşəndə dəhşət alır ki, zirvələri,
Davamlı yağış, dolu döyüb, yenib, endirib.

İlahələr baş qoyan daş uca qüllələrsə,
Bir kəski öpüşüylə oyanmaq arzusunda
Elə bil kor vəhşilər keçib gedib, qalansa,
Sadə maddədir, onu dulusçu ovuclayır

Güvəcə çevirincə, çınqılsa beton kimi,
Hardadısa – məhv olur həyat əlamətləri.

 

 

 

Hər şey bərabər olan yerdə necə artasan?

Təpəliklər olarsa, xəyalpərvər yenə də
Möcüzələr yurdunu yapar; kasıb vadidə,
Yetimlər çay aşağı gəzib sərvət axtarır:

Burda heç nə yox; seçim Elmdir ya da Sənət

Hələ ana bətnində dahi gərək püşk ata.

Tərpənsə bu fermalar bulud tək yuvarlanar?

Nə məqsəd ixtişaşda burda axı? Donanma?

 

 

 

Sevgi? Belə havada yox. Arkadidə kadril

Çəkib gedən Ovidi sehrbazı, qəlblərin

Ağası, “Yox” da, “Hə” də dedizdirmək bacaran,
Soyuq ya günvuurmadan canını tapşırardı:

Etibarlı əldədir həyatlar; ciddi Xanım,

Qucaqlara girirsə, məqsəd – nəsil artımı.

Ölkə ehtiyacını ödəyir. (Yataqdakı
Yazıq, əgər Xanımın kefi yaxşı deyilsə!)

 

 

 

 

Qırğı tək gözüdoymaz və hər iqlimdən ağır

Sezar Özünkülərlə bütün buralardadır.

Vergiyığan itərsə əgər bu təpələrdə,

Və birdən qarovulçu vurularsa meşədə

Tufan qopmaz, yolların hamar yerində ancaq,
Etirazı yatırdar bircə anda Taxt-tac.

Şallaqlar,cərimələr, asar. Ancaq içki var.

Kötəkləməyə — arvad. Zevs – güclü tərəfində,

 

 

 

Ucqar yerdə əsasən doğulan (ehtimal ki,
Adada, orda zirək cavan uşaq tez anlar
Körfəz  hansı nöqtədən topun hədəfindədir),

Hərçənd Klio ilə görüş yeri burdadır,

Və yataqan basılmış xristian oxuyla.

Dəyirman qülləsindən imperator gördü ki,
Sağ cinahı dağılmış; kələm tarlalarından,
Taca iddialı son həmləsinə başladı.

 

 

 

Olsaydım düzənli mən, nifrət elərdim hökmən,
Bir loğma çörək üçün döyüşə atılandan

Saraydakılaracan.  Qırışlı sifətimə,
Baxıb həvariləri çəkən rəssamlara da,

Keşişə də, yağışı çünki yağdıra bilmir.

Mala dalında məni yəqin ki, güldürərdi
Su yerinə qan axan çayların harayları,
Mərmər olan məhv olur. Vecinəmi Kimsənin?

 

 

 

Hərçənd onlarla mənim tanışlığım varsa da,
Bu ancaq iki dəfə kaşmar yuxuda olmuş:

Uzaqdan görən kimi rəzil hörümçəkləri
Qorxdum, gizlənməyəsə nə yer var, nə kömək var.

Parlaq ay işığında yolu-izi itirdim,

Kölgə salmadan ölü nöqtədə dayanmışam

Bir rəzil  biyabanın, postkoital kədərlə

Ürəyi yağmalanan Tarkvinə bənzəyirəm.

 

 

 

Bundan belə çıxır ki, qorxmağa səbəbim var,

Düzəndən, əlbəttə yox, özümdən. Arzulardım

Hamı tək gözəl atam, itaətdə olam həm.

(Bir də mağaram ola, çıxış iki tərəfli);

Və küt olmayım belə. Deyə bilmərəm hərçənd,

Poetikdir bu düzlər. Vaxt çatıbdır həmçinin
Xatırladam dünyada sevimli heç nə yoxdur,

Poeziyada hətta. Məgər belə deyildir?

 

İyul 1953

İngiliscədən tərcümə

08-22. 03. 2019

Samara

 

Plains

I can imagine quite easily ending up

In a decaying port on a desolate coast,

Cadging drinks from the unwary, a quarrelsome,

Disreputable old man ; I can picture

A second childhood in a valley, scribbling

Reams of edifying and unreadable verse ;

But I cannot see a plain without a shudder:-

«0 God, please, please, don’t ever make me live there !»

 

 

 

It’s horrible to think what peaks come down to,

That pecking rain and squelching glacier defeat

Tall pomps of stone where goddesses lay sleeping,

Dreaming of being woken by some chisel’s kiss,

That what those blind brutes leave when they are through is nothing

 But a mere substance, a clay that meekly takes

The potter’s cuff, a gravel that as concrete

Will unsex any space which it encloses.

 

 

 

And think of growing where all elsewheres are equal!

So long as there’s a hill-ridge somewhere the dreamer

Can place his land of marvels ; in poor valleys

Orphans can head downstream to seek a million:

Here nothing points ; to choose between Art and Science

An embryo genius would have to spin a stick.

What could these farms do if set loose but drift like clouds?

What goal of unrest is there but the Navy?

 

 

 

 

Romance? Not in this weather. Ovid’s charmer

Who leads the quadrilles in Arcady, boy-lord

Of hearts who can call their Yes and No their own,

Would, madcap that he is, soon die of cold or sunstroke :

These lives are in firmer hands ; that old grim She

Who makes the blind dates for the hatless genera

Creates their country matters. (Woe to the child-bed,

Woe to the strawberries if She’s in Her moods!)

 

 

 

 

 And on these attend, greedy as fowl and harsher

 Than any climate, Caesar with all his They.

 If a tax-collector disappear in the hills,

If, now and then, a keeper is shot in the forest,

 No thunder follows, but where roads run level,

How swift to the point of protest strides the Crown.

It hangs, it flogs, it fines, it goes. There is drink.

There are wives to beat. But Zeus is with the strong,

 

 

 

Born as a rule in some small place (an island,

Quite often, where a smart lad can spot the bluff

Whence cannon would put the harbor at his mercy),

Though it is here they chamber with Clio. At this brook

The Christian cross-bow stopped the Heathen scimitar;

Here is a windmill whence an emperor saw

His right wing crumple; across these cabbage fields

A pretender’s Light Horse made their final charge.

 

 

 

If I were a plainsman I should hate us all,

From the mechanic rioting for a cheap loaf

 To the fastidious palate, hate the painter

Who steals my wrinkles for his Twelve Apostles,

Hate the priest who cannot even make it shower.

What could I smile at as I trudged behind my harrow

But bloodshot images of rivers screaming,

Marbles in panic, and Don’t-Care made to care?

 

 

 As it is, though, I know them personally

Only as a landscape common to two nightmares:

Across them, spotted by spiders from afar,

 I have tried to run, knowing there was no hiding and no help ;

On them, in brilliant moonlight, I have lost my way .

 And stood without a shadow at the dead centre

 Of an abominable desolation,

 Like Tarquin ravished by his post-coital sadness.

 

 

 

Which goes to show I’ve reason to be frightened

Not of plains, of course, but of me.

I should like -Who wouldn’t?-to shoot beautifully and be obeyed

 (I should also like to own a cave with two exits) ;

 I wish I weren’t so silly. Though I can’t pretend

To think these flats poetic, it’s as well at times

To be reminded that nothing is lovely,

 Not even in poetry, which is not the case. ?

 

July 1953

SAŞA ÇORNI. AXMAQLAR ASILQANI

Saşa_Çornı

 Саша Черный

Вешалка дураков

 

1

İki nəfər birinə zərrəbinlə baxaraq

Söylədilər: “O, kütdür”. Dəhşət burasındadır,
Onların küt saydığı ağıllı insan idi,
Başdan xarab idilər onlar özləri ancaq.

 

 

 

2

“Kimdir yalan deyən dumanlı belə,

Uzun, şapışıqsız və süni dillə?”

“Məşhur mistik N-dir, böyük hoqqabaz.

Mistik?…Mənə elə gəldi ki…qanmaz”.

 

 

3

Eşşək məktəb bitirdi,

Ağıllandımı? Çətin.

Eşşək kimi o ancaq,
Nitq deyərdi sarsaq,

İndisə, ah, bədəməl!

Ciddilikdə pedantdır,

Zay danışsa da nədən,
Sitat mənbəyi Kantdır.

 

 

4

Axmaq şəklə baxırdı:

Morju bir öküz yalar.

Axmaq qaşını dartdı

Dedi: “burda kəşf  bar…
Simvolikdir ideya,
Üslubu ancaq əla”.

(Yazıq gizlədirdi hey,

Başa düşmədi bir şey).

 

 

5

Ağıllı çox səbirlə,
Axmağa qulaq asdı:

“Niyə vəhşidir belə
Həyat, darıxdırıcıdır?

Səbəb də bəlkə budur:

Axmaqlar çoxalıbdır!”

Gülməsə də birtəhər,

Cin vurdu ağıllını:

“Özündən də gicləri,
Sayır ancaq bu zalım.

“Çoxalıblar” deyir həm,

Görün mən nə çəkirəm….”

 

 

6

Hərdən qardaş olur müdrikə axmaq:

Axmaq ağıllanmaz həyatı boyu,

Mübahisə etsə onunla ancaq,
Sokrat özü olar axmağın tayı.

 

 

7

Xərçəng fışdırıqlasın,

Səsi gəlsin balığın,

Göydən də manna yağsın, —

Ancaq axmaq axmağı,

Tapsın özündə özü —

Budur əsil möcüzə!

 

1909 və 1910 arasında

Ruscadan tərcümə

21-22.03. 2019, Samara