Архив по авторам | Xeyrulla Xəyal

RADYARD KİPLİNQ. YAD

Окт29


Deyək ki, dayanıb kandarımda Yad,

Bəlkə düz adamdır, həm də nəcibdir,

O mənim dilimdə danışmır ancaq,

Bilmirəm niyyəti, məramı nədir.

Üzünü, gözünü görə biliriəm,
Qəlbində, nə bilim, o nə gizlədir.

 +

Mənim öz tayfamdan olanların da,

Var bədəməlləri, yaxşıları var,

Mənə xoşdur ancaq yalanları da,
Yalanlarıma da öyrəşib onlar.
Və bir şey satanda, ya da alanda,
Dilmancsız çox gözəl keçinir bazar.

 +

Deyək ki, dayanıb kandarımda Yad,

Bəlkə də xeyirdir o, bəlkə də şər,

Bilmirəm nə səmtə yönəlib əzmi,

Halını dəyişir hansı səbəblər,

Uzaq ölkəsindən ya da ki, Tanrı,
Nə zaman qanını soyuda bilər.

 +

Mənim öz tayfamdan olan olanların da,

Var bədəməlləri, yaxşıları var,

Ancaq eşidirlər mən eşidəni,

Nəyi mən görürəm, görürlər onlar,

Onlar haqda hansı fikirdəyəmsə,
Məndən onlar həmin fikirdə olar.

 +

Bu, mənim atamın inancı idi,

Ondan fərqli deyil heç mənimki də:

Vahid bir dərz olsun qoy bütün taxıl,

Üzüm salxımlansın bircə tənəkdən

Dişi uşaqların qamaşanacan,

Acı çaxırdan və acı çörəkdən.

1907

İingiliscədən tərcümə

27. 10. 2024, Samara

QEYD:

Şeir Radyar Kiplinqin Nobel mükafatı aldığı 1907-ci ilin payızında Kanadaya səfəri zamanı yazılıb. Kiplinq yaradıcılığınını öyrənənlər bu şeirdəki kəskinliyi, sərtliyi qeyd edirlər. Bu şeirdə, bu gün irqçilik sayıla biləcək inam ifadə edilir: ingiliz öz ”tayfasından” olanlarla, yəni anqlosakslarla yaxın və bir olmalıdır.

O da qeyd edilir ki, bu şeirin ingilis oğlanla hind qızının məhəbbətini başqa əsərində parlaq təsvir etmiş Kiplinqin yazdığına inanmaq çətindir.

Ancaq bu gün kütləvi immiqrasiyanın Britaniya üçün necə çətinliklər və təhlükələr yaratdığını nəzərə aksaq, Kiplinqin qayğılarının əsassız olmadığını etiraf etməliyik.

Toronto Globe qəzetinə müsahibəsində Kiplinq deyirdi: “Qərbdə immiqrasiya sizin arzuladığınız şeydir.  Sarı adamın (yəqin ki, Kiplinq asiyalıları nəzərdə tutur — X.X.)) qarşısını almaq yolu Qoca kontinentdən (Avropadan – X.X.) ağ adamı gətirməkdir.»

Daniel Hadas Kiplinqin şeirində irqçiliyin olduğunu rədd edir: “Kiplinqin arqumenti budur ki,  eyni mənşədən adamlar bir-birlərini müxtəlif mənşədən olan adamlara misbətən daha yaxşı başa düşürlər”.

+++++++++++++

RUDYARD KİPLİNG

THE STRANCER

The Stranger within my gate,

  He may be true or kind,

But he does not talk my talk—

  I cannot feel his mind.

I see the face and the eyes and the mouth,

  But not the soul behind. Читать далее →

ROBERT BERNS. NƏ GÖZƏL ÜZÜNDÜR, BƏDƏNİN NƏ DƏ…

Окт28

Robert Burns

1.

Nə gözəl üzündür, bədənin nə də,

Cin, heyran eləyən məni bu qədər.

Sənin gözəlliyin, cazibən hərçənd,
İstək və ehtiras oyada bilər.

Məncə hər yerində var ki, nə isə,
Tərifə layiqdir, eşqə həmçinin.

Fəqət gözəl forman necə əzizsə,

Mənə ağlın daha əzizdir sənin.

2.

Sinəmdə yurd salan arzularımdan,
Yoxdur şiddətlisi bu arzum qədər:

Bəxtəvər ğörəydim səni azından,

Özüm xoşbəxt edə bilməsəm əgər.

Sənə Tanrı əgər səadət ancaq

Verərsə, qalaram razı mən onda.

Necə ki, istərəm səninlə olmaq,
Eləcə hazıram öləm yolunda.

1792

ingiliscədən tərcümə

  1. 10. 2024, Samara

++++++++++++++++

ROBERT BURNS

It Is Na, Jean, Thy Bonie Face


1.
It is na, Jean, thy bonie face
Nor shape that I admire,
Altho’ thy beauty and thy grace
Might weel awauk desire.
Something in ilka part o’ thee
To praise, to love, I find;
But, dear as is thy form to me,
Still dearer is thy mind. Читать далее →

RADYARD KİPLİNQ. VETERANLAR

Окт27

RADYARD KİPLİNQ

Hindistan qiyamında (1857) sağ qalanların  1907-ci ildə Albert Hallda keçirilən yığıncağı üçün yazılıb

Çəkib nəzərimizi ata məzarlarından

Görünür önümüzdə, gətirərərk heyrətə,

Poladla təmizləyən  bizim Şərqi bir zaman,

Fədakar ordudan sağ qalan şərəfli dəstə.

 +

Alqış, həm də əlvida! Salamlayırıq sizi,

Göz yaşımıza  ri.xənd eləməz bir kəs belə.

Əlləriniz qoruyub qədim tariximizi,
Biz doğulmamış hələ!

 +

Daha bir xidmət də siz göstərin bizə, lütfən –

İgidlər, bizdən ötrü dua edin indi də.

Öhdəmizə vəzifə qoyarsa Tale birdən,
Nə biz biabır olaq, ləkələnsin Gün nə də!

1907

ingiliscədən tərcümə

26. 10. 2024, Samara

++++++++++++++++

RUDYARD KİPLİNG

 

To-day, across our fathers’ graves,

  The astonished  years reveal

The remnant of that desperate host

  Which cleansed our East with steel. Читать далее →

ROBERT BERNS. ŞƏRƏFLİ YOXSULLUQ

Окт26

Robert Burns

1.

Utanıb şərəfli kasıblığından,
Kimdir o yaşayan başıaşağı?

O, qorxaq kölədir, yayınaq ondan –

Fəxarət sayırıq biz kasıblığı!

Bəli, biz nəzərə alırıq hərçənd,

Dəyər verən azdır zəhmətimizə,

Rütbə qızıl pulda əyara bənzər,
Qızılsa insanın özüdür hərçənd.

2.
Paltar geyinirik biz qaba yundan,

Evdə nə bişərsə, qaneyik hərçənd,

Çaxır — lotularda, ipək — nadanda

Olsun, bizdə insan adı var fəqət.

Bütün bu bərbəzək, bütün bu hoqqa,
Kimisə aldadar, çaşdırar hərçənd,

Şərəfli bir insan, olsa kasıb da,

Bütün insanların şahıdır fəqət.

3.

Gördüyün o şəxsi “lord” çağırırlar

Təkəbbürlü yeriş, baxış, həm sifət.

Sözünə yüzlərlə heyran olan var,

Əslində axmağın biridir hərçənd.

Bəli, bütün bunlar belədir, hərçənd,

Ulduz, qaytanıyla sinəsinə bənd.

Azad düşüncəli, dünyaya bələd

İnsan ona baxıb güləcək fəqət.

4.

Bəxş edir cəngavər kəməri kral,
Markiz, hersoq adı verir o —  hərçənd,
Bunlardan yüksəkdə düz insan durar,

Təmiz ad fərmanla verilmir fəqət.

Bəli bütün bunlar belədir, hərçənd,

Var əsl nəciblik, əsl ləyaqət.

Necə yüksək ola mərtəbə, rütbə,

Ləyaqət onlardan ucadır fəqət.

5.

Dua eləyək ki, belə də ola,

(Belə olmalıdır bu hökmən hərçənd)

Necə tamah ola rütbəyə, mala,

Ağıl, Ləyaqətdir birinci fəqət.

Ümid eləyək ki, dəyişər zaman,
İndi çoxdur hələ münaqişə, dərd.

Gələcək o gün ki, insana insan,
Qardaş olacaqdır dünyada fəqət.

1795

İingiliscədən tərcümə

15-17.10. 2024, Samara

+++++++++++++++

ROBERT BURNS

Is There For Honest Poverty

 

1.
Is there for honest poverty
That hings his head, an’ a’ that?
The coward slave, we pass him by —
We dare be poor for a’ that.
For a’ that, an’ a’ that,
Our toils obscure, an’ a’ that,
The rank is but the guinea’s stamp,
The man’s the gowd for a’ that. Читать далее →

RADYARD KİPLİNQ. HEYVANLAR ÇOX MÜDRİK, AĞILLIDIRLAR

Окт25

kiplinq

Heyvanlar çox müdrik, ağıllıdırlar,
Yalan heç nə çıxmaz ağızlarından.

Söhbət eləyirlər həmişə sözsüz,
Qardaşdan artıqdır öküzə öküz.

Çöldə işlərini vuranda başa,
Birgə dincəlirlər onlar həmişə.

İnsan bir-birindən aralı salır,
Onları biziylə və qamçısıyla.

İpək qulaqlara elə bağırır,

Yazıq heyvanların yarır bağrını.

Sonra torpağını şumlayan zaman,

Deyir: “Başa düşür, deyəsən, heyvan”.

Ancaq azad olub boyunduruqdan,

Yenə vurulmaqnan böyürləri qan,

Heyvanlar tövləyə qayıdan zaman,

Deyirlər: “Qamçıydı bizlə danışan”.

 

ingiliscədən tərcümə

25. 10. 2024, Samara

+++++
RUDYARD KİPLİNG

The beasts are very wise

 

The beasts are very wise,

Their mouths are clean of lies;

They talk one to the other,

Bullock to bullock’s brother,

Resting after their labours,

Each in stall with his neighbours.

But man with goad and whip,

Breaks up their fellowship,

Shouts in their silky ears

Filling their souls with fears.

When he has tilled the land

He says, ‘They understand.’

But the beasts in stall together,

Freed from yoke and tether,

Say, as the torn flanks smoke,

‘Nay, ’twas the whip that spoke.’

ALEKSANDR BLOK. DOSTLARA

Окт24

BLOK

Gizlində düşmənik bir-birimizə,
Həsəd aparanıq, karıq, yad həm də,

Yaşaya, işləyə kaş ki biləsən,

Heç vaxt düşmənçilik nədir bilmədən,

 +

İndi nə edəsən? Çalışmırdımı,
Hərə öz evini zəhərləyərək?

Zəhər var hamının divarlarında,

Və yer tapılmır ki, baş qoya bilək.

 +

Daha xoşbəxtliyə inam itibdir,

Ölürük gülməkdən, dəliyik, dəli,

Küçədən içkili baxırıq indi,

Necə evlərimiz uçub-dağılır.

 +

Həyatda, dostluqda xəyanətkarıq,

Danışıb sözləri veririk yelə.

Beləcə bəlkə yol arıtlayırıq,
Arxamızca uzaq oğullar gələ.

 +

Gicitkən içində, çəpərin altda,
Zavallı süüklər çürüyən zaman,

Olar hansısa bir tarixçi peyda,
Bizdən əsər yazan, basıb-bağlayan…

 +

Ancaq ehtimal var bezdirər andır,

Yazıq uşaqları öz əsəriylə

Say-hesabı olmaz sitatlarının,
Doğumla, ölümlər illəri hələ…

 +

Hüznlü qismətmiş — şən keçən ömür,
Necə mürəkkəbmiş, necə də çətin,

Sonra dosent səni mövzu götürür,

İşi, çörəyisən tənqidçilərin…

 +

Soxasan özünü qalın kol-kosa,

Əbədi yuxuya gedib yatasan
Lənətə gələsiz, kitablar, susun,
Yox, mən yazmamışam sizi heç zaman!

  1. 07. 1908

Rruscadan tərcümə

22-23. 10. 2024, Samara

+++++++++++++++

АЛЕКСАНДР БЛОК

ДРУЗЬЯМ

 

Друг другу мы тайно враждебны,

Завистливы, глухи, чужды,

А как бы и жить и работать,

Не зная извечной вражды! Читать далее →

PEYĞƏMBƏR AİŞƏNİ BOŞAYA BİLƏRDİMİ? YOX… II

Окт24

əvvəli burda: https://xeyrulla.com/2024/10/23/peygember-aiseni-bosaya-bilerdimi-yox-i/

Painting_depicting_the_Battle_of_Camel_that_took_place_near_Basra_in_656_when_the_army_of_Mohammed's_widow_Aisha_marched_against_the_troops_of_the_competitor_Ali,_ancestor_of_the_Shiites._Manuscript_illustration

İngiliscə Vikipediya müxtəlif mənbələrə istinadla yazır ki, Aişə Mədinəyə qayıdandan sonra xəstələnir və hiss edir ki, Məhəmməd ona qarşı çox soyuqdur. Haqqında yayılan şayiəni üç həftə sonra “çöldə su başına çıxıb qayıdarkən” ona Umm Mustah danışır. Aişə anasının yanına gedib ondan nə danışıldığını soruşur. Anası deyir: “Qızım, sakit ol, gözəl qız başqa arvadları olan kişiyə ərə gedirsə, o biri arvadlar onda hökmən eyib tapacaq”.

Arvadının günahsızlığından arxayın olmayan Məhəmməd Usama ibn Zeydin və Əlinin fikrini soruşur. Usama Aişənin günahsızlığına zamin durur. Əli deyir: “Qadınlar boldur, sən asanlıqla ona əvəz taparsan.” Əlinin təklifi ilə Aişənin kənizindən soruşurlar. Kəniz deyir ki, xanımından ancaq yaxşı danışa bilər, bircə şeydən başqa: Aişəyə xəmirə baxmaq tapşırılanda o, mürgüləyib, qoyun gəlib xəmiri yeyib… (mənbələr: əl Şati, Glabb)

(Qoyun xəmir yeyir?)

Məhəmməd Aişənin valideynləri ilə görüşür, tövsiyə edir ki, əgər Aişə günah edibsə, boynuna alsın, Allah rəhmli və bağışlayandır. Ancaq qalmaqaldan bir ay keçməsinə baxmayaraq, Aişə təkid edir ki, günahsızdır. O, düşdüyü vəziyyəti Yusifin başına gələnə oxşadır, Yusif də doğrunu deyirdi, ancaq ona inanmırdılar…

İngilis Vikipediyası yazır ki, az sonra Məhəmməd trans yaşadı və ona Aişənin günahsızlığını təsdiq edən ayələr gəldi…

Məhəmmədin düşdüyü vəziyyət, yumşaq və russayağı desək, həsəd aparılası deyil.

Mən mömin deyiləm, hərçənd heç bir möminlərin dini hisslərinə toxunmaq niyyətində deyiləm, niyyətim öz fikrimi bildirməkdir. Mən boyunbağı söhbətinə inanmıram, peyğəmbərin və ali baş komandanın arvadının kəcavədən heç kim görmədən çıxıb “su başına”, özü də tək getməyi mümkün deyil. O qırışmal ibn Muattalla aralarında nə olub, məni az maraqlandırır. Ona əminəm ki, Məhəmməd arvadının günahsızlığına əmin olmayıb və ona vəhy-zad gəlməyib. Buna inananlara məsləhət görürəm ki, dünya okeanının dibində çəkilmiş filmlərə baxsınlar: okeanının içi də, dibi də o qədər mürəkkəb və zəngindir ki, yerüzünün həyatı onunla müqayisədə uşaq bağçasına bənzəyir. Və sözlə ifadə oluna bilməyən bu həngaməni yaradan Qüvvə Məhəmmədi şübhədən çıxarmaq üçün ona ayə göndərməliydi? Biz buna inanmaqla Yaradanı, Tanrını, ali Qüvvəni kiçiltmirikmi, alçaltmırıqmı?

Peyğəmbərin çəkdiyi əzabları …Uilyam Şekspir təsvir edib. “Otello” faciəsində. Hərçənd biz, yəni tamaşaçılar və oxucular, bilirik ki, Dezdemona günahsızdır…

“Qeysərin arvadı şübhədən kənar olmalıdır” – bunu Yuli Sezar məhkəmədə arvadı Pompeyanı boşamağının səbəbii izah edərkən deyib.

Məhəmməd Aişəni boşaya bilərdimi?

Yuli Sezardan fərqli olaraq, Məhəmməd qızğın ərəb temperamentlidir, qəzəbində də, sevgisində də, qısanclığnında da qızğındır. Gənc arvadı ilə fatal bağlılığını biabırçı qalmaqal sarsıda bilmir. Hərçənd peyğəmbər sevgisini ürəyindən və qızğın qanından qovub çıxarsaydı da, Aişəni boşaya bilməzdi.

Aişə Əbu Bəkrin qızıdır. Əbu Bəkr islamı ilk qəbul edənlərdn biridir, Məhəmmədin yaxın dairəsində olanların çoxu da Əbu Bəkrin təbliğat və tövsiyəsi ilə İslamı qəbul etmişdir. İngilis Vikipediyasında oxuyuruq: “O (Əbu Bəkr) Məhəmmədi Mədinəyə hicrdə müşayiət etmiş, onun cangüdənlərindən biri olmuşdur. Məhəmməd olmayanda Əbu Bəkr ibadətə rəhbərlik edirdi.

(Azərbaycanca Vikipediyada oxuyuruq: “Mədinədə Əbu Bəkr Məhəmmədin dəstəsinə qoşulub və icmaları üçün təhlükə yaradan müşriklərə qarşı döyüşlərdə həmişə topuğuna tüpürüb qaçmışdır.” https://az.wikipedia.org/wiki/%C6%8Fbu_B%C9%99kr)

Çox təəccüblüdür.)

Belə bir adamın qızını boşamaqla (zina ittihamı ilə!) Məhəmməd yeni formalaşmaqda olan icmanın sütunlarından birini yıxmış olardu. Əbu Bəkr qızının zina etdiyini qəbul etsəydi də, reputasiyanı silinməz ləkə düşəcəkdi. Məhəmməd gənc arvadına olan bütün sevgisinə baxmayaraq, boşamaqla onun zinakarlığını təsdiq etmiş olacaq, arvadı gəzəyən kişi kimi hörmətdən düşəcəkdi.

Yaranmış sitüasiyadan şərəfli çıxış yolu yox idi. Buna görə də Məhəmməd sınanmış üsula əl atır. Ona Allah tərəfindən Aişənin günasiz olduğunu təsdiq edən vəhy gəldiyini elan edir….

Kaş belə vəhylər indi də və indiki kişilərə gələydi. Nə qədər səbəbsiz şübhəyə düşən kişi arvadını bıçaqlayır, baltalayır, boğur… Cavan arvad məhv olur, qatil türmədə çürüyür, körpələr yetim qalır…

Sə ey müsəlmanların Allahı, peyğəmbərinə göndərdiyin vəhylərdən yenə də göndər, yoxsa bu yazıq arvadlar qırıldı getdi…

Aişə haqqında İngilis Vikipediyasından:

“Onun (Aişənin) qoşunları Bəsrəni zəbt edəndə o, əmr etdi ki, 600 müsəlman və Hakim ibn Jabala daxil olmaqla  daha qırz nəfr edam edilsinlər. Onlar Bəsrənin Böyük Məscidində öldürüldülər.

Əli tərəfdarlarını yığdı və Bəsrədə Aişənin qüvvələri ilə döyüşdü.  Dəvə döyüşü adlanan savaşa Aişə dəvənin belindəki hovdaxdan rəhbərlik edirdi. Aişənin qoşunu məğlub oldu. Təxminən 10 min müsəlman həlak oldu. Bu, müsəlmanların müsılmanlarla ilk savaşı sayılır”

Azərbaycan Vikipediyası isə belə yazır:

“Aişə rəvayət edir ki, Peyğəmbər (səllallahu əleyhi və alihi və səlləm) ona buyurdu: «Ya Aişə! Bu Cəbraildi, sənə salam söyləyir». Aişə: «VƏ ALEYHİS SƏLAMU VƏ RAHMƏTULLAHİ – Allahın salamı və rəhməti onun üzərinə olsun» deyə cavab verdim.”

Cəbrayıl salam deyir… Adam az qalır gülməkdən ölsün…

Bunu oxuyanda salyanlı mərhum molla Ağappa yadıma düşdü. O, Allahın Musanı çağırdığını belə danışırdı: “Musa qorxub qaçmaq istəyəndə Allah qışqırdı: Ala, Musa, ala, Musa…”

24. 10. 24, Samara

ROBERT BERNS. BU ƏYİLİB DƏRƏYƏ ENƏN DÜZ…

Окт23

1.

Bu, əyilib dərəyə enən düz, bu da çardaq

Hər şeyə kölgə salır burda tozağacları.

Kəndin zəngi çalınır, vaxtdır, gələn yox ancaq,

Ah, nə ləngidə bilər axı sevimli yarı?

Yox, bu, Mariya deyil, pıçıltıyla səsləyən,
Küləkdir, nəfəsiylə xoş əətir yayır düzə,

Qamşlıq bülünün enən zənguləsinə,
Qarışıb salam deyir şehli erkən ulduza

2.

Mariyanın səsidir indi isə bu gələn! –

Torağay da çağırır meşə içində belə,

Sadiq sevgilisini salamlamaq istəsə:

Ah, bu həmin musiqi, həmin sevgidir elə!

Gəlmisənmi, nəhayət? Bu sənsənmi doğrudan?

Xoş gəlmisən, əzizim, alqış sevgimizə də.

Gəl dolaşaq Krinin çiçəkli qırağında,

Bir vaxt içilən andı içək indi təzədən.

ingiliscədən tərcümə

06. 10. 2024, Samara

Qeyd:

Kri (Cree) – Şotlandiyada çaydır

++++++++++++

ROBERT BURNS

Here Is The Glen

1.
Here is the glen, and here is the bower
All underneath the birchen shade,
The village-bell has toll’d the hour —
O, what can stay my lovely maid?

‘Tis not Maria’s whispering call —
‘Tis but the balmy-breathing gale,
Mixed with some warbler’s dying fall
The dewy star of eve to hail!


2.
It is Maria’s voice I hear! —
So calls the woodlark in the grove
His little faithful mate to cheer:
At once ’tis music and ’tis love!
And art thou come? And art thou true?
O, welcome dear, to love and me,
And let us all our vows renew
Along the flowery banks of Cree!

 

PEYĞƏMBƏR AİŞƏNİ BOŞAYA BİLƏRDİMİ? YOX… I

Окт23

Azərbaycan Vikipediyası Aişəni peyğəmbərin “həyat yoldaşı” adlandırır.  Başa düşdünüz? Arvad yox, həyat yoldaşı.

“Həyat yoldaşı” bizə bolşeviklərdən qalıb. Radikal bolşeviklərin fikrincə, ər-arvadlıq insan azadlığına ziddir, qadın kişinin arvadı yox, onun yoldaşı ola bilər. Tovarişş…

Yaradıcılığının son illərində sol ekstremizmə yuvarlanmış Cəfər Cabbarlının “Od gəlini” pyesində ər-arvadlıq yoxdur, qadınlar tam azaddırlar, indi sənin olan arvad bir saatdan ayrı kişinin arvadıdır. “Barmağında nişan üzüyü gəzdrən qadın qulağında damğa gəzdirən inək kimidir” – bunu pyesin qəhrəmanlarından biri deyir. (Sitat dəqiq deyil, çünki pyesi 50-60 il bundan qabaq oxumuşam…)

(İstisna etmək olmaz ki, Cəfər Cafər Cabbarlı bolşevikləri trollayırmış, yəni dolayırmış).

Bolşevizmin yarandığı Rusiyanın özündə “həyat yoldaşı” millət tərəfindən qəbul olunmadı, arvad kişisinə “ər” deyir, ər də arvadına “arvad”…

Azərbaycanlııar çox utancaq millət olduğundan bu “həyat yoldaşı”ndan  elə bərk yapışdılar ki, indiyəcən buraxmırlar. Ancaq utancaq ər “həyat yoldaşı” dediy arvadın, dədəsini, anasını elə söyür ki, ingilis, fransız o söyüşləri eşitsə, qulaqları salxar…

Azərbaycan Vikipediyası Aişənin fövqəladə keyfiyyətlərindən bəhs edəndə guya Buxarinin «Kitabul-fadail əshab» məcmuəsindən sitat gətirir.

“Urva bin əz-Zubeyr belə demişdir: «İnsanlar hədiyyələri Peyğəmbərə (s.ə.s) Aişənin yanında olarkən verməyə çalışırdılar.”

Başa düşdünüz? Peyğəmbərin Aişənin yanında olmağı nə deməkdir? Bu nə Ezop dilidir? Aişə peyğəmbərin arvadı deyil? Necə yəni “yanında olanda”? Aravad çox olduğuna görə növbı ilə yanlarında olur? Hə? Başa düşdük… Adam kimi yazın də…

Bu Urva kimdirsə, Aişənin dilindən danışır: “Qadın yoldaşlarım bundan qısqandıqda Ummu Sələmənin yanına toplaşdılar və: «Ey Ummu Sələmə, bilirsən ki, adamlar hədiyyələrini Peyğəmbərə Aişənin evində verməyə çalışırlar. Halbuki biz də Aişə kimi xeyir istəyirik. Nə olar, Rəsulullaha de, o insanlara hədiyyələrini hansı arvadının evində olsa orda verməyi tapşırsın» — dedilər”.

Burda  dayanaq və tərcümənin dilinə baxaq.

Aişə guya deyir “qadın yoldaşlarım”. Yəni “rəfiqələrim?” Yox, mətni oxuyanda görürsən ki, Aişə Məhəmmədin digər arvadlarını nəzərdə tutur. Yəni günülərini. Bəs Vikipediyada bu məqaləni püjdəyən qırışmal niyə “günü” yazmır? Azərbaycanda hansı qadın başqa qadına “qadın yoldaşım” deyir?

Dalına (mətnin) baxaq. “Ummu Sələmə bunu Peyğəmbərə (s.ə.s) xatırlatdı. Ummu Sələmə dedi: «Mən bunu Peyğəmbərə xatırlatdım. O məndən üz çevirdi. Növbəti dəfə də xatırlatdım. O məndən üz çevirdi. Üçüncü dəfə də xatırlatdıqda o, mənə: «Ey Ummu Sələmə, Aişə barədə mənə əziyyət vermə. Bu bir həqiqətdir ki, Aişədən başqa sizdən heç bir qadının yanında olduğum zaman mənə vəhy nazil olmadı».

Başa düşdünüz? Başqa arvadlarının yanında Məhəmmədə vəhy nazil olmur, Aişənin yanında nazil olur…

Maraqlıdır, Məhəmmədə nə hədiyyələr gətirilirmiş?

Rus Vikipediyasındakı məqalədə Mustafa Erişə istinadla yazılıb: ”Məhəmmədin Aişə ilə yaşadığı evdə mebel əşyalarından yalnız taxt, xurma liflərindən balış, həsir, iki gil kuzə, su birəllisi və dərinkə var idi. Həmçinin lampa var idi ki, onun yağı tez-tez qurtarrırdı və həftələrlə evdə işıq yanmırdı”.

İnandınız? Məhəmmədin sevimli arvadının evində həftələrlə (!) işıq yanmaya? Yəni həsir və məmmədnəsir? Bəs gətirilən hədiyyələr?”

Burda sonra deyilir ki, Aişə özü xəmir yoğurur, paltar yuyurdu. Başqa bir mənbədə Aişənin kənizi boyunbağı qalmaqalında onu xeyrinə ifadə verir…

Boyunbağı qalmaqalı…

Azərbaycan Vikipediyasında oxuyuruq: “Aişə bacısı Əsmadan bir boyunbağı almışdı. Bu boyunbağı səfər zamanı itdi. Rəsulullah (s.ə.s) səhabələrindən bəzilərini, o cümlədən Useyd ibn Hüdeyri də həmin boyunbağını axtarmağa göndərdi.”

Boyunbağı itən yer haradır? Qumluq? Saksaulluq? Peyğəmbər özü göndərib? 

Rus Vikipediyası müxtəlif mənbələrə, o cümlədən Mustafa Erişə istinadla yazır: “Bir dəfə Aişə yürüş zamanı Məhəmmədi dəvə üstündə kəcavədə müşayiət edirdi. Dayanacaqların birində o mirvari boyuncağını itirdi. Bu bəzəyi Aişəyə anası  Umm Ruman onun toyunda bağılamlışdı.  Aişə boyunbağını axtaranda karvan Mədinə sarı tərpənir və Aişənin kəcavədə olmadığından heç kim xəbər tutmur”.

Peyğəmbərin, ali baş komandanın arvadı kəcavədən çıxaraq üz qoyub gedə boyunbağı axtarmağa və bunu heç kim görməyə — buna müsəlmanlar inanırlarsa, bizim kütküyümüz barədə deyilənlər doğrudur…

İngilis Vikipediyası Rodinsona və Rodjersə istinadla yazır: “Məhəmməd və onun ardıcılları Banu Mustaliqə reyd keçirəndə o vaxt 13 yaşı olan Aişəni də özü ilə götürmüşdü. Aişə dəvə üstündəki kəcavədə aparılırdı. Aişənin dediyinə görə, Mədinəyə qayıdan dəstə gecə yolda dincələrkən o özünü boşaltmağa çıxır. Kəcavəyə qayıdanda görür ki, boyunbağısı yoxdur, ona görə getdiyi yerə qayıdır ki, axtarsın. Tapıb qayıdanda görür ki, karvan gedib. Onun dalınca qayıdancaqlarını düşünərək, Aişə qərara alır ki, dayandığı yerdə qalsın”.

“Özünü boşaltmaq”  ingiliscə belədir: “to relieve hersel” – yəni mən olduğu kimi çevirirəm, çünki azərbaycanlılar da bu ifadəni işlədirlər və bəzi yerlərdə tualetə getmirlər, “su başına çıxırlar”. Bu məqalədə həmçinin deyilir ki, ərəb qadınları üçün bu qayda ilə “özünü boşaltmaq” adəti id.

Ancaq yenə sual çıxır: peyğəmbərin, ali baş komandanın arvadı gecə heç kəsin gözünə görünmədən kəcacəni tərk edib gedə bilərdimi? Boyunbağı necə itər? İpi qırılmışdısa, dənələri tökülüb  dağılmalıydı və s.

Bəs bu qurumsaq Safvan ibn Muattal hardan çıxdı? Aişə deyirmiş ki, bu gənc müsəlman hansı səbəbə (hansı səbəbə?) görəsə dəstədən geri qalıbmış,  Mədinə sarı qayıdan zaman yolda elə yerdəcə uzanıb yatan Aişəyə rast gəlir. Və onu dəvəsinə mindirib Mədinəyə gətirir…

Vallah, adamın başı şişir…

İndi baxaq görək Məhəmməd Aişəni boşayardımı və ya boşaya bilərdimi.

Cavab: yox, boşaya bilməzdi…

(ardı var)

23. 10. 2024, Samara

İQOR SEVERYANİN. QOCALAN ŞAİR

Окт22

ИГОРЬ СЕВЕРЯНИН

Qocalan şair…İki sözdə iki məna var

Birinci sözdə qış var. Yazdır ikincisində.

Sevinc gətirmir bizə bəzən hətta ağuşlar,
Yazsa həmişə yazdır, necə qüssəlisə də.

 +

Qocalan şair… Kədər var bu yanaşılıqda!

Hələ yetişəcəksə misraların meyvə tək,
İlhamın şiddətindən ürəyin xəstə halda —

Məşəqqətdir yaşamaq, duymaq və nəğmə demək…

 +

Qocalan şair… yenə kipriklərində nəm var,

Səsini təlaş sıxır, içində ah çəkirsən.

Tez-tez yuxuna girir görmədiyin qadınlar,

Görüşsən hansıyla da, şübhələnirsən hökmən…

 +

Qocalan şair… Zərif, sadəlövh və həlimdir,

Asılı olmayaraq yaşdan, gəncdir həmişə,

İşvəkar qarılara daha çox bənzəmirmi

Qocalan şair, eşqi  çevirən pərəstişə?

1933

ruscadan tərcümə

21-22. 10. 2024, Samara

 +++++++++++++++++

ИГОРЬ СЕВЕРЯНИН

СТАРЕЮЩИЙ ПОЭТ

Стареющий поэт… Два слова — два понятья.
Есть в первом от зимы. Второе — все весна.
И если иногда нерадостны объятья,
Весна — всегда весна, как ни была б грустна. Читать далее →