Mən Feysbuka girəndən (bu, 2008-in axırında ya 2009-un əvvəlində olub) cəmi bir qrupa qoşulmuşam, indi o qrup da yoxdur. Qruöun adı belə idi: “Azərbaycan dili Feysbukun dili olsun!” Səhv etmirəmsə, qrupda bir neçə min aam vardı. Tezliklər Azərbaycan dili Faysbuk dili oldu, ancaq həmin qrupun bu məsələyə təsirinin olub-olmadığını deyə bilmərəm. Qrupu yaratmış insanları nnəcib vətənpərvərlik niyyəti isə ən yüksək qiymətə layiqdir.

O vaxtdan mənim Faysbuk səhifəm Azərbaycan dilindədir. Hətta bəzi Faysbuk terminlərinin rusca necə işləndiyini dəqiq bilmirəm… Mən, bir neçə ili çıxmaq şərti ilə, Azərbaycan təhsilliyəm, ən yaxşı bildiyim dil – Azərbaycan dilidir, vaxtaşırı rusca yazmağa məni həyat şərtləri özü məcbur edir.

Yəhudi mənşəli görkəmli filosof, Britaniya akademiyasının prezidenti olmuş İsayya Berlin Rusiyadan, səhv etmirəmsə, altı yaşında getmişdi. Bütün təhsilini ingiliscə almış, bütün əsərlərini ingiliscə yazmışdı. Ancaq bir müsahibəsində deyirdi ki, rus dilini daha dərindən duyur. “Rus dili mənimlə “danışır”, ingilis dili yox”, — mərhum filosof belə deyirdi. Mən də eyni sözləri Azərbaycan və rus dilləri haqqında deyə bilərəm. Hərçənd mən rus dilini Berlinin ingilis dilini bildiyi qədər bilmirəm, mən Rusiyaya 28 yaşımda gəlmişəm…

Bu mənada rus dilini zəif bilən, yazılı dili heç bilməyən həmvətənlərimin sosial şəbəkələrdə rus dilində yazmaq həvəsləri məni təəccübləndirir və indi deyəcəyim səbəblərə görə məyus da edir. Çexovun bit hekayəsində məktəbli üç hərfdən ibarət sözdə dörd səhv eləmişdi, yəni «еще» sözünü «ичшо» kimi yazmışdı… Mənim soydaşlarımın səhvləri daha acınacaqlıdır, məktəblinin nə yazmaq istədiyini başa düşmək olur, bizim qardaşlar (bacılarla işimiz yoxdur), əli yazırlar ki, fikirləşdiklərinin əksi alınır. Başsağlığında elə səhvlər edirlər ki, kədərlənmək əvəzinə gülməyin gəlir…

Mən başa düşmürəm: bir azərbaycanlı başqa azərbaycanlıya başsağlığını niyə rusca yazır? Niyə bir-birimizin doğum gününü rusca təbrik edirik? Özü də bilə-bilə ki, savadımız yoxdur, çoxlu səhvlər olacaq və rus, gürcü, erməni görəndə bizə güləcək. Bu sualın cavabı varmı?

Mən bilirəm ki, Rusiyada yaşayan azərbaycanlıların (ruslaşmışları nəzərdə tutmuram) böyük əksəriyyətinin ruslarla heç bir yaxxın ünsiyyəti yoxur, ailəliklə ruslarla dostluq edən azərbaycanlı tanımıram. Belə olan halda bu insanların özlərini ruslluğa qoymağının səbəbi nədir? Onların ağlına da gəlmir ki, qızları rusa gedər, oölanları rus alanda şivən qoparırlar. Belə çıxır ki, rusların özü bizdən pisdirlər, dilləri bizim dilimizdən yaxşıdır? Bu necə olur?

Mən dilləri sevirəm, mənə elə gəlir ki, minlərlə dilin içində musiqisiz dil yoxdur, hər bir dilin metafizik təbiəti var, heç kim onların necə yarandığını deyə bilməz. Böyük dilləri, yəni çox insanın danışdığı dilləri isə öyrənmək lazımdır, məsələn, ingilis dilini bilmədən bütün qlobal informasiyanı operativ və dolğun almaq mümkün deyil. Rus dili də böyük dildir. Həyatını Rusiya ilə bağlanmış hər bir azərbaycanlı bu dili mükəmməl bilməlidir. Ancaq çoxumuz bu ölkəyə yetkin vaxtda gəlmişik, soydaşlarımızın çoxu heç Azərbaycan dilində də düz-əməlli yaza bilmir. Dili öyrənmək çox zəhmət, səy tələb edir, yazılı dili öyrəmnək üçün gərək dərsliklərlə məşğul olasan, kitab oxuyasan. Bunların heç birni eləmirik, dili məişət həcmində, yəni yüz-yüz əlli söz həcmində bilirik, qrammatikadan xəbərimiz yoxdur. Ancaq İnternetə girən kimi şeytan bizi yoldan çıxarır, özümüzü göstərmək istəyirik, guya bir az əl-qol atan kimi Feysbukdalı milyar yarım insanın hamısı sənə valeh olacaq…

Ancaq çox vaxt biz aləmi özümüzə güldürürük…

Rus dili qarşısında bu cür lakey aşağılanmağı bizə müstəmləkə dövründən miras qalıb. Çünki Azərbaycanda rus dilini bilənlər birinci növ insan olublar, bilməyənlər – ikinci növ. Rusdillilik azərbaycanlılar üçün status məsələsi olub. Yəni rus dilli olmaq azərbaycanlı üçün kastanı dəyişmək kimi bir şey olub.

İndi vəziyyət dəyişib. Azərbaycan dili dövlət dilidir. Ancaq dil məsələsində  dövlət rəhbərliyinin ikimənalı mövqeyi, rusca təhsilə çox böyük vəsaitin ayrılması, Azərbaycan məktəblərinin texniki təchizat, müəllim kadrları ilə təminatı baxımında yenə də alçaldılmış vəziyyıtdə qalması vətəndaşların bir hissəsində öz ana dilllərinə hörmətsiz ya ən azı etibbarsız münasibərt yaradır. Demək lazımdır ki, Bakıdakı rus məktəblərinin məzunlarının çoxu Azərbaycan oriyentasiyalı deyil, onlar özlərini Cənubi Afrikada ağ azlığın apardığı kimi aparırlar. Dövlətin milli maraqlara yad, milli mədəniyyətə, tarixə yad və hətta düşmən olan insanlar yetişdirməyə çoxlu pullar xərcləməyinin səbəbini başa düşmək çətindir…

Azərbaycan çoxmillətli dövlətdir və bu millətləri birləşdirən ən başlıca faktor  dildir. Dilimizi hörmətdən salmaqla onsuzda zəif olan dövlətçiliyimizin əsaslarını sarsıdırıq. Əslində bizim dilimiz də böyük dildir, bu dildə otuz milyondan çox adam danıışr. Ancaq nə qədər ki, paytaxtın özü, yəni Bakı bu dildə danşımayıb, dövlət sınıq-salxaq dayaqlar üzərində dayanacaq.

Mən sosial şəbəkələrdə rusca yazışmağn əleyhinə deyiləm, ancaq biz şərtlə: əgər bizim yazəşdığımız adamlar rus dillidirlərsə. Məsləhət görərdim ki, rus dilində yazını İnternetdə yerləşdiməmişdən qabaq bilən adam yoxlatdırın, burda hamının uşaqları rusca oxuyurlar, ru dillidirlər, yazdığınızı onlara göstərin. Dilimizə hörmət edək, dilimiz, yazımız gülüncdürsə, özümüz də gülüncük…

Yazının əvvəlindı qrup adı çəkmişdim, bəlkə o qrup indi də qalır. Yəqin bağıanar… Yeni qrup yaratmağın vaxtıdır. Bu qrupun adı belə ola bilərdi: “Azərbaycanlıların dili Azərbaycan dili olsun!”