Dostoyevski “Записки из Мертвого дома» əsərində onunla birgə Sibirdə katorqa cəzası çəkənlərin bir çoxunu ətraflı təsvir edir. Ən coşqun təriflərə layiq görülən, az vaxt ərzində yazıçının nəinki dərin rəğbətini, hətta qardaş məhəbbətini qazanan Dostoyeskinin “Dağıstan tatarları” (yəqin ki, azərbaycanlılar – X.X.) adlandırdığı üç qardaşın ən kiçiyi olan “gənc Aley”dir (güman ki, Əli ya Alı). Əslində dağıstanlılar atı qardaş olublar. Hamısı bir yerdə pusqu qurub erməni tacirini öldürüblər. Hamısı katorqa cəzası alıb. Qardaşların üçü ayrı yerdədir, üçü isə Omskda, yəni Dostoyevski ilə bir yerdə. Dahi rus öz romanlarında heç bir müsbət qəhrəmanın, hətta knyaz Mışkinin də layiq görülmədiyi epitetləri Aley barəsində işlədir. Yazıçı xüsusən onun “məsum qız” kimi təmizliyini və saflığını qeyd edir. Dostoyevski gəncin savadsız olduğunu biləndə ona yazıb-oxumağı öyrətməyi təklif edir. Aley sevinclə razılaşır. Dostoyevsli yazır ki, Aley elə səy və istedad göstərdi ki, iki aydan sonra nəinki gözəl oxuyurdu, o hətta yaxşı yazmağı da öyrənmişdi…
Qardaşları arasında ən az müddət alan Aley Dostoyevskidən qabaq katorqadan çıxır. Gənc, rus dahisini bir qırağa çəkib boynunu qucaqlayıb ağlayır…
Diqqətlə baxın: məgər Dostoyevskinin avtobioqrafiqk əsərnindəki bu epizod həm də çox güclü metafora deyilmi? Axundova yazıçılığı, dramaturqluğu, filosofluğu kim öyrətdi? Əlbəttə, rus kitabları və rus müəllimləri. Cəlil Məmmədquluzadənin müəllimləri kim olub? Qori seminariyasındakı rus müəllimləri və rus kitabları, ilk növbədə Qoqol. Üzeyir Hacıbəyovu məgər Şuşa yetirib? Üzeyir bəy Şuşada not savadı almışdı? Üzeyir bəyi Qoridə rus müəllimləri öyrədiblər, Peterburqda, Moskvada oxuduğu az müddət ərzində rus professorları öyrədiblər.
Bzim bütün müasir mədəniyyətimizin beşiyi Rusiya imperiyasıdır. Dramaturgiyamız da, teatrımız da, operamız da, operettamız da, kinomuz da rus imperiyasında yaranıb. Müəllimlərimiz ruslar olublar. Məmmədəmiin Rəsulzadə və silahdaşları ilk universitreti açanda rus rektor dəvət ediblər. Professorlar ruslar (yəhudi, alman) olublar.
Gülüstan müaviləsinin bağlandığı günü gərək biz bayram eləyək. Rusiya cənubi Qafqaz uğrunda müharibəni İranla aparıb,çünki xanlıqlarımız İranın vassalı olublar. İran bu müharibədə qalib gəlsəydi, Azərbaycanın şimalını da Cənubun taley gözləyirdi. Təbrizlə Bakını müqayisə edin, hər şey aydın olar.
Rusun Qafqaza, Mərkəzi Asiyaya ekspansiyasının qlobal planları, milli-siyasi məqsədləri olub. Ancaq rusların mədəni-maarif missiyaları da olub. Onlar yerli xalqlara Avropa məktəbi, Avropa təhsili gətiriblər. Çünki Rusiya imperiyasında təhsil Avropa təhsili olub. Bu, bolşevizm dövründə dəyişib, təhsil ideoloji sahəyə çevrilib. İndiki rus məktəbi bolşevik məktəbindən də ziyanlıdır, çünki demokratiyaya, proqresə, humanizmə zidd putinizmi uşaqların beyninə yeridir. Ancaq bu ayrı məsələdir…
Özbəkistan, özbəklər Rus imperiyasının tərkibindəki təkamül olmasaydı, harda olardılar?
Yəqin ki, əfqanlar hardadırsa, orda. bəlkə ordan da o yanda…
Rus imperiyasındakı dövrü “işğal” adlandıran cındırlar gərək Axundovu, Üzeyir Hacıbəyovu danalar.
Diqqət edin: rus dövrünü işğal sayanların içində bütöv, düz əqidəli adam tapmazsınız. Bəxtiyar Vahabzaə hətta tələbələrinə də rusu pisləyirdi. Ancaq evdə oturub Leninə poema yazıb, Heydər Əliyevin proteksiyası ilə SSRİ Dövlət mükafatı alıb bahalı kostyumlara, debil oğlunun keflərinə xərcləyirdi.
Oğlunun debil olduğuna şübhəniz varsa, çıxışlarına baxın.
“Azərbaycan bəlalarının ünvanı Rusiyadır”.
Bunu kim deyir? Bəxtiyar Vahabzadənin debil oğluna yaxın səviyyəli, “Toylar kralı”nın aparıcısı Kamran Həsənli.
Bu adama baxdıqca millətin deqradasiyasının miqyası insanı sarsıdır. Dostoyevskinin dustaq yoldaşı Aley və manıs Kamran Həsənli. Ona bircə epitet yaraşdırmaq olar: cındır. Yəni burda ruh cındırlığı nəzərdə tutulur. Əslində görkəmində də cındırlıq var. Necə bahalı geyinsə də, cındırdır ki, cındır..
Onda intellektuallığın yeganə əlaməti şnobeldr, yəni yəhudi burnudur. Onu tanımayan adam onun şnobelinə baxanda deyər ki, bu, model yəhudidir, yəqin ağıl dəryasıdır…
Kamran Həsənli, əlbəttə, cındır olduğunu yaxşı başa düşür, bilir ki, rus səviyyəsi ilə müqaysədə onun yeri nökər otağındadır, qapı dalındadır. Rus səviyyəsi üçün ağzının suyu axır…
Razborka…
Yal verən əli qapmaq, dişləmək… Ona, atasına və bəlkə babasına yazıb-oxumaq öyrətmiş rusu Kamran Həsənli qapır. Ona din, kitab, əxlaq, muğam, əruz gətirmiş ərəbi də qapır. Çünki, bilir ki, ərəb böyükdür, o isə cındır…
Niyə o, fələstinliələrin guya 100 yəhudi körpəsinin başını kəsdiyi barədə yalanları yayır? Niyə? Niyə onun qabağını almırlar? Sabah, beş gündən sonra yəhudilər özləri də ərəblərlə, fələstinlilərlə barışacaqlar. Onda bizim qondarma deputatlar, cındır Kamran Həsənlilər nə deyəcəklər? Dünən rusun götündən öpənlər bu gün yəhudilərin dalını-qabağını yalayırlar. Xalq cındırlara qulaq kəsilb, xalq cındırların dalınca gedır…
Hər müharibə eybimizi açır. Öz müharibəmiz, qələbəmiz sevincdən çox xəcalət hissi doğurur. Kasıb uşaqlarını cəbhəyə basan, meyitlər döyüş meydanından yığılmamış keflərinə davam edən, bədənlərində qəlpələr gəzdirən veteranları posisə döydürən insanlar millət üçün rüsvayçılıq deyilmi?
Son İsrail-Fələstin müharibəsi bundan böyük ayıbımızı açdı. Gecə-gündüz bombalanan ərəb uşaqlarına, qocalarına ürəyi yanmayan, başları kəsilmiş yüzlərlə yəhudi körpəsi haqqında uydurmalar danışan nə qədər oğraş varmış!
Və əslində millət bütövlükdə “Ölü ev»dədir. Təəssüf ki, içimizdə Aleylər yoxdur…
15.10. 2023, Samara
xeyrulla xayal 