Архивы

QASIM BƏY ZAKİRİN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. «QUZU QYRUĞU TƏK NAZİKÜ YUMŞAQ»…

Сен19

Qasım bəy Zakirin çox gülməli şeirlərindən biri “gərək” rədifli qoşmadır. Bu əsərində Qasım bəy qadın gözəlliyi üzrə kompotent ekspert kimi çıxış edir. Və gözəliyin əlamətlərini bir-bir sadalayır. Onun fikrincə, gözəl gərək “əvvəl aşiqinə mehriban, başqalarına biganə ola”.  Yəni Əliağa Vahidin gözəlləri kimi gündə bir əğyarla gəzməyə.

 Şeirin ikinci bəndi 18 yaşa çatmamışlar üçün deyil!

“Gözəlin büllur tək gərək bədəni”.

Bilinir ki, Qasım bəy çox tələbkardır. Hərçənd “büllur tək” deyəndə şairin konkret nəyi nəzərdə tutduğunu bilmək olmur: bədənin ağlığı? Büllur kimi sürüşkənliyə qədər hamar olmağı?
“Eyləyə özünə heyran görəni”.

Burda Qasım bəy cızıqdan çıxır. Necə yəni “görəni heyran eləyə”? Gözəl çılpaq gəzməlidir? Biz bilirik ki, müsəlman qadının bədənini heç əri də görmür… Qasım bəy hansı gözəldən danışır?
“Yarlı-yaraşıqlı boyu, gərdəni,
Nə uzun, nə gödək, miyanə gərək”.

Gödəyi Qasım bəy gözəl saymır, bunu başa düşdük. Bəs ucaboylu niyə gözəl deyil? Niyə gərək gözəl “miyanə”, yəni ortaboylu ola? Çünki “miyanə” rədifdir?
“Ənbər xəcil ola zülfü buyindən”
Yəni gözəin saçları ətirli olmalıdır…

“Canlar təzələnə göftüguyindən.
Sözünün hər biri dürdanə gərək.”

Yəni gərək gözəlin danışığından canlar təzələnə, hər sözü inci ola. Yəni Qasım bəy deyən gözəl Ərəstun, Əflatun kimi müdrik olmalıdır…

Dalı (qoşmanın) çox ziddiyətli və hətta mən deyərdim ki, cinayət tərkiblidir. Özünüz baxın:
“Mərifətdə kamil, sinndə uşaq”

Qasım bəy gözəli Əflatun, daha doğrusu Platon kmi ağıllı görmək istəsə də, onun uşaq yaşda olmağını istəyir. Vallah, mən olmayam, ola ayrı adam, burda pedofillik görər… Buna gərək hüquqşünaslar baxalar…

“Quzu quyruğu tək nazikü yumşaq.
Lərzə verə cismi hər yanə gərək.”

Mən başa düşürəm bu Qasım bəy nə demək istəyir, ancaq açıb deyə bilmirəm. Sonra yapışarlar yaxamdan ki, Qasım bəy demişdi-demişdi, sən niyə bilməyənə də bildirirsən…

Quzu quyruğu kimi yumşaq... Vallah, köhnə kişilərimiz qurman olublar…

İndi baxaq qoşmanın son bəndinə.

“Zakir, nə yamandır halı dünyanın,
Əskik olmaz qalmaqalı dünyanın”

Bu iki misranın gözəllərin yuxarıda sadalanan tərifləri ilə nə əlaqəsi var? Qalmaqal əskik olmur…Əlbəttə, əskik olmaz. Sən az yaşlı, ağ bədəni quyruq kimi yumşaq olan gözəl istəyəndə hardan əskik olar…

Adını da bəy qoyub…

 

19. 09. 2025, Samara

QASIM BƏY ZAKİRİN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. «DEDİN, NƏ DEDİ»

Сен15

Qasım bəy Zakirin orta məktəb dərsliyinə salınmış “şeir”lərindən biri də “Dedin, nə dedi” rədifli qoşmasıdır.

Qoşmanın birinci misralarından məlum olur ki, şair sevgilisinə “badi-səba”, yəni səhər küləyi ilə ismarış göndəribmiş, yəqin bir gün sonra və ya haçan səhər küləyi əsəndə ismarışının cavabını soruşur. Keçmişin aşiqləri üçün səhər küləyi indinin e-mail-i kimi bir şey imiş.

“Badi-səba, mənim dərdi-dilimi
Ol büti-zibayə dedin, nə dedi?”

Qasım bəy Zakir, Allah günahından keçsin, elə yazır ki, elə bil qarabağlı deyil, Məşhəddə ya Xorasanda boya-başa çatıb. “Büti-ziba” – yəqin ki, gözəl büt ya gözəl sənəmdir. Yəni Zakir sevgilisini bütə bənzədir. Bütlər haçan olublarsa, yəqin çox gözəl olublar.
“Ahü-naləm asimana yetdiyin
Gərdəni minayə dedin, nə dedi?”

Yəni mənim nalə və ahımın göylərə qalxdığını demisənmi…

İlahi, bu nə zülmdür biz Azərbaycan uşaqlarına eləyirik?

“Gərdəni mina” – yəni bədəni şirnayı kimi olan xanım? Bunu uşağa deyəsən? Çox vacibdir?

“Onun həsrətindən rəngi-alımın,
Döndüyün heyvayə dedin, nə dedi?”

Burda Qasım bəyin ustalığı, yəni sənətkarlığı fəvvarə vurur. Qasım bəy ona qədər mövcud olmamış izafət yaradır: “rəngi-al”. Əlbəttə, fars buna gülər, ancaq bizim uşaq nə bilir fars izafəti nədir, Qasım bəy qondaran izafət nə dərəcədə yöndəmsizdir. Yox, bizim uşaq buna gülə bilməz, gülsə, müəllim onun dədəsini polisə verər…

Belə çıxır ki, Qasım bəiyn rəngi al imiş, yəni qırmızı imiş, zalım gözələ vurulandan heyvaya dönüb, yəni saralıb.

Burdan nə nəticə çıxır? O nəticə çıxır ki, rəssamlar klassikimizin üzünü ya qırmızı ya da sarı rəngdə çəkməlidirlər. Belə deyil?

“Görsə idin, varmı məni bimarə,
Nüsxeyi-hüsnündə onun bir çarə”

Bu beyti başa düşməyə çalışan uşaq beyin qrıjası ala bilər, buna şübhə la bilməz. Burda anlaşılan nədir? Anlaşılan odur ki, şair bimardır, yəni yataq xəstəsidir (bəs səhər küləyi ilə necə danışır, bunun üçün çölə çıxmalıdır axı?). Yeldən soruşur ki, sən mənim yarımın üzündə mənim xəstəliyimin müaicəsini gördünmü…
“Dildə iztirabə, təndə buxarə,
Sərimdə sevdayə dedin, nə dedi?”

“Sərimdə” – yəni eşqim vurub başıma.. Bu qarabağlı inadla “baş” sözündən qaçır, “sər” işlədir. Niyə? Bu farspərəstliklə Qasım bəyin rus ordusuna girib İrana qarşı müharibədə iştirak etməsi necə bir araya sığır?

Və bimarda, yəni yataq xəstəsində nə eşq?
“Sərasər fələyin şəmsü mahına,
Tamam yer üzünün qibləgahına,
Zakirin əhvalın xublar şahına
Ağlaya-ağlaya dedin, nə dedi?”

Vallah, belə mətnlər uşaqları ruhi xəstələyə salar, yəni dəli elər. Müəllimləri demirəm, çünki müəllimlər arasında ağıllı adam az olar, ağıllılar da özlərini dəliliyə qoyurlar ki, bu dövrü, bu rejimi, bu proqramları, bu dərslikləri, nazirliyi və lap yuxarını yola versinlər…

“Fələyin şəmsü-mahı” – yəqin burda ayla günəş nəzərdə tutulur, Zakir inadla azərbaycanca danışmaqdan imtina edir.

“Yer üzünü qibləgahı”nın nə olduğunu və harda yerlərşdiuyini bilmirəm. Bunu təhsil naziri də bilməz…

“xublar şahı” – yəni gözəllərin şahı? Bəlkə gözəllər gözəli?

Və badi-səba, yəni səhər yeli bütün bu cəfəngiyyatı ağlaya-ağlaya deməliymiş…

İlahi, bizim günahımız nədir ki, onlarla cızmaqaraçıya “klassik” deməliyik və onların cızmaqaralarıyla niyə sərimizi xarab eləməliyik.

Sərimizi – yəni başımızı…Vallah, belə “şeir”ləri çox oxusan, elə başını itirərsən…

15. 09. 2025, Samara

GÜLMƏLİ ŞEİRLƏR: QASIM BƏY ZAKİR. «DURNALAR»

Сен14

Qasım bəy Zakirin dərsliklərə salınan şeirlərinə baxıram, qalıram məəttəl. Eyni zamanda vacib bir məsələnin həlli mənə aydın olur. Məəttəl ona görə qalıram ki, Qasım bəy Zakirə məxsus mətnlərdən şagirdə bir xeyir gəlməz — əgər biz şagirdin estetik tərbiyəsində maraqlıyıqsa. Aydın olan Azərbaycanın müasir poeziyasının (yazılanlara poeziya demək mümkündürsə) fəlakətli səviyyəsidir. Zakirin şeirləri kimi mətnlərdən dərs alanlardan ayrı şey gözləmək olmaz.

Baxaq Qasım bəyin “durnalar” rədifli qoşmasına.

“Bir saat havada qanad saxlayın”.

Yadınızdadırsa, Molla Pənah Vaqinfin də “Durnalar” qoşması var. Belə başlanır: “Bz zaman havada qanad saxlayın”. Zakir “zaman”ı “saata”la əvəz edib ki, oğurluğunu tutmasınlar? Ya bəlkə Vaqif şeirini kasıb vaxtında yazıb, saatı olmayb, Zakir isə bəydir, saatı, yəqin ki, olub, bəlkə xidmətlərində olduğu ruslar bağışlayıblar. Ona görə durnalara konkret vaxt verir. Hə?

Bunu qoyaq qırağa. “Zaman”da eyri-müəyyənlik var. Bir saniyə də zamandır, min il də. Yəni Vaqif “bir zaman” deyəndə biz bunu “bir an” kimi eşidirik ya oxuyuruq. Ancaq “saat” konkret zaman ölçüsüdür və altmış dəqiqəyə bərabərdir. Yəni Qasım bəy təvəqqe edur ki, durnalar havada altmış dəqiqə donub qalsınlar. Belə yerdə klassik deyib: “insaf da yaxşı şeydir…”

Dalına (qoşmanın) baxaq:
“Nizam ilə gedən qoşa durnalar!”

“Qoşa durna” nə qədərdir? Bir cüt deyil?
Sonra:

“Qatarlaşıb nə diyardan gəlirsiz,
Qaqqıldaşa-qaqqıldaşa, durnalar?”

Qoşa durna necə qatarlaşar? Qatar ən azı əlli-altmış quşdur…

Yadda saxlayın ki, durnalar qaqqıldşaırlar….

Qasım bəy sualının cavabını gözləmədən keçir əsas məsələyə. Yəni eşq məsələsinə.
“Mən sevmişəm onun ala gözünü”

“Onun” – kimin? Məşədi İbad demişkən, “o” kişidir ya arvaddır?
“Yoxsa danışırsız dilbər sözünü”

Yəni Zakir güman edir ki, durnalar bəlkə yarın sözünü danışırlar.

Qaqqıldaşa-qaqqıldaşa?

İndi sual verirəm: durnalar qaqqıldaşırlar? Qazlar qaqqıldaşırlar, bunu bilirəm. Kənddə başımın üstündən durna qatarı çox keçib. Durnalar qaqqıldaşmırlar…Deyəsən, qıyya çəkirlər. Ürək üzülür…
“Diyari-qürbətdə müddətdi varam”

Qasım bəy Zakir üç ay sürgündə olub. Yəqin bilirsiniz harda. Bakı şəhərində…Bunun eybi yox. Bakı elə mənə də qürbət kimi gəlirdi…
“Gecə-gündüz canan deyib ağlaram”

Bakıya sürgün olunanda Zakirin altmış beş yaşı olub. Bu yaşda “canan” deyib ağlayarlar? Zakirin ailəsi Şuşada qalıbmış, Zakir gərək nəvələri üçün ağlayaydı…
“Mən də sizin kimi qəribü zaram”
Köçəri quşa nə qəriblik?

“Zakirəm, od tutub alışdı cigər”

Ürəyin yanmağını başa düşmək olar. Bəs cigərin? Cigər çox tütün ya ayrı şey çəkməkdən yanar – mən belə başa düşürəm. Çünki özüm gənclikdə tütün çəkən olmuşam…

“Təğafül etməyin, Allahı sevər,
Dönməsin bağrınız daşa, durnalar!”

Birinci misraya baxın: elə bil inturist yazıb, azərbaycanılı “Allahı sevərsinizsə” yazmalıydı…

Yəni bu mətndə, rus (lənət şeytana) demişkən, “poeziya gecələməyib”. Kişi gücənib-gücənib bu mətni qondarıb. Biz də bu kişinin adını qoymuşuq klassik, yazdıqlarını dərsliyə salıb uşaqlarımızın estetik tərbiyəsini pozuruq.

Burda cinayət tərkibi yoxdurmu?

O ki qaldı Vaqifə, Vaqif, əlbəttə, əsl şair olub. Buna söz yoxdur. Ancaq konkret “Durnalar” şeirindən söhbət gedirsə, o da qüsursuz deyil.

Baxaq. Yadınızdadırsa, Vaqif əvvəldə durnalardan soruşurdu ki, “Qatarlaşıb nə diyardan gəlirsiz?” Yəni düşünmək olar ki, Vaqif ya Qazaxdadır, ya Şuşada.

Sonra:

“Sizə müştaq durur Bağdad elləri,
Gözləyə-gözləyə qalıb yolları”

Bir şey başa düşdünüz? Durnalar hardan gəlirlər? Vaqif Bağdaddadır?

Mən başa düşmədim. Müəllim uşaqlara gərək deyə ki, şeirin burası dolaşıqdır. Ancaq deməyəcək. Çünki kölə təfəkkürlüdür. Vaqif klassik statusludursa, onun şeirində dolaşıqlıq ola bilməz… Prezidentin daxili və xarici siyasəti kimi…
“Mən sevmişəm ala gözün sürməsin”

Fikir verin: Vaqif gözü sevməyib, gözə çəkilmiş sürməni sevib…Sürmə sevən kişiyə nə ad verəsən…

Hər halda Vaqifn qoşmasına şeir demək olar, Zakirinkinə yox. Demək olmaz, vəssalam…

14. 09. 2025, Samara

ƏLİYEV 3 MİN KİLOMETRLİK SƏRHƏDİ BAĞLAYA BİLİR, YEDDİ METR İYİRMİ SANTİMETRLİK QAPINI YOX…

Сен6

Azərbaycanın quru sərhədlərinin uzunluğu təxminən 2674 kilometrdir. İlham Əliyev bu uzunluqda sərhədi neçə ildir ki, qıfıllayıb, açarını qoyub cibinə, millət adaxlıbazlığığa getmiş Məşədi İbad kimi qalıb hasarın o tayından baxa-baxa.

Və elə Məşədi İbadın özü dümişkən: çox, gözəl, çox pakizə!

Maraqlıdır, niyə bəs İlham Əliyev cəmi yeddi metr iyirmi santimetr uzynluqada qapını bağlaya bilmir ki, Sumqayıt qədər əhalisi olan İslandiya bu qapıya beş top vurur? Hə?

Və əgər bu qapı hər kəsin üzünə açıqdırsa, niyə millimidə qapıçı vəzifəsi ləğv olunmur və qapıçıya havayı yerə bir ətək pul verilir?

Biz İlham Əliyevdən xahiş edirik ki, sərhədləri necə bağlayıbsa, millimizin də qapısını elə bağlasın. Yox, bağlaya bilmirsə, başqa ölkələrdə olan şəraiti Azərbaycanda da yaratsın. Daha doğrusu, İspaniyada ya Fransadakı şəraitin Azərbaycanda yaranmağına mane olmasın. Yəni Azərbaycanda azad, rəqabətli iqtisadiyyat olsun, azad bizneslər olsun, azad bizneslər idmana investisiya qoya bilsinlər, ölkədə futbolun kütləviliyi təmin edilsin. Axı Azərbaycanda futbol yoxdur! “Qarabağ” sərgi üçün yığılmış nümunə kimi bir şeydir. Elə bil ki, Çin ya Koreyadan gətirilmiş hissələrdən bir avtomobil yığmısan, deyirsən mənim avtomobil sənayem var. Yox, sənin avtomobil sənayen yoxdur! Sənin futbolun yoxdur! Sənin komandalırn əldəqayırmadır, necə yarandıqları, necə maliyyələşdirildikləri məlum deyil, oyunlar boş standionlarda keçirilir, stadionlar bərbaddır, hətta Qarabağın oynadığı stadinonda elə bil ki, naxır otarılmışdı…

Cənab Əliyev! Əlini çək millətin yaxasından, millət boğuldu…

Ya da özün millinin qapısında dur. Biz daha biabır olduq…

Mirzə ƏLİL

06. 09. 2025, Samara

MƏN ÜZÜMÜ TUTURAM ALLAHŞÜKÜR PAŞAZADƏYƏ, ELZA SEYİDCAHANA: «İÇİNİN İÇİ» NƏDİR?

Авг20

Şair Məmməd İsmayıl ölüb.

Mən hələ Azərbaycanda yaşayan vaxtlar, yəni ən azı qırx beş -əlli il əvvəl Məmməd İsmayılın şeirlərii oxumuşdum, hətta bir kitabçasını almışdım da. Bəyənirdimmi? Yox. Əlbəttə, mən demirəm ki, Məmməd İsmayıl yaxşı şair olmayıb. Mən deyirəm ki, onun şeirləri mənim xoşuma gəlməyib. İndi görürəm ki, Azərbaycanda Məmməd İsmayılın şeirlərini bəyənməyən adam yox imiş. Bütün millət Məmməd İsmayıl poeziyasının vurğunu imiş. Cəmil Həsənli (Bəkir Nəbiyevin varisi) Məmməd İsmayıl barədə xatirələrini yazıb. Mərhum qəbrə qoyulmamış Cəmil müəllim xatirələrini xalqa təqdim edib. Yəqin Məmməd İsmayıl sağ ikən yazırmış, professor hadisəyə əsaslı hazırlaşıb. Bizim tayımız deyil, alim adamdır, bilir ki, hamı gec-tez öləcək…

Məmməd İsmayıldan yazanların hər biri, əlbəttə, onun şeirlərindən sitat gətirir. Mən də bu sitatları acgözlüklə oxuyuram. İstəyirəm başa düşəm ki, problem nədədir. Bəlkə problem şeirdə deyil, məndədir. Yəni Allah mənə verməyib. Yəni Allah məni sənət, poeziya duyumundan mağmın eləyib. Yəni mən bir növ intellektual və ya estetik əliləm. Yəqin Azərbaycanda olsaydım, hökumət mənə əlillik kəsərdi. Azərbaycanın çox yaxşı hökuməti var…

Məmməd İsmayılın qürbətlə, vətənlə bağlı şeirlərini sitatlayanlar çoxdur.Bu mənim üçün çox maraqlıdır. Çünki mən özüm də qürbətdə yaşayıram. Əlbəttə, mənim qürbətim Məmməd İsmayılın qürbətinə tay olmaz: Rusiya hara, Türkiyə hara… Mən Türkiyə qürbətinə bir həftə dözməzdim, bilmirəm Məmməd İsmayılı necə dözüb. Yəni şeirlə başını qarışdırıb….

İndi mən bu sitatları oxuyuram ki, Məmməd İsmayılla özüm arasındakı bu anlaşılmazlığı aradan qaldırım, yəni imana gəlim, qoşulum gözəl millətimə, mən də olum on milyondan biri. Lap axırıncısı da olsam…

Şeirə baxaq:

“…Gedərsən, məchula yol gedər gedən…”

Başa düşdünüz? Mən – yox. Yəqin Türkiyə qürbətinə məchul deyir. Rusiya qürbəti məchul-zad deyil. Yüz faiz məlumdur…

“Qürbət, bir açılmaz sirdən başlayar.”

Başa düşdünüz? Mən – yox. Adam qürbətə gedirsə, burda nə sirr? Məsələn, Cəmil Həsənli gedir Britaniyaya, ABŞ-a. Gedir ki, arxivdə işləsin. Bu yaxınlarda London arxivində Bəxtiyar Vahabzadənin bir ərizəsini tapıb. Bəxtiyar müəllim ərz edir ki, ona Kürdəmir ezamiyyəti versinlər… Yox, bu, gülməli məsələdir, qalsım sonraya. İndi ümumxalq matəmidir. Ciddi şeylərdən danışaq.

“Burnunun ucunu göynədən vətən

Yadına düşdüyü yerdən başlayar.”

Deyək ki, Vətən mənim yadıma düşüb Kalmıkiyanı keçəndə. Ya Volqoqradda. Ya elə burda, Samarada. Vətən — başlayacaq? Yaxşı, əvvəl burun göynəyir, sonra vətən yada düşür və ya əvvəl vətən yada düşür, sonra andıra qalmış burun göynəməyə başlayır? (Qoqol yadınızdadır? Bir alman burnunu kəsib atmaq istəyirdi. Ülgüclə, deyirdi təngə gətirib  burnu onu)…

Dalına (şeirin dalına) baxaq.

“Gedərsən, vətənin qalar vətəndə”

Vətən vətəndə qalar? Bunu başa düşən varsa, ürəyimizi üzməsin, desin. Mən bütün yapçılara, ASAN xidmətə, sərhəd və gömrük xidmətinə müraciət edirəm: “vətən vətəndə qalar” nə deməkdir? Yəni Kür Kürdə qalar, Xəzər Xəzərdə qalar, Binəqədi Binəqədidə qalar?

“İçinin içində köz vətən olar.”

Yenə millətə, Qafqaz müzəlmanları idarəsinə. Şəxsən Allahşükür Paşazadəyə və Elza Seyidcana müraciət edirəm: için içi nədir? Burda ayıb bir şey yoxdur ki? Bunu uşaqlar oxuya bilərdmi?

Müsibətdir, vallah…

“Dərdinə, sərinə vətənsən   sən də…”

Mən üzümü tuturam naxçıvanlı akademiklərə, çünki başqa akademiklərə etibar elmirəm: dərd, sər həmcins üzv ola bilərmi? Dərd – dərddir, ağrıdır, “sər” isə “baş”dır, “dərd-sər” baş bəlası, baş ağrısıdır, bu fars izafətini iki yerə ayırıb həmcins üzv kimi sadalamaq cahillikdir, Milli Məclisdəki 200-dən çox başın hamısına and olsun!

“Qürbətdə sənə də söz, vətən olar.

Özü heç, sözünü unutma, vətən”

Bu beytdə aləm qarışıb. Bilmirsən mübtəda hardadır, xitab hardadır, “öz” kimdir, “söz” kimindir, kin nəyi unutmamalıdır…

Yox, bir ləzgi lətifəsində deyildiyi kimi, “bigenmedim”…

Allah rəhmət eləsin şairi.

Allah bu canfəşanlıq eləyənlərin dilinə, ağzına möhür vursun, barmaqlarını iki-üç günlük iflic eləsin ki, bu cəfəngiyatı aləmə yaymasınlar, özləri diqqətlə oxusunlar….

 

Mirzə Əlil

20. 08. 2025, Samara

ANARIN YUXUSUNA ƏZRAİLİN GƏLMƏKLİYİ

Авг6

Dostu Elçinin dəfnindən ölümcül yorğun gələn Anar evə gələn kimi yatağına girir və yuxuya gedən kimi Əzraili divanın yanındakı kresloda oturub gözlərini ona dikdiyini görür. Əzraillə tanışlığı olmasa da, Anar onu görən kimi tanıyır: ölüm mələyi bir suyundan mərhum atası Rəsul Rzaya, bir suyundan mərhum Süleyman Rüstəmə oxşayırdı. Xüsusən burnunun yekəliyindən. Anar Əzraili görəndə ölməkdən çox, yerini islatmaqdan qorxdu. Qorxdu ki, ev adamları yenə divanı islatdığına görə onu danlayacalar. Ona görə qıçlarını bir-birinə keçirib bərk sıxdı  ki, qəza baş verməsin. Birdən Əzrail mərhum İsmayıl Osmanlının səsiylə danışdı.

— Hazırsan?

Anar özünü bilməzliyə qoydu.

-Hara hazıram?

— Necə hara? Ölümün çatıb, gedirsən. Gec-tez hamının vaxtı çatır.

— Məsələ burasındadır ki, cənab Əzrail, iki ildən sonra mənim doxsan illiyim olacaq. Mən bu ölkənin ən böyük yazıçısıyam, fəxriyəm, milli sərvətiyəm. Böyük təntənə olacaq. Türkün məsəli, vur-çatlasın… Öz iştirakım yaxşı olardı.

— Yox, indi ölsən, lap gözəl təntənə olar. Ölməsən, doxsan illiyində ölkənin doxsan faizi səni söyəcək… Ölsən, bəd əməllərinin bir hissəsini unudarlar.

— Sizə etiraz eləməyə cəsarətim çatmır, cənab Cəbrail. Ancaq bu ölkədə o qədər ölmək istəyən adam var ki. Bəlkə məndən qabaq onları aparasınız? Bilirsiniz bizim ölkədə nə qədər adam özünü öldürür?

— Hardan bilək? Ölkənizin düz-əməlli statistikası var ki? Ölkənizdə düz-əməlli nə var? Ölkəni yaman günə qoymusunuz.

— Mən eləməmişəm. Elçin baş nazirin müavini olub iyirmi il. Ondan soruşun.

— Soruşarıq. Yeri gəlmişkən, Elçin orda qırğın qayırır. Səni istəyir, deyir dostumu gətirin, deyir Anarsız qala bilmirəm.

— Elçin mənim dostum-zadım deyil. Mənim dostum yoxdur.

— Elçin ayrı cür deyir. Orda hamı düzünü deyir.

— Harda orda? Cənnətdə ya cəhənnəmdə?

— Elçin hələ etap gedir…

— Sizdə də etap var?

— Qabaq yox idi, indi var. Biz də sizdən öyrənirik. Azərbaycanın təcrübəsindən çox istifadə eləyirik. Tərtərdən sonra cəhənnəmdə əsl inqilabi dəyişikliklər oldu…

— Tərtərdən mənim xəbərim yoxdur, bilmirəm əsgərlərə neyləyiblər…

— Bizdə hamısını görəcəksən, biləcəksən. Dur görək!

Anar durmaq üçün dolaşmış qıçlarını aralamaq istəyəndə ayıldı. Əzrailin gəlişinin  yuxu olduğuna o qədər sevindi ki, divanı islatdığını da vecinə almadı…

 

Mirzə ƏLİL

06. 08. 2025, Samara

ARİF BABAYEV NİYƏ QARABAĞDA BASDIRILMIR?

Авг1

Xanəndə Arif Babayev ölüb.

Xəbər verirlər ki, mərhum 1-ci Fəxri Xiyabanda basdırılacaq.

Mənə qəribə gəlir: niyə Arif Babayevi özə vətənində, Qarabağda, doğulduğu kənddə basdırmırlar?

Niyə Arif Babayev vəsiyyət eləməyib ki, onu hökmən öz yurduna aparsınlar?

Məgər bu adam sağlığında “ölməyim, Qarabağı görüm”, “ölümüm Qarabağda olsun” deyənlərdən deyildi?

Vallah, “Qarabağdan ötrü ölürəm” deyən qarabağlıların çoxu İkinci müharibədə özünü verdi daldaya, Qarabağdan ötrü leriklilər, masallılılar, salyanlılar, şamaxılılar öldülər.

Arif Babayevin ailəsindən vuruşub ölən var?

Bir naxçıvanlı naqqal şair var idi, Məmməd Araz, deyirdi vətənin qayasında mamır olmaq istəyirəm. Ancaq Fəxri Xiyabanda basdırılmaqdan ötrü … ölürdü.

Heç bir qayada mamır olub bitmədi, kürəkənini …ox parçası kimi Milli Məclisə yapışdırıb getdi…

Arif Babayev, əlbəttə, yaxşı xanəndə idi. Hərçənd onun harası professor idi? Toyxanalardan çıxmayan xanəndənin harası, nəyi professordur?

Xanəndəliyinə söz yox idi. “Can Qarabağ, tar-kaman Qarabağ…”

Görkəmli adamları — əlbəttə öz vəsiyyətləti ilə — öz yurdlarında basdırmaq düzgün olmazmı? Yurdlarında da, necə deyərlər, yeni bir mədəniyyə obyekti yaranardı, yerli turizmin inkişafına dəstək olardı…

Bu görkəmli adamlar hökmən Bakıda basdırılmaq istəyirlər. Bəlkə bununla Bakıya xidmət göstrdiklərini düşünürlər? Ölüdən Bakıya, bakılıya nə xeyir? Xeyir vermək ustəyirsənsə, meyidini Azərbaycan tibb universitetinə vəsiyyət elə, qoy tələbələr öyrənsinlər…

Arif Babayevə Allah rəhmət eləsin deyirəm. Hərçənd müsəlman Allahının səhnədə Məcnun rolunda yarmçılpaq halda xoruz-buraxa-buraxa  oxuyan müğənniyə rəhmli olacağına şübhəm var. Bu adamların özlərində mərhəmət hissi yoxdur. Görün Azərbaycanda nə qədər gənc jurnalist qız, ziyalı, siyasətçi şərlənib tutulub. Sağlıqlarında Fəxri Xiyaban arzulayan, ordenlərin tam kolleksiyasını yığan, toylardan qazandıqları ququz pullar azmış kimi büdcədən də xeyli pul alan xalq artistlərindən biri onların müdafiəsinə qalxıbmı?

Hələlik ölməmiş xalq artistlərindən təvəqqe edirəm ki, öz yurdlarında basdırılmaqları barədə vəsiyyətnamə yazıb notariusda təsdiq elətdirsinlər…

Mirzə ƏLİL

01. 07. 2027, Samara

GÜLMƏLİ MAHNILAR. «KÜÇƏLƏRƏ SU SƏPMİŞƏM», «YAR BİZƏ QONAQ GƏLƏCƏK»…

Июл29

«Küçələrə su səpmişəm” və “Yar bizə qonaq gələcək” mahnılarında elə yaxınlıqlar var ki, onları diptix adlandırmaq da olar, hətta eyni sözləri hər iki mahnında oxumaq mümkündür, İnternetdəki mənbələrdə mahnılardan birinə aid misralar o birinin tərkibində göstərilir. Bu iki mahnını bir melodiyanın iki variantı adlandırmaq da olar, hərçənd biri “Segah” üstündə, digəri “Bayatı-Şiraz” üstündədir.

Bu mahnılarda qəribəliklər var və bu qəribəliklər çox gülməlidir. Baxın:

Küçələrə su səpmişəm,
Yar gələndə toz olmasın
Elə gəlsin, elə getsin,
Aramızda söz olmasın.

Sual: Su səpən kişidir ya arvad? Məgər qapıının ağzını, səkini sulamaq bizdə arvad işi deyil?

Gözlənilən “yar” kişidir ya arvad? Bizim arvadlarda o hünər hardaydı ki, kişinin yanına gedib-gələ? (Elə gəlsin, elə getsin…)

Deməli, belə çıxır ki, küçələrə suyu arvad səpir, gözlənilən “yar” kişidir, gələcək, sonra gedəcək…

Başa düşdünüz?
Samovara od salmışam.
Stəkənə qənd salmışam.

İndi mahnın arvad dilindən oxunduğuna şübhəniz qaldı?
“Yarım gedib tək qalmışam.”

Yənu bunlar ər-arvad deyillər, qeyri-formal münasibətdədirlər, yar kefi istəyəndə gəlir, üzr istəyirəm, kefi istəməyəndə durub gedir…

Azərbaycanca “Vikimənbə”də (azərbaycanca vikimənbə, vallah, millətin üzqaralığıdır) bu bənd də “Su səpmişəm”ə aid edilib.

Piyalələr irəfdədir
Hər biri bir tərəfdədir
Görməmişəm bir həftədir.

Bu misralar “Yar bizə qonaq gələcək” mahnısından deyilmi? Atüstü araşdıraq.

Piyalələr “irəfdədirsə”, “hər biri bir tərəfədə” ola bilməz. Rərf dar bir fəzadır, orda əşyalar sıra ilə düzülürlər. Mahnını qoşan qafiyə xatirinə həqiqətə qarşı çıxıb.

“Görməmişəm bir həftədir”.

Aha! Bir həftədir ki, gedib. Yəqin ki, ayrı xanımı da var. İki cananın arasında girincdir.

“Dara zülfün, sal hər yana,
Gözlərin bənzər ceyrana,
Baxdım qaldım yana-yana.”

Gözlər ceyrana bənzəməz, gözlər ceyranın gözlərinə bənzədilə bilər. Bu, heç. Bu misralar kişi dilindən deyilə bilər. Ancaq o hansı qadındır ki, “yar”ına “qonaq gedir”? Mahnı kişinin dilindən oxunursa, və “yar” qadındırsa, vaxtaşırı bu yar hara gedir? Bir həftədir gedib? Hara gedib? Kimin yanına gedib?

Burda Əliağa Vahid yada düşür: “Dedim əğyar ilə gəzmə, sənə çox yalvardım…”

Yəni belə başa düməliyik ki, “Küçələrə su səpmişəm” qadın mahnısı, yəni arvadın dilindən oxunan mahnı, “Yar bizə qonaq gələcək” isə qismən arvad, qismən kişi mahnısıdır. Və bu mahnılardakı qadınla kişi arasında qeyri-formal münasibətlər mövcuddur. İndi blə şeylər olmaz. Çünki Azəribaycanda əlahəzrət prezidentin müdrik siyasəti nəticəsində yüksək mənəvi-əxlaqi atmosfer yaranıb…

O açıq münasibətlər isə yəqin bizə samovar, stəkan kimi şimal qonşulardan gəlmişdi. Bir sovet rus kinokomediyasında bu barədə bir personaj dərin ah çəkərək deyirdi: “Vısokiye, vısokiye otnoşeniya…”

Hər halda məsləhət görərdim ki, hər kəs ən azı öz küçəsinə nəzarət eləsin, baxsın ki, kim su səpir, hara səpir, su səpən arvaddır ya kişidir…

 

29. 07. 2025, Samara

MƏTBUAT BAYRAMI YOXSA QURBAN JURNALİSTLƏRİN BAYRAMI?

Июл23

Çətin də olsa, çalışıb bir anlığa təsəvvür edək ki, müsəlmanların qurban bayramında qoç, quzu, dana, öküz, dəvə yox… adam kəsirlər. Nə qədər çətin olsa da, özünüzü gücə salıb təsəvvür edin ki, qurban bayramında adam kəsmək Allahın əmridir. Və hər sədaqətli dindar qabaqcadan bu bayrama hazırlıq görür, pul verib adam alır, əl-ayağını bağlayıb yıxır yerə, başının üstündə dua oxuyub bıçağı çəkir boğazına…

Mən sizə təklif etmirəm ki, kəsilən adamların ətinin hara getdiyi barədə çox dərin düşünəsiz. Sadəcə zənn edin ki, adam qurbanının ətini itə-pişiyə verirlər…

Azərbaycanda mətbuat gününün, Zərdabinin qəzetinin növbəti ildönümünün Azərbaycanda təntənəli qeyd olunmağı, “jurnalistlərə” fəxri adalrın verilməyi haqqında oxuyanda mənə nədənsə elə gəldi ki, Azərbaycanda mətbuat bayramı keçirilmir, çünki Azərbaycanda əsl mətbuat qadağandır, əsl jurnalistika cinayət əməlidir. Azərbaycanda keçirilən bu təntənə qurban bayramıdır. Jurnalistlərin qurban bayramı. Qollarını qandallatdırıb zindana atdırdığı şürnalistlərin başını İlham Əliyev, doğrudur, kəsmir. Ancaq yayın bu cəhənnəm istisində şərlənərək bellərinə yüklənən səkis-doqquz illik həbsin hələ başlanğıcını yaşayan jurnalistlərin məşəqqəti boğazlarına bıçaq çəkilən qurbanlıq heyvanların zülmündən azdırmı?

Əslində gərək şərlənərək həbs olunmağın qurbanlıq heyvanın boğazına bıçaq çəkilməsi ilə müqayisədə heç kim şişirtmə görməyə. Ədalətsiz, heç bir cinayət törətmədən, hampazorluqla dövlətin cəza və işgəncə maşınına  hədəf olaraq hətta bir gün gün belə azadlıqdan mərhum olmaqda da edam zülmü var. Və bu zülmə məruz qalmış insanların psixi sabitliklərini saxlaya bilmələri möcüzədir. Uzurpatorın niyyəti ilk növbədə verdiyi işgəncələrlə qurbanlıqlarını mənəvi-psixoloji cəhətdən sındırmaq, mirşahin, eynulla, raufarifoğlu və onlarla, yüzlərlə başqaları kimi əski parçasına çevirməkdir.

Jurnalistlərin qurbanlıq olduqları belə mətbuat bayramları bütün qərb aləminin yüz illər ərzində ağır mübarizə ilə qazandığı dəyərlər üçün təhqirdir. Bu “bayramlar” Həsən bəy Zərdabiyə, Cəlil Məmmədquluzadəyə, Sabirə təhqirdir. İndi bizim əldəqayırma millətçilər Rusiya imperiyasını işğalçı adlandırırlar, guya bu imperiya bizim gözəl xalqımıza işgəncələr verib… Ay heyvan, Rusiya imperiyası sənin gözəl xalqına nə işgəncə verib? Zərdablı Həsən bəy Moskva universitetində oxumasaydı (kvotla, yəni imtahansız girib) və ikinci Aleksandrın reformaları olmasaydı, ilk Azərbaycan qəzetini yarada bilərdimi? İkinci Nikolayın Oktyabr manifesti olmasaydı, Mirzə Cəlilin “Molla Nəsrəddini” yaranardımı? Və bu manifest olmasaydı, Sabir elə mərsiyəxan və ya qəzəlxan olaraq qalmazdımı? Başqa sual: Bu adamlardan hər biri Rusiya imperiyasında neçə il həbsdə olub? Bəlkə bir neçə ay? Bəlkə bir neçə gün? Olmayıblar? Aha! Rusiya imperiyası bizim gözəl və mədəni millətimizə belə işgəncələr verirmiş…

Son iyirmi-otuz il ərzində bir nəsil dəyişib və güman etmək olar ki, şərəfsiz, prinsipsiz, əqidəsiz insanların sayı yüz minlərlə çoxalıb və bu proqressiya yəqin ki, sürətlə davam edəcək. Və Hamletin dediyi kimi olacaq: “İndi ləyaqətli olmaq on in nəfərdən seçilmək deməkdir…”

Uzurpatorlar nədən başlayırlar? Əxlaqı ləğv edirlər! Əxlaq yoxdur! İtaət var, şəxsi və şəxsə sədaqət var. Mirşahinə baxın. Bu adamın binamusluluğu hər kəsə məlumdur. Abırlı adam ona əl verməz, uzaqdan görəndə yaxın gedib üzünə tüpürər, ya da ən azı yolunu dəyişər. Ancaq bu binamus hakimiyyətin süfrəsi başındadır, çünki bu süfrənin başına bileti binamusluqla almaq olur…

 Orda yaşadığım vaxtları xatırlayıram – qırx, əlli, altmış il əvvəl də Azərbaycanda belə idi. Hamı başını aşağı salıb bir tikə çörəyini yeyir, Bulqakovun bir pesonajının dediyi kimi, “hakimiyyətə qarşı qiyam qaldırmırdı”. Ona görə tutulan da yox idi. Rusiyada, məsələn, dissident hərəkatı var idi. Yüzlərlə insan müxtəlif formada mövcud hakimiyytə qarşı çıxdıqlarına görə repressiyalara məruz qalıb. İndiki repressiyaların daha ağır olduğuna baxmayaraq Putin rejiminin yeni-yeni tənqidçiləri və opponentləri meydana atılırlar. Bu, Rusiyanın gələcəyinə ehtiyatlı optimizmlə baxmağa əsas verir. Təəssüf ki, bunu Azərbaycan haqqında demək olmaz. Azərbaycanda artıq Mərakeşdə, İordaniyada, Tunisdə, Misirdəki mürtəce avtoritar rejimlərdən fərqlənməyən bir rejim formalaşıb. Və bu rejim sonralar müxtəlif mutasiyalar yaşasa belə, haçansa ölkədə demokratiyanın yaranacağına ümid yoxdur. Rejimin repressivliyi daha da güclənə bilər.

Qurban bayramıyla bağlı Tövrat rəvayəti, əlbəttə, fantaziyadır. Allah öz yaratdığının ürəyindəkini yaxşı bilir və İbrahimin də sədaqəti ona yaxşı məlum olmalı idi. Və “oğlunu kəs” buyruğu Allahı heç də yaxşı xarakterizə eləmir. Yəni imtahana, dediyim kimi, ehtiyac yoxdur. Bu halda belə çıxır ki, Allah İbrahimi dolayrmış, yəni onunla məzələnirmiş… Yəni bu yəhudu hoqqalarını ciddi qəbul etməyək. Yəhudilərin hansı Allaha sitayiş etdiklərini, necə insan qurbanları verdiklərini, kimi qirban verdiklərini Qəzzada görürük…

Bizim uzurpatorun qurbanları isə qolları bağlı zindan zülmü yaşayırlar. Qabaqda  yeni mətbuat bayramları olacaq. “Əkinçi”nin 156 illiyi, 157 illiyi, 179 illiyi…

Mirzə ƏLİL

23. 07. 2025, Samara

KOMEDİYANIN SONU: ƏRDOĞAN XALQA «VIZQURT» DEDİ…

Июл18

Bu Türkiyədə nə çox şəhər var imiş! Sağ olsun Ərdoğan. Türkiyəni dünyaya tanıdır, özü də ətraflı tanıdır. Mən indi azından əlli-altımış türk şəhərinin adını bilirəm. Bunlar merlərini Ərdoğanın həbs etdirdiyi şəhərlərdir. Vallah, sağ olsun Rəcəb, merləri tutmsaydı, o şəhərləri kim tanıyardı? Gündə on-on beş şəhərin adı dünyaya yayılır, yəni on-on beş mer tutulur. İosif Brodskinin bir şeirində deyldiyi ki, tutulan merlərdən bir şəhər salmaq olardı…

Bilmirəm niyə Avropada, ABŞ-da, Kanadada Ərdoğanın təcrübəsindən istifadə edib şəhərlərini tanıtmırlar. Mən, məsələn, neçə fransız şəhəri tanıyıram? Üç ya dörd. Ancaq Fransada yüzlərlə irili-xırdalı şəhər var. Sabah Makron başlasa onların merlərini tutub dama salmağa, bütün dünya o şəhərləri tanıyar. Bəlkə Fransaya gedən turistlərin sayı da artar. Yəni Fransa büdcəsinə xeyli əlavə pul gələr.Ancaq tutmur. Səkkiz ildir prezidentdir, bir mer də tutmayıb. Niyə tutmayıb? Yaxşı fikirləşəndə görürsən ki, Makron bir meri də tuta bilməz. Makron nəinki meri, hətta ən kiçik şəhərin meriasınıın süpürgəçisini də tuta bilməz. Çünki Fransada prezidentin hər hansı vətəndaşı həbs etdirmək səlahiyyəti yoxdur. Çünki Fransada qanun var, hüquq-mühafizə orqanlarına nəzarət edən parlament var, iqtidardan asılı olmayan məhkəmə var. Yox, Makron meri heç cür tuta bilməz. Birdən polisə, hakimə bir möcüzə ilə təzyiq göstərib lap kiçik bir şəhərin merini tutdursa, bütün Fransa qalxar ayağa. Vallah, o mer buraxılmayanca şəhərlərdə qarət olunmayan mağaza, yandırılmayan maşın qalmaz. Bəli fransızlar qızğın xalqdır. Ancaq qızğın xalqlar çoxdur. Biz də elə az-çox qızğınıq. Ancaq fransızlarda demokratik azadlıalar tələbatı hava, su, çörək tələbatı səviyyəsindədir. Bizdə bu tələbat yoxdur. Fransızlarda şəxsi ləyaqət hissi var. Bizdə isə… Var? Neçə nəfərdə? Niyə xalq bu rəzalətə dözür?

Hanı Türkiyənin boz qurdları? Görünmürlər. Ağacqurdu, meyvəqurdu, bağırsaq qurd kimi dərinlərə çəkilib özlərini göstərmirlər. Ərdoğan türklərə göstərdi ki, onlar necə qurddurlar, hansı qurddandırlar. Bir diktator xalqı qurd eşənəyinə çevirdi. Xalqa “vızqurt” dedi…

Bizdə də sovet hakimiyyəti dağılanda nə qədər insan qurd cildinə girmək istədi. Dünənki pionerlər, komsomolçular, kommunistlər oldular bozqurd, özqurd, qozqurd… Dörd il meydanda ulaşma oldu. Müharibə başlayan kimi bu bozqurdların, qozqurdların çoxu qaçıb özünü bir deşiyə soxdu, ermənilərin qabağına kəndlərin quzu kimi sütül uşaqları çıxdılar… Deşiyə girməyən qozqurdlar vəzifə tutdular, pula, mala daraşdılar…

Əlbəttə, mən Türkiyədə cəsur, lap canavar kimi qorxusuz, vuruşqan insanların olduğunu inkar eləmirəm. Ancaq canavarlar demokratiya qurmurlar. Canavarlar dəstəyə yığılır, dəstə başçısına tabe olurlar. Çeçenlərdən canavar millət yoxdur. Adını çətinliklə yazan Ramzanın qabağında ikiqatdırlar. Çünki cəsurluq, döyüşkənlik ayrı, şəxsi ləyaqət hissi, şəxsi azadlıqlar tələbatı ayrı. Bu ikincilər bizdə yoxdur. Türkiyədə şəxsi ləyaqət hisssi genetik səviyyədə  olan insanların da yəqin nəsli kəsilib – yəni qanıyla, geniylə türk yox, yunan, romalı, yəni avropalı olan insanların tumu artıq itib. İndiki türklərlə Atatürk heç bir reform keçirə bilməzdi. İndiki türklər avropalı qarışığı olmayan ya da cüzi olan türklərdir. Ona görə Ərdoğzn onlara “vızqurt” deyə bilir…

Və bütün bunlara görə haçan kimin adında, soyadında, təxəllüsündə “qurd” görürəm, gözümün qabağına almaqurdu ya soxulcan gəlir. Özümlə bacara bilmirəm. Çox istəyirəm ki, gözümün qabağına canavar gəlsin, gəlmir ki, gəlmir…

Mirzə Əlil

18. 07. 2025, Samara