SABİR TALIŞİNSKİNİN XATİRƏSİNƏ

U LENİ

Qalıbmı dünyada hansı izinsə?

Varmısan kiminsə xatirəsində?

Yiyə duranların mənzilinizə,
Bəlkə yuxusuna girirsən hərdən?

 

 

Kübar əsillydin ata tərəfdən,
Anan samaralı vəkil övladı.

Köhnə portfelinlə özünsə kənd-kənd,
Gəzib dərs deyirdin –harda yer oldu…

 

 

Sümükdən iriydin, boydan ucaydın,
Kövrəkdin, ürkəkdin, qıpıqdın həm də.

Nə qədər heyvərə acılayırdı,
“Rus” deyib ilişən vardı nə qədər…

 

 

Folkner qəhrəmanı Kristmas sayaq,

Vurnuxan qarayla ağ arasında,

Qətl arzulardın, bəlkə intihar,
İradənsə səif. İçə salardın.

 

 

İçirdin. İsgəndər deyildin ancaq,

Sən əsil faciə qəhrəmanıydın.

Sənə dəli kimi çoxdu baxanlar,
Hərçənd şəhər özü dəlixanaydı…

 

 

Öldü mələk anan, öldü qardaşın,
Qonşular mənzilə yiyələndilər.

Deyirlər bazarda yük daşıyırdın,
Belinə minirmiş gədə-güdələr…

 

 

Bilən yox səni kim basdırıb, harda,

Deyirlər qudurmuş yeniyetmələr,

Döyüb öldürüblər səni bazarda.
Beləcə haqqını ödəyib şəhər…

 

 

Mən də günahkaram, saf ürək insan,
Dostum, keç mənim də günahlarımdan…

Bircə Tanrı bilir indi hardasan,

Rəhmət diləyirəm sənə Tanrıdan….

 

25.06. 2020, Samara

“SPARTAK” SALYANDA

U LENİ

 1960-cı illər

 

Salyan. “Kosmos” adlı kinoteatr.

Axşam seansında “Spartak” gedir.

Çoxu kişilərdir zaldakıların,
Oğlan uşağı da az deyil hərçənd,

Rus dilində gedir filmi Kubrikin — 

Yarı başa düşən, yarı düşməyən.

 

 

Gərginik az qalır ekranı yırta,
Can verir meydanda qladiator.

Qiyama qaldırır xalqı Spartak,
Azadlıq uğrunda qan tökür oğul.

Nizami qoşunu vurub yıxaraq,
Qullar yürüş edir Romaya doğru.

 

 

Ancaq film boyu yerlilərimin,
Elə marağı yox ölüm-dirimə.

Səhnəyə Varinya çıxanda ancaq

Ah çəkən, öskürən var neçə yerdə.

Biri qonşusuna deyir: “Buna bax!

Guya arvaddılar bizimkilər də…”

 

18. 12. 2019, Samara

ALMAZ XALAMIN XATİRƏSİNƏ

ALMAZ 2.jpg

Atan sənə verdi  həyat,
Tükənəndə öz həyatı.

Seçib sənə verdiyi ad,

Kişilərə layiq addı.

 

 

Kişi kimi çalışdın da,
Olmasa da igidliyin.

Zəif, xəstə bir qadındın,

Ancaq təmiz çörək yedin.

 

 

Rəhmət sənə, Almaz xala,

Dincələrsən indi yəqin.

Yeri yəqin cənnət olar,
Kim görübsə cəhənnəmi.

18.02. 2019

Samara

KİMƏ KƏLƏK GƏLMƏK İSTƏYİRSİNİZ?

Orucluq ayının ilkin nəticələri məscidlərdə elan edilib. Məlum olur ki, dünya müsəlmanlarının əksəriyyətinin orucunu Allah qəbul etməyib. Orucu qəbul olunmayan millətlər arasında azərbaycanlılar liderdirlər. Azərbaycan bölgələrindən Salyan birinci yerdədir.

BAŞIAŞAĞILIQ TARİXİ. 2

Nadir ABBASOV

1970-ci illərin əvvəllərində Salyanda birinci katib vəzifəsinə Nadir Abbasov təyin olundu, boyu ortadan kiçik, ancaq enlikürək və dolu bu adam Salyana qədər Ağdama rəhbərlik eləmişdi və özü də ağdamlı idi. Xarici görkəmi barədə ona görə arxayın yazıram ki, onu dönə-dönə yaxından görmüşdüm, küçəyə demək olar ki, heç vaxt piyada çıxmayan başqa rəhbərlərdən fərqli olaraq Nadir Abbasov şəhərdə tez-tez görünürdü, vaxtaşırı Səməd Vurğun küçəsindəki dəlləkxanada başını dəllək Mehdiyə vurdururdu. Bir müddət şəhərin girəcəyində olan poliklinikaya gəlib dişini müalicə etdirirdi, deyirdilər ki, həkimin arvadı ağdamlıdır, tanışdırlar. Mən o vaxtlar tez-tez doktor Şarovagilə gedirdim, Abbasoun, pencəyini qolunun üstünə ataraq poliklinikadan çıxıb mərkəzə tərəf getdiyini doktorun eyvanından özüm görmüşəm…

Salyana hər təzə raykom katibi gələndə bir neçə ay çaxnaşma olurdu, yəni bu bir neçə ay ərzində təzə rəhbər hökmən özünü göstərməliydi. Biri raykoma yaxın, ya özünün yaşadığı küçələrə təzə asfalt döşətdirir, o biri pullu idarələrdən bəzilərinin rəhbərləini ya da kolxoz sədrlərini dəyişirdi. Nadir Abbasov da yəqin bu cür işlər gördü, ancaq onu salyanlılara tanıdan başqa işi oldu. Ağdamlı Salyana gələn kimi şəhərdəki fərdi evlərin ətrafındakı bütün taxta və daş hasarları sökdürdü. Demişdi ki, həyətlər gərək görünə. Doğrudan da həyətlər az vaxtın ərzində qaldı çılpaq. Salyanın mərkəzi küçələrinin bir çoxu qələbəlikdir, xüsusən kənd yerlərindən alverə, “doxdura” və başqa dərdinə görə gələn adamıar çox olur. İndi bütün bu adamlar həyətlərdə xalqın biş-düş edən, paltar yuyan ya oturub dərdləşən arvad-uşağını görürüdülər…

Ağdamlının məqsəd və məntiqini anlamaq mümkün deyildi. O, şəhəri sahmana salmaq istəsəydi, asfaltla səkilər arasındakı arxlarda yığılıb qalan üfunətli çirkabı təmizlətdirərdi – yox, arxlar elə həminki kimi qalırdı. Ya da avtovağzalın həyətində iyi az qala Xələcə gedib çıxan ayaqyoluna bir sərəncam verərdi. Yox, vermirdi. Şəhərin zibilini təmizlətirırdi, kanalizasiyayla məşğul olardı – yox, bunların heç birini Abbasov eləmirdi, ancaq hasarları sökdürürdü. Niyə görə?

Salyan camaatı az qala hamı bir nəfər kimi deyirdi ki, Abbasov şorgözdür və buna görə həyətlərdəki arvadlara baxmaq istəyir. Çox adamlar danışırdılar ki, guya hər axşam Abbasovun kabinetinə bir arvad gedir. Əlbəttə, buna inanmaq çəindir. Ancaq salyanlılar bunu danışırdılar. Təəccüblü orasıdır ki, bir kəlmə söz üstündə qarın yırtan, ciyər dağıdan salyanlılar bu şorgöz katibə güldən ağır bir söz demirdilər. Halbuki Abbasov şəhərdə tək piyada gəzirdi, yaxınına gəlib qəfildən bir şillə vurmaq və hətta qilağını dişləmək mümkün idi. Ancaq neçə illlər Abbsov Salyanı hərlədi, ona nə şillə vuran oldu, nə qulağını dişləyən…

Mən bir dəfə Abbasovu Neftbaza deyilən yerdə gördüm, Kürün qırağında oturub səyyar tülefonla əmrlər verirdi — bu, 1976-cı ilun daşqınıydı, şəhəri su basırdı. Kürü saxladılar…

“Kaş elə onda Salyanı su basaydı, hamımız qırılaydıq, namus-qeyrət getdi”, — bunu mənə bir məclisdə bir salyanlı ağlaya-ağlaya deyib o vaxtlar. Hərif yaxşı içmişdi, salyanlı da içındə ya ağlayır, ya da bıçağı soxur yaxşı bir oğlanın qarnına. Bu, ağlayanlardan idi…

Mən o vaxt Salyanda rəhbərliyə yaxın bir adamdan Abbasovun rüşvət alıb-almadığını soruşdum. O vaxtlar mənim qəlbim hələ təmiz idi və rüşvətxor olmayan azərbaycanlıların olduğuna inanırdım. Həmin adam dedi ki, Abbasov Ağdamda işləyəndə xırda dükançılardan da pul alırmış. Salyanda isə böyük idarələrdən alır…

Salyanda şərəfli işinə görə Nadir Abbasova Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adı verdilər. Və sonra göndərdilər Ağcabədiyə rəhbər…

Mən bu xırda yazıya başlamamışdan qabaq İnternetdə Abbasova aid məlumat axtardım. Bir mənbə tapdım. Ağdamlı rəhbərlərə həsr olunub. Abbasov “çox alicənab insan” adlandırılır…

Əlbəttə…Kimin şübhəsi var ki…

 

17.03. 2014 Samara

BEŞ!

                                        

 

Yəqin ki, elə dünyanın hər yerində ad almaq şərəfdir, bircə Salyan şəhərindən başqa. Salyanda ad aldın, evin yıxıldı. Salyanlı hələ həyatda ağı-qaradan seçməyi əməlli-başlı öyrənməmiş bir də görür yerliləri yöndəmsiz bir adı bıçaq kimi soxdular onun bioqrafiyasına. Evi yıxılan başına-gözünə vurur ki, günahım nədir, neyləmişəm axı. Salyanlılar bir qapaz da əlavə edib deyirlər ki, kəs səsini, qırışmal, yaxşı fikirləşsən, bilərsən neyləmisən…

Salyanlıların bir-birinə verdiyi çox  adları, düzü, heç kağıza da yazmaq olmaz… Ancaq uşaq-böyük yanında dilə gətirilə bilənləri də var. Məsələn, Beş. Gül kimi addır. Ad sahibi özü də gül kimi adamdı. Mən mərhumu, yaxından da olmasa, tanıyırdım. Əlbəttə, onun da hamı kimi pasportu vardı və pasportdaki adı Beş deyildi. Salyanlılar bu qaraqaş-qaragöz kişiyə ona görə Beş, daha doğrusu, Beş adı vermişdilər ki, ümumiyyətlə lal-dinməz bu adam bütün suallara bircə sözlə cavab verirdi: ”Beş!” “Neçə yaşın var?” “Beş!” “Neçə manat maaş alırsan?” “Beş?” “Neçə uşağın var?” “Beş!” Mərhum Beş yay-qış qaloş geyərdi. Şəhərin harasında yas yeri olsaydı, hökmən naharını ora salırdı.  Yasin oxunduqca qara gözlərini qıyır və başını dərin razılıqla bulaya-bulaya “Sağ ol! Sağ ol!” deyirdi, elə bil ki, mollaya yox, meyxanaçıya qulaq asır.

Allah salyanlılardan razı olsun, xətrinə dəymirdilər…

Beşin ailəsi, uşaqları vardı. Mən ciddi güman edirəm ki, mərhumun başqa yerlərdə də, o cümlədən Bakida yaxın qohumları və hətta uşaqları da ola bilər. Məndə bu güman son illər Baki prokurorlarını diqqətlə müşahidə edəndən sonra yaranıb. Düzdür, mən indiyəcən bir nəfər də canlı Baki prokuroru(canlı olmayanını da) görməmişəm. Ancaq atalar deyib ki, prokurorun üzünü görmə, ittihamını eşit.

Bir neçə il əvvəl Qarabağ müharibəsinin veteranları erməni zabitlərinin Bakıya mümkün gəlişiylə bağlı dinc etiraz nümayişıninə çıxanda, prokuror onlar üçün beş il iş istədi və aldı da. Yəni işi prokuror almadı, müharibə veteranları aldılar. Elə o vaxt şübhələndim: Niyə məhz beş il? Bəlkə o prokurorun əsli salyanlıdır və elə Beşin qohumudur?

İndi prokuror Qənimət Zahid üçün beş il istəyəndə mənim şübhələrim lap artdı. Əlbəttə, Baki prokurorları həmişə beş il istəmirlər, bəzən doqquz il, on il istəyirlər. Ancaq məsələ burasındadır ki, salyanlı Beş də hərdən çaşırdı, doqquz deyirdi, on deyirdi. Hansımız çaşmır ki?

Mən bilmirəm ki, Baki prokurorları qaloş geyirlər ya yox. Naharlarını yas yerlərinə salıb-salmadıqlarını da bilmirəm. Ancaq salyanlı Beşlə eyni psixotip olduqları aşkardır.

Burda ciddi bir məsələ var: müəlliflik hüququ. Əgər onlar salyanlı Beşlə qohum deyillərsə, ona ad kimi, həyat devizi və rəmzi kimi məxsus sözdən icazəsiz istifadə etmələri qanunsuzdur. Əslində onlar hər dəfə “beş” sözünü işlədəndə salyanlı Beşin ailəsinə öz maaşlarından( Baski prokurorlarının başqa gəlirləri olmaz) pul ayırmalıdırlar. Və tək onlar yox. Putin dövründə çoxlu siyasi hökmlər çıxarmış Rusiya prokurorları da. Günahları yalnız keçmiş səhiyyə nazirinin və prezidendin özünün ictimai qəbul otağına icazəsiz girmək olan onlarla tələbə gənc beş il sərt rejimli cəza alıb türmələrdə çürüyürlər. Bu cəzanı onlara kəsən prokurorlar da ya “beş”i nə möcüzəyləsə bizim salyanlıdan eşidiblər, ya “beş” rəqəminin dustaq tərbiyəsi üçün lap “həkim yazan” olduğunu Baki prokurorlarından öyrəniblər. Hər necvə olsa, Rusiya prokurorlarının salyanlı Beşin ailəsinə, Azərbaycan və  Rusiya ədliyyə sisteminin ən vacib dirəyinə çevrilmiş bu adı ona verən camaata borcu çoxdur.  Borcdan çıxmağı Beşə heykəl qoymaqla başlamaq olar. Bilirəm ki, küçələrimizdə, bağlarımızda, meydanlarımızda yalnız bir adamın heykəli qoyula bilər. Mən şəxsən Beşə heykəli Ədliyyə nazirliyinin qabağında görürəm.

Müxalif fikirli adamların yatdığı türmələrin qabağında isə heykəlin surətlərini qoymaq olar…

                                        24.02.08 Samara