Filmdə ən gülməlli səhnələrdən biri Teymurla Nəsiminin görüşüdür. Bu görüş təkcə ona görə gülməli deyil ki, Teymurla Nəsimin arasında görüş ollmayıb və çox güman ki, Teymur heç Nəsimi adlı şairi uzaqdan-uzağa da tanımayıb. Gülməli kitab məsələsidir. Teymur nəvəsini ikiqat əyərək yanında oturdaraq ətrafındakılara Yusif Vəliyevin məxməri baritonuyla elan edir ki, bu nəvə “bir ətək qızıl verib kafir Nəsiminin əşarını (!) alıb.

Haşiyə çıxaraq deməliyəm ki, Nəsimi dil baxımından da çox gülməlidir. Müəlliflər filmə tarixilik vermək üçün bəzən peronajların dilindən arxaik ifadələr səsləndiirlər. Məsələn: “Təğyiri-Libas olun!” “Zənən örpəyinə həsrətəm”! “Tərzi-həyat” vəs. Bu isə komik effekt doğurur. Burda da Teymur “şeirlər” demir, “əşar” deyir. Üstəlik dəqiqləşdirir ki, nəvə “əşarı” Badkubədən alıb. Vay-vay! Badkubədə Nəsiminin əşarı bir ətək qızıla satılırmış! Kəramət Böyükçöl kimi əjdaha kitabını bir ətək paslı dəmirə də sata bilmir…Maraqlıdır, bu səhnə mənə Nodar Dumbadzenin bir qəşəng hekayəsini xatırlatdı, yəqin İsa Hüseynov da həmin hekayəni oxuyubmuş. Gürcünün hekayəsində valideynləri tərəfindən nənələrinin üstünə atılan nəvə əldə-ayaqda dayanmır, günlərin bir günü coğrafiya müəllimnin bağından xeyli armud oğurlayıb bazarda satır və qazandığı pula, nənənin diliylə desək, “abırsız” “Dekameron” kitabını alır…

Belə çıxır ki, filmdə göstərildiyindən fərqli olaraq, o dövrün məkanı çılpaq qayalıqlardan, Səməd Vurğun deyən “dağ-dərə”dən ibarət deyilmiş. Adamların dolğun həyatı varmış, tikirlərmiş, qurlurlarmış, toy edirmişlər, şənlənirmişlər, şairlərin əlyazmaları əllə tirajlanıb satılırmış, bu kitabları ala bilən və oxuyan adamlar varmış…Filmdə isə hər şey depressivdir: Rasim Balayevin üzündəki maska, peyzajlar, geyimlər, danışıq tərzi, torpaq — torpaq deyil, böyük yanğınlardan sonra qalan küllükdür. Əgər doğrudan da belə olsaydı, Nəsiminin nəfis lirikası olmazdı, elitar estetikası olmazdı….

Film müəlliflərinə Teymurla Nəsiminin qondarma görüşü nə üçün lazımdır? Tamaşaçıya böyük sərkərdə və hökmdar Teymurun dilindən təriflər eşitdirmək üçün. “Şirvanda xanəndələrin dilindən düşmür bu qəzəllər! Bütün Səmərqənd, Xarəzm bu qəzəlləri oxuyur!”

Kaş bu, doğru olaydı və 14-15-ci əsrlərdə Şamaxıda xanəndələr Nəsimin qəzəllərini oxuyaydılar, Mirələm Mirələmov kimi, ara şairlərin “əşarını” yox…

Və, əlbəttə, Nəsimi fürsəti fövtə verməyib Teymura “kamil insan” barədə blits-mühazitrə oxuyur. “Kamil insan cümlə aləmin (!) sirrinə vaqif olacaq, heç nədən qorxmayacaq” və s. Bu, əlbəttə, hürufilik deyil, bu, marksizm-leninizmdir, söhbət kommunizm qurmuş insandan gedir… Şübhəsiz ki, İsa Hüseyniov institutda elmi kommunizm fənnini öyrəniub və dövlət  imtahanı verib. Rasim Balayevin institutda dərs oxuduğu şübhə doğurur, çünki aktyorun çoxlu msahibələrinə qulaq asanda görürsən ki bu adam ömrü boyu bir ciddi kitabı axıracan oxumayıb, söz ehtiyatı yoxdur, məhdud dünyagörşülü, dayaz fikirli bir insandır…

Teymur Nəsiminin blits-mühazirəsindən o qədər sarsılır ki, ətrafındakı seyidlərdən də belə qüdrətli “kəlamlar” tələb edir. “Nə vaxta qədər baş kəsməklə qalib gələcəyəm mən?! – deyə ritorik və eyni zamanda son dərəcə komik sual verir. Suala baxın, mübtəda (“mən”) sona keçirilib. Bu  sintaktik hoqqa Azərbaycan nəsrində 60-cı illərdə yaranmışdı, guya nitqə xüsusi ekspressivlik verirdi. İndiyəcən Azərbaycan jurnalistləri  və “yazar”ları belə yazırlar…

“Nə vaxtacan…” Teymurləng sözlə qalib gəlmək istəyir, baş kəsməklə yox…Teymur deyən vaxt Azərbaycanda çoxdan gəlib çatıb, adamların başını kəsmirlər, ölüm hökmü də yoxdur, elə sözlə, «məhkəmə”nin qərarıya basırlar dama, orda yavaş-yavaş çürüyür…

18.08. 2023, Samara