Səbr elə, Dirsə xan, qəzəb eləmə!
Bu acı sözləri mənə söyləmə!
Cinini cilovla, xan, ayağa dur!
Tikdir yer üzündə qırmızı çadır!
At, ayğır, buğa kəs, qoyun, qoç öldür!
Yığ Daş, İç Oğuzdan bəyləri bir-bir!
Don al yalıncığa, doydur acları!
Borclunun yerinə ödə borcları!
Ət təpəyə dönsün, ağ qımız gölə!
Toy elə, arzunu tanrıdan dilə!
Ağzı dualıdan alqış eşitsə,
Bəlkə tanrı bizə oğul bəxş edər.
15. 03. 2021, Samara
Durummu yerimdən indi, xan qızı?
Keçsinmi əlimə yaxan, boğazın?
Dizimin altına səni salımmı?
Poladüz qılıncı ələ alımmı?
Ayırım başını bəlkə bədəndən?
Sənə don geydirim öz al qanından?
Can necə dadlıdır, bilərsən onda.
Xan qızı, səbəbi nədir, de mənə!
İndi qatı qəzəb edərəm sənə!
15.03. 2021, Samara
“Ağac” desəm sənə, utanma, ağac!!
Məkkə, Mədinənin qapısı ağac!
Museyi-Kəlimin əsası ağac!
Böyük, gur suların körpüsü ağac!
Qara dənizlərin gəmisi, ağac!
Şahmərdan Əlinin yəhəri ağac!
Zülfüqarın qını, qəbzəsi ağac!
Həsənlə Hüseynin beşiyi ağac!
Kişinin, arvadın qorxusu ağac!
Başından baxarsam, başın yox, ağac!
Dibindən baxarsam, dibin yox, ağac!
Səndən asılarsam, götürmə, ağac!
İgidliyim tutsun, götürsən, ağac!
Qara qullarıma buyura biləm,
Səni para-para doğraya, ağac!
14. 03. 2021, Samara
Qaranlıq axşamda vaf-vaf hürən it!
Dil çalıb ayranı içə verən it!
Oğrunu cürətlə qarşılayan it!
Ürküdüb canına qorxu salan it!
Yurdumdan xəbər de, qadan alaram,
Qara başım qurban, borclun olaram!
13.03. 2021
Qara axşam olcaq günəşi doğan,
Qar ilə yağmurda ər kimi duran,
Atları qorxuya salıb kişnədən,
Dəvəni hayıqrdan təşviş içində!
Ağca qoyunlara quyruq əsdirən!
Vurub arxasıyla ağılı sökən,
Qoçun yağlısını dişinə çəkən.
Qanlı quyruğunu basıb aşıran,
Səsi köpəkələri qovğalandıran!
Çobanı əlində kösöv yüyürdən!
Yurdumdan bir xəbər bilirsənsə, de!
Qara başım qurban, qurdum, tələs, de!
14.03. 2021, Samara
Qayalar altından coşub çıxan su,
Ağac gəmiləri atıb-tutan su!
Həsənlə Hüseynin həsrətisən su!
Bağ ilə bostanın ziynətisən su!
Ayişə, Fatimə nemətisən, su!
Səni şahbaz atlar gəlib içər, su!
Üstündən dəvələr aşıb keçər, su!
Yurdumdan bir xəbər bilirsənsə, de!
Qurban qara başım sənə, tələs, de!
13.03. 2021, Samara
Qohum-qəbiləli, günləri coşqun!
Qulana, sığına, keyikə qonşu!
Yurdum, yağı səni taladı hardan!
Boşalmış yurd qalıb uca binamdan,
Oturan yer qalıb qoca anamdan,
Qalıb burda Uruz oxundan nişan,
Bəylərin cıdıra çıxdığı meydan.
Mətbəxdən ocaqdır qalan, qaralan.
14.03. 2021, SAMARA
Allah deməyincə düzəlməz işlər,
Kişinin qazancı Tanrıdan gələr,
Qəzası əzəldən yazılıb qulun,
Əcəlin vədiylə yetişər ölüm.
Çıxan can qayıtmaz, dirilməz ölən,
Bu Qara dağ boyda sərvəti olan,
Ha yığa, qismətdən çox yeyə bilməz,
Sular qarışmaqla dənizə dönməz.
Tanrı sevgisi yox təkəbbürlüyə,
Könlü uca tutan başına döyər.
Saxla — oğul olmaz yad balasından,
Böyüyüb gedəcək yada salmadan.
Kül təpəcik olmaz, kürəkən – övlad.
Eşşək qatır olmaz yüyənləsən də,
Kəniz xanım olmaz don geyinsə də.
Lopa-lopa yağa qar, yaza qalmaz,
Çəmənin yaşılı payıza qalmaz.
Gözləmə bez olar əski pambığın,
Düşməndən dost olmaz, hədərdi qayğın.
Ağaclar qırılar yol çəkiləndə,
Qılıncdır döyüşdə sonu həll edən.
Kişi ad çıxarmaz qıymasa mala,
Qız gərək öyüdü anadan ala.
Oğul süfrə açar, görsə atadan,
Bir göz işığıdır ataya oğlan.
Ataya ümiddir ağıllı olan.
Ata mal qoymasa, neyləsin oğlan.
Başda dövlət yoxsa, nə fayda maldan…
Ağılsız adamın şərindən sizi,
Xanım, qoy saxlasın Tanrının hifzi…
13.03. 2021, Samara
Qəribə yerdəyəm mən,
Dili də qəribədir.
İsim nə qədər desən,
Sifət hər şeyə birdir.
—
Kişi rus kişisidir,
Qadın rus qadınıdır,
Rus küləkləri əsir,
Yağır rus qarı burda.
—
Rus göyüdür göy ancaq,
Günəş rus günəşidir.
Rus ağacıdır ağac,
Meşə rus meşəsidir.
—
Burda Volqa rus çayı,
Rus çörəyidir çörək,
Eşq rus eşqi sayılır,
Rus ürəyidir ürək.
—
Bu yerə düşüb əsir,
Əsrdir yaşayıram.
Rus küləkləri kəsir,
Döyür rus yağışları.
—
Aşılayır dərimi,
Haçandır rus iqlimi.
Bircə bacara bilmir,
Dəyişdirə dilimi.
—
Bilmirəm rus ürəyi,
Rus məhəbbəti nədir,
Ancaq rus qəribliyi,
Ürəyimi göynədir…
11. 03. 2021, Samara
«Beovulf» (qəd. ing. Beowulf — hərfi tərcümədə «arı canavarı», yəni «ayı») — eramızın təxminən VIII-XI əsrlərinə aid olan qədim ingilis dilində yazılmış Anqlosaks qəhrəmanlıq dastanıdır. 3182 sətirlik bu dastan qədim ingilis dilində yazılmış ən böyük poemadır və anqlosaks ədəbiyyatına aid nümunələrin 10%-ni təşkil edir. Əlyazması Britaniya Muzeyində saxlanılır.
Dastanda Qeotlar qəbiləsinin qəhrəmanı Beovulf öz dəstəsi ilə Danların kralı Xrodqara kömək uçün onların torpaqlarına yola düşür. Hadisələr Skandinaviyada, indiki Danimarka və İsveç torpaqlarında baş verir. Dastanda Beovulfun nəhəng Qrendel, onun anası və əjdaha ilə mübarizəsi təsvir olunur. Son vuruşmada Beovulf ölümcül yaralanır.
Məşhur ingilis yazıçısı Con Ronald Ruel Tolkien bu dastanı tədqiq etmişdir.
2021-ci ilin fevralında Bakının «Elm və təhsil» nəşriyyatında anqlosakson dastanı «Beovulf»[1]1 Azərbaycan dilində çapdan çıxmışdır.[2] Poemanı qədim ingilis dilindən Rusiyada yaşayan şair və tərcüməçi Xeyrulla Xəyal 2018-ci ildə tərcümə etmişdir.
Poema onbirhecalı (6+5) ölçü ilə tərcümə edilmiş, orijinaldakı misralarn ümumi sayı (3182) saxlanılmışdır. Mümkün olduqca, tərcüməçi alliterativlik prinsipinə əməl etməyə çalışmışdır.
Qeyr etmək lazımdır ki, qədim ingilis eposunun bütünlüklə alliterativ şeirlə qoşulduğu və yazıya alındığı barədə indi hətta mütəxəssislər tərəfindən də təsdiqlənən iddia yalnız qismən doğrudur. Alliterativlik eposun ayrı-ayrı fraqmentlərində aydın görünsə də, bu element bütün poema üçün səciyyəvi deyil.
Poemanın finalından:
Xaraba saxlancdan çıxan nə varsa 3163
Toplayıb quryanda dəfn elədiər.
Qumlu torpaq aldı qəhrəmanların
İrsini, qızıllar yəqin indi də
Ordadır, onlardan qabaqkı kimi
Xeyir yox bir kəsə; on iki atlı 3168
Çapdı ətrafında təzə təpənin,
Əyan oğulları, cəsur igidlər,
Beləcə krala yas tutub onlar,
Onun həyatından danışırdılar,
Sayaraq möhtəşəm əməllərini, 3173
Tükənməz ehtiram ifadəsiylə.
Bu, qədim adətdir, əgər bir insan
Sayğılı olubsa rəhbərə sağkən,
Yola sala gərək sayğılı sözlə
Onu son mənzilə. Geat xalqı da 3178
Ötürdü rəhbəri belə şərəfli.
Dedilər layiqdi ən böyük ada,
Bütün krallardan ən əliaçıq,
Xalqına ən yaxşı qayğı göstərən. 3182[1]
Nəşrin redaktoru və ön sözün müəllifi filologiya elmləri doktoru professor Həbib Zərbəliyevdir.2[3]
xeyrulla xayal 