Архив по авторам | Xeyrulla Xəyal

VAHİDİN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ: «BİZ GEDƏN DOĞRU YOL — LENİN YOLUDUR…»

Əliağa Vahid

«BİZDƏDİR» şeiri

Sovet şairləri partiya və hökumətin tapşırığı ilə ideoloji şeirlər yazıb sovetlər ölkəsinin, sosializm quruluşunun üstünlüklərini göstərməliydilər. Əliağa Vahid də xeyli ideoloji şeir yazıb, sovet Azərbaycanının, məsələn, Fransadan, İtaliyadan, ABŞ-dan üstünlüklərini qələmə alaraq soxub kapitalist yırtıcılarının vı faşistlərin gözünə.

Əliağa Vahid sovet ölkəsinin üstünlüyünü ingilisə necə göstərə bilər? Deyər ki, Bakıda Rolls Roysdan da gözəl avtomobillər istehsal olunur? Deyər ki, Bakı fəhləsi London fəhləsindən, Liverpul fəhləsindən iki dəfə çox maaş alır? Deyər ki, hər evdə televizor var, deyər ki, hər uşağın yataq otağı var, deyər ki, sovet pensiyaçıları o qədər pul alırlar ki, vaxtlarını teatrda, filarmoniyada, başqa ölkələrə səyahətlərdə keçirirırlər? Demir və deyə bilməz. Ancaq partiya və hökumətin tapşrığını yerinə yetirib muzdunu almalıdır. Ona görə başlayır cəfəng danışıb gözə kül üfürməyə:

“Həyat bağçasının bağbanı bizik”.

Bildiniz biz kimik? Həyat bağçasının bağbanı!

“Yarpağı söz açan güllər bizdədir.”

Əlbəttə, nə İtaliyada, nə İspaniyada yarpağı söz açan güllər yoxdur. Əlbəttə, belə güllər heç Azərbaycanda da yoxdur. Ancaq kim gəlib yoxlayacaq…

“Bizdən ilham alır şeyda bülbüllər”.

Bolşeviklər gələnə qədər bülbüllər ilham üzünə həsrət qalıblar. Vahid sağ olaydı, indiki ilhamı görəydi…

“Nəğməyə can verən dillər bizdədir!”

Bundan da ingilisdə, isveçrəlidə yoxdur…

“Şairim! İncə söz ustadı bizik”.

Başın haqqı! Şekspir, Bayron sənin yanında, Rəsul Rzanın, Səməd Vurğunun yanında kimdir ki.

“Dağlara səs salan ellər bizdədir!”

Ellər dağlara niyə səs salır? Qarnı acdır? Polis mələdir?

“Sünbüllü tarlalar, çiçəkli bağlar,

Al-əlvan geyinmiş çöllər bizdədir!”

Bu nemətlərdən, məsələn, Lüksemburqda ya Yunanıstanda var? Ay oldu ha…

Bu bəndi qurtarandan sonra Vahid yəqin bir stəkan da vurub, ona görə bir az, ayıb olmasın, zayıllayıb:

“Ətirli bağların sarmaşığıyıq”.

Əslində çaşıb düz söz deyib. Yəni bizi alaq otuna bənzədib…

Sonra bir stəkan da gillədib özünü düzəldir:

“Elin bəzəyiyik, yaraşığıyıq.

Eldən törənmişik, el aşığıyıq,

Uca boylar, nazik bellər bizdədir!”

Uca boyları lap fıştırıq deyib, doğrudan da Azərbaycanda olan uca boylu insanlar dünyanın heç bir ölkəsində yoxdur, biri elə Əliağa Vahidin  özü. Hələ gözəlliyini demirəm…

“Dünyamız nəşəylə, keflə doludur”.

Kefi bilmirəm, Azərbaycan həmişə nəşə ilə dolu olub, bunu Əliağa Vahid düz deyir.

“Biz gedən doğru yol — Lenin yoludur.”

Bu da düzdür. Yalnız nəşəli xalq Lenin yolunu tutub gedər…

“Qolumuz rəhbərin polad qoludur”.

Vahid burda Stalinin qolunu nəzərdə tutur. Eh, Əliağa bəy, sən hələ dəmir yumruğu görəydin…

“Qüvvətdən düşməyən əllər bizdədir!”

Əliağa Vahid şübhəsiz burda çəpik çalan əlləri nəzərdə tutur. Etiraf etmək lazımdır ki, bunu da qəzəlxan düz deyib…

Mirzə ƏLİL

21. 07. 2024, Samara

 

ROBERT BERNS. SƏRSƏRİ VİLLİ

1.

Gah burda, gah ordasan, veyil, sərsəri Villi,

Gah burda, gah ordasan,  ancaq evdə deyilsən!

Qollarım arasına qayıt, mənim sevimlim,
Qayıt, inandır məni, elə həmin Villisən.

2.

Qış küləyi əsirdi ayrılsnda səninlə,

Gözlərimi yaşardan amma külək deyildi.

İndi yay gəlib artıq, dön geri sən də, Villi,
Təbiətə yay gəlib, yay mənə sənsən indi.

3.

Yuxu mağaranızda dincəlin, qasırğalar –

Aşiq həyəcanlanar vəhşi vıyıltılardan.

Oyan, briz, qayığa yardım olsun dalğalar,

Ağuşuma qayıtsın yenə sevdiyim oğlan.

4.

Vəfasızsa o ancaq, Nennini unudubsa,

Sən ey nəhəng okean, aramızda qal yenə!

Bəlkə  bir də görmərəm, ölərkən heç olmasa,

İnanım  Villim  mənim məxsusdur  yalnız mənə!

ingiliscədən tərcümə

19. 07. 2024, Samara

++++++++++++

ROBERT BURNS

Wandering Willie

1.
Here awa, there awa, wandering Willie,
Here awa, there awa, haud awa hame!
Come to my bosom, my ae only dearie,
And tell me thou bring’st me my Willie the same.
Читать далее

VAHİDİN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. «BİLMƏK OLMUR FƏHLƏ KİMDİ, USTA KİM, BU EŞQƏ, SEVGİYƏ TƏKƏRLƏR GÜLÜR…»

Əliağa Vahid

Vahidin gülməli şeirlərindən biri də “Zərbəçilər”dir. Şeir, güman etmək olar ki, keçən əsrin iyirminci illərinin sonunda yazılıb. “Zərbəçilik” hərəkatı SSRİ-də 1920-ci illərin ortalarında yaradılmışı.

“Zərbəçi”  — kalkadır, yəni rusca “udarnik” sözünü yamsılama yolu ilə yaradılmış sözdür. Yüksək əmək məhsuldarlığı göstərən, planı vaxtından əvvəl və normadan artıq yerinə yetirənlərə “zırbəçi” adı verilir, onlar üstündə Leninin və Stalinin təsviri olan döş nişanı ilə təltif olunurdular. Zərbəçilik hərəkatı sosialist yarışının bir forması idi.

Azərbaycanın da öz zərbəçiləri olub. Və bu zərbəçilər çox vaxt süni şəkildə, nümunə üçün yaradılıb. Məsələn, kənd təsərrüfatının ilk zərbəçilərindən sayılan Bəsti Bağrova və ya Qüdrət Səmədovun guya bir gündə 400 kq-dan artıq pambıq topladıqları iddia edilirdi. Bu qədər pambığı əllə yığmaq heç cür mümkün deyildi. Bu cür əldəqayırma qəhrəmanlar tezliklə yüksək vəzifələrə, deputatlığa təyin olunurdular.

Güman etmək olar ki, Əliağa Vahidə partiya rəhbərliyindən zərbəçi fəhlələrə şeir yazmaq tapşırığı verilib və yəqin ki, yaxşı avans da alıb. Bu avansa Vahid o qədər vurub ki, zavoda gedib sexə, fəhlələrin işinə baxmağa da  halı olmayıb. Zərbəçini, onun əməyini, iş yerini gözəlləri təsvir edən kimi təsvir edib: qarə zülf, zülfdə şanə, qarə göz… (Bir qəzəldə alə(!) göz” deyir, çünki “xəyalə” ilə qafiyə olmalıdır).

Vahidin zavod haqqında bildiyi yalnız zavodun fit çalmağı olub. Bunu Bakıda yaşayan hər kəs bilirdi, çünki zavodlar iş növbəsinin başlandığını bildirmək üçün tükürpədən fit çalırdılar.

“Bu gün fitlər gün doğmadan səsləndi.”

Yəqin zavod o gün fitini tez çalıb ki, Vahidi xumarlıqdan oyatsın, şeirin vaxtı keçirmiş…

“Dəniz coşa gəldi, göllər tərpəndi.”

Təsəvvür edirsiniz zavodun fiti nə həngamə törədir? İsrafil şeypurunun da buna gücü çatmaz…

“Təkərlər oxudu, zindan can dedi”.

Aha! Təkərlər! Hansı təkərlər? Avtomobil təkəri? Sexdı nə təkər? Bəlkə dəzgahların çarxları? Onda bəs zindan nədir? Vahid zavoddan yazır ya dəmirçixanadan?

“Qəlbimə zəhmətdən bir fərəh endi.”

İnanan daşa dönsün! Zavod fiti Vahidi fərəhləndirə? Qoy oturmuşuq…

“Anlar keçir, dəqiqələr yürüyür…

Kürələr ağzından atəş püskürür.”

Bəlkə metallurgiya sexidir?

“Seçmək olmaz usta kimdi, fəhlə kim

Bu sevgiyə, eşqə təkərlər gülür.”

Bu iki misradan nə başa düşürsünüz? Sevgi, eşq kimlə kim arasındadır? Fəhlə ilə usta arasında? Təkərlər buna gülür?

Sonra yəqin təkərlər özünə gəlib işinə davam edir.

Təkərlər fırlanır, zindan hayqırır,

Zərbəçi qolları düşməni sıxır… “

Düşmən hardan peyda oldu? Zindanda gizlənibmiş?

“Qabarlı əllərdən, gülər üzlərdən

Bir an keçir yeni bir alət çıxır.”

Ay rəhmətliyin oğlu, deyək ki, əllərdən alət çıxar. Bəs üzlərdən alət necə çıxar? O zəhrmarı az içəydin də…

Şeirin sonundan məlum olur ki, Vahid zavod sexini yox, haçansa uzaqdan-uzağa gördüyü dəmirçixananı təsvir edir.

Çəkicini bərk vur, zərbəçi yoldaş,

Əks-səda versin sənə dağü daş.

Vahid elə izafətlər yaradır ki, oxuyanın gözü kəlləsinə çıxır: “Dağü-daş”! A kişi,  dağ və daş niyə yazmırdın?

“Sosializm tarixinə yazılır sənin

Çəkdiyin zəhmətin, qan-tərin, qardaş!”

Qan-tər necə yazılar?

Hanı o sosializm tarixi?

Hardadırsa, Əliağa Vahidin də adı orda olmalıdır…

Mirzə ƏLİL

  1. 07. 2024, Samara

ROBERT BERNS. MƏN AZA DA RAZIYAM

Robert Burns

1.

Əgər azsa, razıyam, çoxsa – sevinirəm mən,

Mənə yaxın gəlirsə haçan Qayğı və Qüssə,
Yaxşı şillələyiəm onları yol üstdəkən,

Pivə içib deyirəm qədim şotland nəğməsi. Читать далее

VAHİDİN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. «MOLLALAR SÖNDÜLƏR BÜTÜN-BÜTÜNƏ, ONDA DÖNMÜŞDÜLƏR ÇOBAN İTİNƏ…»

Əliağa Vahid

Bəlkə şübhə edənlər olacaq, ancaq həqiqətən Əliağa Vahid Süleyman Rüstəmə, Səməd Vurğuna şeirlər həsr edib. Bu iki nəfər cəhənnəm, hamısı bir-birinin tayıdır, ancaq Vahidin böyük Sabirə yazdığı şeir milli dühamızın xatirəsi üçün təhqirdir.

Sabir! Ey möhtərəm böyük şair!

Şerdə, nəzm, nəsrdə mahir.

Əliağa Vahidin Sabirə həsr etdiyi şeir o qədər gülməlidir ki, bunu dahi şairimiz sağlığında oxusaydı, bütün xəstəlikləri yadından çıxardı, elə gülməkdən ölərdi…

“Əgər ölsən də, qəm deyil…” zira

Etdiyin fikri xalq edir icra.”

Gülməlidir, eləmi? Necə yəni “ölmüsən, qəm deyil”. Kimə qəm deyil? Sabirin ailəsinə? Dostu Mirzə Cəlilə? Ya Əliağa Vahidə?

İkinci misrada alaverdisi var:

“…zira Etdiyin fikri xalq edir icra”.

Tərcümə eləsək, belə çıxır ki, Sabirin fikrində olanları xalq həyata keçirir, ona görə cavan ölüb getməyinin eybi yoxdur.

İndi görək Sabirin fiki nə imiş.

Dad edərdin həmişə: “Hürriyyət!””

Yəni Sabir azadlıq istəyirmiş. Deyirdi: «Çünki hürriyyət olan yerdə də insanlıq olur». Ancaq bolşeviklər bu azadlığı xalqa verdilərmi? 

“O əsarətdə gördüyün millət

İndi azadə ömr edir, xürrəm”.

Deməli, Vahidin dediyinə görə, Azəribaycan milləti Bağırovun təpiyi altında “azadə” ömr edir, həm də “xürrəm”.

“Bitdi məzlumu ağladan matəm…”

Şükr kərəminə, ya Rəbb, matəm bitib!

“Bəy, xanın qalmamışdır asarı…”

Vahid “əsəri” demək istəyir, qafiyə xatirinə sözün başına pislik gətirib qalın saitlərlə yazır. Yəni bəyin, xanın izi-tozu qalmayıb.

 “Onları məhv qıldıq elçarı.”

İndikilər demişkən: əlinizə sağlıq. (Düzü, mən başa düşmürəm”əlinə sağlıq” nədir. Qurban Məmmədli demişkən, “mən anlamadım…”)

Deməli, bəyləri, xanları bütünlüklə məhv ediblər. Vahid qeyd etməyi unudur ki, bolşeviklər milli ziyalıları da, zirək kəndliləri də məhv ediblər.

“Kəndlinin öz əlindədir torpaq,

Hamının keyfı kök, damağı da çağ.”

Burda Vahid Sabirə ağ yalan deyir. Bolşeviklər kəndlilərə torpaq vermədilər, torpağı olanların da torpağını alıb basdılar kolxoza.

“İşləyirlər həvəslə kolxozda”.

Adamların kolxozda həvəslə işləməkləri də yalandır. “Əməkgününə”, bir qarın çörəyə işləyən adam sevinirsə, deməli, dəli olub.

“Mollalar söndülər bütün-bütünə,

Onda dönmüşdülər çoban itinə.”

Heç bilmirəm mollaların “çoban itinə dönməyinə” nə deyəsən…

“Əridi yağla bəslənən qarını”

Yəqin mollaları qarnı əriyib…

Əliağa Vahidə Allahşükürün qarnını görmək qismət oldu?

“Bir təpik gördü zalımın karını.”

Başa düşmək çəitndir – “zalım” deyəndə Vahid mollaları nəzərdə tutur, ya bolşeviklərdən qabaq var-dövlət sahibi olmuş adamları, məsələn, Hacı Zeynalabdin Tağıyevi. Yəqin Tağıyevi və onun kimilərini.

“Bəzən az-maz görünsə də arabir,

Müztərib halda qorxusundan əsir.

Bizi gördükdə quyruğun bulayır,

Qurd kimi şöngəyib, dumb ulayır.”

İndi bildiniz İlham Əliyev quyruq bulatdırmağı kimdən öyrənib? Bolşeviklərdən!

Görək bolşevik şair Əliağa Vahid daha nə yazır.

“İndi bir dərbədər uşaq yoxdur,

Onların zəhmətin çəkən çoxdur.”

Necə yoxdur, a kişi? Bəs on minlərlə güllələnmiş, sürgünə göndərilmiş insanların uşaqları? Onlar dərbədər deyildimi?

“Bu təfaxir sənə kifayətdir,

Millətin istəyincə rahətdir.”

Yalançının lap…

Öldün, əfsuslar ki, bihörmət,

Vermədi, varlılar sənə qiymət.

Sabirə nə qiymət? Sabir satılmalıydı? Ramiz Rövşən olub mənzil almalıydı? Prezident təqaüdü? Xanəndələrdən Əliağa Vahid kimi qırmızı onluqlar yığmalıydı?

Sabirin vaxtında onlarla qəzet və jurnal çıxırdı. Və kitabı sağlığında çıxmasa da, şeirləri geniş çap olunub yayılırdı. İndi hanı o qəzetlər və jurnallar? Hanı Mirzə Cəlil?

“Gər olaydın Sovet zamanında.”

Sovet zamanında Sabir “gər olsaydı”, səsi Kürdəxanıdan gələrdi və ya heç səsi çıxmazdı..

Necə şairlər indi xoş güzəran

Keçirirlər günəş kimi xəndan.”

Quyruq bulayırlar? Xoş güzəran – bu, yal yeməkdir?

Vahidin məğrur insan olmağı barədə mif necə yaranıb?  Həm rejimlə, həm də lotu-potu ilə çaşqa-lojkalıq eləyib yüzlərlə həm məzmunca, həm dil tələbləri baxımından pozğun mətnlər yazaraq millətin  xeyli hissəsinin zövqünü və mənəviyyatını nəsil-nəsil korlayan adama mığrur deyiriksə, bizim əxlaq barədə təsəvvürlərimiz yanlışdır…

Mirzə ƏLİL

19. 07. 2024, Samara

GƏDƏBİYYAT. SÖZÜN ÇÜRÜYNÜ ÇIXARMAQLA ÇÖRƏK VƏ ŞÖHRƏT QAZANMIŞ ŞAİR MƏMMƏD ARAZ -X

«NECƏ YAŞADIMSA…»

1991-ci ilin aprelində Məmməd Araz, yəqin ki, qıtlıqdan əsəbiləşib xalqı yaxın ölümü ilə qorxudur.

Heç nə qalmayacaq, bilirəm, heç nə;

Nə şöhrət çələngi, nə şöhrət tacı.

Şair əlbəttə, bəlkə acığından təvazökarlıq edir. Necə heç nə qalmayacaq? Bəs kürəkən Aqil Abbas?

Sonra ritorik sual:

“Nə əkdi, nə dərdi şair əllərim?”

Yəqin şairin əli də adi əl deyil, xüsusi əldir, xüsusən Azərbaycan xalq şairinin. Hələ sovet tarixindən bildiyimiz kimi, şairin əli əkmir və biçmir, elə rəhbərliyin qarşısında uzanıqlı və açıq vəziyyətdə olur: “Ver!”

Gözləri yumulu getməyim haqdı:

Bəlkə gördüyümə şahid əllərim

Oyub gözlərimi oyadacaqdı.

Soruşmaq ayıb olmasın: ölənlərdən gözü açıq gedən olur?

Gözləri açıq olsaymış – diqqət! – “şahid əlləri gözlərini oyub oyadacaqmış”!

Belə müsibət olarmı?

Necə qan ağlamasın daş bü gün…

“Səhərlə göz açdım, axşamla batdım».

A kişi, ilkaxşamdan hara yatırsan? Bəs ərlik vəzifəsinin icrası?

“Şax durdura qəhrəman heykəli kimi…”

Axşam yatandan sonra şax durdu? Bu necə olur? Bəlkə şair “şax durdu” demək istəyərək ayrı şeyə  işarə edir?

Vallah, çaşıb qalmışam!

 “Dünyaya gözləri yumulu baxdım,

Dünyanı görmədim görməli kimi.”

Burası azərbaycanca deyil, yoxsa ən azı yarısını başa düşərdim. Bu iki misra ayrı dildə yazılıb.

“Sinəmdə od tutdu söz yığın-yığın..»

Bu qədər cəfəngiyatı sinəyə yığanda bilmirdinmi yanğın baş verər?

“Əllərim dil gəzdi bu lallıq üçün.”

Quql bu misranı ingiliscəyə belə çevirdi: «My hands and tongue wandered for this stupidity.» Yəni əllərim və dilim bu sarsaqlıq üçün dolaşırdı”.

“Dünya ocağında bişən nemətin

Tüstüsü mənimdir, hisi mənimdir.”

Yəni kurortlarda Məmməd Arazı tör-töküntü ilə yemləyiblər? İnanmalı deyil…

“Gizlədib gözümdə günahlarımı

Göz yuman olmadım göz yumanlara.”

Nəyə “göz yumanlara”? Göz yuman olmayıb? Bəs neyləyib? Güllə atıb? Piketə çıxıb? Brejnevə məktub yazıb?

“Necə yaşadımsa, elə də ölləm:

Gözləri yumulu, əlləri açıq…”

Gözləri yumulu yaşadığını deyə bilmirəm, bəlkə özünü korдuğa qoyub əlavə pensiya alıqmış? Ancaq əlləri açıq yaşadığını doğru deyir. Bu açıq əllərə çox çox şeylər qoyublar: mükafatlar, ordenlər, kürəkən üçün əbədi deputat mandatı və s.

Rus deyərdi: “Чтобы я так жил…» Yəni kaş mən də belə yaşayaydım…

05.06. 2024, Samara

ROBERT BERNS. AH, MƏNİM NENNİM

Robert Burns

Təpələr dalında Stinçar axır,

Keçib mamırlıqdan, süpürgəlikdən.

Artıq qış günəşi qüruba yaxın,

Nənniylə görüşə tələsirəm mən.

2.

Qərb yeli işləyir iliyə qədər,

Gecə çox qaranlıq, yağışlıdır həm.

Yaxşı pledim var; təpəni keçər,
Nenniylə görüşə mən tələsərəm.

3.

Nennim məlahətli, gənc və mehriban,

Adam tovlamağa hiyləgər deyil.

Görüm ki, dilindən olsun o insan,
Nennidən uydurma və böhtan deyir.

4.

Ürəyi təmizdir, üzü gözəldir,

Qənirsizdir həm də tərbiyəsində.

Sevimli Nennimdən gözəl deyildir,
Çiçək ki, açılır şehin içində.

5.

Bir kənd uşağıyam mənsə sadəcə,
Məni tanıyanlar çox deyil elə.
Doğrusu, mən bunu almıram vecə,

Bəsimdir tək Nennim üzümə gülə.

6.

Mənim bütün varım məvacibimdir,

Onu ehtiyatla xərcləyəm gərək.

Dünyanın sərvəti vecimə deyil,

Mənim sərvətim var çünki Nenni tək.

7.

Yalnız inəklərdir, qoyunlar ya da

Qəlbini oxşayan qoca fermerin.

Kefim kök mənimsə kotan dalında,

Bircə qayğım vardır, o da ki, Nenni.

8.

Vecimə almıram gün necə keçə,

Göylərdən nə gələ, ona qaneyəm.
Qayğım var mənim bu həyatda bircə:

Yaşayım və sevim mənim Nennimi.

 

ingiliscədən tərcümə

  1. 07. 2024, Samara

+++++++++++++

ROBERT BURNS

My Nanie, O

 

1.
Behind yon hills where Stinchar flows
‘Mang moors an’ mosses many, O,
The wintry sun the day has clos’d,
And I’ll awa to Nanie, O.
Читать далее

VAHİDİN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. «ÇOXUŞAQLI QADIN VARMI BİR ELDƏ, HÖKUMƏTDƏN ALSIN BİR MİN HƏR İLDƏ…»

Əliağa Vahid

“BİZİM YERDƏDİR” şeirini Vahid, çox güman ki, Oktyabr inqilabının növbəti ildönümünə həsr edib. Məsələ burasındadır ki, 25 oktyabr 1917-ci ildə baş vermiş bolşevik çevrilişi təqvim islahatından sonra noyabrın yeddisinə düşürdü. 7 Noyabr – SSRİ-də ən hörmətli bayram idi, hərbi paradıın özü Brejnevə qədər 9 mayda yox, 7 noyabrda keçirilirdi.

Xalq şairləri, akademik şairlər, aşıqlar, qəzəlxanlar hökmən bu bayrama  şeirlər həsr edirdilər. Hələ sentyabrdan manıslar əllərini bir-birinə sürtüb pul gözləyirdilər, bu, bir növ lotuların Məşədi İbadın toyuna hazırlaşmağı kimi olurdu.

Bəli, Əliağa Vahid də bayrama hazırlıq görərək bir aşıq qoşması yazır, özü də aşığa müraciətlə.

“Ay aşıq, söhbət aç güldən, çiçəkdən,

Çəmənlər zinəti bizim yerdədir.”

Vahiddən soruşan olsaydı ki, “çəmənlər zinəti” nədir, çətin ki, cavab verə biləydi. Uzağı deyərdi ki, gözünüz elə məni görür, hamı belə yazır…

Bəli, hamı elə yazırdı…

“Baharın ləzzəti bizim yerdədir.”

Ayrı ölkələrdə baharın ləzzəti olmayıb, ləzzət ancaq SSRi-də

 olub… Xüsusən adamlar qarınlarını quşəppəyi ilə, zəncəfillə, əvələklə doyduranda…

“Çal, oxu şur ilə çoban-bayatı,

Sazında təriflə bu şən həyatı.”

Çobanbayatı sazda çalınır ya tütəkdə?

“Elimdən, arxamdan, qəm uzaqlaşır,

Zövqümüz, nəşəmiz həddindən aşır.”

Əlbəttə, yaxşı vuranların, yaxşı çəkənlərin nəşəsi həddən aşmalıydı, Vahid bunu öz təcrübəsindən bilirdi…

“Xalqımız fərəhlə gülüb, oynaşır”

Yaxşı, deyək ki, xalqın gülməyini təsəvvür etdik. Bəs oynaşmağını necə təsəvvür edək?

Sonra Səməd Vurğun sayağı basməmmədi gəlir.

“Sazın, kamançanın, qarmonun, tarm,

Oxuyub-çalanm, gülün, baharın.”

Adama deyərlər bir qram vicdanın olsun. Sadalanan sözlər, həmcins üzvlər arasında məna oxşarlığı olmalıdır.”Oxuyub-çalan”la gülün, baharın nə yaxınlığı var? Xalqı saymırsan, özünə bir hörmət qoy…

Sonra gələn bənd çox aktualdır. Diqqət, diqqət! Axtunq! Axtunq! Söhbət uşaqpulundan gedir!

“Nə tarixlərdə var, nə başqa dildə,

Çoxuşaqlı qadın varmı bir eldə

Hökumətdən alsın bir min hər ildə?”

Bu bəndi iş tapa bilməyən, ancaq ildə bir uşaq dünyaya gətirən atalara çatdırın! Eşitsələr, oxusalar, gedib yığılarlar prezident administrasiyasının qabağına ki, biz də o mindən istəyirik.

Şeirin neçənci ildə yazıldığı məlum deyil, ona görə deyə bilmərəm ki, çoxuşaqlı ananın aldığı “min” necə min imiş…

Sonrakı bənddən güman etmək olar ki, otuzuncu illərdir, faşistlər Almaniyada hakimiyyətə gəlib, ancaq hələ müharibə başlamayıb.

“Faşistin zülmünə dünyalar baxır”

Necə misradır? Bunu ikinci sinif şagirdi yazmayıb, adlı-sanlı peşəkar, Əməkdar incəsənət xadimi yazıb. Ədəbiyyatı bu dldə olan xalqın mədəni səviyəsi harda olmalıdır?

“Analar bağrına süngülər taxır.”

Kim taxır süngünü? Faşistlər ya faşistlərin zülmünə baxanlar?

Sonra qəzəlxan və qoşmaçı əsas mövzuya qayıdır.

“7 noyabrdan aldıq ilhamı

Dünya yoxsulları sevinir hamı,

Fəhlə hökuməti bizim yerdədir.”

Aha! Dünya yoxsulları sevinir! Yoxsuldurlarsa, niyə və nəyə sevinirlər? Başları xarabdır? Bəs fəhlə hökuməti niyə SSRİ xalqını varlı eləmirdi?

“Bir çox bayramları gördüksə əgər,

Bugünkü bayrammız hamsma dəyər!”

Bu misraları yazanın yazı savadı olub?

“Silinsin dünyadan boş həngamələr”

“Boş həngamələr” nədir?

“Yazılsm rəhbərə təbriknamələr”

Aha! Stalinə təbriknamələr göndərmək istəyir. Səməd Vurğunu qabaqlamaq fikri var. Ay qabaqladın ha… Səməd Vurğun noyabrın şeirini fevralda yazıb hazır eləyirdi…

Dünyalar cənnəti bizim yerdədir.”

Burda mənim yadıma… Oruell düşür. Ağ – qaradır, yalan – düzdür, cəhənnəm – cənnətdir…

Otuzuncu illər…37, 38…

 

Mirzə ƏLİL

18. 07. 2024, Samara

P.S. Baxdım İnternetdə, 1937-39-cu illərdə min rubla bir radioqəbuledici almaq olardı. Kişi kostyumunun qiyməti: 400 — 1, 2 min və s.

ŞOTLANDLARIN KRALİÇASI MERİ ÜÇÜN AĞI

Robert Burns

1.

Yamyaşıl donunu  Təbiət asıb,

Çiçəklənənən hər bir ağacdan indi.

Ağappaq elə bil mələfə atıb,

Otlu düzən boyu qızçiçəyindən.

Büllür bulaqları günəş güldürür,
Lacivərd göylər də sevinc içində

Fəqət zindana ki, kim gömülübdür,

Güldürər nə günəş, çiçəklər nə də.

2.

Səhəri oyadıb süzür torağay

Hələ şeh parıldar qanadlarında,

Gündüz qaratoyuq elə oxuyar,
Ucalar meşədə xoş əks-səda.

Oxuyub dincəlir mürgülü günlər,

Nəğməsi zəngindir birəbitdənin,

Xoşbəxtsən – azdadlıq, sevgi var əgər,

Köləlik deyilsə əgər qismətin.

3.

Zanbaq çiçəkləyir çay qırağında,

Açır novruzgülü yamacda, odur.

Düzəndə yemişan qönçə çağında,

Göyəmlər hələ ki, ağappaq durur.

Gəzər, tapıb yeyər nə arzularsa,

Şotland diyarında adi maralı,

Mənsə, Şotlandiya kraliçası,
Önümdə görürəm bu divarları.

4.

Mənə tabe idi gözə Fransa,
O vaxtlar necə də bəxtəvər idim.

Yuxudan durardım hər səhər asan,

Yuxuya qayğısız gecə gedərdim.

Və Şotlaniyanın sultanıyam mən,
Burda xəyantkar az deyil fəqət.

Taleyim asılı yadellilərdən,

Mənim əzablarım çəyin ki, bitə.

5.

Ey məkrli qadın, indi qulaq as,

Mənə həm bacısan, həm də ki, düşmən.

Hələ qılıncını itilər qisas,

Deşər ürəyini tiyəsi hökmən!

Yəqin ömür boyu bilməmisən sən,
Qan qadın döşündə necə hönkürər.

Mərhəmətli qadın baxışı bəzən,
Yaraya məlhəm tək damcılar tökər.

 

6.

Oğul! Oğul! Nəcib ulduzlar yəqin,
Sənin taleyinə işıq saçacaq.

Qızıl  tək parlasın hakimiyyətin,
Əfsus, parlamadı mənimki ancaq.

Tanrı hifz eləsin düşmənlərimdən,

Salsın qəlblərinə ya da ki, şəfqət.
Harda förüşsən dostlarımla sən,

Onlara həmişə məni xatırlat!

 

7.

Ah, oğul! Tezliklə görmərəm yəqin

Necə güməş doğur, açılır səhər.

Necə sığalıyla payız yelinin,
Qızıl qarğıdalı zəmisi titrər.

Ölümün indi dar mənzilindəyəm,
Qoy aşsın
hiddəti  həddini qışın,

Yaz gələr, çiçəklə bəzənər aləm,

Qəbrimin üstdə də qoy onlar açsın.

ingiliscədən tərcümə

 04-05. 06. 2024, Samara

QEYD: Bu tərcüməni iyunun 4-də başladım, 5-də bitirdim. İyunun 6-da bloqa qoyacaqdım. Gecə saat təxminən 2-də evdə yanğın başladı, bircə pasportumu götürüb qaçdım… Kömpüter məhv oldu, ancaq bərk diski soydaşımız Quliyev Anar Elxan oğlu bərpa edə bildi — ona dərin minnətdarlığımı bildirirəm.

ROBERT BURNS

Lament On Mary Queen Of Scots

 

1.
Now Nature hangs her mantle green
On every blooming tree,
And spreads her sheets o’ daisies white
Out o’er the grassy lea;
Now Phoebus cheers the crystal streams,
And glads the azure skies:
But nought can glad the weary wight
That fast in durance lies.
Читать далее

VAHİDİN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. NİYƏ ZEYNƏB XANLAROVA ONUN QƏZƏLLƏRİNİ OXUMURDU?

Əliağa Vahid

Vahid qəzəllərinin bir çoxunda özünü ölülüyə ya ölmüşlüyə qoyur.

“Bir gün, gözəlim, qəbrimin üstdən ötüşərsən,

Dərdindən ölən aşiqini bir düşünərsən.”

Təəssüflə demək lazımdır ki, bu beytdə qafiyə qüsuru var, “ötüşmək”lə “düşünmək” qafiyə deyil.

«Naz ilə gələrkən qədəmin qoy gözüm üstə”.

Bunu başa düşmƏk çətindir: naz ilə nə vaxt və hara? Qəbrinin üstünə? Yox, yəqin diri vaxtında, qədəmi ölünün gözünün üstünə necə qoymaq olar? Qədəmini diri aşiqin gözünün üstünə qoymaq üçün canan gərək aşiqi dalı üstə yıxa yerə, başqa cür alınmaz…

Beytin ikinci misrası daha maraqlı və daha gülməlidir.

“Qoyma quru yer üstünə, birdən sürüşərsən”.

Və həm də təəccüblüdür. Canan qədəmini aşiqinin gözünün üstünə qiyanda sürüşmədi, quru yerə qoyanda sürüşdü?

“Biganə ilə gəzmə, dedim, qəlbinə dəydi”

Aha! Qəlbinə dəyib! Niyə deyirdin “gəzmə”? Özün dönə-dönə deməmisən ki, gəzmək gözəlin şakəridir? 

“Cana, nə bilim, sən bu qədər dəymədüşərsən?”

Aha! Xasiyyətinə bələd deyilmiş.

Cana!

Sonra gələn beyt qədər bütün dünya ədəbiyyatında gülməli şey yoxdur.

“Əğyar yetir vəslinə, amma mənə dersən:

Sən düşmə bu xülyalara, umsunma, şişərsən.”

Əğyar vəslinə yetir… Vahidin ağzının suyu axır. Deyir ondan mənə də…Canan deyir şişərsən…

Burda mənim yadıma… Yox, Leyli-Məcnun əhvalatı yox, ayrı əhvalat düşdü.

Fikir verən olubmu ki, Zeynəb Xanlarova heç vaxt Vahidin qəzəllərini oxumayıb?

Keçən əsrin 60-cı illərində, mən uşaq olan vaxtlar, xalq içində gedən söhbətlərin baş mövzusu əvvəl gənc, sonra cavan və gözəl müğənni Zeynəb Xanlarova idi. O cümlədən xalqı bir sual maraqlandırırdı: niyə bütün müğənnilər – Bülbül də daxil olmaqla – Vahidin qəzəllərini oxuyur, Zeynəb – yox. O vaxtlar nəinki İnternet yox idi, televizorun özü kənddə iki-üç evdə olardı. Ancaq adamlar müxtəlif yollarla məlumatlanırdılar. Çoxlu şayiələr yayılırdı, sonra şayiələr saf-çürük edilir, içindən doğru bir məlumat çıxırdı.

Və bu şaiyələrdən birinə görə, Zeynəb Vahidin qəzəllərini acıqca oxumur, guya aralarında nəsə olub. Yəni Vahid istəyib ki, bu gözəlçə ilə aralarında nəsə olsun, yuxarıdakı misrasındakı kimi Zeynəbə deyib ki, məni də vəslinə yetir… Zeynəb də buna…”Şişərsən” yaxşı sözdür, “şişərsən” deməyib, Zeynəb Vahidə elə söz deyib ki, təkrar eləsən, İnternetdən qovarlar…

Qəzəlin oxunuşuna davam edək. Vahid ağzının suyunu axıda-axıda düşüb cananın dalına:

“Bir salmadın öz aşiqini yadma, zalim!

Əğyar ilə amma gedib hər gün öpüşərsən.”

Buna deyən yoxdur ki, hər gün başqası ilə öpüşən arvaddan nə istəyirsən?

Sonda şair yenə qoyur özünü ölmüşlüyə.

“Rəhm eyləmədin Vahidə, zalim, dirilikdə,

Öldükdə məzarilə gedərsən, görüşərsən.”

Yəqin canan yaxşı lou-kik nümayiş etdirərək qədəmini də qaldırıb qoyar baş daşına….

Mirzə ƏLİL

17.07. 2024, Samara