Архив тегов | Mirzə Əlil

VAHİDİN GÜLMƏLİ QƏZƏLLƏRİ. «YARIMSA GƏZİR ŞÖVQ İLƏ ƏĞYAR HƏVƏSİNDƏ…»

Июл9

Əliağa Vahid

“Mən aləmə minnət çəkirəm yar həvəsində”

Şair yar, yəni öz dilimizdə desək, arvad həvəsinə düşüb. Bu, aydındır. Fellinin “Amarkord” filmində dəlixana pasiyenti ağacın başına dırmaşıb haray çəkir: “Mən arvad istəyirəm!” Ancaq  “aləmə minnət çəkirəm” necə başa düşülməlidir?

“Yarımsa gəzir şövqlə əğyar həvəsində.”

Yenə Vahidin yarı gəzəyəndir! Özü də elə-belə gəzmir, “şövqlə” gəzir!

İkinci beytdə Vahid toyxana əhlinə sual verir:

“Bilməm, bu necə sirrdir, necə hikmətdir, əzəldən

Bülbül gülə mail, gül olar xar həvəsində?”

Toyxanadakılar, və ya indiki vaxtda şadlıq evinə yığılıb tuluqlarını dolduranlar bu suala cavab axtarsalar, gərək yeyib-içməyələr, ayfonlarını qabaqlarına qoyub ekranı barmaqlayalar. QOOGLE Vahidin sualına çətin ki, cavab verə, çünki sualın cavabı yoxdur, çünki bülbül gülə vurulmayıb, gül tikan həvəsində deyil, bu metaforları, bənzətmələri şərq şairləri Vahiddən yüz illərlə qabaq milyon dəfə işlədib çürüyünü çıxarıblar.

Beytdə başa düşülən budur ki, Vahid özünü bülbülə, əğyarı, yəni onun yarını zad eləyən oğlanı tikana bənzədir.

Gülməli deyil?

“Mey oxşamasa ləblərinə qırmızılıqda,

Bir kimsə tapılmaz meyi-gülnar həvəsində”.

Başa düşdünüz? Əgər çaxır, yəqin ki, qırmızı çaxır, Vahidin yarının ləblərinə, yəni dodaqlarına bənzəməsəydi, bir nəfər də “meyi-gülnar”, yəni qırmızı çaxır içməzdi. Yəqin ki, hamı elə araq ya ağ çaxır içərdi. Bunu Əliağa Vahid deyir, mən demirəm.

“Hər gün üzünü görməyə həsrət çəkir aləm”.

Aləmin işi-gücü, dərdi, qayğısı yoxdurmu ki, Vahidin yarının üzünü görməyə həsrət çəksin? Əvvəldə demişdi ki, yar əğyar ilə gəzir. Yəni aləm bunu görməliydi. Belə deyil?

Aha! Yenə zülf! Vahid Zülfsevər!

“Bilməm, nə görüb zülfdə Məcnun kimi könlüm?”

Məcnun zülfə vurulmuşdu? Yalançının…

Füzuli Leylidən nə deyirdi?

Rahü-rəvişi müdam ğəmzə,
Başdan ayağa tamam ğəmzə…

Sonra qəzəldə olduqca maraqlı, Aynur Camalqızı demişkən, sensasion bir açıqlamaya rast gəlirik.

“Aşiq sevir ol şuxi, təəccüblü budur ki,

Yüzlərlə gözəllər də onun var həvəsində.”

Əliağa Vahid özü mat-məəttəl qalıb.Vahidin cananını yalınız kişilər sevmirlər, yüzlərlə gözəl də, yəni yüzlərlə xanım da o canana vurulub…

Qadının qadına aşiq olmağına nə deyirlər? Mən bu sualın cavabını versəm, dava düşər…

Qəzəlin sonuna yaxın cəfəngiyat daha da cəfəng olur, bunu ruslar yaxşı deyirlər: “marazm krepçayet…”

“Vahid! Yenə qiymət çoxalıb Yusifı-şerə…”

Yəqin Vahidin qəzəlləri oxunmamışdan qabaq şadlıq evində gərək dərin bilikli akademik çıxış edib milləti başa sala. Məsələn, akademik, Nobel əsilli və Nobel namizədi Kamal Abdulla. Füzuliyə “qara deşik” deyən müdrik insan. Ondan yaxşı namizəd görmürəm…

09. 07. 2024, Samara

VAHİDİN GÜLMƏLİ QƏZƏLLƏRİ: «DİNDİR MƏNİ HƏRDƏN, GÖZƏLİM, FÜRSƏT OLANDA…»

Июл8
Əliağa Vahid

Vahidin qəzəllərinə baxdıqca görürsən ki, şübhəsiz poetik istedadı olan insan müxtəlif səbəblərdən şəxsiyyət və sənətkar kimi ifrat deqradasiyaya uğrayıb və yüksək Füzuli qəzəlini lotu-potunun məzə tələbatına çevrib. Və Vahid qəzəllərindəki bayağılıq ən yaxşı ifalarda səslənən muğamları belə hörmətdən, dəyərdən salır.

“Dindir məni hərdən, gözəlim, fürsət olanda”.

Hərdən… fürsət olanda…Bunu kim kimə və harda deyir? Bəlkə deyəndə o yan- bu yana baxıb bir çimdik də götürür?
“Vəslin bizə bir an, nə olar, qismət olanda?”

Vəsl, bunu demişdim, adi görüş deyil, üstüörtülü desək, qovuşmaqdır. İndi bu aşiq nə deyir? Yəni sən hamıya…  nə olar, bizə də…

Toyda tuluğunu doldurmuş kişi bunu eşidəndə kimi gözünün qabağına gətirir? Doldurmadodaq müğənniləri və aparıcıları? Kim Kardaşyanı?

“Bax, gör, məni zülfün nə pərişanliğa saldı”…

Vahidin zülfsüz qəzəli var? Bu zülf adamı o qədər bezdirir ki, qəzəlin heç olmasa birində ya ikisində keçəl görmək istəyirsən…

“Yüzlərlə cəfa etsən, unutmaz səni könlüm”.

“Yüzlərlə cəfa…” Bu nə qədərdir? Canan yüzlərlə cəfanı necə edir? Dalını qamçılayır?

“Biganə əgər olmasa, tez vəslə yetərdik”.

“Biganə” kimdir? Qızın qardaşı? Cangüdəni? Əmioğlusu? “Tez vəslə yetmək” necə olur? Cananı bir saatlıq otelə aparacaqdı?

“Zülfün ki, tutub ruyini, çox qorxuram ondan”.

İki misra əvvəl zülf şairi pərişan eləmişdi, indi qorxudur.

Şair niyə qorxur?
“Aləm toxunar bir-birinə zülmət olanda”.

Guya zülf üzü bürüyəndə qaranlıq olacaq. Ancaq bu misra göstərir ki, basməmmədi yazmaq Vahidin, özü demişkən, şakəri olub.

Aləm – təkdir. Tək olan şey “bir-birinə” necə toxuna bilər?

Xalq necə deyir? “Aləm qarışar”. Qarışar! Xalq dilinin morfologiyası, sintaksisi qaydasındadır. Vahidə xalqın şairi deyən xalqını tanımır.

Vahidlə Səməd Vurğun arasında oxşarlıq çoxdur, hər ikisi basməmmədi yazır, biri partiyanın göstərişi ilə, biri də toyxananın. İkisi də kommunizmə inanır.

“Vahid, hələ qarşında böyük bir gələcək var
Dünya bizə ləzzət verəcək cənnət olanda!”

Ləzzət verəcək…

Haçan?
Rəhmətlik qonşumuz Tükəzban xala belə abırsız sözləri eşidəndə deyərdi: “Əndamun yansın…”

08. 07. 2024, Samara

VAHİDİN GÜLMƏLİ QƏZƏLLƏRİ. «ZÜLFÜN DAĞILMAQ ADƏTİDİR…DARAQ NEYLƏSİN…»

Июл6

Əliağa Vahid

Əliağa Vahidi, məncə, zülfsevər şair adlandırmaq olar.

“Zülfün dağılmaq adətidir, şanə neyləsin?”

Şanə — yəni daraq. Yəni: xanımın saçları dağılıb (makaron fabrikində partlayış), Vahid deyir ki, buna daraq neyləsin.

Vahid fikrini düz ifadə edə bilibmi? Yox! Şanənin, yəni darağın funksiyası saçı nizama salmaqdır. Ona görə də saçın dağılmağına səbəb ola bilməz. Şairin sualı ritorik səslənsə də, yersizdir.

Maraqlıdır ki, toyxanalrda “şanə” sözünü “daraq” kimi başa düşənlər olmurdu və indi də yox kinidir, çox adam “şanə” sözünü müğənninin dilindın eşidəndə az qalır qəşş eləsin, elə bilir ki, söhbət qurbanı olduğu imamların müsibətindən gedir…

Yox, şanə — daraqdır…

Şanapipik – yəni pipiyi darağa bənzəyən…

Şeyx Əhməd buna görə Şeyx Nəsrullaha pıçıldayırdı: “Ərəbcə de, ərəbcə…”

“Yarın vəfası olmasa, biganə neyləsin?”

Maraqlıdır ki, Vahid “biganıə” sözünü “əğyar” sözü ilə misranın, əruzun tələbindən asılı olaraq  paralel işlədir. Ancaq bu sözlər mənaca eynidirmi?

Əğyar kimdir? Hüseyn Cavid demişkən, “cümlə cinatətlərə bais”, Məsələn, Məşədi İbadın qanuni nişanlısı ilə gündüz-günorta çağı eyş edən. Azərbaycan ədəbiyyatında elə bir aşiq yoxdur ki, əğyar onun cananını  yoldan çıxarmasın. Əğyar təkcə Azərbaycan  ədəbiyyatının yox, bütün millətin bir nömrəli problemidir. Biganə isə, lüğətə görə, “yad, yabançı, özgə, tanış olmayan” adamdır.

Bununla işimiz yoxdur.

“Pərvanə eşqi var, dolanır şəm başına,

Şəm isə yandırır onu, pərvanə neyləsin!”

Burda da Vahid sadə bir mülahizəni, fikri dolaşıq və səhv ifadə edib. Pərvanə özünü oda salıbsa, sual belə olmalıdır: Buna şam neyləsin?” Ancaq qafiyə xatirinə Vahid “pərvanə” yazır, çünki xalqı avam  və küt sayıb.

Vahid zülfsevər şairdir. Qəzəldə hökmən zülf olmalıdır.

“Zülfündə nalə eyləsə, incitmə könlümü”.

Könlün zülfdə nalə eləməyi necə olur? Başa düşən var? Bəlkə “zülfündən ötrü” olmalıdır?

Sonra Vahid toyxanadakı kişilərə müraciət edir:

“Məşuqən özgələrlə gəzir, umma xəlqdən…”

Vahidin gözəllərinin bir eybi varsa, özgələrlə gəzməkdir.

“Bir ev ki, getdi qarətə, həmxanə neyləsin?”

Həmxanə — yəni qonşu. Yəni sevgilin özgəsiylə gəzir, buna qonşu neyləsin.

A kişi, necə neyləsin? Uşaq qonşuya oxşayırsa, onda necə?

“Gül qönçəlikdən adət edib bivəfalığa”

Yəni məktəbli vaxtından gəzəyən olub.

“Meyxananənin şərafətini anla badə iç,

Sərxoşluq eylədin, buna meyxanə neyləsin?”

Əxlaq pozğunluğu məsələsini tam həll etməmiş Vahid keçir alkoqolizm probleminə. Deyir ki, sən içib özünü heyvan kimi aparırsansa, buna kafe ya restoran neyləsin, sən gərək normanı biləsən.

Ancaq son beyt indicə dediyini yalana çıxarır. Məlum olur ki, sən əgər çox içib açarını itirmisənsə, sən özün günahkar deyilsən, günahkar sınin stəkan yoldaşındır…

“Vahid deyirsə xəlq həkimanə badə iç,

Həmdəm fəsad olanda həkimanə neyləsin?”…

Vahid nədən başlamışdı? Zülfün dağılmağından və daraqdan.

Hara gəldi çıxıdı?

Kimdir günahkar? Vahid özü ya onun stəkan yoldaşı?

 

06. 07. 2024, Samara

VAHİDİN GÜLMƏLİ QƏZƏLLƏRİ: BİLMƏK OLMUR CANAN KİŞİDİR YA ARVAD…

Июл4

Əliağa Vahid

Bu qəzəli müxtəlif müğənnilərin ifasında uşaqlıqdan dönə-dönə eşitmişəm və yəqin ki, bir neçə dəfə ağlamışam da. İndi bu qəzəli oxuduqca məni elə gülmək tutur ki, öz-özümdən xəcalət çəkirəm – gülmək mənim harama yaraşır?…

“Narazıyam ey gül, mənə imdad eləsən də”

Deməli, sevgilisi aşiqə “imdad” edir, ancaq aşiq narazıdır. Nədən?

İkinci misraya baxaq:
“Naşad eləyən könlümü dilşad eləsən də”.

“Naşad eləyən könlüm” – bunu başa düşən var? Yəqin demək istəyib ki, “naşad etdiyin könlümü”, ancaq misraya sığışdıra bilməyib, keçib basməmmədiyə.

“Sındırmısan, əl vurma, sınıq könlümə zalım.”

Könülə, üstəlik onun sınığına necə əl vurmaq olar? Xalq ifadəsi “könlümə dəymə”dir, əl vurmaq ya vurmamaq maddi olan şeyə deyilə bilər, könül haqqında yox.

“Öz səhvinə bir gün peşiman olacaqsan”

“Gül”ün nə səhvi olub?

“Vəslin həvəsi indi başımdan necə çıxsın?”

Bayaq deyirdi ki, “narazıyam”, “könlümə əl vurma”, indi “vəsl həvəsi”ndən danışır. Vəsl – yəni görüşüb zad eləmək. Buna həvəs başda olmaz, ayrı yerlərdə olar…
“Zülfündə əsirəm, əgər azad eləsən də”

Bu zülf nə yaman şey imiş… Bəlkə “zülf” o dövrün efvemizmidir, əslində şair tamam başqa bir şeyi nəzərdə tutur? Zülfdən ötrü bu qədər həngamə? Yəni bu zülf başın tük örtüyü deyilmi?

“Sən bir mələk olsan da, inanmaz sənə könlüm”

Könül sındırılıbsa, yəni disfunksional olubsa, hardan inanar?


“Bülbül kimi yüz naləvü-fəryad eləsən də”.

Mən bütün vahidsevərlərin diqqətini bu misraya yönəltmək istəyirəm. Burda şair sevgilisini kimə və ya nəyə bənzədir? Bəli,  bülbülə! Qəzəl isə “ey gül” müraciətiylə başlanmışdı. İndi niyə gül dönüb bülbül oldu?

Yox, deyəsən, Məşədi İbad demişkən, canan kişi çıxıb. Özünüz baxın:

“Öz yarına bax, başqa gözəllər səni sevməz”

Bunu, əlbəttə, kişi cinsindən olan şəxsə demək olar.

Ancaq beytin ikinci misrasında kişi yenə arvada çevrilir:
“Şəxsən özünü huri-pərizad eləsən də.”

Son beyt:

“Əğyarə satıb Vahidə yadlar kimi baxma”

Elə belə də olmalıydı, yar əğyarın qoluna girib getməliydi, Məşədi İbad demişkən, “eyş etməyə”. Ancaq Vahid də “qoçuları buraya yığacaqmı”? Yox:
“Yaddan o, çıxarmaz sən onu yad, eləsən də.”

Ah, yaxşı ki, bizim aşiqlər xoşqeyrtdirlər, yoxsa Azərbaycan poeziyasının hər misrasından qan damcılardı…

04. 07. 2024, Samara 

YANĞINDAN SONRA: HAMINIZ SAĞ OLUN!

Июн25

Mən bədbəxt hadisə nəticəsində evimin yanmağını müzakirə mövzusuna çevirmək istəməzdim, ancaq yanğından sonra məni dərhal qayğı ilə əhatə etmiş insanlara minnətdarlığımı bildirməyi özümə borc bilirəm.

Yanğın yerinə ilk gələn Camal Əkbərov olub. Xəbər tutan kimi Şirvan Kərimov və Namiq Məmmədov gəliblər. Şirvan Kərimov dərhal bütün adminstrativ və qeyri-formal resurslarını səfərbər edib. Yanğın yerinə gəlmiş rəsmilərin dediyinə görə mən müvəqqəti idman zalında ya ona bənzər bir yerdə yerləşdirilə bilərdim.Ancaq yanğından sonra bircə gün də məişət çətinliyi çəkməmişəm. Bir gün Seyid Camalın evində qonaq olandan sonra Şirvan müəllim məni yaxşı xəstəxanaların birində təkadamlıq palataya yerləşdirib. Orda qaldığım iki həftəyə yaxın müddətdə personal mənə yaxşı baxıb, lazım bildikləri bütün müayinləri və müalicəni təyin ediblər. Bir neçə gündür ki, Şirvan müəllim mənə yaxşı bir mehmanxanada yer alıb. Rus demişkən: jivi ne xoçu. Hər şəraiti var. Avropa çempionatının oyunlarlna baxıram. Şirvan müəllim, Namiq Məmmədov, Camal Əkbərov mənə tez-tez baş çəkirlər.

Vacib daha bir şey: kompüterim yanğında məhv olduğundan ilk günlər yalnız çox çətinliklə telefonda yazırdım. Qardaşım oğlu Yusif Süleymanlı Bakıdan mənə gözəl bir noutbuk göndərib. İndi heç qırağa çıxmaq istəmirəm. Bernsi dilimizə çevirirəm. İstərdim ki, haçansa Yusifin uşaqları hansı dərslikdəsə, hansı mənbədəsə mənim işimə rast gəlib başıbəla və başabəla Xeyri babaları ilə fəxr eləsinlər.

Yanğınsöndürənlərin çıxardığı telefonumu və məhv olmuş kompüterin bərk diskini bərpa etmiş Anar Elxan oğlu Quliyevə hədsiz minnətdaram.

Köməyini əsirgıməmiş Rəhman Əliyevə də təşəkkürümü bildirirəm.

Bilirəm ki, qabaqda çətinliklər çox olacaq. Mən minimum pensiya ilə mənzilsiz qalmışam. Vəzifəm, borcum, məqsədim depressiyaya yenilməməkdir. Buna ancaq iş görməklə nail olmaq mümkündür. İşə isə həvəsliyəm, qüvvəm də var. Çünki yaxşı yeyib-içirəm, şəraitim də çox yaxşıdır.

Mənə dayaq durmuş, telefonla da olsa kömək təklif etmiş soydaşlarımızın hər birinə təşəkkür edirəm. O cümlədən Füzuli Hüseynova və Rövşən Quliyevə.

Çox sağ olun!

Xeyrulla

25. 06. 2024, Samara

«MEYSİZ, MƏZƏSİZ…» SƏMƏD VURĞUN İDDİA EDİR Kİ, XANIMI İÇİRTMƏDƏN ZAD ELƏMƏK MÜMKÜN DEYİL…

Июн25

samed-stalin

Əliağa Vahid yüksək təvazö hissi ilə deyib ki, “böyük Füzulimizin yadigarı mən özüməm”. Bu sözdən sonra gərək bir qurumsaq əlinə qələm alıb qəzəl yazmayaydı. Ancaq, təəssüf ki, Azərbaycanda qurumsaq bir deyil, iki deyil. Nəinki Vahiddən, hətta Füzulinin özündən həya eləmədən qəzəl yazıblar və indiyəcən yazırlar. Vahiddən fərqli olaraq özünü Füzulinin yox, 26 Bakı komissarının və şəxsən Stepan Şaumyanın yadigarı sayan Səməd Vurğun da qəzəl yazıb. İki dəfə Stalin mkafatı laureatı, “Komsomol”, “26-lar”, “Partiymızdır”, “Kommunist küçəsi” kimi ölməz əsərlərin müəllifinin “Ola bilməz” rədifli qəzəlinə baxaq.

“Meysiz, məzəsiz can ilə canan ola bilməz!”

Başa düşdünüz? “Canan” sevgili, sevgili qadın, məşuqə deməkdir. Yeri gəlmişkən, “məşuqə” sözündə ayıb heç nə yoxdur. Əslində “aşiq” və “məşuqə” eyni sözlərdir, biri kişiyə, digəri qadına aiddir.

Qayıdq qəzələ: Səməd Vurğun deyir ki, meysiz, yəni spirtli içkisiz sevişmək mümkün deyil, çünki cananla zad eləməmişdən qabaq onu gərək yaxşı içirdəsən.

Bunu başa düşdük. Görüşə gedəndə gərək əvvəl tuluğunu doldurasan, özünlə də ən azı yarım litr götürəsən ki, “canan” da tuluğunu doldura. Hərçənd «can ola bilməz» nədir, başa düşmək mümkün deyil. Meysiz niyə can olmur?

Ancaq uğurlu sevişmə üçün bu, kafi deyil. Gərək “məzə” də ola. Mən belə başa düşürəm ki, Səməd Vurğun aşiqə cananla görüşdə üzlü, sırtıq və utanmaz olmağı, ayıbçılıq eləməyi tövsiyə edir. Çünki xalq şairinin fikrincə, “məzə” olmasa, “canan”, nə qədər içkili olsa da, yola glməyəcək…

Sonrakı misra:
“Sevda dediyin hər kəsə meydan ola bilməz!”

Yəni eşqbazlıq hər kəsin işi deyil. Əlbəttə, mey, məzə kimi yüksək tələbləri hər kişi yerinə yetirə bilməz!

Qəzəlin konkret mövzusu olmalıdır. Səməd Vurğunun qəzəliniin konkret mövzusu yoxdur. Qafiyə hara aparırsa, ora da gedir. Birinci beytdə cananı ələ almaq üçün onu içirtməyin vacibliyini kişilərə izah edən dahi birdən sənətkatlıq, sənətşünaslıq məsələlərinə toxunur.

“Arifləri dindir ki, nədir şer ilə sənət?”

Yəni bilikli adamlardan soruşun ki, şeir və sənət nədir. Sual aydındır. İndi akademik şairin öz sualına verdiyi cavaba baxaq:
“Şair yaranan ömrə peşiman ola bilməz!”

Bu, cavabdır ya sayıqlama?

Şeirin nə olduğunu izah etmək əvəzinə Səməd Vurğun deyir ki, şairliyi ona akademiklik, deputatlıq verib, iki dəfə Stalin mükafatı, Lenin ordeni verib, şəhərin mərkəzində ev, bahalı maşın verib, cins itlərlə ceyran ovuna çıxır, avropaları gəzir.

Belə ömrə kim peşman olar?

“Könlüm evi bir gülşənə bənzər ki, əzizim,
Min badi – xəzan əssə də viran ola bilməz!”

“Badi-xəzan” – payız küləyidir. Yaxşı, əgər akademikin “könül evi” gülşəndirsə, orda niyə payız küləyi əsməlidir?

Bəlkə SSRİ Ali Sovetinin deputatı demək istəyir ki, nə qədər Müşfiqlər, Cavidlər, Salmanmümtazlar gedər-gəlməzə göndərilsələr də, mənim vecimə deyil, özüm də bolşevik təmizləmələrində iştirak edirəm, Rəsul Rza kimi, mən də sosializmin düşmənləri ilə mübarizənin önündəyəm.

“Girdim günəşin qoynuna, minbir səhərim var,
Bülbül də mənim, gül də, zimistan ola bilməz.”

Günəşin qoynuna girmək necə olur?

Və niyə qış yox, «zimistan»? Canana, insana,  dövrana qafiyədir, ona görə?

“…insanlığa pis gözlə baxanlar,

Dünyada bir ad qoysa da, insan ola bilməz!”

İnsanlığa pis gözlə baxanlar kimdir? Stalin? Hitler? Stepan Şaumyan? Mircəfər?

Mircəfəri, Stalini, Lenini, kommunist partiyasını, komsomolu tərənnüm etmiş Səməd Vurğun da ad qoyub, ancaq ona insan, yəni yaxşı insan demək olarmı?

“Xoşbəxt elimin, yurdumun öz Vurğunuyam mən”…

Bəh-bəh… Azərbaycanlıda olan təvazö hissi heç bir millətdə yoxdur. Vallah, bizdə adamlar ürək-damar xəstəliklərindən ölmürlər, təvazökarlıqdan ölürlər. Səməd Vurğun da xərçəngdən ölməyib, təvazödən ölüb…
Və bir az da Allahın qəzəbinə gəldiyindən. Çünki basməmmədi yazıb, əqidəsini məzəyə, kefə, dəbdəbəyə, ordenə satıb. Allahın qəzəbinə Səməd Vurğun bu misraya görə də gələ bilərdi:

“Bundan da gözəl bir daha dövran ola bilməz!”

Tuthatut, sürgünlər, məhkəməsinz güllələnmələr zamanı bunu deyən adamı Allahın qəzəbinə gələrdi…

Vallah, gələrdi…

X.X.

25. 05. 2-24, Samara

GƏDƏBİYYAT. RÜSTƏM BEHRUDİNİN YERİ DAR AĞACININ HARASINDA OLMALIDIR? ƏLBƏTTƏ, İLGƏYİNDƏ!

Июн4

Molla Nəsrəddindən soruşdular ki, tabut aparılanda onun harasında olmaq yaxşıdır. Molla dedi ki, harasında olursan, ol, içində olma…

Mən by lətifəni Rüstəm Behrudinin “Salam, dar ağacı” şeirini oxuyanda xatırladım. İndi biləcəksiniz niyə.

Hələ məktəb dərsliklərində süjetli və və sejetsiz şeirlərin olduğu deyilirdi. Məsələ o qədər də sadə deyil və mübahisəlidir. Ancaq şeirin nəyi olmasa da, mövzusu olmalıdır. Mövzu isə hadisə də ola bilər, təəssür də, yaşantı da, xatirə də, düşüncə də. Ancaq konkret mövzu olmalıdır və Azərbaycan poeziyasında  da mövzu 20-ci əsrin 60-cı illərinə qədər olub. Götürün Füzulinin qəzəllərini, Vaqifin qoşmalarını, Sabirin, Cəfər Cabbarlının, Müşfiqin şeirlərini. Hamısında mövzu var, hamısında inkişaf xətti var, ekspozisiya var, final var. Ancaq 60-cı illərdə və ondan sonra şeirin ən vacib elementi, onurğa sümüyü olan mövzu itir, müəllif əvvəldə nəyi isə bəyan edir, sonra aralarındakı məna, məzmun əlaqəsini müəyyən etmək mümkün olmayan üç, dörd, yeddi, səkkiz bəndlik mətn tərtib edib altında tarixini qoyur.

Təəccüblənməyin: Məmməd Arazın, demək olar ki, bütün mətnləri belədir. Onlar bir tərəfdən hər şey haqqındadır, digər tərəfdən, heç nə haqqında deyil.

İnciməyin: Bəxtiyar Vahabzadənin şeirlərinin də çoxu belədir.

Ramiz Rövşənin “Cibimdə əlim darıxır” şerinin mövzusu nədir? Rədif önünə qafiyə tapsan, belə şeiri kilometrlərlə uzatmaq olar: əlim, dilim, qolum darıxır…dalım darıxır və s. bu cür cəfəngiyat.

Qurban Məmmədli demişkən, əziz həmvətənlər, bu, humanitar fəlakətdir. Azərbaycan ədəbiyyatını gədə-güdə və aferistlər yazır.

Baxaq Rüstəm Behrudinin şeirinə.

“Yolumu gözlədin hər səhər-axşam…”

Mətn oxunanda, gözümüzün önündə, musiqiçilərin dili ilə desək, vizual sıra yaranmalıdır. İndən belə R. Behrudi adlanacaq şeir müəllifi dar ağacına müraciət edir. Dar ağacı hardadır? Dar ağacına, ölüm hökmünə məhkum edilən adam edam ərəfəsində müraciət edə bilər. Ya da apardığı təhlükəl mübarizəinin onu ölümə aparacağını bilən adam. Məgər R. Behrudi haçansa nəyinsə uğrunda mübarizə aparıb? Əlbəttə, günəş altında yer, yağlı tikə uğrunda mübarizə aparıb, hətta hər cür alçaqlığa əl atdığına da şübhə etmirəm. Ancaq mən siyasi mübarzəni nəzərdə tuuturam. Məsələn, totalitarizmə qarşı, faşizmə qarşı mübarizə. Ən azından Xəzəri hasarlayanlarla mübarizə. Aparıb? yox? Bəs niyə dar ağacına sürtüşür?

Dar ağacı mövzudurmu?

Yox, mövzu deyil. Dar ağacı oxuvcunu sarsıtmaq üçündür. Dar ağacı cılızı böyüdür, cındırı nəcib edir. Şeirin başlanğıcından müəllifin dar ağaıyla salamlaşdığını (tərsə salamlaşdığını) görən oxucu, əlbəttə dalıyca gələnin cəfəngiyat olduğunu görməyəcək.

İndi keçək dalına. R. Behrudinin yox, şeirin. Dalı sualdır.

“O hansı millətdir, taleyi sirdir?”

Qtrammattik cəhətdən qüsurlu bu sualın dar ağacı ilə nə əlaqəsi var? Taleyi sirli olmayan xalq var?

“Yüz adla bölündü, yenə də birdir!”

Bölünən xalqlar nə qədər istəsən! Koreyalılar, irlandlar, kürdlər, basklar, talışlar, türkmənlər, beluclar, puştunlar… Saymaqla qurtarmaz.

“Məni hüzuruna bu dərd gətirdi».

Aha! Dar ağacının hüzuruna R. Behrudini dərd gətirib. Yeri gəlmişkən, şəkillərinə baxın, buğa kimidir. Dərd çəkənə oxşayır? Özü də bölünən xalqların dərdi…

Ay lotu…

Sonra tərs salamlaşma: “Əleyküm-salam…”

Xəzəri, Baykalı, Aralı gördüm,
Gördüm can üstədir, yaralı gördüm.
Gölləri sadalayır, sonra deyir can üstündə gördüm. Yəni “yaralı, can üstdə” həmcins üzvlərin hər brinə aiddir. Yaxşı, deyək ki, Aral doğrudan da can üstdədir. Bəs Xəzər? Aşıb-daşan Baykal can üstdədir, ay aferist? Lap elə can üstdə olsun, sən kimsən ki, Baykal dərdi çəkəsən, sənin qəlbin də, zehniyyətin də nohur miqyası və dərinliyindədir.

“Tanrını bəndədən aralı gördüm».

Bi misranın yuxarıdakılarla əlaqəsi var? Deyək ki, var, hərçənd yoxdur. Tanrının bəndədən aralı olduğunu bu insan (şərti!) necə görüb?

Əziz həmvətənələr! Yadınızdan çıxarnmayın ki, şeirdə söhbət dar ağacından asılmaqdan getməlidir. Gedirmi?

“Çarxı tərs fırlanır fələk qarının,
Turan kölgəsində budaqlarının”.

Başa düşdünüz? Mən – yox! Fələk – qarıdır. Deyək ki, F. Behrudinin nənəsi. Onun çarxı tərs fırlanır. İkinci misrada mübtəda hardadır, tamamlıq hardadır? Kölgə nəyin kölgəsidir, budaqlar nəyindir?

“Rəngi bayrağımda yarpaqlarının»

Nəyin rəngi? Çərx-fələyin? Turanın? Kölgənin?


“Əvvəlin axırı, sonun əvvəli…”

Gördünüz? Məmməd Araz Məktəbi! Keçəl Həsən, Həsən keçəl.

“Buymuş, bilməmişəm bunu mən dəli.”

Yox, cənab, sən dəli-zad deyilsən, sən soyuqqanlı aferistsən. Cəfəngiyatını millətə sırımağı bacarırsan.

“Qorxum yox! Nə olsun boyun göy dəlir?!”

Nəyin, kimin boyu? Qarı fələyin? Dara ağacının? R. Behrudi, bu İsfahan… pardon, bu Naxçıvan lotusu niyə dar ağacından qorxmalıdır ki? Lotuları kim dar dacından asır? Azərbaycanda bir lotunu tutublar? Azərbaycanda şərlənib tutulanları tanıyırıq…

Olasan Rüstəm-zal, o dar ağacının dirəyini çıxarıb soxasan… Vallah, adamın ürəyinin başı yanır. Millət nə yaman gündədir…

“Danış, Əmir Teymur, bu son nəydi bə?”

A kişi, özünü yığışdır, Əmir Teymurla nə şin var, sənin səviyyən məhəllə qoçusudur…

Sən haranın türkü oldun? Sən zoğal dəyənəkli Xudayar bəydən qüdrətli rəhbər görmüsən?

Bəs bu sondakı “bə” nədir? Bəlkə “məəə?”

“Boynumda ağ kəfən, dilimdə tövbə…”

Behrudini boynunda kəfən təsəvvür edirsiniz? Kəfən boyunda olur? Qismət olsun, R. Behrudini dediyi kimi görəsiniz.

Amin!

“Dərsini tərs bilən, mənimdi tövbə!”

Başa düşdünüz?

“Ey darın ağacı! Kimdən kəməm, kəm?!

Bəs bunu necə?

Bu lotu dar ağacından asılan azadlıq fədailərini təhqir edir, vallah! Belə adam asılsa, ancaq, rus demişkən, yumurtalarından asıla bilər… Только за яйца! Məsələn, borca götər, artıq-əskik danışdığına görə?
“Ya səni yendirrəm, ya sənə yennəm.”

“Yendirrəm” – azərbaycanca deyil. Bəlkə “endirrəm”?  “Ya sənə ennəm”? Bayaq demişdi ki, dar ağacı göyü dəlir, göydələnə necə enmək olar? Helikopterlə?

“Qırğızam, özbəyəm, qazax, türkmənəm,
Başqırdam, kərkürəm….”

Başa düşdünüz? Nəhəyər, dili doğruya gəldi: atasından xəbəri yoxdur…Maması gəncliyini xoş keçirib – bu mənim sözüm deyil, fransız komediyasındandır…

Mən R. Behrudidən çoxdan acıqlıydım Səbəbi burda:

ZƏLİMXAN YAQUB BİZİ RÜSTƏM BEHRUDİYƏ TAPŞIRIB GEDİB…

Qayıdaq Molla deyənə. Mən R. Behrudini dar ağacının harasında görmək istərdim?

Əlbəttə, ilgəyində!

Yumurtalarından asılmış halda…

X.X.

03. 06. 2024, Samara

P.S. İnternetdə R. Behrudi haqqında uzun bir məqaləyə rast gəldim. Uzun məqələnin müəllifi iddia edir ki, R. Behrudi “dar ağacı” dahi şair Akif Azalpdan oğurlayıb. Tez axtarıb bu cənabın şeirlrini İnternetdə tapdım. Və çox məyus oldum, çünki, məncə, ikisi də bir-birinin tayıdır. “Turan” sözünü hara gəldi soxur. Düzü, mən bilmirəm Turan nədir və haradır. Turan deyiləndə gözümün qabağına Qurbanqulu Berdumühəmmədov gəlir. Turan-muran… Bu mnim yadıma burda danışalsı olmayan başqa bir lətifəni yadıma salır: dərə-mərə, Əsəd-məsəd, eşşək-meşşək…

X.X.

GƏDƏBİYYAT. SÖZÜN ÇÜRÜYNÜ ÇIXARMAQLA ÇÖRƏK VƏ ŞÖHRƏT QAZANMIŞ ŞAİR MƏMMƏD ARAZ -VI

Июн1

Məmməd Araz şeirləri

«BU GECƏ YUXUDA»

Bu şeiri Məmməd Arazın, üzr istəyirəm, başının vəziyyəti, psixoloji durumu barədə  ciddi informasiya mənbəyi kimi də oxumaq olar. Şair yuxuda görür ki:

“Yel kimi səyirdib mənsəb atını,

Sel kimi kükrəyib, sel kimi axdım.

Taxıb qollarıma quş qanadını…

Bu gecə yuxuda şah oğlu şahdım”

“Mənsəb atı” nədir, başa düşmədim. Yəqin sehrli, uçan atdır. Elədirsə, şair quş qanadı niyə taxır?

Dalına baxaq. (Şeirin dalına, türkün məsəli)

“Günəşə, dur- dedim, — mənsiz yerimə!

Üfürüb söndürdüm ulduzları da.

 Seçdim xan yerinə, əyan yerinə

Qəpikdən, quraşdan ucuzları da.”

Belə çıxmırmı ki, Məmməd Araz merac eləyib? Bəs günəşə niyə “dur” deyir? Necə yəni “mənsiz yerimə”? Deyək ki, göyə çıxıb şah oğlu şah olmusan, bəs ulduzları niyə söndürürsən?

 “Çalalar önümdə süd gölməçəsi,

Dərələr-bal dolu ağzına kimi”.

Bu təsvirdən görünür ki, şair şah oğlu şah-zad deyil, elə danabaşlı gədədir. A kişi, denən dərya, denən okean, dəniz. Çala nədir? Mal fermasındasan?

“Ağa barmağımı tuşladım — qara,

Nə desəm ağardı dediyim anda”.

Aha! Şah oğlu şagh fironluq eləyir!

“Kimdir bu dünyada kimliyi qalan?

Əvvəli, sonu var qara daşın da.”

Bu beytin əvvəlki beytlə hansısa bir əlaqəsi var? “Kimliyi qalan” nə deməkdir?

“İştahım: ucalmaq Allah yanına!

Bir az da yuxarı, azacıq, azca!”

Tom Kruz dincəlir! Məmməd Araz Allahdan da bir az o yana qalxmaq istəyir…

Salyanlıların bir məsəli var: Allah naxçıvanlıya qanad versəydi…

Yadınızdadırsa, şeirin əvvəlində Məmməd Araz öz qoluna quş qanadı taxmışdı. Hara uçur – məlum deyil. Ancaq ulduzları söndürüb, Günəşə də “Farağat!” əmri verib yerində dondurub…

Məmməd Arazın şeirnidə dərə varsa, dağ olmalıdır, Hökmən! Səməd Vurğun məktəbidir.

Bu da dağ:

“Dağlara baxıram: gileyli dağlar…”

Gördünüz? Məmməd Araz dağa (dağlara! Bir neçə dağa!) baxan kimi bilir kefləri necədir. Maraqlıdır, nədən bilir?

“Bir meşə yüklənir bir qarışqaya”.

Aha! Çəyirtkələrin dəvə minməyi yadınızdadır?

Bəs hanı Məməd Arazın əfsanəvi “keçəl Həsən”lə “Həsən keçəli”?

Budur:

“Bu uzaq yaxınlar, yaxın uzaqlar…”

Dalıyca:

“Barışa bilmirsə — heç barışmaya!”

Kim kiminlə? Nə nə ilə? Dağ gileylə? Qarışqa meşə ilə? Keçəl Həsən Həsən keçəllə?

Bəlkə bəsdir? Arayışını yazmaq olar?

Sonda Məmməd Araz nədən başladığını dumanlı şəkildə xatırlayır, yenə də göstərmək istəyir ki, danabaşlı gədə deyil, şah oğlu şahdır.  Ancaq qaş qayıran yerdə göz çıxarır:

«Böyrümdə tazı da, dovşan da sinib,

Gözucu vəzirə, vəkilə baxdım.

Nə qaçan tərpənir, Nə qovan dinir…

 Bu gecə yuxuda şah oğlu şahdım!»

Qurban Məmmədli demişkən: əziz həmvətənlər, sizə xatırladıram ki, şah oğlu şah da, vəzir də, vəkil də, dovşan da, tazı da qaranlıqda oturublar, çünki bu zalım oğlu göyə (Allahdan bir azca yuxarı) çıxan kimi günəşi də, ulduzları da üfürüb söndürüb…

“GECƏ PƏNCƏRƏMƏ DIRMAŞAN PİŞİK”

Şeiri oxuyaq. Evdə zəncir varsa, yanınza qoyun  ki, oxuduqca vurasınız sinənizə. Mən az qalmışdım başımı da yaram.

“Azdı ac gödənə yüz haram tikə,

Paslı dəmirləri gəmirmə nahaq…”

Ac gödənli adam dəmir gəmirir? Özü də paslısını?

“İşıqla qarnını kim doydurub ki,

 Zülmətlə qarnımı kim doyuracaq?

Gecə pəncərəmə dırmaşan pişik!”

Vurun zənciri! Bərk vurun! Müsibətdir…

Yəqin pişik bu cəfəngiyatı yazan şairə baxıb başını bulayır və acı-acı miyoldayırmış…

“Sanma ki, dünyanın bəxtəvəriyəm,

Yuxuda xoşbəxtəm, o da ki — yatsam.”

Başa düşürəm… Ayıq vaxtı köhnəlmiş, nimdaş arvadını görür, kefi pozulur. Yuxuda huri görür, bəlkə Kim Kardaşyanı da görür.

Bir şərtlə: əgər yatsa! Şair yuxusuz gecələr keçirir!

Füzuli nə demişdi:

“Bu vüsalə yuxu əhvalı deməl mümkün idi,
Əgər olsaydı yuxu dideyi-giryanimizə…”

Kərbalaya atüstü baş çəkdik, dönək Danabaşa.

“Əsrin caynağında yumaqdı ad-san,

Gecə pəncərəmə dırmaşan pişik!”

Vurun zənciri! Yazıq pişik…

“Söyüd də dartınır suyunu alcaq,

Bir quru kötüyün ədası yoxdur!”

Söyüd su alanda dartınır? Bilmirdim. Uşaqlığımız söyüd altında keçib. Bizim söyüdlər dartınmazdı…

“Qurd itdən süləngi, it qurddan alçaq,

Sinəmdə yer versəm, faydası yoxdur».

Qurdu da təhqir elədi, iti də, türkün məsəli, ikisini də soxdu bir-birinin…

Bəlkə Məmməd Araz qurda “süləngi” deyəndə Rüstəm Behrudini nəzərdə tutub? Axı o cənab özünə utanmaz-utanmaz qurd deyir. Niyə qurd deyir, bilinmir. Yəqin Məmməd Araz bilirmiş…

Ancaq iti təhqir eləməyi yaxşı deyil. Bəlkə pişiyə xoş gəlmək üçün itin haqında o sözü deyir?

“Pəncərə sındıqca pişiklər artır,

Görən nə yemişik, nə yedirtmişik?

Pəncərə sınıb? Niyə xalq şairinin pəncərəsini düzəlməyiblər? Özü də birdən sınmayıb. “Sındıqca”  — yəni yavaş-yavaş sınırmış…Şəhərin pişikləri də Məmməd Arazın pəncərəsinin sındığını eşidib tökülüşürlərmiş…

Vurun zənciri…

“Elə marıtdama altdan yuxarı,

Nə var yuxanda, büdrəmək, aşmaq…”

Pişik altdan yxarı baxırmış… Yəqin görüb Məmməd Arazdan yal gözləməyin mənası yoxdur, yuxarıdakı mənzilə göz yetirirmiş…

“Yeri get qabını yala, ay axmaq!

Gecə pəncərəmə dırmaşan pişik…”

Qabına bir şey qoymusan ki, yalaya…

Dünyanın ən böyük bədii istedad sahibləri pişikləri seviblər, pişiklərə ən yaxşı əsərlərini həsr ediblər: Hofman, Bodler, Tsvetayeva…

Bu görün pişiklə necə danışır…

Qoqolda İvan İvaniviç var. Ondan bir tikə çörək istəyən dilənçi qarıya deyir: Yeri get, mən ki səni kötəkləmirəm…»

Bu nəyin sübutudur? İzahata ehtiyac varmı?

X.X.

31 05. 2024, Samara

ardı var

əvvəli burda:

GƏDƏBİYYAT. SÖZÜN ÇÜRÜYNÜ ÇIXARMAQLA ÇÖRƏK VƏ ŞÖHRƏT QAZANMIŞ ŞAİR MƏMMƏD ARAZ -V

GƏDƏBİYYAT. SÖZÜN ÇÜRÜYNÜ ÇIXARMAQLA ÇÖRƏK VƏ ŞÖHRƏT QAZANMIŞ ŞAİR MƏMMƏD ARAZ -IV

Май30

“KƏNDLƏ ŞƏHƏR ARASINDA”. Baxaq, bəlkə bu, yaxşı şeir oldu.

“Ömrüm keçdi kəndlə şəhər arasında.

 Bulud əkdim, sel üyütdüm,

 Xeyirlə şər arasında…”

Buludu necə əkirmiş? Tumla, şitillə, qələməylə?  Seli necə üyüdürmüş?

“Tikə tutdum, loğma uddum,

Balla zəhər arasında…”

Mən təsəvvür etdim ki, bir ingilis ya emrilaı bu şeirə rast gəlir və əfsanəfvi Azərbaycan şaieinin  bu misrasının QUQLun lüğətiylə çevirir ingilisə. Nəticə:

«I caught a thorn, swallowed a mouthful, between honey and poison…»

QUQL “tikə”ni tikan kimi başa düşür. “Mən tikan tutdum, ağızdolusu uddum, balla zəhər arasında”.

Məmməd Arazın mətnlərinin təhlilinə psixiatr, psixoanalitik lazımdır. Filologiya sayıqlamanın izahı qarşısında acizdir.

“Asfalt üstdə «beş-daş» atdım,

Çox «qərcimə-daş» oynadım, (“qərçimə”?- X.X.)

«Beş-daş» atdım.”

 Burda gərək dayana, ancaq dayanmır. Məmməd Araz Keçəl Həsən deyibsə, gərək Həsən keçəl də deyəş

“Beş daş uddum.”

Nə atıb, nə udub?

Başımıza haranın daşını salaq?  (bunu mən deyirəm…)

Dalı var:

“Yaxşı yalan demək uddum,

Yaxşı yalan yemək uddum...”

Sonra:

“Boylu-buxunlu alçaqlar gördüm”.

Görəsən kimi nəzərdə tutur?

“Gəzdim işıq dəyirmanı

Kəndlə şəhər arasında”.
Bəlkə “işıq dəyirmanını”?  Axı “işıq dəyirmanı gəzdim”, mənasızlığı qalsın, azərbaycanca deyil!

Aha! Bəlkə «gəzdim» «axtardım» mənasındadır? Bəs «işıq dəyrmanı» nədir? Elektrik stansiyası? Şair stansiyanı niyə axtarırmış? Qohumunu işə düzəldəcəkmiş?

Məmməd Arazın müəllimi kim olub?

“Xətainin ayağına

 At yolladım,  Payızla yaz arasında”.

İnandınız ki, Məmməd Araz xalqı dolayıb? Şah İsmayıl da daxil olmaqla…

“YENƏ BU KÜLƏKLƏR”

“Yenə bu küləklər qoymayır yatam…

Küləklər ağzında didilir adam…”

Küləklərin ağzını təsəvvür edə bildiniz?

Yatmağa qoymur – dməli, bu adam yatağındadır, yata bilmir. Məmməd Arazın yatağı çölün ortasındaydımı onu küləklərin ağzı didə?

“Bunları kim didib, Kim əyirəcək?”

Yadınızdadırsa, Məmməd Araz buludları əkir, selləri üyüdürdü. İndi onu dərd götürüb ki, küləkləri kim didib, kim əyirəcək. Özü yorulub. Bulud əkməkdən, sel üyütməkdən…

“Səllimi küləklər yüyənsiz qadın”

Mən bilmirdim ki, qadınların yüyənlisi və yüyənsizi olur. Mareaqlıdır, öz arvadının yüyəni olub? Bəs cilovuz? Yəhəri?

“O qənim-qəlbində yanan çırağa,

Bu qənim…Vay odu arada qaldın”.

İstənilən məbləğə mərc gələrəm ki, dünyada heç kim bu beyti izah edə bilməz.

“Nə qədər dağ öpdüm, yer qucaqladım…”

Deyək ki, dağı öpmək olar. Elə yeri də öpməl olar. Azərbaycanda nə qədər insan rəhbərin ayağının altıını öpür…Ancaq yeri necə qucaqlamaq olar? Yesenin, məsələn, ağacı qucaqlayırdı.”Özgə arvadı kimi”.Yeseninin içkili yazdıqları gün kimi aydındır, Məmməd Arazın guya ayıq bşla yazdığından bir kəlmə anlamaq ümkün deyil.

“Yurdumdan-yuvamdan doyan olmadım.”

Peşəkar ədəbiyyatda belə misra olmamalıdır. Bu misranı əli təzə qələm tutan uşağa bağışlamaq olar. Bu misra müəllifinin zövqsüzlüyünü, dil normalarını, bədii dil tələblərini bilmədiyini göstərir. Necə yəni “doyan olmadım”? Bu, azərbaycanca deyil! “Doymadım” – bu, azərbaycancadır.

“Külək səslərinə qulaq bağladım”.

Azərbaycan ədəbiyyatı yaman gündədir. SOS!

A kişi, nə “qulaq bağladım”? Qulaq it-zaddır?

Azərbaycanlı deyir qulaq verdim. Məqamın vacibliyini göstərmək istəyəndə deyir “qulaq kəsildim”..

Yol azıb, ünvandan ünvana axır,

İnam satmalıdır, vəd satmalıdır.

Küləklər inamı və kimin inamını kimə satmalıdır?

Bu yazıq küləklər aldanıb axı,

Bəlkə də haqqı var — aldatmalıdır.

Məmmədarazsevərlərə, onu ədəbiyyatın imamhüseyninə çevirənlərdən təvəqqe edirəm ki, son bəndə izahat versinlər…

Ya da Heydər Əliyev fondu bu işə qarışsın.

“QALMADI”

“Məndən bu dünyaya nə qaldı görən?

Bir odlu, ocaqlı oda qalmadı.

Suyundan oduma arx açdım, suyum

Od alıb qarışdı oda, qalmadı.

Məmməd Araz dünyanın suyundan oduna arx açıb…

Vallah, bunu sən-mən yazsaq, bizi aparıb qoyarlar dəlixanaya, yemək-içmək də verməzlər. Məmməd Araza bu sayıqlamalara görə Azərbaycanda olan, olmayan  bütün nemətlər verilib, şərəfsiz soğanbaş kürəkənini də ömürlük oturdublar qondarma parlamentdə…

“Zaman zəlzələdi, ülfətdi zaman,

Halal şöhrətlərə şöhrətdi zaman.

Zəlzələ hara, ülfət hara? Halal şöhrət? Məmməd Arazın şöhrəti kimi? Aqil Abbasın şöhrəti kimi? Tünzalə Rüstəmxanlınn şöhrəti və Şöhrət ordeni kimi?

Nə halal, ay rəhmətliyin oğlu rəhmətlik, belə mətnlərə görə şallaq cəzası azdır…

Bir dəli quyuya bir daş atdı… İndu onminlərin, yüzminlərin küt başından bu məmmədaraz aqressiv pərəstişini necə çıxarasan?

Yaxşı ki, arabir güldürür də…

“Elə azğınları titrətdi zaman,

Birindən bir ağız soda qalmadı.…”

Bu sodaya o qədər gülmüşəm ki… Hərçənd başa düşmürən ki, niyə adamdan soda almalıdır…

Məmməd Arazın özündən neçə ağız soda qalıb? Səməd Vuurğundan bir ton soda qalar: “Mənim babam olmuş iyirmialtılar…”

“ŞAİR, NƏ QAZANDIN?”

Bu şeirə Vahidin misrası epiqraf verilib və qəzəlxaba həsr olunub.

“Şairəm, eşqim də öz qəlbim kimi mərdanədir.”

Bəh-bəh! Gözümün qabağına gəlir ki, Əlibabanın ya İslamın (rəhmətliklər) qavalına sovet üçlükləri və beşlikləri necə atılırdı… Xüsusilə əğyardan oxunanda. Azərbaycan kişiləri əğyardan yanıqlıdırlar…

“Dedim əğyar ilə gəzmə, sənə çox yalvardım…”

Uy-aman…. Dəlöy-dəlöy…

Şübhəniz olmasın: qız yəqin deyib ki, elə canını alıb gəzəcəm. Flora Kərimova kimi də əlavə edib: “Əlimin içindən gəlir…”

Qayıdaq Məmməd Araza.

“Sınardı, deməzdi ürəyim sınıb…

 Yerə də, göyə də halaldı andı.

Manat əvəzinə əlyazmasını

Aca-yalavaca bağışlayandı.”

Ac-yalavac əlyazmanı neynir? Kağızı yeyəcəkdi? Vahid əlyazmasını xanəndələrə satırdı, havayı verməzdi. Qazancından da ac-yalavaca verər bilərdi (bunu özümdən deyirəm, məlumatım yoxdur). Məmməd Araz Vahidi təifləmək istəyir, ancaq dili cəfəngiyata öyrəşib. Əslində burda dil pozğunluğöundan çox baş pozğunluğu var.

“Qəlbində bir işim Məcnun gümanı,

Dəminə dəmkeşdi qəmi də hərdən”.

“Bir işim” nədir?

 İkinci misraya baxmayın, başınız gicəllənər…

İlahi, doğrudanmı bu mətnlər mövcuddur, onları xalq şairi adını daşımış insan yazıb? Bəlkə olnalr mənim xəstə fantaziyamın məhsuludur? Bəlkə heç Məmməd Araz da olmayıb, onu da mənim xəstə fantaziyam yaradıb?

Ancaq bir şey var: cavan Fikrət Qoca demişkən, bəs bu alçaq…yəni bəs bu Aqil Abbas nə yolla ömürlük deputat mandatı alıb…

Təəssüf ki, Məmməd Araz olub, bu cəfəng mətnlər də mövcuddur, onlar nəsil-nəsil azərbaycanlıların küt beyninə yeridilir və onlar daha da kütləşirlər…

Mərdanə olmasa küləklər onu

Qatıb yarpaqlara aparacaqdı.

Bunu Məmməd Araz Vahid haqqında deyir. Mərdanə olmasaymış, küləklər onu yarpaqlara qatıb aparacaqmış… Vay-vay…

Molla Nəsrəddin bir dəfə görür külək onun yuyulub ipdən asılmış köynəyini bərk yellədir. Qorxuya düşüb başlayır Allaha şükr deməyə…

Lətifənin dalını yəqin bilirsiniz. Molla Nəsrəddini oxumaq hər birimizin borcudur. Mirzə Cəlili və Sabiri də. Yoxsa lap debil olub gedərik…

29.05. 2024, Samara

ardı var

əvvəli burda: https://xeyrulla.com/2024/05/29/gedebiyyat-sozun-curuynu-cixarmaqla-corek-ve-sohret-qazanmis-sair-memmed-araz-iii/

QURBAN MƏMMƏDLİ NİYƏ QADINLARA QARŞI AQRESSİVDİR? BƏLKƏ NƏYƏSƏ TAMARZIDIR?

Май27

Qurban_Məmmədli

Qurban Məmmədli, universitet diplomlu gədə, Hollivud ulduzu sayılan bünüt qadınları «əxlaqsız» və «fahişə» alandırdı.

Qurban Məmmədli İngiltərədə yaşayır və ingilisin çörətini yeyir. Ancaq arxayınam ki, Britaniyanın fəxri Meqqi Smitin adını belə eşitməyib.  89 yaşlı Meqqi Smit iki dəfə Oskar, dörd dəfə Bafta laureatıdır. Atası Oksford professoru olub, özü də Oksfordda oxuyub. 1998-ci ildə əri öləndən sonra təkdir. Beş nəvəsi var.

Meqqi Smitin rolları dünya kinematoqrafiyasının zirvə nailiyyətləridir.

Dönə-dönə xeyruyyəçilik aktlarında iştirak edib.

Qurban Məmmədli öz anasını əxlaql qadın nümunəsi sayır.  Mən onun mərhum anası haqqında hörmətsiz danışmaq istəmirəm. Ancaq Meqqi Smit Qurban Məmmədlinin anasından təzəvvür edilməz dərəcədə üstündür. Çünki Qurban Məmmədlinin mərhim anası Qurban və Sərdar kimi gədələri dünyaya gətiribsə, Meqqi Smitin dünyaya gətirdiyi rolları insanlarda nəcib duyğular oyada bilir, bizi yaxşılığa doğru səsləməyə və dəyişdirməyə qadirdir, bütün dünyada yüz milyonlarla insanları ruhlandırır, yaşadıqları çətinlikləri dəf etməyə yardımçı olur.

Qurban Məmmədlidə bir qram vicdan olsa, gedib Londonda dörd yol ayrıcında diz çökər, Meqqi Smitdən və onun simasında bizim həyatımızı zənginləşdirən, yaratdığı surətlərlə bizə ümod, təsəlli və ilham verən bütün sənətçi qadınlardan üzr istəyər.

Qurban Məmmədli, əlbəttə, vəhşidir. Vəhşi olduğu qədər də bədbəxtdir. Dostoyevski bir qəhrəmanı haqqında deyirdi: “Sentimental və kinli”. Qurban isə bədbəxt və kinlidir.

Qadınlardan nə istəyir? Bələ nəyəsə tamarzıdır? Bəlkə oOna görə gah Cəmil Həsənlinin qızından yapışır, gah Kim Qardaşyandan?

Hə?

27. 05. 2024, Samara

P.S. Hollivud ulduzlarının «fahişə» olduqlarını Qurbana bəlkə Ərəstun Oruclu deyib? Deyər… Ona «Ərəstun» adından çox yaxşı rus sözü olan «svistun! sözü daha çox yaraşır…