Архив по авторам | Xeyrulla Xəyal

ROBERT BERNS. AH, MƏNİM NENNİM

Июл18

Robert Burns

Təpələr dalında Stinçar axır,

Keçib mamırlıqdan, süpürgəlikdən.

Artıq qış günəşi qüruba yaxın,

Nənniylə görüşə tələsirəm mən.

2.

Qərb yeli işləyir iliyə qədər,

Gecə çox qaranlıq, yağışlıdır həm.

Yaxşı pledim var; təpəni keçər,
Nenniylə görüşə mən tələsərəm.

3.

Nennim məlahətli, gənc və mehriban,

Adam tovlamağa hiyləgər deyil.

Görüm ki, dilindən olsun o insan,
Nennidən uydurma və böhtan deyir.

4.

Ürəyi təmizdir, üzü gözəldir,

Qənirsizdir həm də tərbiyəsində.

Sevimli Nennimdən gözəl deyildir,
Çiçək ki, açılır şehin içində.

5.

Bir kənd uşağıyam mənsə sadəcə,
Məni tanıyanlar çox deyil elə.
Doğrusu, mən bunu almıram vecə,

Bəsimdir tək Nennim üzümə gülə.

6.

Mənim bütün varım məvacibimdir,

Onu ehtiyatla xərcləyəm gərək.

Dünyanın sərvəti vecimə deyil,

Mənim sərvətim var çünki Nenni tək.

7.

Yalnız inəklərdir, qoyunlar ya da

Qəlbini oxşayan qoca fermerin.

Kefim kök mənimsə kotan dalında,

Bircə qayğım vardır, o da ki, Nenni.

8.

Vecimə almıram gün necə keçə,

Göylərdən nə gələ, ona qaneyəm.
Qayğım var mənim bu həyatda bircə:

Yaşayım və sevim mənim Nennimi.

 

ingiliscədən tərcümə

  1. 07. 2024, Samara

+++++++++++++

ROBERT BURNS

My Nanie, O

 

1.
Behind yon hills where Stinchar flows
‘Mang moors an’ mosses many, O,
The wintry sun the day has clos’d,
And I’ll awa to Nanie, O. Читать далее →

VAHİDİN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. «ÇOXUŞAQLI QADIN VARMI BİR ELDƏ, HÖKUMƏTDƏN ALSIN BİR MİN HƏR İLDƏ…»

Июл18

Əliağa Vahid

“BİZİM YERDƏDİR” şeirini Vahid, çox güman ki, Oktyabr inqilabının növbəti ildönümünə həsr edib. Məsələ burasındadır ki, 25 oktyabr 1917-ci ildə baş vermiş bolşevik çevrilişi təqvim islahatından sonra noyabrın yeddisinə düşürdü. 7 Noyabr – SSRİ-də ən hörmətli bayram idi, hərbi paradıın özü Brejnevə qədər 9 mayda yox, 7 noyabrda keçirilirdi.

Xalq şairləri, akademik şairlər, aşıqlar, qəzəlxanlar hökmən bu bayrama  şeirlər həsr edirdilər. Hələ sentyabrdan manıslar əllərini bir-birinə sürtüb pul gözləyirdilər, bu, bir növ lotuların Məşədi İbadın toyuna hazırlaşmağı kimi olurdu.

Bəli, Əliağa Vahid də bayrama hazırlıq görərək bir aşıq qoşması yazır, özü də aşığa müraciətlə.

“Ay aşıq, söhbət aç güldən, çiçəkdən,

Çəmənlər zinəti bizim yerdədir.”

Vahiddən soruşan olsaydı ki, “çəmənlər zinəti” nədir, çətin ki, cavab verə biləydi. Uzağı deyərdi ki, gözünüz elə məni görür, hamı belə yazır…

Bəli, hamı elə yazırdı…

“Baharın ləzzəti bizim yerdədir.”

Ayrı ölkələrdə baharın ləzzəti olmayıb, ləzzət ancaq SSRi-də

 olub… Xüsusən adamlar qarınlarını quşəppəyi ilə, zəncəfillə, əvələklə doyduranda…

“Çal, oxu şur ilə çoban-bayatı,

Sazında təriflə bu şən həyatı.”

Çobanbayatı sazda çalınır ya tütəkdə?

“Elimdən, arxamdan, qəm uzaqlaşır,

Zövqümüz, nəşəmiz həddindən aşır.”

Əlbəttə, yaxşı vuranların, yaxşı çəkənlərin nəşəsi həddən aşmalıydı, Vahid bunu öz təcrübəsindən bilirdi…

“Xalqımız fərəhlə gülüb, oynaşır”

Yaxşı, deyək ki, xalqın gülməyini təsəvvür etdik. Bəs oynaşmağını necə təsəvvür edək?

Sonra Səməd Vurğun sayağı basməmmədi gəlir.

“Sazın, kamançanın, qarmonun, tarm,

Oxuyub-çalanm, gülün, baharın.”

Adama deyərlər bir qram vicdanın olsun. Sadalanan sözlər, həmcins üzvlər arasında məna oxşarlığı olmalıdır.”Oxuyub-çalan”la gülün, baharın nə yaxınlığı var? Xalqı saymırsan, özünə bir hörmət qoy…

Sonra gələn bənd çox aktualdır. Diqqət, diqqət! Axtunq! Axtunq! Söhbət uşaqpulundan gedir!

“Nə tarixlərdə var, nə başqa dildə,

Çoxuşaqlı qadın varmı bir eldə

Hökumətdən alsın bir min hər ildə?”

Bu bəndi iş tapa bilməyən, ancaq ildə bir uşaq dünyaya gətirən atalara çatdırın! Eşitsələr, oxusalar, gedib yığılarlar prezident administrasiyasının qabağına ki, biz də o mindən istəyirik.

Şeirin neçənci ildə yazıldığı məlum deyil, ona görə deyə bilmərəm ki, çoxuşaqlı ananın aldığı “min” necə min imiş…

Sonrakı bənddən güman etmək olar ki, otuzuncu illərdir, faşistlər Almaniyada hakimiyyətə gəlib, ancaq hələ müharibə başlamayıb.

“Faşistin zülmünə dünyalar baxır”

Necə misradır? Bunu ikinci sinif şagirdi yazmayıb, adlı-sanlı peşəkar, Əməkdar incəsənət xadimi yazıb. Ədəbiyyatı bu dldə olan xalqın mədəni səviyəsi harda olmalıdır?

“Analar bağrına süngülər taxır.”

Kim taxır süngünü? Faşistlər ya faşistlərin zülmünə baxanlar?

Sonra qəzəlxan və qoşmaçı əsas mövzuya qayıdır.

“7 noyabrdan aldıq ilhamı

Dünya yoxsulları sevinir hamı,

Fəhlə hökuməti bizim yerdədir.”

Aha! Dünya yoxsulları sevinir! Yoxsuldurlarsa, niyə və nəyə sevinirlər? Başları xarabdır? Bəs fəhlə hökuməti niyə SSRİ xalqını varlı eləmirdi?

“Bir çox bayramları gördüksə əgər,

Bugünkü bayrammız hamsma dəyər!”

Bu misraları yazanın yazı savadı olub?

“Silinsin dünyadan boş həngamələr”

“Boş həngamələr” nədir?

“Yazılsm rəhbərə təbriknamələr”

Aha! Stalinə təbriknamələr göndərmək istəyir. Səməd Vurğunu qabaqlamaq fikri var. Ay qabaqladın ha… Səməd Vurğun noyabrın şeirini fevralda yazıb hazır eləyirdi…

“Dünyalar cənnəti bizim yerdədir.”

Burda mənim yadıma… Oruell düşür. Ağ – qaradır, yalan – düzdür, cəhənnəm – cənnətdir…

Otuzuncu illər…37, 38…

 

Mirzə ƏLİL

18. 07. 2024, Samara

P.S. Baxdım İnternetdə, 1937-39-cu illərdə min rubla bir radioqəbuledici almaq olardı. Kişi kostyumunun qiyməti: 400 — 1, 2 min və s.

ŞOTLANDLARIN KRALİÇASI MERİ ÜÇÜN AĞI

Июл17

Robert Burns

1.

Yamyaşıl donunu  Təbiət asıb,

Çiçəklənənən hər bir ağacdan indi.

Ağappaq elə bil mələfə atıb,

Otlu düzən boyu qızçiçəyindən.

Büllür bulaqları günəş güldürür,
Lacivərd göylər də sevinc içində

Fəqət zindana ki, kim gömülübdür,

Güldürər nə günəş, çiçəklər nə də.

2.

Səhəri oyadıb süzür torağay

Hələ şeh parıldar qanadlarında,

Gündüz qaratoyuq elə oxuyar,
Ucalar meşədə xoş əks-səda.

Oxuyub dincəlir mürgülü günlər,

Nəğməsi zəngindir birəbitdənin,

Xoşbəxtsən – azdadlıq, sevgi var əgər,

Köləlik deyilsə əgər qismətin.

3.

Zanbaq çiçəkləyir çay qırağında,

Açır novruzgülü yamacda, odur.

Düzəndə yemişan qönçə çağında,

Göyəmlər hələ ki, ağappaq durur.

Gəzər, tapıb yeyər nə arzularsa,

Şotland diyarında adi maralı,

Mənsə, Şotlandiya kraliçası,
Önümdə görürəm bu divarları.

4.

Mənə tabe idi gözə Fransa,
O vaxtlar necə də bəxtəvər idim.

Yuxudan durardım hər səhər asan,

Yuxuya qayğısız gecə gedərdim.

Və Şotlaniyanın sultanıyam mən,
Burda xəyantkar az deyil fəqət.

Taleyim asılı yadellilərdən,

Mənim əzablarım çəyin ki, bitə.

5.

Ey məkrli qadın, indi qulaq as,

Mənə həm bacısan, həm də ki, düşmən.

Hələ qılıncını itilər qisas,

Deşər ürəyini tiyəsi hökmən!

Yəqin ömür boyu bilməmisən sən,
Qan qadın döşündə necə hönkürər.

Mərhəmətli qadın baxışı bəzən,
Yaraya məlhəm tək damcılar tökər.

 

6.

Oğul! Oğul! Nəcib ulduzlar yəqin,
Sənin taleyinə işıq saçacaq.

Qızıl  tək parlasın hakimiyyətin,
Əfsus, parlamadı mənimki ancaq.

Tanrı hifz eləsin düşmənlərimdən,

Salsın qəlblərinə ya da ki, şəfqət.
Harda förüşsən dostlarımla sən,

Onlara həmişə məni xatırlat!

 

7.

Ah, oğul! Tezliklə görmərəm yəqin

Necə güməş doğur, açılır səhər.

Necə sığalıyla payız yelinin,
Qızıl qarğıdalı zəmisi titrər.

Ölümün indi dar mənzilindəyəm,
Qoy aşsın hiddəti  həddini qışın,

Yaz gələr, çiçəklə bəzənər aləm,

Qəbrimin üstdə də qoy onlar açsın.

ingiliscədən tərcümə

 04-05. 06. 2024, Samara

QEYD: Bu tərcüməni iyunun 4-də başladım, 5-də bitirdim. İyunun 6-da bloqa qoyacaqdım. Gecə saat təxminən 2-də evdə yanğın başladı, bircə pasportumu götürüb qaçdım… Kömpüter məhv oldu, ancaq bərk diski soydaşımız Quliyev Anar Elxan oğlu bərpa edə bildi — ona dərin minnətdarlığımı bildirirəm.

ROBERT BURNS

Lament On Mary Queen Of Scots

 

1.
Now Nature hangs her mantle green
On every blooming tree,
And spreads her sheets o’ daisies white
Out o’er the grassy lea;
Now Phoebus cheers the crystal streams,
And glads the azure skies:
But nought can glad the weary wight
That fast in durance lies. Читать далее →

VAHİDİN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. NİYƏ ZEYNƏB XANLAROVA ONUN QƏZƏLLƏRİNİ OXUMURDU?

Июл17

Əliağa Vahid

Vahid qəzəllərinin bir çoxunda özünü ölülüyə ya ölmüşlüyə qoyur.

“Bir gün, gözəlim, qəbrimin üstdən ötüşərsən,

Dərdindən ölən aşiqini bir düşünərsən.”

Təəssüflə demək lazımdır ki, bu beytdə qafiyə qüsuru var, “ötüşmək”lə “düşünmək” qafiyə deyil.

«Naz ilə gələrkən qədəmin qoy gözüm üstə”.

Bunu başa düşmƏk çətindir: naz ilə nə vaxt və hara? Qəbrinin üstünə? Yox, yəqin diri vaxtında, qədəmi ölünün gözünün üstünə necə qoymaq olar? Qədəmini diri aşiqin gözünün üstünə qoymaq üçün canan gərək aşiqi dalı üstə yıxa yerə, başqa cür alınmaz…

Beytin ikinci misrası daha maraqlı və daha gülməlidir.

“Qoyma quru yer üstünə, birdən sürüşərsən”.

Və həm də təəccüblüdür. Canan qədəmini aşiqinin gözünün üstünə qiyanda sürüşmədi, quru yerə qoyanda sürüşdü?

“Biganə ilə gəzmə, dedim, qəlbinə dəydi”

Aha! Qəlbinə dəyib! Niyə deyirdin “gəzmə”? Özün dönə-dönə deməmisən ki, gəzmək gözəlin şakəridir? 

“Cana, nə bilim, sən bu qədər dəymədüşərsən?”

Aha! Xasiyyətinə bələd deyilmiş.

Cana!

Sonra gələn beyt qədər bütün dünya ədəbiyyatında gülməli şey yoxdur.

“Əğyar yetir vəslinə, amma mənə dersən:

Sən düşmə bu xülyalara, umsunma, şişərsən.”

Əğyar vəslinə yetir… Vahidin ağzının suyu axır. Deyir ondan mənə də…Canan deyir şişərsən…

Burda mənim yadıma… Yox, Leyli-Məcnun əhvalatı yox, ayrı əhvalat düşdü.

Fikir verən olubmu ki, Zeynəb Xanlarova heç vaxt Vahidin qəzəllərini oxumayıb?

Keçən əsrin 60-cı illərində, mən uşaq olan vaxtlar, xalq içində gedən söhbətlərin baş mövzusu əvvəl gənc, sonra cavan və gözəl müğənni Zeynəb Xanlarova idi. O cümlədən xalqı bir sual maraqlandırırdı: niyə bütün müğənnilər – Bülbül də daxil olmaqla – Vahidin qəzəllərini oxuyur, Zeynəb – yox. O vaxtlar nəinki İnternet yox idi, televizorun özü kənddə iki-üç evdə olardı. Ancaq adamlar müxtəlif yollarla məlumatlanırdılar. Çoxlu şayiələr yayılırdı, sonra şayiələr saf-çürük edilir, içindən doğru bir məlumat çıxırdı.

Və bu şaiyələrdən birinə görə, Zeynəb Vahidin qəzəllərini acıqca oxumur, guya aralarında nəsə olub. Yəni Vahid istəyib ki, bu gözəlçə ilə aralarında nəsə olsun, yuxarıdakı misrasındakı kimi Zeynəbə deyib ki, məni də vəslinə yetir… Zeynəb də buna…”Şişərsən” yaxşı sözdür, “şişərsən” deməyib, Zeynəb Vahidə elə söz deyib ki, təkrar eləsən, İnternetdən qovarlar…

Qəzəlin oxunuşuna davam edək. Vahid ağzının suyunu axıda-axıda düşüb cananın dalına:

“Bir salmadın öz aşiqini yadma, zalim!

Əğyar ilə amma gedib hər gün öpüşərsən.”

Buna deyən yoxdur ki, hər gün başqası ilə öpüşən arvaddan nə istəyirsən?

Sonda şair yenə qoyur özünü ölmüşlüyə.

“Rəhm eyləmədin Vahidə, zalim, dirilikdə,

Öldükdə məzarilə gedərsən, görüşərsən.”

Yəqin canan yaxşı lou-kik nümayiş etdirərək qədəmini də qaldırıb qoyar baş daşına….

Mirzə ƏLİL

17.07. 2024, Samara

ROBERT BERNS. NƏDİR AXI GÜNAHIM…

Июл16

Robert Burns

1.

Varmı bir günahım? Günahım nədir?

Nədir suçum? Məni axı özü çağırdı!

Gəl, sağım yeinə gedək deyirdi,

Üzümə baxaraq yol qırağında.

Görəndə yox məndə bu işə cürət,

Gözümün içinə qorxağam dedi.

Bu halda nə Kilsə, nə də ki, Dövlət,
Hirsimi yatırda bilərdi indi.

2.

İtələyib güclə saldı  içəri,

Buyurdu olmasın gərək səs-səmir.

Dedi qaraqabaq və çox sərt əri,

Yoxdur evdə, uzaq bir səfərdədir.

Mən onu öpərək əzizləyərkən,

Matah tamahında olmuşam deyən,

Yerimdə olasan özün gərək sən,
Onda deyərsən ki, günahkaram mən.

3.

Bəlkə düşünərək bu iş ayıbdır,

Onu rədd edəydim qətiyyətlə mən?

O halda bəs şübhə yaranmazdımı,

Xalq içində mənim kişiliyimdən?

Tutub saçlarından sürüyür əri,

Üzünü göyərdir, həm də qanadır,

Əgər belə bir ev uzağa gedir,
Sizcə, neyləməli onun arvadı?

4.

Tünd göy gözlərini sildim onun mən,

Və lənət də dedim zalım alçağa,

Unuda bilmərəm ölən günəcən,

Necə şirin idi onun dodağı.

 Bazar ertəsində başladı bu iş,
Çıxdım ikinci gün mən ancaq ordan,

Gedirdim ki, vuram içim yanmamış,

Villinin yanında doyunca konyak.

 

ingiliscədən tərcümə

15-16.07. 2024, Samara

++++++++++++++

ROBERT BURNS

Had I The Wyte.


1.
Had I the wyte? had I the wyte?
Had I the wyte? she bade me!
She watch’d me by the hie-gate side,
And up the loan she shaw’d me;
And when I wadna venture in,
A coward loon she ca’d me!
Had Kirk and State been in the gate,
I’d lighted when she bade me. Читать далее →

VAHİDİN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ: «XALQIMIZ XOŞ GÜNƏ ÇIXANDAN BƏRİ, LENİNİN ADIDIR DİLLƏR ƏZBƏRİ…»

Июл16

Əliağa Vahidin şeirləri gülməli olduğu qədər aktualdır da. Məsələn, “Mənim səsim” şeiri. Bu qoşma hansı seçkilərəsə həsr olunub. Yaşı qırxdan az olanlar SSRİ-də necə gözəl seçkilər keçirildiyini bilmirlər. Heyf, çox heyf! Dünyanın heç yerində o seçkilərdən yox idi. Qərb ölkələrində seçki sistemini yaradıb təkmilləşdirmək üçün əsrlər sərf olunmuşdu. Bolşeviklər 1917-ci ildə hakimiyyətə gələrək bir neçə ayın içində ən kamil seçki sistemi yaradıb hərcmərclyə son qoydular. Sovet seçki sisteminn əsas üstünlüyü onda idi ki, bir yerə bir namizəd olurdu, kommunist partiyası ilə sovet xalqının vahid namizədi, seçici də çaşbaş qalmırdı, seçki məntəqəsində tələyə düşmüş heyvan  kimi həyəcan keçirmirdi ki, necə seçsin, kimi seçsin, bülleteni götürüb rahatca vahid və yeganə namizədə səs verirdi. Nə alternativ, a bala? Deyək ki, Mircəfər Bağırov Quba seçki dairəsindən SSRİ Ali Sovetinə deputatlığa namizəddir. Ona kim aternativ ola bilərdi? Kim onun, türkün məsəli, qabağına çıxa bilərdi? Nə ilə? Bağırovun tapançasının qabağına çıxanın gərək topu olaydı. Hardaydı xalqda top…

Bəli, Əliağa Vahid də yer üzündə ən demokratik seçkilərə hazırlıqda fəal iştirak edir. Əliağa Vahidi sovet demokratiyası elə cuşa gətirib ki, oxumağı gəlir. Aşığa bir “el mahnısı” sifariş verir:

“Çal, aşıq, oxuyum bir el mahnısı,

Sazında dinləsin tellər səsimi”.

Etiraf edək ki, ikinci misra basməmmədidir, buna seçki saxtakarlığı demək olmaz, ancaq basməmmədidir. Tellər səs dinləyir ya tellərindən çıxan səs dinlənilir?

Sonra Vahid  özünü “qocaman bülbül” adlandırır. Düzü, mən ömründə bülbülün qocamanını görməmişəm. Heç bilmirəm ki, qoca bülbül cavan bülbüldən necə seçilir…

“Yurdumun qocaman bir bülbülüyəm”…

“Qoy səsim ən uca dağlara yetsin.

Hava dalğalansın, dumanlar getsin.”

Dumanlar hara getsin? Hava niyə dalğalanmalıdır? Havanın dalğalanmağı Azərbaycan seçkiləri üçün vacibdir?

“Dərələr, təpələr hərəkət etsin.

Öyrənsin nəhrlər, sellər səsimi.”

Dərələr, təpələr necə və hansı sımtə hərəkət etməlidirlər? Sellər Əliağa Vahidin səsindən nəyi və necə öyrənməlidirlər?

“İçilsin toylarda sərin qımızlar”

Getdi çıxdı Orta Asiyaya. Yəqin Ümumittifaq seçkiləridir. Əliağa Vahid də Səməd Vurğun kimi bütün sovet xalqının şairidir.

“Qımızları” yaman deyib! Əsl şair belə olur! “Sərin qımızlar”…

“Türkmən elləri, igid qırğızlar,

Qazaxlar, özbəklər dinlər səsimi.”

Vahid dəqiqləşdirmir: rus da qımız içməlidir ya elə öz arağını ya samoqonunu?

Dalı çox maraqlıdır.

“Rus, erməni, gürcü can bir qardaşıq”.

Bunu qəzəlxan yaman deyib. Vardanyana bunu çatdırmaq lazımdır.

“Tacik, tatar, beloruslar yoldaşıq”.

Bu misra da çox aktualdır. Elə bil bu gün üçün yazılıb. Bakının ən əziz qonaqları kimdir? İmaməli Rahmon, Lukaşenko…

 “Səslər Ukraynada çöllər səsimi.”

Bu misranı dəyişmək lazımdır, Birincisi; necə yəni «səsimi səslər»? İkincisi, bu misra Rusiyanı bizdən incik sala bilər. Ramiz Rövşəndən xahiş eləmək lazımdır ki, bunun əvəzinə ayrı misra yazsın. Mənzil vəd eləsən, birinin yerinə ikisini yazar…

“Yalan söz bilmərəm, sözüm gerçəkdir,

Ölkəmiz günəşdən şəndir, göyçəkdir..”

Yalançının lap belə…

“Şairəm, sevgimə uyğundur ölkəm,

Əməkçi xalqımın dostuyam möhkəm”

Zalım oğlu, sənin xalqdan xəbərin var idi? Elə zülf, əğyar, işrət, meyxanə…Xanəndələr qırmızı onluqları basırdılar cibinə, sən də nə bilim, ay zülfün belə əsiriyəm, yar əğyarla belə gəzir, elə gəzir…

“Kəsə bilməz xain əllər səsimi.”

Səs təndir çörəyi deyil ki, əllə kəsilə…

“Budur dilimizin gözəl şüarı,

Sədaqətlə hər bir oğlan, qız, qarı

Seçib-seçilməyə var ixtiyarı. “

Aha! Elə bil İlham Əliyevin dilindən yazılıb. Oğlanın, qızın, qarının seçib-seçilməyə ixtiyarı var. Var!

İxtiyar, əlbəttə, var. Ancaq nəsə çatışmır. O çatışmayan nə şoğəribdirsə, oğlan, qız, qarı seçilmək ixtiyarını həyata keçirə bilmir. Neftçaladan bir qız möcüzə ilə bələdiyyəyə seçilmişdi, başına bir oyun açdılar ki, mandatını təhvil verib dedi ki, poxunuza yiyə durun, məndən əl çəkin…

“Zalımlar seçkidən bütün qovuldu”

Aha! İlham Əliyev deyəndir! Antimilli ünsürlər seçkidən qovulublar!.

“Düşmənin gözləri çıxdı, ovuldu”

Əliağa Vahid necə də uzaqgörən olub! Bu misranı o, Tofiq Yaqubluya həsr edib…

“Xalqımız xoş günə çıxandan bəri,

Leninin adıdır dillər əzbəri,

Heç zaman unutmaz Vahid rəhbəri,

Yazsınlar tarixə illər səsimi.”

Gözəl, çox gözəl. Ancaq mənim alaverdim var. Lenini İlhamla əvəz eləmək. Əminəm ki, Vahid sağ olsaydı, özü əvəz elərdi.

“İlhamın addır dillər əzbəri,

Heç zaman unutmaz Vahid rəhbəri…”

 Mirzə Əlil

16. 07. 2024. Samara

 

ROBERT BERNS. SATDI MİLLƏTİNİ BİR OVUC RƏZİL…

Июл15

Robert Burns

Şotland şöhrətimiz, sənə əlvida,
Şanın tanınandı, şanın qədimdi;

Hərbi şərəfiylə tarixə adı

Həkk olunan Şotland, əlvida indi.

Salvay qumlarını Sark aşıb axır,

Okeana doğru Tvid tələsir.

İndi vilayətə ingilis baxır,

Bizi belə satdı bir ovuc rəzil.

+

Əsrlərlə sürdü müharibələr,

Məkrlə, küc ilə yurd əyilmədi,

Yağıdan muzd alan bir neçə nəfər,

Diz üstə çökdürüb ölkəni indi.

Millət güvənirsə qeyrətə əgər,
İngilis poladı qorxulu deyil.
İngilis qızılı alaraq nəmər,

Satdı millətini bir ovuc rəzil.

+

Xəyanət yoluyla ölkə yenilən

Günü heç görməzdim, savaşa girib,
Sadiq Vallas ilə, Bryus ilə mən,
Ölərdim, döyüşdə başımı verib!

Çatınca ömrümün axır saatı,

Mənim bəyanatım dəyişən deyil:

 “Qızılıyla bizi ingilis aldı” —

Satdı millətini bir ovuc rəzil!

 

İingiliscədən tərcümə

13-14. 07. 2024, Samara

+++++++++++++++++++

ROBERT BURNS

A Parcel of Rogues in a Nation

 

Fareweel to a’ our Scottish fame,

Fareweel our ancient glory;

Fareweel ev’n to the Scottish name,

Sae famed in martial story!

Now Sark rins over Solway sands,

And Tweed rins to the ocean,

To mark where England’s province stands—

Such a parcel of rogues in a nation! Читать далее →

VAHİDİN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. «VAR İNDİ TEXNİKADA İXTİSASI ÖLKƏMİZİN…»

Июл15

Əliağa Vahid

Səməd Vurğun “26-lar”, “Komsomol”  poemalarını, Rəsul Rza “Stalin can”,  şeirini, “Lenin” poemasını yazanda Əliağa Vahid də yatmayıb, şura hökumətini, proletariat diktaturasını, sosializmin nailiyyətlərini, boleviklərin xalqa bəxş etdiyi xoşbəxtliyi tərənnüm edən şeirlər yazıb. Onlardan biri “Ölkəmizin” adlanır. “Ölkəmizin” – rədifdir. Rədif önündə gələn qafiyələr: səfası, binası, sədası, havası, aşinası, qəzası, ixtisası.. Bəli, hətta belə qafiyə də var: “ixtisası”…

Şeir yəqin ki, Stalin-Bağırov dövründə yazılıb.

“Gözəlləşir günü-gündən binası ölkəmizin.”

“Ölkəmizin binası” deyəndə şair konkret olaraq nəyi nəzərdə tutur – demək çətindir. Açılış beytindən sonra gələn dördlüklərdə bəzi şeyləri təxmin ermək olur.

“Baharda çölləri çulğar çiçəklərin qoxusu”.

Kitabda belədir: “çulğar”. Bəlkə “çuğlar” olmalıdır?

“Çəmənlərində bitən dadlı meyvədir çoxusu.”

Burda baş sındırmaq lazımdır. Yəni çəməndə bitən ağacların çoxu meyvə ağacıdır? Beləmi? Hərçənd meyvə ağacı bağda olur, çəməndə ot bitir…

Vallah, qalırsan girinc, bilmirsən kimdən soruşasan…

Dalı:

“Çayı, balı, düyüsü, çəltiyi, gözəl lumusu”

Sayılanlar, əlbəttə, çəməndə bitmir. Bal ümumiyyətlə bitmir…

“Ətirli, güllü, yaşıl dağlarında laləsi var,”

Dağların ətri var? Lalənin ətri var?

“Dirildir aləmi abü havası ölkəmizin.”

Ölkə — yəqin ki, Azərbaycandır. Azərbaycanın suyu, havası alımi dirildirmiş? Kürün lıqqa suyu? Ya Arazın?

“Bəzəkli quşlar olub aşinası ölkəmizin.”

Bəzəkli quşlar hansıdır? Bəzəyi olmayanlar Azərbaycanı bəyənmir? Sərçənin bəzəyi yoxdur, ancaq qışda da köçüb heç yerə getmir…

“Süzər gölündə gözəl dumalar, gözəl qazlar”

Durna göldə süzməz, bəlkə gölün üstündə süzə. Qazların da süzməyi yoxdur, üzməyi var.

“Bəzənmiş ay kimi kolxozda işləyən qızlar.”

A kişi, Allahın olsun, kolxozda işləyən qızlar Osventsim əsirlərinə oxşayırdılar. Qırx dərəcə istidə kətmən vuran qızlar. Bu boyda yalan olar?

“Bir özgə ləzzət alırlar hünərli kolxozlar”…

Kolxozların ləzzət aldığını bilmirdim. O qədər gülmüşəm ki… Nə gizlədim, bu gülməklə elə mən də ləzzət aldım…

“Gözəl vətənmizə fabrik-zavod gözəl yaraşır”

“Vətəminizə” yazanda əruz pozulur, ona görə Vahid “vətənmiz” yazır. Bunu eybi yox.

“Traktoru, maşını hər yeri gəzib dolaşır”

Belə gülməli şeir dünyanın heç bir ədəbiyyatında yoxdur!

Rusiyada traktorlar hərdən gəzib-dolaşırdı, çünki sükan arxasında oturan traktorçu lül-qəmbər olurdu… Mənə danışırdılar ki, bur traktorçu kabinənin açıq qapısından dombalıb yıxılır, traktor keçir onun üstündən… İki dəfə…

“Var indi texnikada ixtisası ölkəmizin.”

Ancaq bu misranı başa düşmədim. Adamın ixtisasl ola bilər. Ölkənin ixtisası olar?

“Yüz illər ilə bizi bəy, xan işlədib yordu”…

Vay-vay… İşləyib yorulan xalqım…Can… İngilis, alman yatırdı, bizim babaları xan işlədib yorurdu. Təkcə yorsaydı, nə vardı ki:

“Şərəfli xalqımızı incidib, qanın sordu”

Necə qan ağlamasın daş bu gün…

Sonra optimist beyt, sosializm, apofeoz:

“Vətənmiz indi deyil zülm edənlərin yurdu,

Sovet hökumətidir rəhnüması ölkəmizin.”

Ay Əliağa müəllim, sən Azərbaycanı indi görəydin! Adamlar “zülm” sözünün özünü unudublar. Soruşursan “zülm” nədir, deyirlər bilmirik, bizdə belə şey olmur…

“Vətənmiz indi azad xalqlar vilayətidir.

Leninə — partiyaya ellərin məhəbbətidir

Qızıl çiçəklər açıbdır fəzası ölkəmizin.”

Fəzası qızıl çiçəklər açır! Bəh-bəh!

Sonra Əliağa Vahid fövqəladə təvazökarlığını bir daha Azəribaycan xalqın nümayiş etdirir:

“Bu fəxrdir mənə, Vahid ki, xalq şairiyəm,

Ucaltdı ömrümü nəşvü nüması ölkəmizin!”

 Mirzə ƏLİL

15. 07. 2024, Samara

ROBERT BERNS. “HAZIRAM GƏLMƏYƏ, FİT ÇAL, OĞLANIM…”

Июл14

Robert Burns

Hazıram gəlməyə, fit çal, oğlanım!

Hazıram gəlməyə, fit çal, oğlanım!

Beyninə cin vura ata-ananmın,

Yenə də gələrəm, fit çal, oğlanIm!

1.

Bizə gəlsən, həyətə sən çox ehtiyatla gir,

Qayıt geri, dal pələd görsən aralı deyil.

Yan-yörənə də boylan, gör gəlirmi səs-səmir,

Elə gəl – məndən ötrü gəlməmisən elə bil,

Elə gəl – məndən ötrü gəlməmisən elə bil.

2.

Kilsədə ya bazarda, harda sən məni görsən,

Elə keç ki, desinlər vecinə deyiləm mən;

Ancaq qara gözünlə oğrun bax mənə hərdən.

Elə bax, ayrısına baxırsan elə bil sən,
Elə bax, ayrısına baxırsan elə bil sən!

3.

And-aman et həmişə, işin yoxdur mənimlə,

Qoyma məhəl də bəzən gözəlliyimə belə;

Başqasıyla qonuşsan, qonuş zarafa ilə,

Qorxuram səni məndən o yayındıra bilə,

Qorxuram səni məndən o yayındıra bilə!

ingiliscədən tərcümə

13.07. 2024, Samara

+++++++++++++++++

ROBERT BURNS

O, Whistle An’ I’ll Come To Ye My Lad

Chorus
O, whistle an’ I’ll come to ye, my lad!
O, whistle an’ I’ll come to ye, my lad!
Tho’ father an’ mother an’ a’ should gae mad,
O, whistle an’ I’ll come to ye, my lad! Читать далее →

VAHİDİN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. «KOMMUNİST» QƏZETİNİN 25 İLLİYİNƏ»

Июл14

Əliağa Vahid

Əliağa Vahidin ən gülməli şeirləriudən biri “Kommunist” qəzetinin 25 illiyinə həsr olunub. ““Kommunist” qəzetinin ilk nömrəsi 1919-cu il avqustun 29-da, cümə günü bolşeviklər partiyasının gizli mətbəəsində 4 səhifədə çap olunmuşdu.” (https://anl.az/down/meqale/xalqqazeti/xalqqazeti_avqust2009/88698.htm) Beləliklə, güman etmək olar ki, qəzetin 25 illik yubileyi ya 1944-cü ildə, ya da 1945-ci ildə, müharibə qurtarandan sonra qeyd edilib.

Vahid yubiley şeirində “Kommunist” qəzetini “cavan oğlan” adlandırır.

“Yüksəl, cavan oğlan, yaş iyirmi beşə çatdı,

Bundan belə düşmənlərinin bayrağı yatdı.”

“Kommunist” qəzeti yetmiş il ərzində, Leninin dediyi kimi, Azərbaycanda azərbaycanlılar üçün əsas “təbliğat və təşviqat vasitəsi” olmuş, əhalini məlumatlandırmaqdan çox yalan və dezinformasiya yaymış, ictimai həyatda, yaradıcılıqda müstəqil düşüncəyə, alternativ fikrə qarşı aqressiv mübarizə aparmış, Stalin-Bağırov irticası dövründə “xalq düşmənləri”nin ifşa kampaniyasının ön sırasında getmişdir. Demək olar ki, Müşfiqi, Cavidi, Çəmənzəminlini, onlarla, yüzlərlə sənətkarı, on minlərlə sıravi vətəndaşı məhkəməsiz, istintaqsız məhvə aparan yol “Kommunist” qəzetinin səhifəsindən başlanmışdır. Əliağa Vahid, şübhəsiz ki, bunları gözəl bilirdi.

Əliağa Vahid həmçinin gözəl bilirdi ki, “Kommunist” qəzetinin müxtəlif illərdə redaktoru olmuş Ruhulla Axundov, Əliheydər Qarayev, Böyükağa Talıblı, Ağababa Yusifzadə, Həbib Cəbiyev 1837-38-ci illərdə güllələniblər.

Əliağa Vahid isə deyirdi:

“Sən bir ləkəsiz ayinəsən kütlə gözündə…”

Hə? Əliağa müəllim, heç xırda bir ləkə də yox idi bu aynada? Məsələn, Müşfiqin qanından bir damla…

Mirzə ƏLİL

14.07. 2024, Samara

 +++++++++++++++++++

Əliağa Vahid

“KOMMUNİST” QƏZETİNİN 25 İLLİYİNƏ

 

Yüksəl, cavan oğlan, yaş iyirmi beşə çatdı,

Bundan belə düşmənlərinin bayrağı yatdı.

Fikrin, qələmin ox kimi batdı cühəlayə,

Hər bir kəsə təsirin olub payəbapayə,

Ariflərə, rəssamə, ədibə, şüərayə.

Loğman kimi çox xəstəni tədbirin oyatdı,

Yüksəl, cavan oğlan, yaş iyirmi beşə çatdı. Читать далее →