Архив по авторам | Xeyrulla Xəyal

«DEYİRDİN GƏLƏRSƏN, SƏRHƏD AÇILSA…»

20230721_135628

Mədinə Gülgünün şeirinə nəzirə

Deyirdin gələrsən sərhəd açılsa,
Sərhəd açılmadı, sən gəlməz oldun.

Minib təyyarəyə gəlməyə pulsa,
Heyf, tapılmadı, sən gəlməz oldun.

 +

Dedin AXCP alınsa qeydə,
Borc alıb gələrsən, sən gəlməz oldun.

Nə Cəbhə alındı, Müsavat nə də,
Düşüb bəlkə dərdə, sən gəlməz oldun.

 +

MİQ imtahanına dedin gələrsən,
Yaxşı keçsə əgər —  sən gəlməz oldun.

Müəllimləri kaş görməyəsən sən,

Kəsilib getdilər, sən gəlməz oldun.

 +

Deyirdin qiymətlər əgər bazarda,

Düşərsə, gələrsən, sən gəlməz oldun

Qiymətlər düşmədi, artdı da hətta,
Eşidib bilərsən, sən gəlməz oldun.

 +

Dedin “dəmir yumruq” məmura əgər
Dəyərsə, gələrsən, sən gəlməz oldun.

Hələ ki, bu yumruq milləti əzər,
Bəlkə bu səbəbdən sən gəlməz oldun.

 +

Dedin Söyüdlüdən post götürülsə,

Qanad bağlayarsan, sən gəlməz oldun.

Post nədir, salıblar kəndi qəfəsə,
Görüb ağlayarsan, sən gəlməz oldun..

 +

Dedin millət əgər qalxsa ayağa,

Dəstəksən bir yandan, sən gəlməz oldun

Millət boynubükük, başı aşağı,
Xəbər tutub bundan, sən gəlməz oldun…

Mirzə TƏBİL

21. 07. 2023, Samara

“YADDAŞ ADLI XƏZİNƏN GEDƏ, QALASAN AĞLAR…”

U LENİ. KİNO

 Rahat ölənlərin də guya öz yatağında,
Fərqlənmir ölümləri o qədər də qətldən.

Yuxudan ayılmadan ölsən də, ya qəfildən,
Məşəqqətin bitməyib ölüm ayağında da.

 +

Sarsıdılır ayağın, əlin də sarsıdılır,
Danışmaq çətinləşir, əyilməsə də ağzın,

Min hoqqadan çıxırsan, azalmır ancaq ağrın,
Bütün tələbatların kimdənsə asılıdır.

 +

Zindana dönür otaq, qəfəsə dönür yataq,

Səkməyin, uçmağın yox, daha qıvraq deyilsən,

Pəncərədən baxırsan, boynunu bura bilsən,

Dustaqlıq yaşayırsan sanki qətldən qabaq.

 +

Vay halına üstəlik qarət də ediləsən,
Ən qiymətli nəyin var, alına, aparıla,
Yaddaş adlı xəzinən gedə, qalasan ağlar,
Niyə ağladığını ancaq bilməyəsən sən.

 +

Tanrı dəftərindədir nə etsək, nə törətsək,

Bəs bizə edilənlər? Elə buna görə mən,

Şəxsiyyəti müəyyən olunmamış şəxsdən,

Fikrim var bir ərizə göylərə yazam gərək…

 

20. 07. 2023, Samara….

 

 

 

ROBERT FROST. QIŞ ƏDƏMİ

robert-frost

A WINTER EDEN

Bu qızılağaclığın qış bağı cilvəsi var,

Burda gün işığında dovşanlar oynaşırlar.

Dünyamızda cənnətə burdan yaxın yer hanı,

Burda qarlar ərimir, ağaclar xumarlanır.

 +

Qar xalça üstündəki  bu adicə varlığı,

Bir mərtəbə qaldırır torpaqdan Ədəm bağı.

Qaldırır baş üstdəki təmiz göylərə sarı,

O yerdə ki bildirki meyvəciklər qızarır.

 +

Qayışbaldır, qarnıac heyvanı da qaldırır,

Bu ali ucalıqda nə yeyilsə, dadlıdır.

Cavan ağacın sütül qabığında diş yeri,

Çevrələnib nişan tək qalxımına illərin.

 +

Ədəmdə toy çalınmaz, nikahlar sona varar,

Sevgiylə yox, dostluqla quşlar qatarlanırlar.

Boyun əyib baxırlar dolan hər tumurcuğa –

Hansı çiçək açacaq, hansı yarpaqlanacaq?

 +

Daha quşlar çəkildi, daha günəş də batdı,

Ədəm bağında günün ömrü iki saatdır.

Qışda elə tez gedir saatların öz ömrü,

Deyirsən oyanmağa, çalışmağa dəyərmi.

 

     “WEST-RUNNING BROOK” kitabından. Tərcümə: aprel 2008, Samara

HƏSƏD

12.11.22

Çoxlu azar var ki, həkimlik deyil,
Dərmanla, iynəylə sağaltmaq olmaz.

Neçə cür bahalı aparata gir —

Deyəcək sağlamsan, hər yerin taraz.

 +

Hər kəs özü bilir diaqnozunu,

Təzə heç nə deməz konsiliumlar.

Bəlkə yaranışdan, ömrü uzunu,
Belə azarların  girincləri var.

 +

Tutmaları olur bu azarların,

«Təcili yardım”lıq deyil iş ancaq.

Ağrıyan nə ürək, nə baş, nə qarın,
Qəlbinə qurd salır həmişə, tutcaq.

 +

“Özgə torpağına, özgə mülkünə,
Özgə arvadına, özgə malına,
Həsəd aparma və gözünü dikmə” –

Musa qadağası səsləyir buna.

 +

Rəngin kül kimidir, a dost, xəstəsən?

Yenə halın çaşıb kimin nəyindən?

Yenə yenilmisən həsədinə sən?

Kimdir ötüb səni qabağa gedən?

 +

Musa öyüdünü pozana qarşı,
Vardı peyğəmbərin iti qılıncı.

Tiyə ayırırdı bədəndən başı —
Gedirdi azar və azar girinci…
+

Dostum, iradəni qılınca döndər,
Özün azarının get sən üstünə.

Qılınc çal təmizə çıxana qədər,

Rəngin kül kimidir həsəddən yenə….

 

19.07. 2023, Samara

 

ROBERT FROST. HƏMİNƏM, ÖZÜMƏM

robert-frost

İNTO MY OWN

Istərəm bu donuq, bu ulu meşə,

Qaranlıq pərdəyə tutulu meşə,

Olmaya sadəcə zülmətə surət,
Taleyin yoluna yönələ fəqət.

+

Gec-tez bir gün gələr, mən də axırı,

Əvvəli görünməz düzə çıxaram.

Açılmaz qarşımda üfüq ha gedəm,

Qumu təkər izli yol da görmərəm.

+

Axı nədən ötrü geri dönüm mən,

Xiffətimi çəkən, məni dost bilən,

Özü düşər izə, məni haylayar,

Və görər qəlbimdə hələ yeri var.

+

Görər ki, mən həmin adamam, amma,

İnamım çoxalıb inandığıma.

ingiliscədən tərcümə

19.07. 2023, Samara

DANTE. CƏHƏNNƏM. 20-Cİ NƏĞMƏ

İnferno 20-ci nəğmə

(FRAQMENT)

1 Gərək şeir qoşam yeni ağrıdan,

Çatıb  iyirminci nəğməsinə ilk

Kansonun; girdabdan söz gedir onda.

 +

4 Artıq hazır idim tamam, göz dikib,
Dibsiz dərinliyə baxam, yuyarkən

Özünü, hüznlü göz yaşı töküb

 +

7 Gördüm ki, adamlar girdə düzəndən,

Gəlirlər ləngərli yeişlə, ağlar,
Dua edirdilər elə bil bu dəm.

 +

10 Baxıb göz önünə gələrkən onlar,

Çənədən döşəcən qəribə halda,
Gördüm bədənləri burulu durar.

 +

13 Onların üzləri indi arxada,

Geriyə hərəkət zorundadırlar,

Qabağa baxmağa yox imkan daha.

 +

16 İflic, ola bilsin, kimisə vurar,
Tərsinə çevrilər hissə bədəndə,

Bunu nə görmüşəm, nə inamım var.

 

19 Tanrı yardımıyla toplaya bilsən,

Bar bu yazdığımdam, oxucu, düşün,
Kəsə bilərəmmi göz yaşımı mən,

 +

22 Görərkən ağlayır yanımda düşgün

Bir surət, burulub elə o  həm də,
Dalına tökülür göz yaşı onun.

 +

25 Söykənib qayanın tininə mən də,

Əlbəttə, ağladım; Bələdçim dedi:

“Sən də birisənmi bu dəlilərdən?”

 +

28 Ölü mərhəmət də burda dirildi;

Tanrı divanında mərhəmət duyan,

Ən rəzil, şərəfsiz kəs deyilmidir?…

italyancadan tərcümə

iyul 2023, Samara

++++++++++++++

CANTO 20

Di nova pena mi conven far versi
e dar matera al ventesimo canto
de la prima canzon, ch’è d’i sommersi.
Читать далее

SƏMƏD VURĞUNUN «VAQİF KOMEDİYASI». TOY

samed-stalin

İbrahim xan xanəndələrə əmr edir:

“Tez olun yaxşı bir segah oxuyun!”

İndi özünüz fikirləşin, hansı heyvərə xanəndəyə “tez olun” deyər? Bəlkə də çayçıya deyərlər, kababçıya deyərlər. Ancaq xanəndəyə yox.

“Yaxşı bir segah” – segahın nə yaxşısı? Şübhə yoxdur ki, xan musiqidən kənar adamların çoxu kimi muğama segah deyirmiş. “Bir çahargah oxu, segahıyla…”

İbrahim xan Vaqifə:

“Vəzir, xeyir işiniz xeyli mübarək”.

Hansı azərbaycanlı belə danışır: “xeyli mübarək”? “Çox mübarək” deyirlər. Müəllif heca sayını düzəltmək üçün yöndəmsiz sözü soxur misraya.

Sonra Təlxək gəlir. Əlbəttə, Səməd Vurğun şekspirlik iddiasındadır, ancaq onun təlxəyi filosof deyil, ayıb olmasın, oğraşın biridir.

Bir qumardan, bir atdan,
Bir də gözəl arvaddan,
Ehtiyatlı dolanmaq…

Yəqin Səməd Vurğun özü gözəl qadınlar barədə bu fikirdə olub…

Sonra Vaqif gəlininə müraciət edir. Qadının azadlığı barədə bolşevik ritorikası belə bitir:

Camalın dünyadır, qucağın cənnət…

Qayınata bunu gəlininə deyər? Qayınata köpəkoğlunun gəlinin qucağı ilə nə işi var…

Nəhayət, əsərin qəhrəmanı çoban Eldar gəlir. (Bu çoban sonra, 1970-ci illərdə beş qoyundan iyirmi bala alacaq, SSRİ Ali Sovetinin deputatı olacaq, doktorluq dissertasiyı müdafiə edəcək…)

Remarka deyir ki, Eldar çiynində bir quzu içəri girir. Bundan əvvəlki remarka deyirdi ki, toy Şuşa qalasında, xan sarayındadır. Təsəvvür edirsiniz, çoban gəlir girir saraya… Girsin, yaxşı, buna inandıq. Bəs çiynindəki quzu? Sarayda keçirilən toyda, vəzir oğlunun toyunda quzu çartmırdı? Qarabağ xanının sarayı nə gündəydi ki, ora çoban quzuyla girəydi? Bu, komediya deyilmi?

Xan çobanın gəlişindən hiddətlənəndə Vaqif ona xasiyyətnamə verir. Deyir ki, vicdanı təmizdir və “dilindən düşməyir gözəl nağıllar”…

1970-ci illərin çobanı, kənd təsərrüfatı elmləri doktoru Həsən Kərimov nağıl-zad bilmirdi, deyəsən yazıb-oxumağı da, ancaq hər qoyundan dörd-beş bala alırdı…

“Sizin güldüyünz çoban torpağı…”

Qacar belə çoban torpağına gülübsə, yaxşı eləyib, kişini nə qınayasan…

Mən yuxarıda Səməd Vurğunun Azərbaycan dilini yaxşı bildiyinə şübhə bildirmişdim. Burda da baxın:

Xeyir, yanıldınız, ona dil verən,

Göziylə dünyada alovlar görən,

Kəndistan yeridir…

Başa düşdük ki, Eldara dil verən kənd yeridir (kəndistan – Səməd Vurğunun heca xatirinə qondardığı neologizmdir). Bəs gözü ilə alovlar görən kimdir ya nədir? Eldar? Kəndistan?

noyabr, 2018, Samara

ƏFSANƏVİ DEPUTAT MADƏR MUSAYEV ÜÇÜN REKVİYEM

Madər Musayev

İlham qara geyinib,
Qara geyib Mehriban.

Bu gün həyatdan gedib,
Fövqəladə bir insan.

 _

Madərdi onun adı,
Deputatdı, hacıydı.

Millətə o ataydı,
Qardaşdı və bacıydı.

 _

Təyin oldu  Məclisə,

Bir İsa ömrü qədər,

Otuz üç il də keçsə,
Qoxusu çətin gedər.

 _

Madər olsa da adı,
Ana deyildi yalnız.

O həm qayınataydı,
Kürəkən həm də baldız.

 _

Nə danışandı Madər,
Madər nə də yazandı.

O, etibarlı əsgər,
Mətin bir partizandı.

 _

Millətim qara geyib,

Azərbaycanım ağlar
Deputat Madər gedib,
Endirilib bayraqlar.

 _

Dalından tərəzinin

Gör necə də ucaldı!

Fəxrimiz idi bizim,

Ah, o niyə qocaldı…

 _

Verilər cənnətdəki,
Yerin də yaxşısından,

Ünvan: Sıfır on iki,
Ölüb misilsiz insan…

 _

14.07. 2023, Samara

DƏLİ YIĞNCAĞINDA: «COX MENALİ ŞEİRDİR ARDIN YAZ QANIMIZ DURULSUN ELİMİN QOZEL ŞAİRİ…»

DƏLİXANA

 Bu aləm çox naşı yanır,

Mamır üçün daşı yanır,

Saman səndən yaxşı yanır,

Bu sevdadan nə anlarsan.

Bu, “Anlarsan” rədifli şeirin bir bəndidir, şeir özü uzundur, müəllifin adını yazmıram, şəklindən keçmişin raykom katiblərinə oxşayır. Anaq bu misraları diqqətlə oxuyun, müəllifin başdan xarablığına şübhəniz qalmayacaq.”

Necə yəni “aləm naşı yanır”? Yanmağın nə naşılığı, nə ustalığı?

Daş harda, mamır harda?

Zaman kimdən yaxşı yanır və zamanın yanmağı nədir, yuxarıda aləm yanırdı…

“Şeirin” altında 409(!) layk var, 301 (!) tərif. Düşünmək olardı ki, bu adamlar dəli oynadırlar, ancaq yox. Bu adamlar özləri də “şeir” yazırlar və onlara da belə cavab tərifləri yazılır və cavab laykları qoyulur.

Belə dəlilərin sayı minlər, on minlər, yüzminlərdir. Ölkə əməlli-başlı dəlixanadır, dəli yığıncağıdır.

Baxın, bu təriflər müxtəlif “şeirlərin” altından götürülüb.

++++++++++++++++++++++

Adile Nezer  · 

Dünyaya daxildən baxan, ilahi eşqlə qaynayan bir qələmdən tövhid, varlığın vəhdəti, İrfan sızıntılı bir şeir! Təbrik edirəm.

Saday Qazaxlı

Var olasız dəyərli şair Qağam. Allah səni qorusun. Amin. Gözəl yazmısız, çox əfəndim. Təbin axar, qələmin yazar olsun. Amin,

Yazan əlləriniz var olsun gözəl yazmısız var olun. Qələminiz hər zaman iti və kəsərli olsun!

Çox əfəndim!

Huseyn Memmedov!

Var olun gözəl insan, dəyərli şairimiz. Yazan əllərinə, ürəyinə sağlıq. Eşq olsun!

Allahverdi Allahverdiyev

Əla , sağ ol , əmioğlu 

Аслан Эмедов

Var olun,Yusif nəğməkar,superdir

 

Alibala Zalov

Car-cəsarət yolçularına eşq olsun. Var ol şair.

Закир Агдамли

GÖZƏL BİR SUFİYANƏ POEZİYA!

BƏSİRƏTİN MÜBARƏK, QARDAŞ!

EŞQLƏR!

Nuhemmed Cafarov

Əlinizə sağlıq dəyərli sənətkar. Mükəmməldir. Təbinizə, ilhamınıza Allah bərəkət versin. Gözəl əsərə görə alqışlayıram Sizi.

Adile Nezer  · 

Çox gözəl şeirdir, hər bəndi ayrı dəyərli, anlamlıdır. «Dan çırağım» ifadəsi poeziyamızda yenidir. Təbrik edirəm!

Mirnəzər Mirkazımlı

Musiqisi, bəstəsi üstündə olan şipşirin nəğmə, su kimi axan dupduru şeir…Adam dönə-dönə, ovuc-ovuc, bənd-bənd İÇMƏK istəyir bu şeiri… Doymadan, təngiyə-təngiyə, tələsə-tələsə, susuzluğunu yatırmaq üçün…Həm də icazəsiz-filan. Çünki, kürrdür, qurtarmaz, tükənməz bir istedad çeşəməsindən gələn bu pak, təmiz SU şeir… Yusif Nəğməkar çeşəməsindən! Allahın əhsəni olsun!

(Bu Mirnəzərə cəddi kömək olsun, o qədər coşub ki, “çeşməsindən” yox, “çeşəməsindən” yazıb, yəqin ki, bunu “işəməsindən” kimi də oxuyanlar olub. Ay Mirnəzər, qayıt bu yoldan, get çax-çuxunu elə — Mirzə ƏLİL).

 

Lilpar Cəmşidqızı

Bu maraqlı yazını sona kimi həvəslə oxudum və Əsəd müəllimin qələminə, düşüncə tərzinə bir daha heyran oldum. Mən hörmətli Aqil Abbasın yaradıcılığının bir hissəsi ilə gözəl tənqidçimiz Əsəd müəllimin vasitəsi ilə tanış oldum. Yubliyara və onun ömür dəftərini layiqincə vərəqləyən Əsəd Cahangirə öncə can sağlığı, sonra uzun ömür arzulayıram.

(Bu Əsəd Cahangir qurumsağın biridir, Leyla Əliyevanın “şeirlərini” Şekspirin, Götenin şeirləri ilə müqayisə edir. Bir sözlə, ölməli adamdır – Mirzə ƏLİL).

Ezize Rustemova

Hörmətli A. Abbasın _Sizin təsvir etdiyiniz kimi _şəxsiyyəti ilə yaradıcılığı arasında cox oxşarlıq və uyğunluq var. Sadə, real qətiyətli. Sizin bu yazınız da onun əsərləri kimi sadə, real və ğözəldir. A. Abbs yaradcılığını cox mükəmməl şərh etmisiniz. Həm A. Abbası, həm də sizi bu səmimi şərhinizə ğörə təbrik edirəm.

(Söhbət Məmməd Arazın kürəkəni, 30 ildən bəri deputat kreslosunu zəbt etmiş soğanbaş Aqil Abbasdan gedir).

Aydin Agazade

Hələ gənclik — tələbəlik illərindən daim coşub — daşan ,içində milli ruh daşıyan və bu hissləri şeirə çevirən,mərhum Xəlil Rza Ulutürkün əvəzsiz varisi Zabil Pərvizə salam olsun !

Z.P.

 Var olun, böyük sənət və söz zərgəri, eleqant

Aydın müəllim! İndiki səviyyəsizlik cəngəllliyində yaxşı ki, Sizin kimi işıqlı və nüfuzlu cəngavər ziyalımız var!

Muzeffer Mezahim

Bütün zamanların şairinə eşq olsun. Ustad şairimize can sağlığı və uğurlar arzulayıram.

Aliekber Mamedov

Her sey yerindedir gunes oz yerinden cixir ve batir birce olmayan o papaqli kisilerdi cox menali gozel seirdir ardin yaz qanimiz durulsun elimin obamin gozel sairi sag ol

Valeh Xankishiyev

Çox sağ olasan mənim dəyərli əziz qardaşım Allah səndən razı olsun. Maşallah çox gözəl dəyərli bir əsər. Bu şerinin dəyərini heç bir şeylə əvəz etmək olmaz. Var olasan qardaşım əhsən sənə.

Vilayat Ismayilova

Günaydın gözəl günə

Çox dolğun mənalı, çəkisi olan bəndlər. Mükəmməl məzmunlu

Əhsən. Ilahidən gələn sətirlər

Ruhunuza sağlıq. Duyan qəlbiniz gözəldir. Təbiniz axarlı. Həyat eşqiniz daim yüksək olsun 

+++++++++++++++++

İndi özünüz deyin: ziyalılar bu gündə olan millətin sivil millətlər sırasında yeri varmı? Təsadüfidirmi ki, millətimiz nəinki, paravoz, avtomobil, təyyarə, hətta götlü-başlı at arabası da yaratmayıb.Buna görə də Nizami Azərbaycan şairi dyil, Azərbaycan şairi bu dəlixana xəstələri kimi olur.

“Bu aləm çox naşı yanır…”

Bəh-bəh…

12. 07. 2023, Samara

ANAR. ELZA ÜÇÜN BAYATILAR

ANAR 1

Birlikdə qan-tər tökür,

Həm müavin, həm sədr.

Çingiz iynə saplayır,

Rəşad ağzımı tikir.

 +

Arazım son nəfəsdə,

Yulğunu dəstə-dəstə,

Az qalır öldürələr,

Məni Elzanın üstə.

Ay Laçın… Kirvə, hey!…

 +

Olaydım gənc yaşımda,

Ağaca dırmaşaydım,

Tüpürəydim xalqa mən,

O ağacın başından.

Ay Laçın…Cukkada…

 +

Küçələr milçəklidir
Arvadlar birçəklidir.

Elza Seyidcahansa,
Dillidir, dilçəklidir.

Ay Laçın… Dədəm vay…

 +

Ürək çox da ağrımır,

Çəksəm də ayağımı.

Elza Seyidcahana,

Verərəm qabırğamı.

Ay Laçın…Ay məmə…

 + 

Baxma beləliyimə,

Mənə “qocalıb” demə,
Elza Seyidcahanı,
Mindirirəm belimə

Ay Laçın… Nənəm vay…

 + 

Araz axır lil ilə,

Azalır ildən-ilə,

Suları pıçıldaşır,

Erməni, fars diliylə.

Ay Laçın, vay Laçın…

11.07. 2023, Samara