MƏTBƏX

Elm, texnologiya,
Nə qədər ucalsa da,
Dünən məlum olmayan,
Tapılıb açılsa da,

 

 

Bu əsr daha artıq
Qazan və tava əsri.

Hamımız kulinarıq,
Hamı yemək əsiri.

 

 

Fiziki, kimyaçını,

Filosofu, həkimi,

İndi heç kim tanımır,
Ağ qalpaqlı şef  imi,

 

 

Kulinar tamaşalar,

Doldurur kanalları.

Seriallar başbaşa,
Tükənmir gecə yarı.

 

 

Bütün altı qitədən,
Tapılıb alınanlar,

Göyün yeddi qatından,
Vurulub salınanlar,

 

 

Bütün dörd okeandan,
Nələr varsa tutulan,

Meşədə tora keçən,

Ya tələyə atılan,

 

 

Torpaq üstdə göyərən,
Torpaq altda yaranan ,
Üzən, gəzən, yüyürən —
Nə istəyirsə insan,

 

 

Yığılır, nizamlanlır,
Doğranır, tikələnir,
Atılır qazanlara,

Tavalara yüklənir.

 

 

Şefin idarəsiylə
Aşbazlar hərəkətdə.

Bu, mətbəx deyil belə,

Opera və baletdir.

 

 

Alışır, hər şey yanır,

Alov tavana qalxır,

Qaynayan qazanların

Buludlanır buxarı.

 

 

Burda hər qızarılan,
Qovrulan da bir əsər.

Şopen ya Mozart yazan,
Şedevrlərə dəyər.

 

 

 

Mozart ya da ki, Şopen,
Hamınınsa da hərçənd,

Belə mətbəxdə bişən,
Yalnız seçmələrindir.

 
Və Albinoni  dinər,

Qonşu kanalda bəlkə,

Ac uşaqlar görünər,
Görünər müflis ölkə…

 

Burdasa nəciblərin,

Yeməkləri çəkilir,

Tortu bəzəyən inci,

Göz yaşıdır elə bil…

 

26-27. 02. 2019

Samara

 

 

 

  RİÇARD UİLBER. PEYĞƏMBƏRƏ MƏSLƏHƏT

richard _wilbur

  Ricard WILBUR     

Advice to a Prophet

 

Tezliklə gələcəksən yəqin bizim şəhərə,

Göz çıxar hədəqədən, söylədiyinsə aşkar.

Demə necə düşgünük, Tanrı naminə yalvar,

Daha biz özümüzə qəddar olmayaq belə.

 

 

Danışma silahların gücündən, çeşidindən,
Uzun rəqəmlərlə də beyinləri yükləmə

Haqq-hesab başa düşməz bizim köntöy ürəklər,
Və çox qəribədir ki, qorxu da bilməz nədir.

 

 

Qorxmarıq əgər desən məhvi  insanın yaxın,
Necə təsəvvür edək yoxuq biz bu dünyada? –

Günəş adi od, bitir faydasız ağac, ot da,

Daşlar da bir-birinin durub üzünə baxır?

 

 

 

Təbiətdən söylə sən. Anlamasaq  da hərçənd

Ağılkəsməz şeyləri, təcrübədən bu, aydın,
Necə dağılır səma, qaraldır üzümü don,

Başqalanır mənzərə. İnanardıq biz yenə,

 

 

Əgər bizə desəydin elə ürkək olar ki,
Ağquyruq maral dönər tamamilə kölgəyə,

Birdən həsrət qalarıq torağayı görməyə,

Boşalar, zəifləryər şam ağacının kökü,

 

 

Soyuq qayanın üstdə və yandırar hər axın,

Ksanf necə ki, bir vaxt, bircə anda mat qalan,
Qızıl alabalığı. Delfinlər sıçramadan,
Göyərçinlər dönmədən neyləyərik biz axı,

 

 

Onlardadır insanın mahiyyəti və dili

Soruş, peyğəmbər, necə indən belə adlanar
Bizim mahiyyətimiz, həyati olan nə var,
Məhv olub gedir, ayna sınıb ya ləkələnib.

 

 

Görünərdi çiçəyi eşqimizin və safqan

Atı qeyrətimizin, ondan eşidiləridi,
Bədənsiz ruh oxuyan sisəy nəğmələri də

Təsəvvürdə nə varsa, nə varsa arzulanan.

 

 

Soruş, ürəklərimiz, soruş, dözə bilərmi,

Çiçək qalsa dünyasız; gəl cavab tələb elə

Ucalıq ya qocalıq duruş gətirə bilər

Bürünc salnamələri palıdın örtüləndə.

 

İngiliscədən tərcümə

23-25. 02. 2019

Samara

NƏ PEYK, NƏ PLANETƏM…

Ulduz altda doğulan,
Ulduz ömürlülər var.

Beləsi gedən zaman,
Səmada ulduz ölər.

 

 

Kometa tək doğulan,

Meteor tək gedən var.

Gələr ulduz yoluyla,
Ulduz yolu yollanar.

 

 

 

Gəldim bulud altda mən,
Ulduzların yox çağı.

Nə peyk, nə planetəm,

Nə xırdaca çırağam.

 

 

Gedərəm, göy üzündə,
Bir ulduz da titrəməz,

Bu dünyanın gözündən,
Çəkilərəm titə tək.

 

24. 02. 2019

Samara

RİÇARD UİLBER.  HADİSƏ          

richard _wilbur.jpg

Richard Wilbur

      An Event

Bir sıxma dən ovuca qayıdıb gələn sayaq

Həndəvərdə cəmləşən qara, xırdaca quşlar
Cənuba yollanırkən, elə bil əmr alaraq,
Göyün düz ortasında yığışır və ağzıbir

Razılığa gələrək qatarla uçuşurlar,

Doğma çöllər, meşələr beləcə tərk edilir.

 

 

Fərdilik deyilən şey nədir? Onlar hərlənir,
Göyün üzündə sərxoş barmaq izləri sayaq!
Surətləri ya mənim qəlbimdə möhürlənir,

Və onlar elə bil ki, tutulmaqdan çəkinir

Mənim gözümün hər bir qəribə baxışıyla,
Toru və qəfəsiylə ya da fikirlərimin,

 

 

 

Ucalır, səpələnir onlar, çaxnaşır səma
Dağıldıqca bu qatar, və gözdən uzaqlaşır,
Tək qalaraq hər biri, mən isə dayanmışam,
Çalışıram həkk edim yaddaşıma onları:

Sanki öz qatarına məni qoşur bu quşlar,

Alıb fikirlərimi aparır uzaqlara.

 

 

 

Quşlardan həm razıyam, özümdən həm də razı,
Yerə çəkdim onları və buraxdım havaya.

Sözün qüdrəti, həm də məğlubiyyəti sözün

Fənalığını cəhdin açar, çünki anında
Bir uçuşun hər insan anlayar ki, bu dünya,
Necə barışmaz və zidd baxışlardan yarandı.

1956

İngiliscədən tərcümə

21-22. 02. 2019

Samara

BORİS PASTERNAK.  ŞUM

pasternak

Что сталось с местностью всегдашней? 

 

Necə də dəyişib tanış bu yerlər!

Səmanın və yerin silinmiş həddi.

Dama taxtasında qəfəsə bənzər,

Şumdur hara baxsan, uzanıb gedir

 

 

Təzə malalanmış geniş düzənlər,

Uzanıb uzaqda elə hamar ki,

Deyirsən dağlardır burda düzlənən,
Ya düzə çəkilib süpürgə sanki.

 

 

Elə bu günlərdə ruha gələrək,

Ağaclar şumların qırağı boyu,
Yaşıl tumurcuqdan geyindi köynək,

Qalxdı, dikəldi də elə bil boyu.

 

 

Duruşu qənirsiz sütül küknarın.

Tozağaclarının ağuş rəngi tək,

Və boz rəngi qədər təzə şumların,

Tapılmaz dünyada təmiz və saf rəng.

 

May 1958

Ruscadan tərcümə

21.02. 2019

Samara

DAVİD SAMOYLOV: “KƏNDDƏ MİNNƏTDARAM EV-EŞİYƏ MƏN…”

David_Samoylov

В деревне благодарен дому

 

Kənddə minnətdaram ev-eşiyə mən
Dama minnətdaram, sobaya həm də.

Ulduzlar şam kimi sönəndə yeldən,
Ağaclar başını düzə əyəndə.

 

 

Kənddə minnətdaram sisəyə hətta,

Eləcə fitilə və kerosinə.

Xüsusən qasırğa guruldayanda,
Nərəsində dinən ayı səsinə.

 

 

 

Kənddə minnətdaram qonşularıma,

Qapını qoruyan köpəyimə də.

Xüsusən gecələr ay budaqların,
İçindən qıyqacı baxanda yerə.

 

Minnətdaram iti zəkaya kənddə,
Xeyirxah məktuba minnətdaram həm.

Şükür sevgisinə, hər şeyinə də,
Kəndin hər şeyinə mən şükürlüyəm.

 

Ruscadan tərcümə

19-20.02. 2019

Samara

ЕЩЕ РАЗ О РУСТАМЕ ИБРАГИМБЕКОВЕ: КОГДА ЧЕЛОВЕК ГОВОРИТ НЕ ПОЛНУЮ ПРАВДУ, ТО НЕИЗМЕННО ЛЖЕТ…

рустам ибрагимбеков

В начале и в конце своего интервью «Эху Москву» Рустам Ибрагимбеков рассказывает о Баку. По его словам, «в его время» сами азербайджанцы составляли примерно 60 процентов населения столицы.

В первом томе Энциклопедии Азербайджанской ССР, который вышел в начале семидесятых, в статье о Баку, есть сведение о национальном составе Баку. Если верить этому серьезному изданию, азербайджанцы тогда составляли всего 44 процента. Ибрагимбеков говорит, что с 1968 года (почему 1968? Это как-то связано с революционными событиями во Франции) начался мощный наплыв в Баку деревенского населения.

Это – мягко говоря, не правда. Никакого наплыва, даже обыкновенного, тогда не было и не могло быть. Стать бакинцем провинциалу было чрезвычайно сложно. Надо было создать семью с коренным бакинцем или купить прописку, которую чиновники продавали очень дорого. Прописка в Баку стоила примерно столько же, сколько и машина…

Ибрагимбеков любит тот Баку – интернациональный и уникальный. Но хотелось бы у него спросить: был ли это азербайджанский город? Конечно, многонациональность хорошо. Но столица страны должна быть носителем, хранителем языка, культуры. Баку не был ни хранителем, ни носителем. В Баку бакинцы на азербайджанском языке почти не разговаривали. Азербайджанских школ оставалось совсем немного. Существовала откровенная дискриминация людей, не владеющих русским языком. Их унижали в госучреждениях, им порою не отвечали в магазинах и аптеках. Не знание или слабое знание русского ставило крест на карьерном продвижении. День, когда по азербайджанскому телевидению показывался фильм на азербайджанском языке, в провинции считался праздничным. Только после прихода к власти Гейдара Алиева такие фильмы стали показывать регулярно. Раз в неделю, по пятницам…

Что-то тогда заботило Рустама Ибрагимбекова? Не сомневаюсь, что он был уверен, что дни азербайджанского языка сочтены. Как может заботиться о языке писатель, который сам им владеет только на бытовом уровне? И как можно назвать человека азербайджанским писателем, чьи произведения соплеменникам доступны только в переводах с русского?

Рустам Ибрагимбеков жалуется на низкий культурный уровень тех, кто в результате оккупации значительной части азербайджанской территории армянами перебрался в Баку. Хочется спросить: а кто заботился о культурном уровне сельского населения? Он сам лично хоть один раз был в каком-то районе со своими фильмами? Может, он где-нибудь клуб, библиотеки открывал? Уверен, что Рустам Ибрагимбеков даже названия азербайджанских сельских районов не знает…

Он часто говорит: «в мои годы…» Напомню, что в его годы, когда у него было счастливое детство и была не менее счастливая молодость, в селе его ровесники по несколько месяцев проводили не в школе, а на полях – собирали хлопок, виноград, табак. О каком качестве образования в таком случае могла идти речь? Детский труд нещадно эксплуатировался до недавнего времени, об этом прекрасно знал, конечно, Рустам Ибрагимбеков, но он никогда не был на стороне обиженных, угнетаемых, его народ – это русскоязычные бакинцы, которые сами себя воспринимали скорее всего не азербайджанцами, а отдельным субэтносом…

Сравните Отара Иоселиани и Рустама Ибрагимбекова. Иоселиани один из глубоких интеллектуалов нашего времени. Тем не менее он сын грузинского народа. Сравните его «Пастораль» и фильмы Рустама Ибрагимбекова.  И любой заметит, что ничего азербайджанского в фильмах Ибрагимбекова нет. Он с ловкостью искусного ремесленника мог сочинить монгольские, русские, азербайджанские сценарии. Фильм «День рождения» снят по его московскому рассказу. Русские стали азербайджанцами, из-за этого много несуразицы. Такие же несуразицы есть в повести его покойного брата Максуда Ибрагимбекова «И не было лучше брата», которую он называет «выдающейся» и ставит имя брата с рядом с Солженицыным… Смех и грех…Перевод этой повести, если не ошибаюсь, вышел в 1978 году. Ее ругали не за идеологию, какая там идеология… Повесть ругали за порнографию, которую нашли в описании брачной ночи…

Рустам Ибрагимбеков, как и другие писатели его поколения в Азербайджане, никогда не говорили полную правду. А когда не говоришь полную правду, неизменно лжешь. Он всегда был конъюнктурщиком. Он с восхищением говорит о двадцатилетней дружбе с Никитой Михалковым. Но чтобы понять, что за человек Михалков, думаю, и двух часов хватило бы. Кстати, он с Михалковым рассорился не из-за взглядов, как он сам говорит, а из-за имущества. Дом кино, кажется, Михалков отнял у Ибрагимбекова, используя свою дружбу с кремлевским руководством….

На следующий день после интервью Ибрагимбеков в одном из ресторанов Баку отмечал свой восьмидесятилетие. Судя по списку приглашенных можно с уверенностью сказать, что он ничуть не изменился. Ему бы упасть на колени где-то в центре Баку и смиренно сказать: прости меня, мой народ, я заблудился…

20. 02. 2019

Самара

 

РУСТАМ ИБРАГИМБЕКОВ ГОВОРИТ ЗАНИМАТЕЛЬНО, НО НЕ СЛЕДУЕТ ЕМУ ВЕРИТЬ…

рустам ибрагимбеков.jpg

Рустам Ибрагимбеков в интервью сотрудникам «Эхо Москвы» говорил вроде бы искренне, но любой, кто хорошо знает историю взаимоотношений власти и людей творческой профессии за последние полвека, когда Азербайджаном руководят Алиевы, мог догадаться, что г-н Ибрагимбеков все излагает так, чтобы, с одной стороны, все выглядело как правда, а с другой стороны, пользуясь случаем, лишний раз свидетельствовать о своем высочайшем уважении к Алиевым. Он путал факты, то ли в силу преклонного возраста, то ли намеренно, переставлял даты.

Пьеса «Ультиматум» написана в 1983 году. Если даже она написана раньше, поставлена в 1983 году, когда Гейдар Алиев работал в Москве. Поэтому если спектакль кто-то закрывал, то это делал не Алиев, поэтому зачем ему телеграмму послать? И куда? Из Москвы в Москву?

Он говорил, что «где-то за полгода до этого был осужден фильм «В одном южном городе». Но этот фильм был осужден в 1970 году! В идеологическом пленуме ЦК Компартии Азербайджана. То есть, за 12-13 лет пьесы. И, конечно, лично Алиевым, в его докладе.

Он говорил о сложных отношениях со старшим Алиевым. Но сложно было только в самом начале. Уже с середины семидесятых все было прекрасно. В 1980 году Ибрагимбеков получил Госпремию Азербайджана. Лауреатов, конечно, лично определял Гейдар Алиев. В 1981 году фильм «Допрос» по сценарию Ибрагимбекова получил Госпремию СССР, что тоже без протекции Алиева было бы невозможно. Кстати, этот фильм был про честного следователя и в целом являлась частью той мифологии, которая создавалась в Азербайджане с момента прихода к власти Гейдара Алиева – мифология о неустанной борьбе в республике под его руководством против нарушений социалистических норм и всего прочего. То есть, прекрасно зная, как на самом деле обстоят дела в Азербайджане, (а дела шли отвратительно, был чиновничий беспредел, в магазинах пусто) Рустам Ибрагимбеков мог врать безбожно, при этом выглядеть на глазах наивных и простодушных людей как борец за справедливость…

Что касается его недовольство «чудовищной коррупцией» в Азербайджане, что-то он об этом не говорил, пока у него все было хорошо. А недовольство его началось, когда у него отняли жирный земельный участок в центре Баку…

DAVİD SAMOYLOV. HAYDNIN 45-Cİ SİMFONUYASI

David_Samoylov

Исчерпан разговор. Осточертели речи…

 

Nitqlər bezdirdi. Söhbət tükəndi.
Hər şey əyani, aydın.

Gedər günlərimiz, şamı söndürər,
Necə yazıbsa Haydn.

 

 

Özümlə çox şeyi axı neynirəm:
Ülgüc, köynək və yaylıq.

Götürmək istərdim son pyüpitrdən,
Sonuncu şamı yalnız.

 

 

Külək vıyıldarkən, hökmümü gecə
Dilimə gətirəndə,

Birdən ayılaram, görərək necə,
Şamım çıxır dəridən.

 

 

Tərcüməçidən:

Haydnın 45-ci simfoniyası musiqiçilərin pultlarına bərkidilmiş şamlar yana-yana ifa olunur. Finaldan sonrakı yavaş əlavə hissənin ifası zamanı musiqiçilər bir-birinin dalınca ifanı bitirir və şamı söndürüb səhnəni tərk edirlər.

Ruscadan tərcümə

19.02. 2019

Samara

DAVİD SAMOYLOV:  “GECƏ YUXU GÖRDÜM, CANÜZƏN, AĞIR…”

David_Samoylov

             Мне снился сон. И в этом трудном сне

Gecə yuxu gördüm canüzən, ağır,

Atam ayaqyalın durub önümdə
Ağlayırdı, mənə deyirdi: “Oğul,

Gəldi bu zülmlər başına nədən?!

 

 

Qarğıdı taleyi, müharibəni,

Əvəz tələb etdi əzablarıma.

Deyirdim atama həqiranə mən:
 — Heç nədə günahı yoxdur onların.

 

 

 

Və gördüm. İkiqat anladım da mən,

Necə duracağam sənin önündə

Ürək dolu ağrı, ürək dolu kin…

Əziz oğlim! Məni yuxunda gör sən!

 

Ruscadan tərcümə

17.02. 2019

Samara