Архив по авторам | Xeyrulla Xəyal

GÜLMƏLİ MAHNILAR: «SUDAN GƏLƏN SÜRMƏLİ QIZ…»

Окт4

kuzə

Sudan gələn sürməli qız,
Çox incidir kuzə səni…

Lüğət deyir ki, “kuzə” fars sözüdür, “mayenin saxlanması üçün qulpu və lüləyi olan uzunsov qab”dır.

Farsların “kuzə” dediyi qab çox iri olmamalıdır, su daşınan iri qab səhəngdir ki, ona Salyanda “farış” deyirlər. Yəni ki, içməli su, məclis üçün spirtli içki doldurulan qab çox iri olmaz. Deyək ki, bu mahnıdakı küzə çox yekə kuzədir, superkuzədir və qızı doğrudan incidir. Dalına (mahnının) baxaq:

Elə naz ilə gəlirsən,

Aparırlar bizə səni.

Kuzə qızı incidirsə, qız niyə, daha doğrusu, necə nazlanır. Mən farışla (səhənglə) qızların su daşıdığını çoc görmüşəm, ancaq birinin də nazlandığını görməmişəm. Hətta bir qızın, çiynində ağlır farış (səhəng), ev adamlarını qarğıdığını eşitmişəm: “Görüm elə bu su ilə yuyulasınız…”

İkinci beytə bir də diqqət edin. Deyəsən, nəsə çatışmır, hə? İkinci cümlə (misra) əslində “sanki” ya “elə bil”lə başlanmalıdır. “Elə nazla gəlisən, sanki səni bizə aparırlar.”. Bu gülməli şeiri yazan vacib sözü misraya sığışdıra bilməyib və cümlə çox vacib üzvünü, deyək ki, bir qıçını itirib…

Kuzəni əlindən allam,
Qolunu boynuma sallam…

Bu yerdə bilmirsən güləsən ya ağlayasan? Bu zalım oğlu nə danışır? Necə “qolumu oynuna sallam”? Dərəbəylik-zaddır? Bu mahnı haçan yaranıb? Bilən var? Mən onu bilirəm ki, belə mahnı İlham Əliyevin (İlham Dəmiryumruq) vaxtında yarana bilməzdi. Milli dəyərlərimizi dəmir yumruqla göz bənəyi kimi qoruyan İlham Atakürk əxlaq pozğunluğunun açıq-aşkar təbliğinə yol verməzdi. Polis dərhal cinayət işi qaldırardı, mahnını oxuyanın evindən narkotik və silah-sursat çıxardı. Qız tərəfini də polisimiz layiqincə cəzalandırardı. Çağırardı rəis qızın dədəsini, deyərdi uşağına yaxşı tərbiyə verməmisən, uşağın tərbiyəsi olsaydı, nazla yeryib oğlana göz-qaş atmazdı. İndi nəyin var, qoy ortaya, yoxsa özünü də, qızını da basaram dama…

İndi üzümü müzəffər rəhbərin dəmir yumruğu altında möhtəşəm qələbələr qazanan qəhrəman xalqıma tutaraq bu mahnını boykot etməyə çağırıram. Kim oxumaq istəyirsə, getsin ayrı ölkədə oxusun. Məsələn, Fransada. Orda onsuz da hamı gündüz-günorta vaxtı hamı qol-boyundur. İlham Əliyevin dediyinə görə, kişi kişi ilə, arvad arvadla…

Mirzə ƏLİL

04. 10. 2024, Samara

ROBERT BERNS. BAĞBAN BELİ ƏLİNDƏ

Окт3

Robert Burns

1.

Elə ki, may gəlir çiçəkləriylə,
Al-əlvan bəzəsin bağı, köşkləri,

Vurnuxur dincəlmək, yuxu bilmədən,
Bağban beli əlində.

2.

Şırıltısı büllur suların narın,
Eşqi başlarına vurar quşların,

Ruhlanar sərin və ətirli yeldən,
Bağban beli əlində.

3.

Al səhər qaldırır dovşanı yenə,
Səhər yeməyinin tədarükinə,

Çalışar hələ şeh gilələnəndə,
Bağban beli əlində.

4.

Gedib qərbə doğru gün yox olanda,

Təbiət dincəlir pərdə dalında.

Ən isti ağuşa atılar indi,
Bağban beli əlində.

1789

ingiliscədən tərcümə

19.09. 2024, Samara

++++++++++++++++

ROBERT BURNS

The Gard’ner Wi’ His Paidle

 

1.
When rosy May comes in wi’ flowers
To deck her gay, green-spreading bowers,
Then busy, busy are his hours,
The gard’ner wi’ his paidle.


2.
The crystal waters gently fa’,
The merry birds are lovers a’,
The scented breezes round him blaw —
The gard’ner wi’ his paidle.


3.
When purple morning starts the hare
To steal upon her early fare,
Then thro’ the dew he maun repair —
The gard’ner wi’ his paidle.


4.
When Day, expiring in the west,
The curtain draws o’ Nature’s rest.
He flies to her arms he lo’er best,
The gard’ner wi’ his paidle.

 

SAŞA ÇORNI. MÜHACİRƏT ŞEİRİ

Окт2

Robert Burns

Günlərin bir günü görəm ki, birdən,

Mənim yan cibimdə bir azca pul var.

Dəniz dumanında dərhal itərdim,

Sınanmış devizlə: “Bəlkə də tutar”.

 +

Avstraliyaya bəlkə gedərdim,
Bir parça boş torpaq alardım da mən,

Göstəbək tək qazar, eşələnərdim,

Səhərdən ulduzlar görünənəcən.

 +

İt də saxlayardım. Dincələn zaman,

Gedib oturardıq nərdivanda biz.

Gözəl anlayardıq tam axıracan,

Bir-birimizi də dava-şavasız.

 +

Yuxulu sərinlik düşəndə axşam,

Oxuyardım ona mən “Kaştanka”nı.

Püşkü Robinzonun kef imiş tamam,

Robinzonsa başa düşməyib bunu…

 +

Tənbəl qoyunları sonra qırxaraq,

Möhlətə bir neçə inək alardım.

İki-üç dosta da (susquna ancaq).

Çörək, sığınacaq bağışlayardım.

 +

Həyat girəcəkdir, deyir analiz,

Qapıdan onu qov ya pəncrədən.

Birimiz “Dni”yə, birimiz “Rul”a birimiz,

Xəlvəti abunə olardıq hökmən.

 +

Yeyib-yatardılar elə havayı,

Gəlmək xərclərini çəkrdim hətta.

Ancaq siyasəti atıb ortaya,

Murdarlamasınlar qoy buranı da.

 +

Dinc səma altında, bir zəhər kimi,

Tezcə rus kekkoku çiçəkləyərdi.

Biri başlayanda sağa çəkməyə,
Biri sola, biri yana çəkərdi.

 +

Qorxub qışqırıqdan qaçardı köpək,

Qısıb quyruğunu yerli meşəyə…

Onun dalınca mən götürülətək,

Ağaca çıxardım, “anam, vay” deyə…

 +

Nə fayda üzəsən canı səhrada,

Hər şeyi yenidən orda başlasan?

Axı robinzonluq asandır daha,

Burdaca, Berlində, əslinə qalsa…

1923

ruscadan tərcümə

01. 10 2024 Samara

QEYDLƏR:

  1. Saşa Çornı 1920-ci ildən Avropada mühacir kimi yaşayıb

2. Kek-uok – banco ya gitaranın müşayiəti ilə ifa edilən zənci rəqsi

3. Rul («Руль) – rus mühacirlərin Berlində burxdıqları qəzet.

4. “Dni” («Дни») – rus mühacirlərinin əvvəl Berlində, sonra Parisdə çıxan qəzeti.

++++++++++++++++

САША ЧЕРНЫЙ

ЭМИГРАНТСКОЕ

 

О, если б в боковом кармане

Немного денег завелось, –

Давно б исчез в морском тумане

С российским знаменем «авось».

 

Давно б в Австралии далекой

Купил пустынный клок земли.

С утра до звезд, под плеск потока,

Копался б я, как крот в пыли…

 

Завел бы пса. В часы досуга

Сидел бы с ним я у крыльца…

Без драк, без споров мы друг друга

Там понимали б до конца.

 

По вечерам, в прохладе сонной,

Ему б «Каштанку» я читал.

Прекрасный жребий Робинзона

Лишь Робинзон не понимал…

 

Потом, сняв шерсть с овец ленивых,

Купил в рассрочку б я коров…

Двум-трем друзьям (из молчаливых)

Я предложил бы хлеб и кров.

 

Не взял бы с них арендной платы

И оплатил бы переезд, –

Пусть лишь политикой проклятой

Не оскверняли б здешних мест!..

 

Но жизнь влетит, гласит анализ, –

В окно иль в дверь ее гони:

Исподтишка б мы подписались

Один на «Руль», другой на «Дни»…

 

Под мирным небом, как отрава,

Расцвел бы русский кэк-уок:

Один бы стал тянуть направо,

Другой налево, третий – вбок.

 

От криков пес сбежал бы в страхе,

Поджавши хвост, в мангрóвый лес…

А я за ним, в одной рубахе

Дрожа б на дерево залез!..

 

К чему томиться по пустыне,

Чтоб в ней все снова начинать?

Ведь Робинзоном здесь, в Берлине,

Пожалуй, легче можно стать…

 

1923

ROBERT BERNS. YOX, QOCA KİŞİYƏ MƏN YENİLMƏRƏM HEÇ ZAMAN

Окт1

Robert Burns

Xor

Mənə qələbə çalmaq, məni ələ keçirmək? —

Yox, qoça kişiyə mən yenilmərəm heç zaman!

Mənə qələbə çalmaq, məni ələ keçirmək? —

Yox, qoça kişiyə mən yenilmərəm heç zaman!

1.

Qan kimi al qızılgül Miladda aça bilər,

Yazın-yayın zanbağı qar içində çiçəklər,
Şaxta dondura bilər ən dərin dənizləri,

Fəqət yaxın qoymaram heç zaman qoca əri.

2.

Saxta duyğularıyla? tərifli dilləriylə,

Məni fəth edə bilməz, mən elə gəncəm hələ!

Bu iş baş tutan deyil, bilib çəkilsin geri,

Yaxınıma qoymaram heç zaman qoca əri!

3.

Bol yeməyi, pivəsi mənim gəlməz eynimə,

Təzə ət bişə hər gün, tamahlanan deyiləm,

Pulu, qızıl-gümüşü çox olsa da, nə xeyri,
Qoymaram yaxınıma heç zaman qoca əri.


4.

Mal-qoyun ala bilər qızıl-gümüşlə ancaq
İstəsə, düzənləri, təpələri alacaq,

Mənisə ala bilməz, alsa da göyü-yeri,

Yaxınıma qoymaram heç zaman qoca əri.

5.

İkiqat bükülərək gedəndə ləngərləyir,

Qırmızı duman dolu gözlərindən su gəlir.

Qalmayıb başında tük, yox ağzında dişləri,
Yaxınıma qoymaram heç zaman qoca əri.

1788

ingiliscədən tərcümə

18. 09. 2024, Samara

 

+++++++++++++

ROBERT BURNS

To Daunton Me

Chorus
To daunton me, to daunton me,
An auld man shall never daunton me!
To daunton me, to daunton me,
An auld man shall never daunton me!


1.
The blude-red rose at Yule may blaw,
The simmer lilies bloom in snaw,
The frost may freeze the deepest sea,
But an auld man shall never daunton me.


2.
To daunton me, and me sae young,
Wi’ his fause heart and flatt’ring tongue:
That is the thing you ne’er shall see.
For an auld man shall never daunton me.


3.
For a’ his meal and a’ his maut,
For a’ his fresh beef and his saut,
For a’ his gold and white monie,
An auld man shall never daunton me!

 4.
His gear may buy him kye and yowes,
His gear may buy him glens and knowes;
But me he shall not buy nor fee,
For an auld man shall never daunton me.

5.
He hirples twa-fauld as he dow,
Wi’ his teethless gab and his auld beld pow,
And the rain rains down frae his red blear’d e’e —
That auld man shall never daunton me!

NİKOLAY NEKRASOV. SƏHƏR

Сен30

николай некрасов

Qəlbin iztirablı, kədərlisən sən:

Bur hər gələni təbiət üzür.

Bu yoxsulluğu ki, baxıb görürsən,

Elə bil yaradıb təbiət özü.

+
 Bütün bu otlaqlar miskin, hüznlü,

Yaslı bu zəmilər, çəmənlər durub.

Tayanın başında gözü mürgülü,
Yağışdan islanan quşlar oturub.

 +

Yabı son həddəki gücüylə yorğu

Çapır, içkili bir kəndli belində.

Göy duman örtüklü uzağa doğru.
Bulanıq bu səma… Ağla lap indi!

 +

Gözəl deyil zəngin şəhər də elə:

Qaçdl-qovdudadır həmin buludlar.

Əsəblər tarımdır: dəmir beliylə,
Küçədə bir neçə yol qazıyan var.

 +

Yatağı tərk edib evə tələsir,

Səhər açılanda fahişə ancaq.
Zabitlər kareta tutub, deyəsən,

Şəhərdən çıxırlar: duel olacaq.

 +

Qalxır alverçilər hamısı erkən,

Gözləyir onları tərəziləri.

Kələk gələcəklər bütün gün hökmən,
Yağlı yeyə bilməz yoxsa heç biri. 

 +

Qalada top səsi, qalxdı tüstü də,

Daşqın gözlənilir paytaxtda yəqin…

Ölən var: qırmızı balıncın üstdə,

Birinci dərəcə Anna ordeni.

 +

 Dalandar oğrunu çırpır – tutulmuş!

Kəsməyə bir qatar qaz aparırlar.

Hardasa yuxarı qatda bir atəş

Açıldı – özünü güllələyən var…

 

1872 ya 1873

ruscadan tərcümə

29-30. 09. 2024, Samara

++++++++++++++

НИКОЛАЙ НЕКРАСОВ

Утро


Ты грустна, ты страдаешь душою:
Верю – здесь не страдать мудрено.
С окружающей нас нищетою
Здесь природа сама заодно.
  Читать далее →

ROBERT BERNS. ROBERT BRYUSUN ÖZ QOŞUNLARINA MÜRACİƏTİ

Сен29

Robert Burns

Şotlandlar!

Uolleslə birgə çox axlb qızıl qanınız,

Bryusla getmisiniz nə qədər döyüşə siz,

Döyüş meydanı olar bəlkə son mənziliniz,
Ya da gözləyir zəfər!

+

İndi gün gəlib çatıb, yetişir saat indi.

Baxın, döyüş meydanı, cəbhə lap yaxındadır.

Gəlib çatarordusu, baxın, məğrur Edvardın,

Zəncir, köləlik gələr!

 +

Kimin yalançı, xain olduğu aşkarlanar?

Kİmlərdən ağürəklər məzarlığı yaranar?

Kimlərdir köləliyə burda hazır olanlar? —

Qaçslnlar indi elə!

 +

Kim Şotland kralına, Qanuna sadiq qalar,

Azadlıq qılıncını çəkib əzmlə çalar.

Azadlıqçın ölməyə kimin qətiyyəti var,
Gedə bilər mənimlə!

 +

Üzür sizi nə vaxtdan əsarət ağrıları

Kölə tək zəncirdədir bu yurdun oğulları.

Sonuncu damlayacan burda qan axıdarıq,

Azadlığın adıyla!

 +

Gömülsünlər torpağa məğrur uzurpatorlar,
Yıxılan hər yağıda, bilin, qanlı tiran var.

Vurulan hər zərbədən azadlıq yaxınlanar,

Bunu edək, ölək ya!

 

ingiliscədən tərcümə

15. 09. 2024, Samara

QEYD:

  1. “Bryusla getmisiniz nə qədər döyüşə siz” – Bannokberndə 24 oyun 1314-cü ildə şotlandıar Robert Bryusun komandanlığı altında ingilis qoşunları üzərində qəti qələbə qzanmışlar.

2. Uolles – Uilyam Uolles (təxm. 1270-1305) – Şotlandiyanın milli qəhrəmanı

+++++++++++++++++

ROBERT BURNS

Scots Wha Hae

 

Scots, Wha Hae.
Scots, wha hae wi’ Wallace bled,
Scots, wham Bruce has aften led,
Welcome to your gory bed
Or to victorie! Читать далее →

NİKOLAY NEKRASOV. «TEZLİKLƏ TORPAĞIN QƏNİMƏTİYƏM…»

Сен28

Tezliklə torpağın qənimətiyəm,

Ölmək həm ağırdır, həm də ki, yaxşı;

Çəkməsin qoy heç kim məndən ötrü qəm,

Qəm çəkənim də heç yox mənim axı.

 +

Mən öz rübabımla qazandırmadım,

Zadəgan nəslimə şərəf və fəxr,

Həyat başlananda xalqıma yaddım,

Ölürkən xalqıma yadam o qədər.

 +

Ürək birliyinin, dostluğun daha,
Bağları qırıldı: mənim əzəldən,

Düşmənlərim olub – hər bir yaşar,

Dostlarsa məhv olub mübarizədə.

 +

Nəğmə dillərində bitməmiş hələ,

Oldular xəyanət və zora qurban

Ömrün baharında; baxır tənəli,
Mənə şəkilləri indi divardan

1876

ruscadan tərcümə

26-27. 09. 2024, Samara

++++++++++++++++

НИКОЛАЙ НЕКРАСОВ

Скоро стану добычею тленья.
Тяжело умирать, хорошо умереть;
Ничьего не прошу сожаленья,
Да и некому будет жалеть. Читать далее →

ROBERT BERNS. «NİYƏ DÖZÜRÜK BELƏ ZÜLMƏ VƏ TƏZYİQLƏRƏ…»

Сен27

1.

Niyə biz ömrümüzü keçirməliyik hədər

Niyə dözürük belə zülmə və təzyiqlərə?

Silahlanaq, zamandır! İntiqam bizi səslər,
Əvvəllər törədilmiş cinayətlərə görə.

Deyirlər kralların olmayır qəbahəti.

Bunun əksini deyir qanlı əməllərisə.

Bizdədirsə mənbəyi əgər hakimiyyətin,

Hüqüqumuz var alaq onu öz əlimizə.

Şüarı bu olmalı əsl vətənpərvərin:

“İndi hər kəs ölümü ya azadlığı seçsin!” Читать далее →

SAŞA ÇORNI. DUA

Сен26

saşa çornı

Təşəkkür edirəm, Yaradan, sənə,
Ki, həyat beləcə çaxnaşan zaman,

Mən naşir deyiləm, deputatam nə,
Hələ türməyə də salınmamışam.

 +

Təşəkkür edirəm, Hərşeyəqadir,

Ki, kəsən olmayıb hələ dilimi,

Ki, hər rəzilliyə adət elədim,
Bəxtə inanıram dilənçi kimi.

 +

Minnətdaram sənə, yeganə Tanrı,

Üçüncü Dumaya götürmədilər.

Xoşbəxt sifətimi tutub sən sarı,

Təşəkkür edərəm ölənə qədər.

 +

Təşəkkür edirəm sənə, İlahi,
Gicləri qorxudan ölüm saatı,

Çürüyüb-dağılan dərimdən axır,
Ruh çıxar, bəndənin bitər həyatı.

 +

Səssiz yalvarıram, Tanrı, o zaman,
Qarışım zülmətə, itib-gedim həm,

Cənnətdə, bilirəm, çox darıxaram,

Cəhənnəmi isə yerdə görmüşəm.

 

iyul 1908

ruscadan tərcümə

21.09. 2024, Samara

+++++++++++++++

САША ЧЕРНЫЙ

МОЛИТВА

Благодарю тебя,создатель,
Что я в житейской кутерьме
Не депутат и не издатель
И не сижу еще в тюрьме. Читать далее →

ROBERT BERNS. ÖTÜB GETDİ SOYUQ QIŞ…

Сен25

1.

Ötüb getdi soyuq qış, yaydır indi, nəhayət,

Xırda quşlar oxuyur ağaclara qonaraq.

Sevgiləri uğurlu, qəlbləri şən və rahat,
Mənim sevdiyim məni tərk edib gedib ancaq.

2.

Şəffaf su qırağında itburnu çiçəkləyir,
Arı ya kətanquşu görüb məftun olacaq.

Sevgiləri uğurlu, rahatdır ürəkləri,
Mənim sevgilim məni tərk edib gedib ancaq.

3.

Göydə günəş necəsə, məhəbbətim elədir,
Dəyişməzdir əbdi, etibarlıdır o da,

Onun sevgisi ay tək qalxar, enər sərsəri.

Və təzədir hər ayda.

4

Sevənlər, sevgisindən qurtula bilməyənlər,
Sizin ağrılarımız yaxır qəlbimi oda,

Təcrübəmdən bilirəm nədir dərd, nədir kədər,
Yox şəfa verə bilən buna, əfsus, həyatda.

İingiliscədən tərcümə

16. 09. 2024, Samara

+++++++++++++

ROBERT BURNS


The Winter It Is Past


1.
The winter it is past, and the simmer comes at last,
And the small birds sing on ev’ry tree:
The hearts of these are glad, but mine is very sad,
For my love is parted from me.


2.
The rose upon the brier by the waters running clear
May have charms for the linnet or the bee:
Their little loves are blest, and their little hearts at rest,
But my lover is parted from me


3.
My love in like the sun in the firmament does run —
Forever is constant and true;
But his is like the moon, that wanders up and down,
And every month it is new.


4.
All you that are in love, and cannot it remove,
I pity the pains you endure,
For experience makes me know that your hearts are
full of woe,
A woe that no mortal can cure.