DAVİD SAMOYLOV. «VƏSSƏLAM. DAHİ YUMDU GÖZLƏRİNİ…»

David_Samoylov.jpg

DAVİD SAMOYLOV

                   (1920-1990)

 

                            Вот и все. Смежили очи гении…

 

Vəssəlam. Dahi yumdu gözlərini.
Və tutulduqca, qaraldıqca səma,
İndi öz səslərimiz sanki dinir,

Yayılır ruhu çəkilmiş otağa.

 

 

Nə danışsaq  — yapışıqsız və boyat,

Dumanlı, can sıxandı söhbətlər.

Bizə gör indi necə hörmət var!

Yoxdur onlar. Nə istəyirsən, elə.

 

Ruscadan tərcümə

15.02. 2019

Samara

 

Реклама

ШАХИН ГАДЖИЕВ СЪЕЗДИЛ В ЕРЕВАН И ПОЛУЧИЛ… ПИНОК ПОД ЗАД

шахин гаджиев

После более чем недельного перерыва редактор агентства Туран Шахин Гаджиев опубликовал продолжения отчета о своей поездки в столицу Армении. Роман еще не завершен, но интриги как не было с самого начала, его не следует ожидать и в следующей части. Все понятно: господин Гаджиев получил пинок под зад в Ереване. По-другому не могло и быть.

Зачем господину Гаджиеву нужен был этот вояж, который, по его собственным словам, согласовывался несколько месяцев. Журналист пишет, что его «прежде всего интересовал вопрос: что изменилось в Армении после смены власти, каковы настроения людей, есть ли надежда, что с командой Пашиняна можно будет договориться?»

О том, что изменилось и что осталось неизменным в Армении, можно было бы узнать, не съездив в Ереван. В Армении СМИ свободны, они отражают весь спектр мнений по всем важным для граждан вопросам. Поэтому позицию граждан, отдельных политических групп и движений легко можно узнать через средства массовой информации страны. Что касается официальной точки зрения Еревана, она, думается, в Баку хорошо известна, министры иностранных дел двух стран встречаются постоянно. Поэтому официальные лица вряд ли могли бы сказать нечто такое, что они не говорят своим партнерам во время переговоров.

Такие журналистские поездки полезны лишь в том случае, если там есть серьезный сегмент населения, имеющий отличную от официальной точку зрения на существующую проблему. На Ближнем Востоке такие контакты происходят, потому что есть в Израиле немалые сторонники создания Палестинского государства, а среди палестинцев есть немало тех, кто за признание права Израиля на существование. Поэтому там встречаются общественные деятели, проводятся совместные концерты, футбольные матчи. Журналисты, естественно, встречаются. А тут что? Есть ли в Ереване хотя бы один политик, который имел бы на карабахскую проблему точку зрения, устраивающую Азербайджан? Таких нет. Среди граждан Армении, которые служат в армии, выходят на демонстрации и митинги, меняют правительства и смещают президентов, тоже по этому вопросу существует единое мнение, заключающееся в том, что Карабах они завоевали кровью и отстоят его любой ценой. Так как в свое время вопрос с оккупированными территориями вокруг Нагорного Карабаха не был решен, то есть была упущена возможность их возвращения, теперь, судя по всему, в Армении твердо решили эти районы не возвращать тоже. Иначе бы зачем их активно заселяли?

Думается, Шахин Гаджиев, раз уж съездил в Ереван, мог бы поставить хотя бы один важный и эффективный вопрос: Именно вопрос об армянских поселениях, которые создаются, например, в Лачине, Зангелане, других оккупированных районах. Разговоры об уступках в вопросе по Нагорному Карабаху выглядят просто простой болтовней, если территории за пределами автономной области многие годы активно заселяются.

Когда наша, азербайджанская сторона говорит об уступках, невольно испытываешь неловкость. Была война, армяне победили с огромным преимуществом, чему свидетельство размер утраченной территории. Я не политик, не ученый, не стану разбираться в причинах, я только констатирую факт. И вот теперь побежденная сторона обращается к победившей стороне и говорит: уступи. С какой стати? Какие у нас козыри? Вооружение? Но вооружение, хорошая оснащенность армии не гарантирует успех, чему много примеров, в том числе в современной истории Ближнего Востока. Наши официальные лица, официальные журналисты и прочие демагоги и болтуны армян стращают повторением победоносной апрельской войны 16 года. Но разве она была победоносной? Сколько азербайджанских солдат и офицеров (рабоче-крестьянские дети) полегли за две бесполезные высоты?

К сожалению, к концу второй части своего опуса Шахин Гаджиев вновь полез в жуткие дебри армяно-турецких отношений. Но нам, азербайджанцам, какое дело до геноцида армян? Разве в 1915 году Азербайджан не был частью России и наши военные не служили в российской армии? Почему туркам самим не решать свои проблемы с армянами?

Роман господина Гаджиева еще не окончен, но с полным основанием можно сказать, что единственным результатом его вояжа в Ереван стал пинок, который он получил практически от всех собеседников. Иначе быть не могло. Если ты на ринге повержен, не можешь на равных говорить со своим соперником за его пределами…

 

14.02. 2019

Самара

O. MANEDLŞTAMIN BİR ŞEİRİNİN İKİ TƏRCÜMƏSİ

MANDELSHTAM

OSİP MANDELŞTAM

                        Мы с тобой на кухне посидим,

                     Сладко пахнет белый керосин.

Oturarıq biz mətbəxdə sənlə,

Şirin iyi var kerosinin də.

 

 

Bu – kömbə çörək, bu – iti bıçaq,
Primusu da yaxşı sazlayaq.

 

Ciyə yığ gətir ya da bir taya,
Səhərə qədər səbət toxuyaq.

 

Vağzala gedək sabah obaşdan,
Tapa bilməsin bizi bir adam.

 

yanvar 1931

Ruscadan tərcümə

  1. 02. 2019

 

OSİP MANDELŞTAM

                           (1891-1938)

                    Мы с тобой на кухне посидим,

                   Сладко пахнет белый керосин.

 

Mətbəxdə oturaq, baş-başa verək,

Kerosin ətrini sinəyə çəkək.

 

 Kömbə çörək də var,  iti bıçaq da,
Doldur primusu qapağınacan.

 

Ya da kəndir gətir yekə bir topa,

Gecə səhərəcən səbət toxuyaq.

 

Sonra da vağzala çıxıb gedək ki,

Axtaran olsa da, tapmasın heç kim.

 

Yanvar 1931

Ruscadan tərcümə

08.11. 16

SİBİRKƏ

             Sübü bacımın xatirəsinə

 

O vaxtlar ikiydi o kəndin adı,

Qırmızı Urxana, bir də Sibirkə.

Yaxında molokan kəndi də vardı,
Bu “Sibir” ruscadan gəlirdi bəlkə.

 

Yəqin gediş-gəliş çətinliyindən,

Onların gözündə bu kənd Sibirdi,

Bankədən çox uzaq deyildi hərçənd,
Yağış yağan kimi yol kəsilirdi…

 

 

Qom divarlı evlər üzü qibləyə,
Düzülüb gedirdi Kür qırağıyla.

Elə ki qalxırdı dəniz küləyi,

Bağa-bostana su çəkirdi çarxlar.

 

 

Hava qaralanda on-on beş qayıq,
Ağbalıq ovuna çıxırdı birdən.

Adamlar fəhləydi, tutulan balıq,

Yerli vətəgənin, idarənindi.

 

 

İdarə yanında uca dirəkdən,
Asılan fənərin gur işığında,

Puşkinin bir uşaq kitabını mən,
Oxuyardım… o vaxt mən də uşaqdım.

 

Səkkiz-doqquz yaşda. Yay aylarında,
Gəlib bacımgildə qonaq qalardım.

Nə döyər məni, nə danlayardılar,
Hələ başım hərdən sığallanardı.

 

 

 

Yeznə Zülfüqar da sakit adamdı,

Kələ-kötür üzü elə gülərdi.

Səssiz-səmirsiz də getdi dünyadan,
Gizlədib saxladı içində dərdi.

 

 

O fənər işığı, o yel çarxları,
Bostanlar və ətri təzə xiyarın.

Yadımdan nədənsə hələ də çıxmır,
Girir vaxtaşırı yuxularıma.

 

 

Mehriban bacımın qarabuğdayı,
Üzünün işığı həmişə yanar.

Məni, eybəcər və kifir uşağı,
Sevənin cənnətdə bəlkə yeri var…

 

 

 

Sibir deyilsə də, Sibir tərəfdir,
Mənim on illərlə qaldığım ölkə.

Sibirkə adında uzaq o kəndin,

Çetməz ölənəcən istisi bəlkə…

 

13.02. 2019

Samara

DÜNYADAN GETDİYİN ON İKİ İLDİR…

SÜLEYMANLA.jpg

Süleymanın xatirəsinə…

 

Dünyadan getdiyin on iki ildir…

Ağac əkilsəydi qəbrinin üstdə,

Elə ucalardı, kölgəsi indi,
Qonşu məzarlara bəlkə də bəsdi.

 

 

Seyrəlir, çəkilib gedir duman tək,

Sənin xatirənsə on iki ildə,

Üzülür sevgini yaşadan ürək,

Soyuyur, toxtayır incidilən də.

 

 

Özünə yüz il də çətin bəs elər,
Xurma kölgəsində, su qırağında,
Mələk qanadıyla sığal çəkilə,
Gedə mindən biri ağrılarından.

11.02. 2019

Samara

ƏGƏR…

 Sağlam həyat tərzi keçirə bilsən,

İçməsən, çəkməsən, qızarma, yağlı,

Qıcqırmış, turşumuş, köhnə, dünəndən
Qalanı yeməsən, lap ertə qalxıb

 

 

 

Səhərlər  ya qaçsan, işləsən ya da,
Axşam da yerinə lap ertə girsən,
“Gecən xeyrə qalsın” deyib arvada,
Yuxuda bir özgə xanımı görsən,

 

 

 

Yenə ertə qalxıb yorğa yerisən,

Hər yoldan keçənin gülsən üzünə,
İlıq yumurta və “herkules” yesən,
Ələ ala bilsən işdə özünü

 

 

 

Özündən böyüklər danlasa birdən,
Özünü o yerə əgər qoymasan.

Naharda iştahın olsa yerində,

Həzm eləyə bilsən yeməyi asan,

 

 

 

Gəzsən axşam üstü su qırağında,
Gələnə qabaqdan, gedənə daldan,
Baxsan, cavanlığı salaraq yada,

Gəlib evə çıxsan kefi kök halda,

 

 

Oturub şam yesən arvad-uşaqla,
Doymamış süfrədən çəkilə bilsən,
Və yatsan, mətbəxdə qabla-qaşıqla,

Arvadın əlləşib düşındə əldən,

 

 

 

Səhər yorğa qaçıb, herkules, omlet

Yeyib yenə getsən işinə  əgər,

Nə siyasi durum, nə də siyasət,
Maraq oyatmasa səndə tük qədər,

 

 

 

Yanında əzsılər kimisə birdən,

Ötüb keçərsənsə gözüyumulu
Əlsiz-ayaqsızın olduğu yerdən,

Uzaq sala bilsən həmişə yolu,

 

 

Yanında hönkürüb biri ağlalsa,
Səni də tutmasa əgər ağlamaq,
Həmişə, hər yerdə ağıllı olsan,

Çəksən öz fikrini, dərdini ancaq,

 

 

Yüz il nədir, min il bəlkə yaşarsan.

Ölər həndəvərin, uzaq da ölər,
Qalmaz tanıdığın daha bir insan,
Ölüb gedər səni tanıyan itlər.

 
Yaxından, uzaqdan qurd ulaşması,
Eşidib titrərsən – qiyamətdəsən.
Nə bir kəsin qalar danışılası,
Nə bir yerin olar durub gedəsən.

 

İştahın da qaçar, qaçar  yuxun da,

Qüssədən açarsan televizoru.

Görərsən ekranda dünya həmindir,
Müstəbid də həmin, ya da ki, oğlu…

 

08-09. 02. 2019

Samara

ВОЯЖ ШАХИНА ГАДЖИЕВА: ЕСЛИ ЧЕЛОВЕК ИДИОТ, ТО НАДОЛГО…

шахин гаджиев.jpg

То, что в начале девяностых прошлого века Азербайджан проиграл войну с Арменией и понес значительные территориальные потери – это факт. Не только при любых официальных переговорах, но даже при сетевых перепалках частных граждан этот факт обязательно должен учитываться. Если не учитывать, пытаться выдавать белое за черное означает выглядеть смешным, неуклюжим и жалким.

Редактор агентства Туран Шахин Гаджиев посещает Ереван. Как мне показалось из всего прочитанного в Интернете, ни в Армении, ни в Азербайджане никто практически не понял: зачем?

Возвратившись из столицы Армении, Шахин Гаджиев пытается объяснить цель своего визита в столицу страны, с которой его страна находится в состоянии войны. Но его неуклюжие и жалкие объяснения только усугубляют то недоумения, которые выражались по обе стороны границы: зачем?

Г-н Гаджиев в первую очередь пытается дать объяснение своему посещению Мемориала геноцида в Ереване. Проще было бы ему сказать, что, будучи гостем страны, отдал дань памяти невинно убиенных армян. Нет, оказывается, что ему надо было разобраться в «ряде вопросов, играющих для Армении определяющее значение».

Разве господин Гаджиев до сих пор не знал, какое определяющее значение имеет память о геноциде для Армении? Статью в Википедии то же не читал?

Нет, господин Гаджиев то ли сознательно, то ли по своему невежеству поставил себя в чрезвычайно неловкое положение. Придя в мемориал, он там предстал представителем стороны, виновной в геноциде. То есть он пришел туда с повинной головой и как бы от турков, хотя турки его об этом не просили и не могли просить. И вождь турков Эрдоган его не уполномочивал идти в мемориал с повинной головой.

Возникает другой вопрос: зачем мы, азербайджанцы, вместо турков перед армянами должны оправдываться? Во-первых, турки нас об этом не просят и никак не могут просить. Во-первых, вплоть до февраля 1917 года Азербайджан был частью Российской империи, азербайджанские солдаты и офицеры воевали в составе Российской армии, поэтому никоим образом не могли быть причастны к конфликту между турками и армянами. Наши предки, будучи сефевидами, гызылбышами и прочими, веками воевали против османских турков. Это факт и не мне его оценить. А не знать – значит признаться  в собственном невежстве.

Точно так же не причастны османские турки ск нашему территориальному конфликту с армянами. Его и надо решать с армянами. Странное посещение Мемориала выставляет Шахина Гаджиева полным идиотом. Не лучше и логичнее было бы ему посетить могилы армянских военнослужащих, погибщих в войне с азербайджанцами?

Идиотическим же выглядит его умозаключение о том, что «данная тема — главный связующий элемент этой нации». Полнейшая чепуха. Если бы геноцид был «главным связующим элементом», армяне как могли выжить два тысячелетия до геноцида? То же самое и с холокостом. Да, холокост очень многое значит для евреев, но, как бы пошло это ни звучит, не одним холокостом живы евреи. Холокост только эпизод в истории евреев, а что такое история евреев, надо в первую очередь обратить внимание на еврейскую религию на еврейского Бога, который ведет свое избранное племя…

То есть, посетив Ереван то ли как оппозиционный (очень оппозиционный, прямо страшно…), то ли как независимый азербайджанский журналист, Шахин Гаджиев там взялся за решение турецко-армянского конфликта. Мол, может, Россия виновата…

Идиот, мы сами тогда и были Россией…

(Начало статьи)

 

OBAŞLILAR, BUBAŞLILAR…

Uzanıb getsə də Kür qırağıyla,
Kəndimiz elə də böyük deyildi.

Evləri yöndəmsiz, kifirlik yağan,

Hamısının üzü Qibləyə idi.

 

 

Nə klubu vardı, məscidi nə də,

Məktəbin də məktəb adıydı elə…

Tanrının adısa min dəfə gündə,

Qarğış eləyəndə gəlirdi dilə…

 

Kənd qəbiristanı düz ortadaydı,

Bir tərəfi yoldu, bir yanı Kürdü.

Xeyri də, şəri də birgə olsa da,

Əslində ikiyə kənd bölünürdü.

 

 

Kənddə o baş vardı, bu baş da vardı.

Obaşlılar vardı, bubaşlılar da.

Orda obaşlılar bubaşlılardı,
Bubaşlı içində obaşlı yaddı.

 

 

O başla bu başın naxırı ayrı,
Ayrıca gəlirdi suyu bu başın.

Elə ki bu başda toyuq axsayır,
Deyirlər o başdan atıblar daşı.

 

 

O baş bəyənmirdi bubaşlıları,
Bu baş yaralıydı obaşlılardan.

Qoyurdu ənginə hərdən, arabir,

O baş bubaşlının, əksinə ya da.

 

Ancaq qəbiristan yenə ortada.
Həm bu başdan ölən, həm də o başdan,

Torpağa yanaşı girib yatırdı,

Oxşardı başların üstdəki daş da.

 
O başı, bu başı vardı Kürün də,

Yol iki başlıydl, kənd ikibaşlı.

Haçansa başlanan hər ömürün də,

Sonunu bu daşlar nişanlamışdı.

 

 

Ruhlar oyanaraq bəlkə gecələr,

Kəndi bu baş-o baş dolaşırdılar.

Ölüm  — ömürsonu nöqtəyə bənzər,
Nöqtədə nə o baş, nə də bu baş var…

 

06-07. 02. 2019

Samara

TÜMEN-BAKI QATARI

QATARDA 2009.jpg

Dastan

Bir vaxt Tümen-Bakı qatarı vardı,

Keçirdi bu qatar Samaradan da.

Mən ildə bir dəfə yola çıxardım,
O vaxt vətən vardı, sağdı anam da…

 

 

Plaskart vaqona ayaq basandan,
Pasportun qalırdı bələdçilərdə.

İki günlük yolda elə o andan,
Elə bil dustaqdın, “etap” gedirdin.

 

 

Aşağıyaydısa biletin əgər,
Bir neçə soydaşın həmlə edərək,

Qətiyyətlə “xahiş” eləyirdilər,
Yeri bir “bacı”ya verəsən gərək…

 

 

Kirini, tərini bir neçə reysin,

Saxlamış “ağları” sonra alırdın.

Vətən qoxusundan başqa nə desən,
Yıpranmış balışda, döşəkdə vardı…

 

 

Vaqondakı iki ayaqyolundan,
Bələdçi birini açırdı ancaq.

Onun qabağına elə obaşdan,

Kütlə yığılırdı küy qopararaq.

 

 

Haçandan-haçana növbə çatırdı,

Girirdin lap böhran yetişən anda…

Ancaq ayaqların …. a batırdı,

Əlini-üzünü yaxalayanda…

 

 

Yerini biletsiz sərnişinlərə,
Satıb künc-bucaqda yatan bələdçi,

Gəzirdi ruh kimi, kirli, heyvərə,
Öndə daha bir gün, daha bir gecə…

 

 

Qatar Rusiyanı qoyub arxada,
Dağıstan yoluna çıxırdı birdən.

Vaqonda dustaqdın əgər bayaqdan,
Bu andan elə bil hərbi əsirdin.

 

 

Girirdi vaqona dağıstanlılar,

Hər biri təsbehli, avtomatlı həm.

Deyirdilər tez ol, “torpaqbasdını”
Ödə, gözlərini yoxsa tökərəm.

 
Rus poqonu vardı çiyinlərində,
Rusca da pis-yaxşı danışırdılar.

Ancaq  qafqazlı tək yol gedənlərin,
Girib ciblərinə daraşırdılar.

 

 

Keçirdik, nəhayət, yarımcan halda,
Doğma Azərbaycan sərhədini biz.

Girib qapıları bağlayırdılar

İndi bizimkilər salam-kalamsız.

 

 

İndi nə dustaqdın, nə də əsirdin,
İndi mal-heyvandın dilsiz-ağızsız.

“Rəis” qabağında durub əsirdin,
“Hörmətimi elə!” deyirdi rəis…

 

 

 

Poqonları vardı çiyinlərində,
Poqonun ulduzu, bayrağı vardı.

Ölkə şərəfiylə alver edənlər,
Soydaşını belə qarşılayırdı…

 

 

“Yoxlama” uzanır, gicəllənirdi,

Başın tər iyindən, sidik iyindən.

Vaqonun içi bir cəhənnəm idi,
İnana bilmirdin tərpənib gedər…

 

 

Düşüb poqonlular gedirdi birdən,

Qatar üz tuturdu Bakıya sarı.

Paytaxt vağzalına çatıb düşəndə,

Cinə və şeytana biz oxşayırdıq…

 

 

Günlüyün altında pilləkən üstdə,
Oturub yolumu gözləyən anam,

Baxıb deyəcəkdi, dəyişməsəm də:

“Bala, nə gündəsən, nə sınıxmısan…”

 

 

Boş qalıb günlüyün altı haçandan,
Çürüyüb dağılır taxta pilləkən.
İndi gözləsəydi yolumu anam,
Gedərdim o yolu piyada bəlkə…

 

04-05. 02. 2019

Samara

TƏNDİR

TƏNDİR.png

Ərəbqardaşbəyli, 1960-cı illər

 

Çörək satılmazdı o vaxt dükanda,

Xəmiri  təndirə hamı yapardı.

Bağçası, çəpəri olmayanın da,
Hökmən həyətində təndiri vardı.

 

 

Palçıq tutulardı bəlim qatqılı,

Qalıb qıcqırardı göyərənəcən.

Hər arvad bir memar ustalığıyla,
Təndir yaradırdı baxımlı, incə.

 

 

Təndirin yanında payıza yaxın,
Qalxlb ucalırdı odun tayası,
Yığılıb gəlirdi cüyürün şaxı,
Pambığın çöpüydü yaxşı yanansa.

 

 

Asan iş deyildi təndirə girmək,

Divarı qızarıb dönürdü közə.

Güllənib, qızarıb bişincə çörək,

Qızarır, bişirdi bişirən özü.

 

Uşaqlar təndirin həndəvərindən,
Getmirdi alınca  yağlı kökəni.

Axırdı ağzının suyu itin də,

Qapırdı, yeyirdi kütə gedəni.

 

 

Büküb basdırırdı dolma balıq da,

Təndirə, vardısa imkanı kimin,

Bir cənnət qoxusu kəndi basırdı,

Hamı acıyırdı canavar kimi.

 

 

Çətin vaxtlar idi, kasıbdı hamı,
Yavanlıq qəhətdi, qıt idi çörək.

Bir də görürdün ki, tikə qalmayıb,
Qonşulara borca gedəydin gərək…

 

 

Alıb-verərdilər çörəyi sayla,

Ancaq ötüşmürdü davasız yenə.

Xırda qaytarırdı yekəni alan,
Ya boyat verirdi təzə yerinə…

03. 02. 2019

Samara