Архивы

ŞƏHRİYARIN «HEYDƏRBABAYA SALAM» POEMASI HAQQINDA QEYDLƏR — II

Май4

Novruzəli xərməndə vəl sürərdi,
Gahdan yenib küləşlərin kürərdi…

Tanış gəlmirmi? Bu, hansı Novruzəlidir? Bu işləri axı “Poçt qutusu”nun qəhrəmanı Novruzəli də görür. Başı ayılan kimi xanın sovqatını ulağa yükləyib yollanır şəhərə. Bəndin sonrakı misraları elə bil Mizə Cəlilin qəhrəmanının  yolunu təsvir edir.
Dağdan da bir çoban iti hürərdi,
Onda gördün, ulaq ayaq saxladı,
Dağa baxıb qulaqların şaxladı…

İki Novruzəli arasında yarım əsr fərq olsa da, “Heydərbaba”dakı Novruzəlinin də başına “Poçt qutusun”ndakı fövqəladə bədbəxt hadisə gələ bilərdi. Mirzə Cəlilin “Eşşəyin imtəkliyi”ni yaratdığı vaxtdan yarım əsr  keçsə də, azərbaycanlı kəndində yüz illər qabağın həyatı dəyişməz qalır. İtqapanlı Novruzəlinin güzəranı yəqin ki, kəndli həyatının Şəhriyarın poemasındakı təsvirindən fəqrlənməz.

Kəndli yazıq çıraq tapmır yandıra,
Görüm sizin bərqiz qalsın andıra,
Kim bu sözü ərbablara qandıra:
Nədir axır bu millətin günahı?
Tutsun sizi, görüm, məzlumlar ahı!

Hərçənd poemanın başqa yerində kəndə “Allah işığı”nın gəldiyini görürük.

Eşitmişəm yanır Allah çırağı,
Dayır olub məscidizin bulağı,
Rahat olub kəndin evi, uşağı,
Mənsurxanın əli-qolu var olsun,
Harda qalsa, Allah ona yar olsun.

“Allah işığı”, yəqin ki, elektrik işığıdır. Kənd adamı, şüuru əsrlərlə dəyişməyən adam mənbəyini, sirrini bilmədiyi işığı “Allah işığı” adlandıra bilərdi. Marks deyir ki, barıt, çap maını olan yerdə mif yaranmaz. Ancaq çap dövründə adamların şüuru dəyişməz qalıbsa, çap maşınını da, atom bombasını da mifləşdirəcəklər. Bolşeviklər texniki nailiyyətləri Leninin adı ilə bağlamaqla yeni mifologoya yaradır, rəhbərlərini yarımallaha çevirirdilər. SSRİ-də işığa “İliç (Vladimir İliç Lenin) lampaları deyirdilər…

“Eşşəyin itməkliyində” son epizodlardan biri təkcə Danabaş kəndi üçün deyil, hər hansı şiə kəndi üçün çox vacib və hörmətli mərasimi — çavuşun at belində qapı-qapı gəzərək zəvvarları Kərbəla ziyarətinə çağırdığını təsvir edir.

 “Sübh olcaq çavuşun münacatı kəndi əhatə eləyib, gah o məhəllədən səsi gəlir, gah bu məhəllədən. Bütün kəndi dolanıb əvvəl gəldi dayandı Kərbəlayı Zeynalabdının qapısında və başladı münacatı. Həyətdən on beş-on altı yaşında bir oğlan çıxıb bir əlində bir çanaq qəndab, o biri əlində bir cift corab. Çavuş qəndabı içib corabı aldı və qoydu atının tərkindəki xurcuna. Zeynalabdının qapısından rədd olub, gəldi dayandı Məhəmmədhəsən əminin qapısında və başladı münacatı….”

Heydər Baba, Qaraçəmən cadası,
Çovuşların gələr səsi, sədası,
Kərbəlaya gedənlərin qadası,
Düşsün bu ac yolsuzların gözünə…

Biz müsəlmanların duası, Allahdan diləyimiz, pislərə, incik olduğuuz, ədalətsiz, zalım saydığımız adamlara elədiyimiz qarğışlarla bərabər səslənir. “Kərbəlaya gedənlərin qadası…” “Eşşəyin itməkliy”ndə qarğış müəllifin dilindən yox, Məhəmmədhəsən əminin arvadı İzzətin dilindən səslənir: “İzzət ağlaya-ağlaya başlayıb Məhəmmədhəsənin sözünü kəsdi:»Çavuş, apararsan o ərizəni həzrət-Abbasa. Gərək mənim ərimi bu yoldan binəsib eləyənə Həzrət-Abbas özü qənim ola. İmam özü qənim ola….»

X.X.

02-04.05. 2025, Samara

əvvəli burda:

ŞƏHRİYARIN «HEYDƏRBABAYA SALAM» POEMASI HAQQINDA QEYRDLƏR — I

ŞƏHRİYARIN «HEYDƏRBABAYA SALAM» POEMASI HAQQINDA QEYDLƏR — I

Май2

Karl Marks yazır: “Barıt və qurğuşun dövründə Axilles mümkündürmü? Və ümumiyyətlə çap dəzgahı və mətbəə maşını ilə bir sırada? Məgər çap maşınının yaranması ilə rəvayətlərin, mahnıların və ilham pərilərinin və bununla da əpik poeziyanın zəruri şərtlərinin itməyi qaçılmaz deyil?”

Marks daha sonra qeyd edir ki, yunan incəsənəti müəyyən ictimai inkişaf formaları ilə bağlı olsa da, o hələ də bizə bəddi həzz verməyə davam edir.

“… nə üçün insan cəmiyyətinin uşaqlığı daha gözəl inkişaf etdiyi yerdə bizim üçün heç vaxt təkrar olunmayan pillə kimi əbədi cazibəyə malik olmasın? …İncəsənətdə bizi sehrləyən cazibə və məlahət içində yetişdiyi inkişaf etməmiş ictimai mühitlə ziddiyyətdə deyil”.

Məhəmmədhüseyn Şəhriyarın “Heydərbabaya salam” poemasındakı sehirin və cazibənin sirrini anlamaq üçün nəzəri kommunizmin banisinin və əlbəttə ki, ensiklopedik bilikli filosofun yunan incəsənəti haqqındakı fikirləri kömək edə bilər.

Karl Marks, əlbəttə, qədim yunanlardan, antik sənətdən danışır ki, bunun da bir neçə min illik tarixi var. Məhəmmədhüseyn Şəhriyarın poeması isə iyirminci əsrn ortalarında yazılıb – o vaxt nəinki çap dəzgahı, mətbəə maşını, barıt, hətta atom bombası da olub. Bəli, olub. Ancaq Şəhriyar “insan cəmiyyətinin uşaqlığına” qayıda bilib. Və bunun üçün ona zaman maşını lazım olmayıb. Onun doğma kəndindki insanların iyirminci əsrin əvvəllərində də, ortasında da  “insan cəmiyyətinin uşaqlığı”ndan elə də fərqlənməyib.

Yenə Marksa qayıdaq. “Gülünc görünmədən kişi yenidən uşağa evrilə bilməz. Ancaq məgər onun uşaq sadəlövhlüyü sevimdirmir və məgər o ali mərhələdə özünün həqiqi mahiyyətini üzə çıxarmağa cəhd etməməlidir..?”

Məhəmmədhüseyn Şəhriyar kəndinin, yəni əslində insanın uşaqlıq dövrünə qayıtmaqla bərabər özü də uşağa dönür. Gülünc, gülməli görünmədən. Bu həm də ona görə mümkün olur ki, Şəhriyar bu poemanı yazanadək sanki fars dilində böyümüş, ana dilində isə uşaq sadəlövhlüyünü, saflığını saxlamışdı. Şəhriyar təsirlərndirir, ruhlandırır, kövrəldir, ağladır.

Və Şəhriyarın xatirələrində kənd iyirminci əsrin əvvəllərində necədirsə, iki, üç, hətta altı-yeddi əsr əvvəl də elə olub – Avropanı başdan-ayağaz dəyişmiş yüzilliklərin bu kənd elə bil ki, birini də yaşamayıb. Buna görə kənd öü də, onun adamları da real olsa da, qədimliyə çevrilən dəyişməzlik Şəhriyarın poemasına Dədə Qorqud dastanlarına xas sehri və cazibəni  verir.

Və Məhəmmədhüseyn bu poema ilə azərbaycanlıların ən böyük milli şairinə çevrilir. Nizami fars dilli şairdir, onun əsərləri azərbaycanlı haqqında, azərbaycanlı xarakteri haqqında heç nə demir. Füzuli azərbaycanlı icmasında yaşasa da, bütün ömrü Azərbaycandan uzaqlarda keçib və əsərlərində millilik yalnız dilindədir. Məhəmmədhüseyn Şəhriyar isə qədimliyin konservasiya halında yox, yaşarı halda qaldığı azərbaycanlı həyatının bədii mini-ensiklopediyasını yaradır. Və bunun sovet Azərbaycanında bədii dilin, o cümlədən poeziya dilinin son dərəcə korlandığı, təbliğat-təşviqat instrumentinə çevrildiyi bir vaxtda baş verdiyini nəzərə alsaq, Şəhriyarın əsərinin bizim ədəbiyyatımıda ən yüksək yerə layiq olduğunu anlayarıq. (Səməd Vurğunun “26-lar”, “Komsomol”, Rəsul Rzanın “Lenin” poemaları “Heydərbaba ilə yaşıddır…)

Bir məsələ də var. Qədim yunan sənəti, Marksın yazdığı kimi, indiyəcən yüksək dəyərini itirməsə də və verdiyi bədii həzz azalmasa da, onu yamsılamaq, ona oxşatmaq cəhdi uğurlu nəticə verə bilməz. Eləcə də Şəhriyarın poeması. Bu əsər təkcə bədii, estetik həzz mənbəyi deyil, həm də ana dilimiin zənginliklərinə bələdlik üçün əvəsiz vəsaitdir. Ancaq bu üslubu təkrar etmək “Şəhriyar kimi yazmaq” cəhdinin nəticəsi yalnız güməli və gülünc ola bilər…

X.X.

02. 05. 2025, Samara

(ardı var)

GƏDƏBİYYAT: RAMİZ RÖVŞƏN. «BAŞI KƏSİK GÖZƏL KÖTÜK»

Апр19

 Ramiz Rövşən gəncliyində “Qara, qara qarışqalar” misrası ilə başlayan şeir yazıb. Yeganə ləyaqəti sosializm realizminin tələblərinə, partiya və hökumətin ədəbiyyat sahəsindəki ideoloji təlimatına uyğunluğu olan cəfəngiyatın fonunda bu şeir qulağa xoş gəlir, ürəyə də yapışırdı. Hərçənd elə bu şeirdə gələcəkdə yazı manerasına çevrilmiş təkrarçılığın əlamətləri görünürdü:

“Qulağım batdı, tutuldu…”

Batdı ya tutuldu?

Və ya: “Toplaşdınız, top oldunuz…”

Bunun eybi yoxdur. Bəla burasındadır ki, Bakıya rayonlardan gəlib redaksiya qapılarında sülənən onlarla, yüzlərlə gənc əslində ədəiyyata daha əvvəl İsa İsmayılzadınin, Ələkbər Salahzadənin gətirdiyi bu yazı formasını, bu intonasiyanı yamsılamağa başladılar və… onsuz da qurd-quşla dolu olan Azərbaycan poeziyasını qarışqa basdı…

Başqalarının Ramiz Rövəni yamsılamağını qoyaq bir yana. Sonralar və indiyəcən Ramiz Rövşın iyirmi-iyirmi beş yaşındakı özünü yamsılayır və təkrarlayır.

Deməli, “Qarışqalar”ın uğurundan ruhlanan Ramiz Rövşən bəlkə də qarışqa mövzusunda silsilə şeir yazmaq istəyir və müşahidə üçün qarışqa topası axtarır. Qarışqa topası da ən çox harda olur? Bəli, kötükdə. Bakıda da kötük nə qədər desən. Bakıda ağaclar boya-başa çatmamış baltalanır… Hə, Ramiz Rövşən qarışqalı bir kötüyə xeyli baxıb bu qərara gəlir ki, onun qarışqalı şeir artıq var, yaxşısı budur ki, hələlik şeiri kötüyə yazsa yaxşıdır. Və yazır.

“Başı kəsik gözəl kötük”

Kötüyün bəlkə də gözəli olur, Samarada bəzən zərurətə görə ağac kəsiləndə kötüyünü sənətkarlar müxtəlif  fiqurlara çevirirlər. Ancaq adi kötüksə, onda nə gözəllik?

Bir məsələ də var: “Başı kəsik kötük” – bu, nonsens, yəni mənasızlıq deyilmi? Baş ağacda olar. Kötükdə nə baş? Belə deyil?
“bu dağı sənə kim çəkdi?
Baltanı sənə kim vurdu”

Müraciət kötüyə yox, ağaca edilməlidir. Kötükdə ağacı canlandırıb onunla danışmaq – xalq şairi və bir neçə hədiyyə mənzilin laureatı bu məsələni həll edə bilməyib.

İndi baxın:
“bıçağı sənə kim çəkdi?”

Ağacı bıçaqla kəsirlər? Ağacın nazik budağını bıçaqla kəsmək olar. Ancaq yekə ağacı bıçaqla necə kəsərsən? Bilirsiniz Ramiz Rövşən niyə bıçaq qapır? Yuxarıdakı  “bu dağı”ya qafiyə üçün. Nə vecinədir, kim onu məhkəməyə verəcək?

“İpək-ipək yarpaqların
Küləklərlə talandımı?”

Kötüyün “ipək-ipək yarpaqları”?
“Bilək-bilək budaqların
ocaqlarda qalandımı?”

Budaq qola bənzədilə bilər və bənzədilir də, budağa qol deyilir də. Bəs niyə xalq şairi “bilək-bilək” deyir? Yuxarıdakı “ipək-ipəyə” qafiyədir, ona görə!

Sonra şeirində ölçü dəyişilir.

“Küsdünmü taleyin acılığından?”

Şair bunu kötükdən soruşur, çünki kötüyə müraciət edir.

“Zalımlar keçmədi qocalığından”

Yəni zalımlar kötüyün (?)  qocalığına rəhm eləməyib başını (kötüyün!) kəsiblər…

Bu şeirdən filologiya üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyası yazan iddia edəcək ki, kötük – simvoldur, kötük əslində cəmiyyətin etinasızlığından, qəddarlığından başını itirmiş, atılmış qocadır. Yəni bir dissertasiyalıq demaqoqiya qondarıb “doktor”, professor olacaq, onun zəhmtkeş soydaşı alın təri ilə çörək qazananda o, dezodarant iyi verə-verə dissertasiyasındakı cəfəngiyatı tələbələrə danışacaq…

“Gözəl kötük, sızıldama, göynəmə,
Nə baltalar, nə bıçaqlar qalacaq.”

Yenı dedi bıçaq…
“Ucalıqdan yıxılsan da, qəm yemə,
Sən yıxılan ucalıqlar qalacaq.”

Kötük hardan yıxılıb? Kötük ağacın başıdır ki, yıxıla?

Sonra xalq şairi, prezident təqaüdçüsü və çoxsaylı mənzillər laureatı Ramiz Rövşən Con Lennanın gitarısın alır sinəsiə, “İmagine” oxuyur.

Dünyanın küləyi keçər,
Qarı yağışı keçər.
Qatar-qatar quşu keçər,
daş atarlar, daşı keçər

Körpə ağaclar yekələr,
Yekələr, qalxar, dikələr
sən yıxalan ucalığa…

Şeirin axırını elə bil Məmməd Araz yazıb.

“Yenə canın sağ olsun,
Bu dünyada
Sən yıxılan ucalıqlar qalacaq…”

Şeir uzundur, oxuyub axırına çıxınca elə üzülürsən, elə qeyzlənirsən ki, bir kötük axtarırsan ki, başını çırpasan…

X.X.

19. 04. 2025, Samara

GƏDƏBİYYAT: BƏXTİYAR VAHABZADƏ. «YALAN DÜNYA»

Апр18

Qonçarov “Oblomov” romanında qəhrənamın atasını təsvir edərkən onun hərdənbir hərdənbir kitab oxuduğunu deyir. İlya İvanoviç “Çoxdan kitab oxumamışam” deyərək əlinə keçən kitabı götürür və məzmuna fikir vermədən həmişə eyni ləzzətlə oxuyur.

Bəxtiyar Vahabzadənin şeirlərini oxuyanda oxşar təəssür yaranır. Yəni akademik şair “çoxdan şeir yazmamışam” deyib dəftər-qələmini qoyur qabağına… Fasilə bir gün olsaydı da, Bxtiyar Vahabzadə üçün bu, “çoxdan kimi görünməliydi. Çünki buraxılan bir gün ərzində Nəbi Xəzri, Məmməd Araz, Rəsul Rza, Fikrət Qoca, sırtıq cavan şairlər beş-on şeir yazıb bir ətək pul qazanacaqdılar. Yəni şeirin yazılmadığı gün olacaqdı, hüquqi dillə desək, “əldən çıxmış qazanc…”

Nədən yazsın? Zalım oğlu Şekspir, zalım oğlu Füzuli hər şeydən yazıblar… İndi dünyanın yalanlığından yazmaq dəbdədir, toyda da arağın üstündən yaxşı gedir…

Bəxtiyar Vahabzadə bu şeiri yazmağa balıqçı balıq ovuna gedən kimi hazırlaşır. Balıqçı tilovunu səliqəyə salır, ov yemini hazırıayır: soxulcan, başqa qurd-quş, sıyıq və s.

Bəxtiyar Vahabzadə “yalan” sözünə qafiyə olan sözlərin siyahısını tutur: “çalan”, “alan”, “qalan”, “filan”…

“Gah başıma tumar çəkən,
Gah ilantək çalan dünya.”
Burda pauza edib “dünya”nın nə olduğunu özümüz üçün aydınlaşdıraq. Mənim İnternetdə tapdığım lüğətdə “dünya” sözünün izahı belədir: “Bir küll olaraq maddənin bütün formalarının məcmusu; kainat. Yer kürəsi, yer üzü, cahan, aləm. məc.”

İndi özünüz deyin, bu sadalanların birini belə ilan şəklində təsəvvür etmək mümkündürmü? Şərq klassikləri, fələklə, talelə ya da taledən danışırdılar və əslində tale də, fələk də Yaradanın, Tanrının sinonimi və yaxud efvemizmidir. Tale hər şəkildə insanı vura bilər. Bəs dünya? Yox!

“Gah sinəmə dağlar çəkən,
Gah könlümü alan dünya.”

Bunu naqqal aşıqlardan milyon dəfə eşitmişik. Aşıqların hamısının sinəsi dağlanmışdı. Bəzi sovet aşıqları özləri sinələrini dağlamışdılar, yəni Leninlə Stalinin şəklini döydürmüşdülər. Aşıq Pənahın sinəsində, deyilənlərə görə, Karl Marksın da şəkli döyülübmüş…
“Gah dağılan, gah qurulan,
Bəzən açan, bəzən solan”.

Yuxarıda ilana dönən dünya indi  gah dağılır, gah qurulur. Dağılan bütün dünyadır ya ayrı-ayrı hissələri?
“Gələnləri yola salan,
Özü baqi qalan dünya.”

Yuxarıda ilana bənzdilən dünya indi “gələnləri yola salır”, özü isə “baqi qalır”. Yəni “əbədi”. “Əbədi” sözü misraya sığmır, ona görə akademik bu yazı üçün yöndəmsiz “baqi” sözünü pərçim edir. Və yadınızda olar, bir beyt yuxarıda dünya vaxtaşırı dağlırdı, indi akademik şair deyir ki, dünya “baqi qalır”.

“Bir yanda at, bir yanda ot”

Bir şey başa düşdünüz? Mən – yox. Bəlkə akademik şair demək istəyir ki, atın ağzı ota çatmr? İstəmək ayrı, deyə bilmək ayrı. Misra cəfəngdir.
“Solu günəş, sağı bulud.”

Nəyin sağı, nəyin solu? Dünyanın? Yəni yer kürəsinin? Taleyin? Taletyin sağı ya solu olur? Bulud niyə sağdadır, solda deyil?
«Dovşana qaç, tazıya tut»-
Deyən köhnə filan dünya.

 Bəxtiyar Vahabzadə tutduğu siyahıdakı bütün sözləri işlətməlidir. O cümlədən “filan”ı.  Bəndin dördüncü misrasına diqqqətlə baxın: “köhnə-filan dünya”.  Bu nədir? Bunu yazan, bunu yazmaqdan utanmayan adam oxucularının mallığına, kütlüyünə arxayındır, bilir ki, ağzından ya qələmindən nə çıxsa, qapıb çeynəmədən udacaqlar. Çünki adı çıxıb… Zəncir ocağına, hansı seyidinsə ölüsünün yuyulduğu yerə nəzir aparan xalqı hərifləməyə nə var ki…

“Min rəngi var, min donu var”

Söhbət arvaddan getmir, söhbət dünyadan gedir…
“Neçə — neçə oyunu var”

Bəlkə konkretləşdirəsən, akademik? Neçə oyunu var?
«Nə əvvəli, nə sonu var”

Bəs yuxarıda deyirdin dünya vaxtaşırı dağılır?
“Yalan dünya, yalan dünya!”

A kişi, dünya hardan yalan oldu? Heydər Əliyevin sənin döşünə taxdığı ordenlər də yalan idi? Professor, akademik adı, xalq şairi adı yalan idi? Oğlanlarını düzəltdiyin yağlı vəzifələr də yalan idi?

Min dona girən dünya deyil, akademik, sənin kimi oyunbazlardır…

X.X.

18. 04. 2025, Samara

 

GƏDƏBİYYAT. BƏXTİYAR VAHABZADƏ: «BİR SALAMA DƏYMƏDİ»

Апр17

“Bu gün mən səni gördüm,
Salam vermək istədim.”

Yadınızda saxlayın: şair sevdiyi xanımı görür, salam vermək istəyir.
“Üzünü yana tutdun.”

Xanım şairin ağzını tutmayıb, xanım öz qulaqlarını tutmayıb. Yəni salam vermək istəyirsən, ver salamını.
“Söylə, illərdən bəri
Qəlbimizin bir duyub
bir vurduğu illəri,
Axı, nə tez unutdun?”

Müsürmannar, baxın, akademik və professor şair “əsər”lərinin çoxu üçün xarakteRik olan tavtologiyaya yol verir: “illərdən bəri”, “bir vurduğu illəri”.

Bu, şeir dili deyil!

“Beş ildə gözümüzdən axan o qanlı sellər”

Aha! Bunlar beş il imiş sevişirlərmiş!  Bıs niyə bu beş ili ərzində hər ikisinin gözlərindən “qanlı sellər axıb”?

Yaş yox, su yox, sellər!

Müsürmannar, yadınızdadırsa, İraq şairi (mən Nizamini Azərbayu\can şairi adlandıranların acığına belə deyirəm) Məhəmməd Füzuli deyirdi “gözümdən qanlı axar su”. Bəxtiyar Vahabzadə əndazədən çıxır: qanlı sellər. Elə bil gözləri Bakının kanalizasiya borularıdır…

Müsürmannar, bu kişi dedi ki, beş il gözlərindən “qanlı sellər axıb”? Dedi! İndi dalına baxın.

“Həyəcanla, fərəhlə, qəmlə dolu o illər
Bir salama dəymədi?”

Sonrakı misrada deyir ki, illər fərəhlə dolu olub. Bu nə işdir?

“Heç üzümə baxmadan yanımdan necə keçdin?”

Müsürmannar, bu da akademikin əvvəl dediyi ilə düz gəlmir. Əvvvəl demişdi ki, “üzünü yana tutdun”. Əvvəl baxmasaydı, üzünü yana necə tutardı?

“Yoxsa sən öz əhdinə, ilqarına ağ oldun?”

Kiminsə, məsələn, böyüyün üzünə ağ olmaq bilirəm nədir. Məncə, ilqara, əhdə ağ olmaq düz ifadə deyil. Qulağı deşir.
“O qədər yaxın ikən, bu qədər uzaq oldun.”

Bu, şeir guya sevgi tarixçəsidir? Ancaq bu deyilənlərdən başa düşmək olarmı ki, bunların arasıında nə olub? Nə qədər yaxın olublar? Yaxın olub neyləyiblər? Qanlı sellər axıdıblar? Ya ayrı şeylər də olub?

“Şirin gülüşlərimiz, acı fəğanlarımız
Bir salama dəymədi?”

Akademik yenə getdi çıxdı on beşinci əsrə. Ancaq İraq şairi Məhəmməd Füzulinin fözqəladə söz duyğusu olub. O “fəğanlar” deməzdi. Bakı və Şəki şairi Bəxtiyar Vahabzadə Azərbaycan xalq şairi adını daşısa da, Azərbaycan dilinə yiyələnməyib.

“Qayğılı anlarımız, qayğısız anlarımız”.

Bu sözlərin arxasında nəsə durur? Bu sözləri yazıb-oxumağı bacaran hər kəs işlədə bilər? Burda nə bədiilik var? Qayğılı, qayğısız…

“Sən neylədin, bir düşün!”

A kişi, səbrimiz kəsildi, axı bu xanım neyləyib? Allah Əliağa Vahidə rəhmət eləsin, o, ürəyimizi üzmürdü, deyirdi xanım özgələrlə gəzib. Özü də incimirdi. “Get hər kiminlə gəzirsən gəz, inciyən deyiləm!” Yəni kefini çək.

Bəh-bəh!

“Yalnız indi anladım: ah, sən daha mənimçün”
Əlçatmaz bir çiçəksən”.

(“Ah”a baxın, “ah”la misranı doldurur…)

Beş il bir yerdə “qanlı sellər” axıdandan və bəlkə ayrı işlər görəndən sonra çiçək qalar? Çiçək olar ilk həftələrdə, uzağı aylarda… Beş ildə istənilən xanım bu hoqqalardan sonra boranı tağına dönər…

“Əlçatmaz” —  ulduz haqqında deyilib, çiçək haqqında yox…

Birdən akademik şair Cəfər Cabbarlının eynəyini taxır.
“Qop, ey tufan, əs, ey yel! Xəzəl olum, tökülüm”
Cəfər Cabbarlının “Ana” şeiri yadınızdadır? Müsürmannar, müqayisə edin, görəcəksiniz ki, Cabbarlı şairdir, Vahabzadə isə şair deyil, özünü şairliyə qoyub.

“Bir günlük həsrətimə dözə bilməyən, gülüm”

Əlçatmaz çiçək indi oldu gül. Yaxşı ki, bu fars sözləri var…

“Düz beş il ürəyimdə Bəslədiyim məhəbbət…”

Vallah, bir şey başa düş bilmirəm…
“Getdin, dalınca baxdım, can ayrıldı canımdan…”

Yenə büründü Füzuli əbasına. A kişi, sən Füzuli yerişi yeriyə bilərsən?

“Ah çəkdim, başım üstə yarpaqlar əsdi, gülüm…”

Akademik yazdığının nə qədər gülünc olduğunu anlamır…Biz də özümüzü qanmazlığa qoyaq?

İraq şairi Məhəmmdə Füzuli necə demişdi?

“Fələklər yandı ahimdən, muradım şəmi yanmazmı?”

Şəki-bakı şairi deyir ki, ahından yarpaqlar əsib…

Müsürmannar! Yəqin ki, hər birinizin həyatında sevgi olub, hər birinizin sevgi tarixçəsi var. Bu cəfəng mətndə həqiqi sevgi tarixinə azacıq da olsa bənzəyən nəsə var?

Bəxtiyar Vahabzadə on illərlə universitetdə dərs deyib. Vəzifəsi filoloji fakultənin tələbələrində yüksək dil mədəniyyəti tərbiyə etmək olub. Ancaq iyirminci əsrin sonunda və ya iyirmi birincinin əvvələrində “qablı sellər”, “ahım yarpaqları tərptdi” kimi əcayib ifadələr işlədən müəllim şagirdlərdə, təəssüf ki, ancaq dil mədəniyyətsizliyi tərbiyə edə bilərdi…

Mən FB-un lentində Azərbaycanda ad çlxamş yazıçıların postlarını görürəm. Mübtədaları ilə xəbərləri uzlaşmr! Dünən, yəqin ki, əlli kitabı çıxmış birinin postunu gördüm. Yazır: “Bir neçə insanlar..”

Akademik şairin şeirindəki qanlı sellərə and olsun!

 X.X.

17. 04. 2025, Samara

 

GƏDƏBİYYAT: BƏXTİYAR VAHABZADƏ. «HEYİF»

Апр9

 “Heyif o gözlərə o baxışlara,
Özgə birisinə baxacaq həmən”.

“Həmən”, yəqin ki, burda zərfdir. İnternetdə lüğətlərə baxıram: “həmən” —

“o saat, dərhal, əlüstü.” Yəni Bəxtiyar müəllimin “o gözlərə, o baxışlara” heyfi gəlir, çünki “o saat” (dərhal, əlüstü) özgə birisinə baxacaq. Yəni ki, xanım zirəkdir. Birindən aralanan kimi “özgə birisini” tapır… İnternet olmayn vaxtlarda!!!

Yenə soydaşlarımın diqqətini birinci misraya yönəldirəm: “o gözlərə, o baxışlara”. Qrammatik qanunla, “baxacaq” bu iki sözün hər ikisinə aid olmalıdır. Yaxşı, gözlər baxacaq. Bəs baxışlar? Belə çıxır ki, “baxıçlar baxacaq”. Hə? Mən bunu akademik Vahabzadənin Azərbaycan dilini nə dərəcədə bildiyini göstərmək üçün deyirəm.
 “Heyif o ilahi qövsi qaşlara
Sınacaq kədərli düşüncələrdən.”

Qövsi qaşları təsəvvür etdik. Bəs qaş necə sənır? Qaş, dartılar, əyilər, ancaq sınmaz, çünki qaş poladdan deyil…

“Heyif o alovlu ötən çağlara”

“Çağlar” – yəni “vaxtlar”, “zamanlar”, alınma sözlər daha öyrəşiklidir.
“Uçan yad budağa tez qonacaqdır.”

“Uçan yad budağ”ın nə olduğunu bilən var? Bəlkə akademik şair bunu Flora Kərimovaya həsr edib və şeiri müğənni xanım əcəb eləyərək polyaka qoşulub Polşaya gedəndə yazıb? Bəlkə yad budaq Floranın polyak sevgilisidir? 

Mən əlbəttə bunu akademiki birtəhər təmizə çıxarmaq, onun cəfəngiyatını mənalandırmaq üçün deyirəm. Yaxşı, bunu saxlayaq. “…tez qonacaqdır”. Necə yəni tez qonacaq? Gec qonmaq da olur? Burda “tez” sözü artıqdır. “Tez” sözü qışqırır ki, məni burdan götürün, məni bura heca sayını düzəltmək üçün soxublar…

Zaman vaxt, çağ budağa necə qonur?
“Heyif gülə bənzər o dodaqlara,
Özgə bir dodağa toxunacaqdır.”

Toxunacaqdır! Akademik çox məsum sayılacaq dərəcədə həyalı olub. “Öpüş” sözünü ayıb bilərək işlətməyib. “Toxunacaqdır”. Elə bil ki, xanımı kişi yox, öz nənəsi öpür…

Bilən varmı ki, nə olub — əgər Flora-polyak əhvalatı deyilsə? Bəlkə qurumsağın biri şairin ailəsini dağıdıb?
“Gülüm, heyif sənə yazıqlar mənə…”

A kişi, sözünün canını de. Kim kimdən ayrılır?
“Qoruya bilmədim məhəbbətimi.”

Hə? Dodağı dodağa yaxşı toxundura bilməmisən…
“Özüm bilə-bilə verirəm yenə,
Özgə birisinə səadətimi.”

Bilə-bilə verir. Səadətini… Yəni sevgilisini? Bilə bilə “özgə birisinə”? Belə kişilərə hansı dildəsə kukold deyirlər. Vallah, hə…

Bu sözlərə mahnı yazılıb. Flora Kərimova əcəb eləyərək oxuyub. Maraqlıdır, dinləyici başa düşürmü ki, nə məsələdir?

Mən başa düşə bilmirəm…

X.X.

09. 04. 2025, Samara

GƏDƏBİYYAT: NƏBİ XƏZRİ. «KÜLƏK»

Апр8

“Yenə payız gəldi qonaqlar kimi…”

Payız, məlum olduğu kimi, hər il gəlir. Bəs “yenə” nəyə işarədir? Yəni ayrı cür gələ də bilir, qonaqlar kimi də? Payızın “qonaqlar kimi” gəlməyini necə başa düşmək olar? Yəni qonaqlar gələndə yasa batırıq? Bəlkə qonaq yaxşı qonaqdır, özü də pay-parça ilə gəlib?

1-ci misra, şübhəsiz, cəfəngdir. BİZ ONU FRANSA PARLAMENTİNİN QƏTNAMƏSİ KİMİ QƏTİYYƏTLƏ RƏDD EDİRİK!

“Soldu məhəbbətim yarpaqlar kimi”.

Payız gələndə məhəbbət niyə solurmuş? İnsan pişik deyil ki,  eşqi martdan marda coşub başına vursun.

“Ürək pıçıldayır dodaqlar kimi”.

Dodaqların pıçıldamağı – gerçək nitqdir, piçiltı da olsa, eşidiləndir. Ürəyin “pıçıltısını” yalnız ürək sahibi eşidər. Ona görə müqayisə eybəcər və absurddur. Gözünün qabağına ağzı, dodaqları olan ürək mulyajı gəlir…

“Külək, niyə belə əsirsən, külək?
Niyə ümidimi kəsirsən, külək?”

Yəni bunu ürək pıçıldayır. “Məhəbbət «yarpaqlar kimi” solubsa, buna külək neyləsin?

2-ci bənd.

“Sevgilim görüşə çağırmış məni”

Yadınızdan çıxmayıbsa, şairin məhəbbəri birinci bənddə solmuşdu. İndi sevgilisi onu görüşə çağırır…Çətin məsələdir….

“Mən necə unudum olub-keçəni?”

Aha! Nə isə “olub-keçib”? Mən Azərbaycanın ali və ədalətli məhkəməsinə müraciət edirəm: nə olub-keçib?

Protokola salaq: 1. Nəbinin məhəbbəti solub. 2. sevgilisi onu görüşə çağırıb.

“O deyir astaca: “Sevmirəm səni…”

Aha! Deyir sevmirəm! Bəs nə desin? Məhəbbəti solmuş kişiyə qız nə deməlidir?Elə oğlanın məhəbbəti hər payız gələndə solacaqsa, o nə kişidir…

3-cü bənd.

“O, ürək ağrıtdı, ürək incitdi”.

Kim ağrıtdı? Və ya nə ağrıtdı? Payız? Külək? Sevgili?
“Bir eşqin sevimli nəğməsi bitdi.”

1-ci bənddə demişdi ki, məhəbbəti solub. Solan məhəbbətdə nə nəğmə?

Bir şey başa düşdünüz? Burda kim kimi atır? Niyə atır?

Bəlkə payız gələndə müəllifdə avitaminoz olurmuş və bu səbəbdən solurmuş, halsızlaşırmış. Halsız kişiyə də elə hər qadın “sevmirəm” deyər. Flora Kərimova demişkən, əcəb eləyər…

Əlbəttə, bu, şeir deyil, şokoladlı konfet kağızına bükülmüş gildir. Millət də ağzını marçldada-marçıldada udur…

X. X.

08. 04. 2025, Samara

GƏDƏBİYYAT. BƏXTİYAR VAHABZADƏ. «NEYLƏRƏM»

Апр7

«Sən getdin, elə bil dünya boşaldı

Yaz da köçüb getdi, yeri boş qaldı…»

Yadnızda saxlayın: yazın yeri boş qalıb!

Elə arxasınca: “Bahar ürəyimi sənsiz qış aldı”

Sual: yazın yeri boş qalıb ya yerini qış alıb?

Əlbəttə, “boş qaldı” “boşaldı”ya qafiyə üçündür. Yəni müəllif basməmmədi eləyib malını sırıyır oxucuya. Ya da xanəndəyə. Baba Mirzəyev bir ağlaşma quracaq ki, gəl görəsən…

İndi akademik Bəxtiyar müəllimin Azərbaycan dilini necə bildiyi barədə.

“Bahar ürəyimi sənsiz qış aldı”

“Bahar ürəy”i necə başa düşmək olar? Çevirək azərbaycancaya: “Yaz ürəyimi” qış aldı? Necədir? Cəfəngiyyatdır? Əlbəttə!Azərbaycan akademiki farsca “bahar” deyib yenə oxucunu hərifləmirmi?

Yaxşı, deyək ki, şair ürəyini yaza bənzədir.Bunu da yadda saxlayaq.

Eşqimi aparıb sən getdin demək,

Eşqsiz bir könül nəyimə gərək?

Mən ömründə ən azı bir dəfə sevdiyi insandan ayrılmış hər kəsə müraciət edirəm: əgər sevgili üz döndərib gedirsə, ürəkdən sevgini də aparırmı? Əgər belə olsaydı, sevgi faciələri olardımı? Yox! Bəxtiyar Vahabzadə eşqdən elə yazır ki, guya sevdiyi qız ya qadın cehizini götürüb gedib. Yükləyib taksiyə ya da KAMAZ-a, gedib. Şairin də “könlü” qalıb eşqsiz…

Müsürmanlar!  Mən sizi ayıq başla dediklərimə fikir verməyə çağırıram!

“…demək getdin”…

Elə bil polis protokoludur. Cehizini, olan-qalanımı yığışdırıb gedib… Qızıl-gümüşü…

“Soyuq daşa döndü o gündən ürək”

Şeirdə bənzətmələr üzvi şəkildə bağlanmalıdır. Yuxarıda ürək yaz fəslinə bənzədilmişdi. İndi ürək “soyuq daşa dönür”. Yuxarıda ürəyi qış almışdı. Belə çıxır ki, qış daşa dönür?

«Həmişə ayrıyıq, gecə-gündüzük»

Necə yəni “həmişə”? Yəni xanım getməmişdən qabaq da?

“Birimiz təpəyik, birimiz düzük”.

Mən, mümkün olsaydı, akademik şairdən xahiş edərdim ki, konkretləşdirsin: təpə kimdir, düz kimdir? Akademik özü düppədüz idi, əqidəsini demirəm, qamətini deyirəm. Yəqin xanımı təpəyə bənzədir, yəqin ətli-canlı imiş…

«Üstünün qaşıyla tanınar üzük,

Əgər üzük yoxsa, qaşı neylərəm?»

Bir şey başa düşdünüz? Xanım eşqi cehiz kimi götürüb gedib. Üzüyə bənzədilən nədir? Üzüyün qaşına bənzədilən bəs nədir?

«Niyə yaşayıram, mən niyə sənsiz?»

Biz nə bilək?

«Nə yerə baxaram, nə göyə sənsiz»

Bəs hara baxarsan?

«Mən ki, kor olmuşam hər şeyə sənsiz»

Aha! Kor olub!

«Kor gözün üstündə qaşı neylərəm?»

Müsürmannar! Bundan cəfəng, antiestetik, antipoetik misranı ancaq Səməd Vurğun ya Rəsul Rza yaza bilərdi. Baxın: aşiq kor olub. Deyir “qaşı neynərəm”. Təsəvvür edin ki, sevgilisi getmiş aşiq, məsələn Vahabzadə özü, dəlləyə gedib qaşlarını qırxdırır… Nəzərə alın ki, bu heyvərə misranı gözlərinin işığını həqiqətən itirmiş insanlar da eşidir ya oxuyurlar! Bu, adamdolamaq olsayd, dərdyarı idi. Bu, basməmmədilikdir. Akademik xalq şairi qafiyə xatirinə nə gəldi, soxuşdurur. Bilir ki, sonra Baba Mirzəyev milləti mələdəndə heç kim  onun nə yazdığının fərqinə varmayacaq…

07. 04. 2025, Samara

BƏXTİYAR VAHABZADƏNİN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ: ALLAH KQB-YƏ LƏNƏT ELƏSİN…

Мар8

İndi Londona Azərbaycanın oliqarxları və başqa boynuyoğunları və belinazikləri gedirlər. Sovet vaxtı Böyük Britaniyanın paytaxrtına sovet şair və yazıçıları səyahət edirdilər. Ordenli, mükafatlı Azərbaycan şairlərindən də bir neçəsi Londonda olub və hər dəfə yəqin KQB-nin tapşırığını yerinə yetirərərk Britaniya imperilaizmini damğalayan şeirlər yazırdılar. Səməd Vurğun şəxsən babası Şaumyanın intiqamını alaraq Çörçillə ziyafətdə əlbəyaxa olmuşdu. Əliağa Kürçaylı Kiplinqin qəbrinin üstünə getmiş, mərhumu çağırıb demişdi ki, “kişisən, çıx, danışaq…”

Bəxtiyar Vahabzadə Londona 1978-ci ildə gəlib. Londanda Vahabzadəni ən çox sarsıdan demokratiyanın çatışmazlığı olub. Bizim azərbaycanlıya da çörək vermə, su vermə, havasını al, ancaq demokratiyası olsun. Həm də 1978-ci ildə Sovet Azərbaycanında o qədər demokratiya vardı ki, insan Bakıdan Londona gedən kimi demokratiya azlığından təngnəfəs olurdu. Şəxsən özüm o demokratiyanı görmüşəm, yalan deyən…

Hə, Bəxtiyar Vahabzadə Londona gələn kimi restorana getmir, başqa pozğun şairlərimiz kimi striptiz kluba getmir, üz qoyur Hayd Parka. Görür ki, kefi istəyən çıxır kürsüyə, ürəyi nə istəyir, danışır, kimi istəyir, tənqid edir. Ancaq Bəxtiyar Vahabzadə hərif deyil, arifdir! Bəxtiyar Vahabzadə Leninlə bir kitablıq söhbət edib, onu aldatmaq olmaz!

“Bu parkdan kənarda, bağdan uzaqda

Dolaşır ölkəni müdhiş yalanlar.

Ancaq həqiqəti yalnız bu bağda

Deməyə iznin var, ixtiyarın var…”

Yəni Böyük Britaniyanı yalan bürüyüb! Doğrunu danışmağa millət, yəni Britaniya milləti qorxur!

Ah, demokratik Azərbaycan! Vaqif Bayatlı (Crakanlı) demiışkən, Xəzərbaycan!

Birdən ustadı Səməd Vurğunu yadına salır və Şaumyanın intiqamı yadına düşür:

“Ölkələr dağıdıb qana batmısan…”

 Bəxtiyar  Vahabzadənin gözündən heç nə yayınmır:

“Parkın dövrəsində dəmir çəpər var,

 Haqq sözün önünü kəsir hasarlar…”

Ah, Şaumyanın qanını tökən ingilislər! Parka hasar çəkiblər! Azərbaycanda hasar görməyən şair buna necə dözər?!

Şair bu əzəmətli şeirinin sonunda ümid edir ki, Azərbaycanda olan demokratiya haçansa Britaniyaya da gəlib çıxar…

O qədər gülmüşəm ki, gözümdən yaş sel kimi axıb. Soğan soymaq yalandır…

Allah bu KQB-yə lənət eləsin. Bəxtiyar Vajhabzadəyə  səfərdən qabaq təlimat verəndə ondan Britaniyada ən qədim parlamentin olduğunu gizlədiblər! Ondan gozlədiblər ki, Britaniyada minlərlə qəzet çıxır, televiziya, radio dövlət nəzarətində deyil… Dövlətin heç televiziyası yoxdur!

KQB Bəxtiyar Vahabzadəyə başa salmayıb ki, Britaniyanın müstələkəsi olmuş Hindistanda dünyanın ən böyük demokratiyası yaranıb, hakimiyyət vaxtaşırı dəyişir, anqlo-sakson məhkəəsi işləyir…

KQB bunları bilə-bilə Bəxtiyar Vahabzadədən gizlədib…

Dağılasan, ay KQB, necə ki, dağılmışdın, Putin yenə səni bərpa elədi…

Ancaq Bəxtiyar Vahbzadənin şeiri çox gülməlidir. Hərçənd Hayd Parka yox, strip kluba getsəydi, bundan yaxışı şeir yazardı. Rəsul Rza kimi: “Məmələrin yerpənək…”

Oyununuz olsun, ay Azərbaycan sovet şairləri…

04. 01. 2019

Samara

SABİRİN «CÜTÇÜ» ŞEİRİ. GƏLİN ATLARI ÖKÜZLƏRDƏN AYIRAQ…

Янв26

Lev Tolstoydan soruşurlar ki, uşaqlar üçün necə yazmaq lazımdır. Qraf deyir ki, elə böyüklər üçün yazılan kimi, ancaq daha yaxşı.

“Daha yaxşı” — əlbəttə, mübaliğədir, Lev Nikolayeviç demək istəyir ki, uşaq ədəbiyyatı da keyfiyyətli olmalıdır, üstəlik gərək uşaqlar üçün onarın anlaya biləcəyi dildə yazıla.

Bəlkə buna görə yaxşı uşaq yazıçıları bütün dünyada azdır. Azərbaycanda yox kimidir. İbtidai sinif müəllimliyi təcrübəmə görə deyə bilərəm ki, uşaqlar üçün tövsiyə edilə bilən əsərləri saymağa iki əlin barmaqları bəsdir. Süleyman Sani Axundovun “Qorxulu nağılları”, Cəlil Məmmədquluzadənin bəzi hekayələri, Sabirin “Qarğa və tülkü”,  Abbas Səhhətin “Ayı və şir” təmsilləri, Əhməd Cəmilin “Yeni il” (“Qopdu bayırda tufan” – hərçənd bu şeir də qüsursuz deyil: birinci misrada “tufan”, ikinci misrada “boran” və s.) və s. Qalanları ancaq şagirdlərdə pis zövq yaradar, dillərini korlayar. Səməd Vurğunun, Rəsul Rzanın, Əliağa Kürçaylının, Bəxtiyar Vahabzadənin, Hikmət Ziyanın, Tofiq Bayramın və başqalarının dərsliklərə salınmış şeirləri “gədəbiyyatdır” və uşaqların bədii tərbiyəsi üçün təhlükədir

Bizim dilimizdə Lev Tolstoyun yüsək meyarına uyğun gələn uşaq ədəbiyyatı nümunələrindən biri Sabirin “Cütçü” şeiridir. Mən müəllim olduğum vaxtlar, səhv etmirəmsə, ikinci sinifdə keçilirdi. Uşaqların əksəriyyəti bu şeiri tez əzbərləyir və müəllifin elə bu şeirdə yazdığı  kimi, “şur ilə”  deyirdilər.

Məktəbdən, uşaqlardan, dildən və ölkədən uzaqlarda olduğum qırx ildən çox vaxt ərzində bi şeir vaxtaşırı içərimdə özü dllənir. Və gözümün qabağına arıq, ancaq əzələli bədəninin bütün ağırlığını xışa salaraq cüt dalınca gedən qədim soydaşım gəlir…

Ancaq lap yaxın vaxtlarda ikinci beytin birinci misrasına çatıb dayandım.

“Atlar, öküzlər kotana güc vurur…”

İndi görək “cüt” nədir. Azərbaycan Vikipediyasını açıram: “Cüt — əkin işində istifadə olunan xüsusi vasitə. Yeri əkmək və şumlamaq üçün xış at, qatır və ya öküzə qoşulurdu.”

Azərbaycan Vikipediyası müsibət və fəlakətdir. Baxın: ”Yeri əkmək və şumlamaq üçün”. Belə çıxır ki, yer əvvəl əkilir, sonra şumlanır?

Buna göz yumaq. Deməli, xışa ya at, ya qatır, ya da öküz qoşulur. Yəni ya at, ya da öküz olmalıdır. Atla öküzü bir xışa, mənim fikrimcə, qoşmaq olmaz. Həm də Sabirdə at və öküz cəm haldadır, yəni birdən çoxdur. Bir xışa “atlar və öküzlər” qoşulubsa, bu hardan “cüt” oldu?

Şeirdə bir meçə cütcüdən söhbət getsəydi, “atlar, öküzlər” yerində olardı, yəni cütün birinə iki at, birinə iki öküz qoşulub. Yox, kinematqrafiq təsvir yaradan şeirdə bir cütcü görürük.

Əlbəttə, böyük şairimiz diqqətsizlik edib, qüsurunu göstərən də olmayıb. Düzəltmək olardı. Məsələn:

“Yorğun öküzlər kotana güc vurur…”

Sonrakı misrada heyvanların gah yıxıldığı, gah durduğu deyilir. Bu, onların yorğun olduğunu göstərmirmi?

Bu oldu öküz variantı. İndi deyək ki, xışa iki at qoşulub.

“Tərləmiş atlar kotana güc vurur…”

At çox tərləyən heyvandır. Tərinin də spesifik iyi var. Demək olmaz ki, Şanel ətrinə bənzəyir…

Yəqin ki, bundan yaxşı təklif də ola bilər. Ancaq uşaq müəllimdən “niyə atlar, öküzlər?” soruşanda müəllim gərək uşağa deməyə ki, “qələtini elə, Sabir vizim dahi şairimizdir, elə bu qalmışdı ki, onun səhvimi tutaq, get dədənin ağzını əy…”

Vallah, Sabir bu gün olsaydı, jurnalist qızlarla qonşuluqda Kürdəxanı türməsində yatardı, elə bu müəllim özü  ondan çuğulluq eləyib tutdurardı, deyərdi gündüz sabun bişirir, gecələr dollar kəsir…

Mənim şəxsi kitabxanam yanandan oxumaq istədiyim mətnlərin çoxunu Vikimənbədə tapıram. Deməliyəm ki, Azərbaycan Vikimənbəsi də müsibət və faciədir.

Baxin:
“Atlar, öküzlər kotana güc verir” (“vurur” olmalıdır)

Son beytə baxaq:

“Cəm edəcək tarlasının hasilin,
Bəsləyəcək həm ailəsin, həm də
elin.”

Beytin ikinci misrasında aləm qarışıb, bu, şeir misrası deyil, çünki artıq söz işlənib, əruz vəzni pozulub. Bunu Sabir eləməyib, mətni Vikimənbəyə qoyan eləyib. Belə olmalıdır:

Cəm edəcək tarlasının hasilin,

Bəsləyəcək ailəsin, həm elin.

“Yanlış da bir naxışdır” – bu, atalar sözüdür. Bu bizi keyfiyyətli işlərin, xüsusilə sənətkarların işindəki xırda qüsurlara anlamla yanaşmağa dəvət edir. Əfsanəvi Pavarottinin də xaric notları olurdu. Ancaq bu deyilməsə, xaric oxumaq vokalçılar üçün normaya çevrilər. Ədəbi-bətii mətnlərdə buraxılan həm semantik, həm qrammatik səhvləri görmək vacibdir. Görmürüksə — bu bizim kəmsavadlılığımızı göstərir…

X.X.

26. 01. 2025, Samara