Nə qədər yaşaya, dəyişmir adam,
Dünyaya gəldiyi kimi də gedir.
Sübutlu, dəlilli deyil iddiam,
Elmi fikir deyil, müşahidədir.
+
Güman edirəm ki, az olmaz hərçənd,
Bu müşahidəyə şərik çıxanlar.
Nə yaş dəyişdirər, təcrübə nə də,
Yaxşı – yaxşı qalar, pissə pis qalar.
+
Dünən pis gördüyün dəyişməz sabah,
Ümid bəsləməyək möcüzələrə.
Əsl yaxşılar da dəyişmir ancaq! —
Bizə təsəlli də bundadır elə…
20.10. 2025, Samara
Tanış küçələri gəzdiyim zaman,
Bəzən eləktrik dirəklərinə
Bəzən ağaclara yapışdırılan,
Sadə elanları görürəm yenə.
+
Əllə yazılan var, çap olunan da,
Şəkilli, şəkilsiz, rəngli, qara-ağ.
Var təzələri də, rəngi solan da,
Məzmunu onların eynidir ancaq.
+
Pişiyi kiminsə, iti kiminsə,
İtib – yiyələri yazıq, pərişan.
Yazıb bu elanı vurub indisə,
Qulağı sısdıdir bəlkə də hər an.
+
Biri Bim adında axtarır iti,
Lord adlı pişiyi itib birinin.
Boş deyil elanın xahiş-minnəti:
Mükafat gözləyir xəbər verəni.
+
Yazırlar itkiyə darıxır uşaq.
Stress keçirən var, xəstələnən də.
İstəmir küçəyə çıxmaq, oynamaq,
İtirib marağı dərsinə həm də…
+
İlahi, tapıla bütün itənlər,
Günlərin bir günü qapıya gələ.
Yardım et, çətinlik yaransa əgər,
Uşaq inciməsin, böyük də elə.
+
Ruhun xilasıdır bəlkə it-pişik,
Əsarət olurkən ekran həvəsi.
Bəzən xatırladır bizə biz kimik,
Ekrandan ayırır it, pişik səsi…
16. 10. 2025, Samara
Рафик Алиев: Господин Расулов, я вас приветствую в нашей студии.
Эльмар Расулов: Спасбо что бригласила меня. Разреши почеловать твой рука.
РАФИК: Не, рука не надо.
ЭЛЬМАР: Могу в жадницу чаловат. Лублу это дело.
РАФИК: Это потом, после интервью. Господин Эльмар, вы не представляете, как трудно было выбрать из числа желающих давать нам интервью. Я не знал, что среди российских азербаджанцев так много стукачей, доносчиков, сплетников, сексотов, кляузников, дятелей, звонарей, тележников, одним словом, мазерфакеров…Как собак не резаных.. Народ наш поистине талантлив не в меру… Попробуй-ка выбрать. Но я выбрал. С помощью жены. Вы ей приглянулись.
ЭЛЬМАР: Я што ей дунул?
РАФИК: Нет, не вдули, а понравились.
ЭЛЬМАР: Серезно? Ваша жина тоже журналист?
РАФИК: Можно сказать, что да. Она на панель выходит. Мы с ней родственными профессиями занимаемся. Она первой древнейшей, я второй. На этой почве и сошлись.
ЭЛЬМАР: Я тоже из древнейших. В моем роду все древнейшие…
РАФИК: Ну, мы оказались почти родственниками…
ЭЛЬМАР: Я ччастлив быть тебе родственник, дай тебя чаловат..
РАФИК: После эфира пойдем ко мне, дома я тебе отдамся.
ЭЛЬМАР: Я тоже тебе отдамся.
РАФИК: Теперь расскажи о Ширване Керимове.
ЭЛЬМАР: Рассказываю. Ширван Керимов встретился с Шахином Шылински.
РАФИК: Где они встретились?
ЭЛЬМАР: Они секретно встретились. Поэтому я не знаю, где встретились.
РАФИК, И что они говорили?
ЭЛЬМАР: Они секретно говорили. Но я узнал они говорили капат.
РАФИК: Капат?
ЭлЛЬМАР: Лапатка есть? Лапатка што делает?
РАФИК: Лопата копает.
ЭДЬМАР: Они тоже хотели капат. Но не лапатой. Машиной. Метро капат.
РАФИК: Метро?
ЭЛМАР: Да, секретни метро. Из Самары до Екатеринбург.
РАФИК: Зачем?
ЭЛЬМАР: Денги передават.
РАФИК: Откуда и куда?
ЭЛМАР: Шахин перадават денги из Екатеринбург в Самара, а Ширван из Самара в Екатеринбург.
РАФИК: Много денег?
ЭЛЬМАР: Очен много. Много вагон. Сто вагон. Тысача вагон. Они друг друга передают.
РАФИК: Зачем друг другу?
ЭЛЬМАР: Потому што они друзя.
РАФИК: Теперь как, метро они копают?
ЭЛЬМАР: Шахин пока на капат, а Ширван каждый ден капат.
РАФИК: А Ширван Керимов где денги берет?
ЭЛЬМАР: Ему молла дает.
РАФИК: Какой молла?
ЭЛЬМАР: В Самаре молла есть.
РАФИК: А молла где денги берет?
ЭЛМАР: Молла денгу берет у мертвых.
РАФИК: У мертвых? Каких?
ЭЛЬМАР: Богатых мертвых. Молла в морг рабатат. Когда мертвый богатый, молла ево грабит. И денгу дает Ширван Кермову.
РАФИК: Это страшный криминал. Вы в правоохранительные органы сообщали об этом?
ЭЛЬМАР: Милон раз собшил.
РАФИК: И что?
ЭЛЬМАР: Говорят палата еще не готова.
РАФИК: Какая палата?
ЭЛЬМАР: Сказали палата нумра шесть.
РАФИК: Для кого палата шесть?
ЭЛЬМАР: Для меня, канешна. Ширван и так член общественной палаты. В палате шесть сам буду. Тогда в покажу Ширвану. Дай я тебе чаловать.
РАФИК. Нет, это дома. Пойдем ко мне. Как раз жене пора на панель выходить. Продолжим разговор о самарском криминале, потом будут обнимашки и целовашки…
Записал
МИРЗА АЛИЛ
13. 10. 2025, Самара
“Bizdə “Min bir gecə” yoxdur, “Dekameron” yoxdur deyib gileylənənlərin Molla Pənah Vaqifdən xəbərləri yoxdur ya da elə məktəb dərsliklərinə salınan şeirlərini oxuyublar, onları da ixtisarla. Heç şübhə yoxdur ki, vəzir olan vaxtlar və bəlkə ondan da əvvəl klassikimiz vaxtını çox yaxşı keçirib. Bəlkə də əxlaq, mənəviyyat mücahidləri buna görə Vaqifi qınayar və hətta onun yaradıcılığını haram sayarlar. Ancaq bir şey var ki, Vaqifin gözəl xanımlarla yaxşı vaxt keçirməyi bizim poeziyamızı və bədii dilimizi gözəl şeirlərlə zənginləşdirib. Və dahi Sabir istisna olmaqla, Vaqifdən sonra azərbaycanlıların o böyüklükddə şairi yetişməyib.
Mənə universitetdə Vaqif yaradıcılığından mühazirə oxuyan müəllim – təəssüf ki, adını unutmuşam, qiyabiçi müəlliminin adını öyrənincə sessiya bitir…) – deyirdi ki, Vaqifin “Yoxdur” rədifli qoşması xanın hərmxanasına kəndlərdə qız axtarışı ilə bağlıdır. Təxminən belə deyirdi. Mən Vaqifin qoşmalarını oxuduqca görürəm ki, Vaqif də vaxtını boş keçirmirmiş. Və sovet dövürünün bir lətifəsində olduğu kimi, Vaqifi qadın bəlkə də dövlət işlərindən çox düşündürürmüş. Hər halda şeirlərindən görünür ki, Vaqifin xətri daim, türkün məsəli, arvad istəyir. Özü də hər cür arvad yox.
“Xublar arığından yarımaq оlmaz,
igidin həmdəmi gərək çağ оla.”
Yəni xanım ətli-canlı olmalıdır.
“Bir mayabud gərək, baldırı yоğun,
Sərasər ət basa dizin, tоpuğun,
Əl dəyəndə dura buğunbabuğun
Titrəyə, quyruqdan çоx yumşaq оla.”
Bu bəndin tərcüməyə, izaha, şərhə ehtiyacı yoxdur. Bu bənddə məni heyran eləyən Vaqifin dil ustalığıdır. Dil ustalığıdır. Kim bu qazaxlı kimi yaza bilər? Heç kim! Anatomik terminlərdən, bədən üzvlərinin adlarından, qaba kişi ehtirasının açq-saçıq ifadəsindən bu dörd misrada ipək zərifliyi duyulur…
Əhsən!
Və qızın yaşana şairin tələbi:
“Ya оn üç, ya оn dörd, оn bеş yaşında,
Nə оndan böyükrək, nə uşaq оla.”
Kimsə Vaqifi, açıq desək, pedofil də adlandıra bilər. Ancaq unutmayaq ki, bu şeir hardasa on səkkizinci əsrin ortalarında yazılıb. Vaqifin şeirində göstərilən yaş o dövr üçün qeyri-leqal deyil.
Molla Pənahın istəyi də, ilham mənbəyi də, şübhəsiz ki, gənc xanımlardır. Qoşmanın birində onun istəklərinə uyğun yaş on səkkiz kimi göstərir. Ancaq Vaqif bir şeirində yetkin yaşlı xanımla sevişməyin məziyyətlərini tərənnüm edir. Hələ dünənə qədər ədəbiyyatda yetkin qadınlara “Balzak yaşlı” deyirdilər. İndi İnternetdə otuz-beş qırx yaşlı qadınları aid edilən “məture” sözü populyardır. Vaqifin də “Əksilməz” rədifli qoşması belə bir qadın haqqındadır.
“Bir gözəl ki, şirin оla binadan,
Yüz il gеtsə оnun dadı əksilməz.”
Yəni gözəl hər yaşda gözəldir. Yüz yaşda da. Əlbətttə, Vaqif xeyli şişirdir. Yüz çoxdur. Yüz yaşa qədər hansı gözəl yaşayır…
“Təzəliyi, köhnəliyi bir оlur,
Gövhər tək qiymətdə adı əksilməz.”
Nəzərə alsaq ki, qoşmalarının çoxunda Vaqon 13-18 yaşlıları istəyir, yəqin ki, yüz yaşlı deyəndə uzağı otuz yaşlını nəzərdə tutur.
“Gözəllikdən düşməz hеç əsilzada,
Günbəgün qaməti dönər şümşada,
Mеhrü məhəbbəti оlur ziyada,
Еtibarı, еtiqadı əksilməz.”
Kim bilir, bəlkə də doğrudan da vurulduğu yaşlı xanıma belə təriflər deməklə şair onu “bişirir”. Bəlkə də o xanım elə, Məşədi İbad demişkən, min cavana dəyərmiş…
Ancaq şeirin bəzi yerlərində zəif pərdələnmiş kinayə və yaxud zarafat var.
Nə qədər ki, yüzə yеtirsə yaşı,
Ta ki, həkdən düşə, titrəyə başı,
Gеnə can almağa gözilə qaşı,
Qəmzəsinin hеç cəlladı əksilməz.”
Yəni ki, xanım gücdən düşüb, başı əsir, ancaq nazı, qəmzəsi öz işindədir…
“Vaqif, istər isən görəsən ləzzət,
Gəl sеv bir dərd bilən, əhli-məhəbbət.
Növcavanlar sеvən hеç оlmaz rahət,
Gеcə-gündüz hеç fəryadı əksilməz.”
İndi nə biləsən… Bəlkə bu şeiri Vaqif saç-saqqalı ağaran vaxt yazıb. Yəni on üç-on dörd yaşlılarla eşqbazlıq mümkün olmayanda. Əlbəttə, cavan arvadın tələbləri var. Əfəlləmiş kişi bu tələbləri ödəməyəndə, üstüörtülü hüquqi dillə desək, problem yaranır. Bunu Sədi Şirazinin “Gülüstan”ını və ya Dekameronu oxuyanlar yaxşı bilirlər…
Yəqin bu şeiri yazanda Vaqif ah çəkib deyirmiş: “Heyf, cavanlıq…”
Qoşmalarından görünür ki, Molla Pənahın cavanlığı Molla Nəsrəddinin cavanlığlndan fəqli olaraq, fıştırıqlı keçib…
11. 10. 2025, Samara
İlham Əliyev Londona, bacısı Sevilə zəng vurur.
— Sevil, salam. Mən səni yubileyin münasibətiylə təbrik edirəm.Çox fikirləşdim ki, sənə nə hədiyyə eləyim. Sənə Nobel mükafatı verdirmək istəyirdim, Norveçin kralıyla da danışmışdım. Ancaq Vladimir Vladimiroviç Nobeli gözümdən saldı. Dedi, Nobel əvvəlki Nobel deyil, hörmətdən düşüb. Məsləhət gördü ki, ayrı hədiyyə seçim. “Qızıl topu” istədim sənin üçün alam, dedilər bir az gecikmişəm, bu ilin mükafatının veriblər Dembeleyə, yəqin Makron mənim acığıma elətdirib. Qalsın gələn ilə. UEFA da, FİFA da razılığını verib. Bu illik sənə “Şərəf” ordeni verirəm. Musiqinin inkişafında xidmətlərinə görə.
— Qardaş, axı mən musiqiçi deyiləm…
— Mən sənə ordeni musiqiçi kimi vermirəm ki. Musiqini inkişaf etdirdiyinə görə verirəm. Sən bəstəkarların ilham mənbəyisən…Söz nə yerinə düşdü – ilham mənbəyi… Atam mənə gözəl ad qoyub…
— Sağ ol, başa düşdüm. Mən səndən Oskarın xahişini eləmək istəyirdim…
— Oskar tanışındır? İş istəyir? Bəlkə generallıq?
— Yox, Oskar mükafatdır. Rejissorlara, artistlərö verirlər. Amerika akademiyası verir.
— Elə bil ki, Oskarı almısan. Rejissorluq deyirsən – bizdə, artistlik deyirsən – bizdə…
— Sağ ol, bro…
Mirzə ƏLİL
11. 10. 2025, Samara
Molla Pənah Vaqifin “Əfəndi” rədifli qoşması var. Bu şeir hansı əfəndiyəsə xitabən yazıldıından belə güman etmək olar ki, Molla Vaqifin türk dostu var imiş, yəni əlaqəsi təkcə ruslarla yox, osmanlılarla da olub. Bunu Cəmil Həsənli yaxşı bilər.
“Siyah telli bir sənəmin ucundan
Badə getdi din-imanlar, əfəndi!”
Niyə Vaqif “qara telli” yox, “siyah telli” yazır, başa düşmək çətindir. Bu heç. İlk beytdən məlum olur ki, Pənah yenə eşq azarına tutulub və elə tutulub ki, imanı cəm halda işlədir: “din-imanlar”. İmanı cəm halda olan müsəlman deyil, bütpərəstdir…
Ol oda ki, mən düşmüşəm yanıram,
Düşməsin heç müsəlmanlar, əfəndi!
Burda “lar”, əlbəttə, artıqdır. “heç müsəlman düşməsin” olmalıdır. Ancaq ölçü və qafiyə problemi yarananda Pənah müəllim ağına-bozuna baxmır.
“Könül deyil sən gördüyün havada”
Yəni türk əfəndi havada könül görürmüş?
“Dərdim olur gündən-günə ziyada,
Hər zaman düşəndə ləbləri yada
Tökülür gözümdən qanlar, əfəndi!”
Yəni xanımın dodaqları yadına düşəndə Pənahın gözündən qanlar axır. Klassikimiz burda çox şişirdib. Desəydi ki, ağzımın suyu axır, inandırıcı olardı və yerinə də düşərdi…
“Bilməm nə nəhs gündə çıxdım bu dağa”
Bu misrada ustalıq məsələsi var. Vaqif kimi usta gərək “nə nəhs” deməyə, çünki nə-lər tələffüz anında qarışır bir-birinə…
“Bir lalə üzündən düşdüm irağa,
Yana-yana qaldım belə fərağa,
Bərbad olsun ol zamanlar, əfəndi!”
Bu bəndi Molla Pənah kimi ustad şairə yaraşdrmaq olmaz. “İrəğa” – yəni hara? Necə yəni “belə fərağa”? “Ol zamanlar” – hansı zamanlar?…Yaxşı, deyək ki, burasını şagirdi ya nökəri yazıb.
“Mənim meylim yoxdur sultandan, xandan,
Yarımın arzusun saxlaram candan.”
Bir şey başa düşdünüz? Mən – yox…
Xalq da bilir, mənim könlümdür andan
Olsa yüz min növcavanlar, əfəndi!
Bunu da başa düşmədim…
“Molla odur hər nə görsə kitabda,
Onu şərh eyləyə haqda-hesabda”
Yaxşı, deyək ki, mən mollaym. Bu cəfəngiyatı “haqda-hesabda” necə şərh edim?
Bəs bunu:
Vaqif deyir sənə, mənə bu babda,
Hələ azdır bu divanlar, əfəndi!
Hansı divanlar? “Ləblərə” tamarzı qalmaq? Niyə azdır? Nə xata çıxarmısan? Deyək ki, xatanı sən çıxarmısan. Onda divanlar sənə olmalıdır. O əfəndi kimdirsə, ona niyə olsun?…
Elə deyilmi, bəy əfəndilər?
10.10. 2025, Samara
Molla Pənah Vaqif, bizim böyük və istəkli şairimiz bəzən elə şeylər yazır ki, adam utandığından gözüyumulu oxumaq istəyir.
“Səhər-səhər həsrət ilən gəzirdim,
Cüt qoşa nar gördüm iki sinədə.”
Görünür, klassikimiz çox temperamentli kişi, ayıb olar deyə “qızğın” demirəm. Elə səhər tezdən gözü xanımların sinəsini alıb. Narları sayır… Cüt qoşa… Yaxşı ki, salyanlılar şeir oxuyan olmurlar, oxusaydılar, deyərdilər: “Ala, bu qazaxlı nə yazır…” Salyanlılar şeir oxumurlar, salyanlılar Marksın «Kapital», Leninin «Materializm və empriokritisizim» əsərlərini oxuyurlar…
Dalına (qoşmanın) baxaq.
“Birisi qız idi, birisi gəlin,
Can qurban eylərəm ikisinə də.”
Bu qoşmanı yəqin klassikimiz müəllim olanda yox, vəzir olanda yazıb. Müəllimdə bu bilicik hardandı ki, uzaqdan hansı xanımın qız, hansının gəlin olduğunu təyin edə. Şübhə yoxdur ki, bunu yazan bilikli və təcrübəli ekspertdir…
Nikulin “Qafqaz əsiri” filmində mahnı oxuyur: “Əgər mən sultan olsaydım, üç arvadım olardı…”
A kişi nə sultan, sən elə Qarabağ xanının vəziri olsaydın, bəsindi…
“Gəlin bulaqda əl-üzünu yuyur,
Qız deyin gəl gedək, həriflər duyur”.
Qız gəlindən həyalı və həssas imiş, görür ki, şair şor gözünü dikib onların sinəsinə…
“Belə gözəl sevən əldənmi qoyur,
Can qurban eylərəm ikisinə də.”
İkisinə də! Məşədi İbadı qınayırdıq. Məşədi İbad dükançı idi. Molla Pənah müəllim, sonra saray vəziri… “İkisinə də…”
“Gəlnin dodağıdır Təbrizin məti”
Nə bildi?
“Əlli-altmış tümən qızın qiyməti”
Məşədi İbad təkcə Tarixi-Nadiri oxumurmuş, kişi yəqin ki, Vaqifin şeirlərini oxuyurmuş… Əlli-altmış tümən görəsən manatla nə qədər eləyərdi?
Molla Pənah isə gözlərini xanımların sinəsindən çəkmir.
“Gəlinin yaxası polad iynəli,
Qızın yaxasıdır çarpaz düyməli.”
Bu bəndlərdə şiddətli erotizm və hətta, salyanlılar demişkən, ayıbçılıq olsa da, oynaqlıq var, az-çox şeiriyyət var. Ancaq başı yəqin eşqbazlığa qarışdığandan şeiri bitirməyi Vaqif elə bil şagidlərindən birinə ya da nökərinə tapşırıb, o da yarıtmayıb.
Kababım olaydı, közüm olaydı,
Yar yanında ötkün sözüm olaydı,
Vaqif deyir: iki gözüm olaydı,
Baxaydım bunların ikisinə də.
Biirnci beyt, əlbəttə, cəfəngdir. İikinci beyt isə daha cəfəngdir. Bayaqdan gözləri xanımların sinəsində, indi deyir “iki gözüm olaydı”…
Məşədi İbada gülürük, çünki Məşədi aldadılıb gülünc vəziyyətə düşür və Sənəmə qane olur. Ancaq Qarabağ xanının vəziri “ikisinə də” deyirdisə, yəqin ki, istədiyi kimi olardı…
09. 10. 2025, Samara
Mollah Pənah Vaqifin “Görəydim” qoşmasına, necə deyərlər, hətta bişmiş toyuğun gülməyi gələr.
“Çox zamandır, yarın həsrətindəyəm,
Gələydi, bir onu barı görəydim”.
Çox maraqlıdır: yar hara gedib? Yəni sevgililərin münasibəti o qədər azaddır ki, xanım istəyəndə gedir, istəyəndə gəlir? Bir məşhur sovet filmində bu barədə deyyilirdi: “Vısokiye, vısokiye otnoşeniya!” Yəni necə də ali münasibətdir!”
Bəzi ölkələrdə açıq nikahlar da olur. Bizdən iraq…
“Bülbül tək fəryadım çıxdı fələkə”.
İndi mən üzümü tutram milli akademiyanın zoologiya institunun əməkdaşlarına, bütün qazaxlılara, bütün quşbazlara və başqa bazlara və hətta prezident adminstrasiyasına: Bülbül, bir ovuca yerləşən quş fəryad eləyir? Fəryadı eləyər yaralı şir, pələng, uzağı qartal … Bilmirəm canavar fəryad eləyər ya eləməz, ancaq bülbülün nəğməsinə “fəryad” deyən adam ya bülbülü tanımır ya fəryadın nə olduğunu bilmir.
“Cənnət iyli gülüzarı görəydim.”
Deməli Molla Pənahın sevgilisinin üzü gülə bənzəyir, özündən də cənnət iyi gəlir.
Kalassikimiz elə bil ki, cənnətdə ən-azı beş-altı ay yaşayıb. İyi burnundan getmir…
Dalı (qoşmanın) çox maraqlıdır.
“Basaydı üzümə gül ayağını,
Öpəydim üzünü, həm dodağını”
Deyəsən, bizim klassik sado-mazoxist oyunlarını sevirmiş. “Ayağını üzümə qoy…”
Bu da bizim molla…
Sonrası da18+ dur. Erotika get-gedə sərhədini genişləndirir…
“Gah açaydım ağ sinənin bağını,
Qoynundakı qoşa narı görəydim.”
“Gah alaydım gərdənini qucağa,
Gah üzüm sürtəydim zülfə, buxağa”.
Gah da oturaydım qabaq-qabağa,
Danışaydı, xoş göftarı görəydim.”
Bu hara gedib çıxdı? Xanımın yiyəsi yoxdur?
“Yar məndən kəsməzdi belə aranı,
Bu qoymayan kimdir, barı, görəydim.”
Yəqin ortada əğyar var. Niyə bu qoşmada Vaqif əğyardan bir söz demir, çox maraqlıdır. Axı deyə bilərdi: “O dəyyusu, o əğyarı görəydim”…
“Vaqifəm, hicrandır mənim məhşərim,
Gecə-gündüz canan olmuş əzbərim,
Kərəm eyləyibən gəlsə dilbərim,
Kəsilirmi ahu zarı görəydim?”
Əslində sondakı misrada “ahu-zarım” olmalıdır, çünki bəndin birinci misrasında müəllif özünü birinci şəxsdə adlandırır: “Vaqifəm”. Ancaq qafiyə xatirinə “m”-nı atır…
Ancaq razılaşın ki, qoşmanın əvvəli çox gülməlidir, sonra erotika başlanır, gülmək adama ayıb gəlir…
Yaxşı ki, klassiklərimizin vaxtında mobil rabitə olmayıb, İnternet olmayıb, bunların çıxarmadıqları hoqqa qalmazdı…
08. 10. 2025, Samara
Öz qocalmağıma mən darıxmıram,
Duyğusuz baxıram təzə şəklimə.
Saçın ağarmağı, can ağrıları,
Çoxdan adiləşib, öyrəşikliyəm.
+
Elə bil keçmişi silib yaddaşım,
Elə bil nə uşaq, nə gənc olmuşam.
Sənəddəki deyil elə bil yaşım,
Elə bil dünyaya qoca gəlmişəm.
+
Sənsə gözəl idin, sənsə gənc idin,
Minlərin içində seçiləndin həm,
Əllərin, gözlərin gözəldi… indi,
Əllərin titrəyir, gözlərinsə nəm…
+
Bəlkə gəncliyini, gözəlliyini,
Sən də unutmusan, səni ağrıdan,
Günlər, aylardır ki, öndə gözləyir.
Əllərinə baxır gözlərin hər an.
+
Məyusam…Mən necə unudum axı,
Bir zaman gənc idin, həm də gözəldin…
Neyləyə bilərəm? Yolun axırı
Əgər yaxındırsa, qoy gedim öndə…
07. 10. 2025, Samara
Molla Pənah Vaqifin çox gülməli şeirlərindən biri “Eyləyəm” rədifli qoşmadır. Bu şeir gülməli olmaqdan əlavə klassimiz haqqında bir institut dolusu ədəbiyyat tarixçilərindən çox şey deyir.
“Harda gördüm bir şux, kaman qaşlını,
İstərəm canımı qurban eyləyəm.”
Hörmətli oxucu yəqin başa düşür ki, “canımı qurban eyləyəm” evfemizimdir, əslində məlum məsələdir ki, kaman qaşlı gözəllə qazaxlı klassik nə eləmək istəyir. Bunu açıb-ağartmayaq…
“Tutam zülfün ucun, dönəm başına,
Bağrımı oduna büryan eyləyəm.”
Bu beyti oxuyanda kimi gülmək tutmursa, onda yumor hissi yoxdur! Təsəvvür edin ki, Vaqif kaman qaşlı bir qız ya gəlin görən kimi cumub yapışır saçının ucundan! Şuluq uşaqlar pişiyin quyruğundan yapışan kimi…
“Mən bilirəm qədrin sərxoş cavanın,
Həlqə-həlqə zülfün, tər zənəxdanın.”
Yəqin xanımlar Qazax tərəfdə Vaqifin vaxtında içirlərmiş…
Dalı (qoşmanın) cəfəngdir.
Bu gül əndamlının sərvi — rəvanın,
Durum yerişinə seyran eyləyəm.
Şair ağına-bozuna baxmır, qafiyə xatirinə qrammatikaya tüpürür, təsirlik halı yönlük halla əvəsz edir: “yerişinə seyran…”
“Mən onun dərdinə oldum mübtəla”
Onun nə dərdi var ki?
“Şəmi xiyalıma o verir ziya”
Başa düşdünüz? Mən – yox. Xəyal şəmdirsə, işığı niyə kaman qaşlıdan alır?
“Xublardan ki, mənə gəlsə hər bəla,
İstəməm ona mən dərman eyləyəm.”
Bunu Füzuli deməmişdimi? Və bu cür yöndəmsiz yox, gözəl demişdi…
“Xublara vermişəm din-imanımı”
Xublara – qazaxlı klassik yenə keçdi farscaya… Dinini, imanını verdi…
“Şövkətü-şanımı, adü-sanımı”
“adü-san” — belə qondarma izafətləri indiyəcən qəzəlçilər işlədirlər. “ad-san” deyəndə heca sayı düzəlmir…
“Cəllad tək gözləri alsa canımı,
Namərdəm mən əgər aman eyləyəm.”
Burda klassik özünü lap dolaşdırıb. Nə demək istəyib? Demək istəyib ki, “gül əndamlı onun canını alsa da, aman, mərhəmət istəməz, aman diləməz. Ancaq qoşma “eyləməz” rədifi üzərində qurulub. Belə çıxır ki, can alan Vaqifdir, güləndamlıya aman eləməz…
Vallah, ədəbiyyatdakı indiki dərəbəyliyin, tülkübəyliyin əsasını elə bizim hörmətli klassiklərimiz qoyiblar…
Sonda Vaqif, yəqin ki, güləndamlıya verdiyi “dini, imanı” geri alaraq Allaha müraciət edir.
“Vaqifə rəhm eylə bari, ilahi,
Agah et dərdimdən ol üzü mahi”
Yəni Allahdan xahiş edir ki, onun dərdini ayüzlüyə xəbər versin. Yeri gəlmişkən, bizim klassikləri, hətta indiki tülkübəyləri oxusan, belə düşünmək olar ki, Azərbaycandakı qızların hər ikisindən biri ay üzlü imiş. Bəs indi niyə yoxdur? Bəlkə pambıq, tütün, DDT qızlarımızı korladı?
“Qədəm basıb bizə gəlsin nagahi”
On səkkizinci əsrdə yəqin ay üzlü xanımlar hər kişiyə də olmasa, şeir yazan, “adü-san” çıxarmış kişilərə qonaq gedirlərmiş….
“Bir gecə mən onu mehman eylərəm.”
Bu misradan ağlınız nə kəsir? Bir gecəlik…Yəni siğə eləyəcək? Mən əvvəldə oxuyanda ki, Vaqif gördüyü xanımın saçının ucundan yapışırmış, başa düşmüşdüm ki, bu iş ilə qurtaracaq…
“Mehman eylərəm… bir gecə…”
06. 10. 2025 Samara
xeyrulla xayal 