Архивы

VAHİDİN GÜLMƏLİ QƏZƏLLƏRİ: «EY GÜL SƏNİ HƏR KƏS Kİ, SEVİB, BƏXTƏVƏR OLDU…»

Янв15

Ey gül, səni hər kəs ki, sevib bəxtəvər oldu,

Eşqində bir ancaq mənim ömrüm hədər oldu.

Bu qəzəl yəqin ki altmış-yetmiş ildir ki, oxunur, ancaq hətta oxunan mətnlərə ciddi nəzarət edən Sovet hökuməti və kommunist partiyası da Vahiddən soruşmayıb ki, bu “gül” nə “gül”dür? Əgər “gül” yaxşı güldürsə, onun eşqi ilə ancaq bir adam xoşbəxt ola bilər. Hər kəsi xoşbəxt edən “gül”ə xalq nə ad verir? Birinci beytdən məlum olur ki, bu “gül” heç kəsə yox demirmiş, təkcə Əliağa Vahidi bəyənməyib…

Demək lazımdır ki, birinci misrada qrammatik qüsur da var. Əslində “sevib” yox, “sevdi” olmalıdır, ancaq bu halda vəzn pozulur. Vəznin xatirinə Əliağa Vahid qrammatikaya tüpürüb…

Kim sevdi qara zülfünü, ağ günlərə çıxdı”

Burda Vahid Füzuli səviyyəsində sənətkarlıq məharəti göstərir: konrtast rənglərlə durumun dramatizmini qabardır: “qara zülf” – “”ağ gün”.

Tale mənə yar olmadı, bir dərdi-sər oldu.

O gül Vahidin nəyini bəyənməyib, məlum deyil…

Məşədi İbad demişkən, hər gözəlin bir eybi olur. Vahidin də eybi yaddaşının zəifliyidir.  

Kuyində mənə zülm eləyəndən biri qalmıb.

Ahım odu yandırdı, hamı dərbədər oldu.

Bəs birinci beytdə deməmişdi ki, “gül” hər kəsi xoşbəxt eləyib? İndi deyir dərbədər

olublar…Və “gül”ün “kuyində”, yəni ətrafında olanlar Vahidə necə zülm edirmişlər?

“Үıxmaqdı məni məqsədi namərd rəqibin,

Bar vermədi məqsudi, bütün bisəmər oldu.”

Rəqibu “məqsudi” necə “bisəmər” oldu? Bəs demirdin “gül” hər kəsi xoşbəxt elədi?

Ayrılmaz idik bir-birimizdən, aramızda.

Göz dəydi bizə, bəlkə də, bir bədnəzər oldu.”

Bəs bu nədir? Birinci beytdə demişdi ki, “eşqində ömrüm hədər oldu”, indi məlum olur ki, bu da kef çəkibmiş…

“Ev yıxmağı, qan tökməyi zənn etmə hünərdir.

Hər kim vətənin sevdi, o əhli-hünər oldu.”

Bu beytin misraları arasında bir əlaqə var? Birinci misrada “gül”ə deyir ki, qan tökmək hünər deyil. Yəni dava eşq davasıdır, əslində kef davasıdır, “gül” əlli “əğyarı” xoşbəxt edirsə, nə eşq?

Ancaq ikinci misrada Vahid gözlənilmədən vətənpərvərlik mövzusuna keçir. Vətən sevənləri hünər əhli adlandırır. Yəni hünər əhli olmağa tələb elə də yüksək deyil, vətəni sev – kifayətdir. Sevməsən də olar. Kim yoxlayacaq? Və sevgini nec yoxlamaq olar… Həm də bu misra ilə Vahid bu səfeh qəzəlini senzuradan keçirir, Vətəni sevməyə çağıran şeirə nə söz ola bilər. Bu gün yaşasaydı, Vahid türkçülüyü də, Turanı da qatardı bura…

Sonra Əliağa Vahid Hamlet pozası alır, “Olum ya ölüm” monoloqu ilə müqayisə ediləbiləcək beyt deyir:

Vəhşiliyə, namərdliyə, nadanlığa nifrət!

İnsanlıq ilə ömr eləyən bəxtəvər oldu.

Nifrət! Namərdliyə nifrət! Yadımdadır, bunu İslam Rzayevi oxuyardı, gözlərini də yumardı…

Ancaq beytin ikinci misrası o qədər də inandırıcı deyil İnsanlıq ilə ömr eləyənlər haçan bəxtəvər olublar?

Səndən sora, Vahid, ayıq ol, qoy deməsinlər,

Dünyaya gəlib-getdi, hayıf, bixəbər oldu.

Bu çağırışı biz də özümüzə götürməliyik, mətnləri ayıq oxumalı və dinləməliyik. Yoxsa bizə nəinki “bixəbər”, hətta ayrı söz də deyərlər…

15. 01. 2026, Samara

FARS İSTƏYİR BAŞ GÖTÜRÜB GETSİN, ANCAQ BİLMİR HARA, ÇÜNKİ HƏR YER TÜRKLƏRİNDİR…

Янв14

Farsla azərbaycanlının dialoquna qulaq asanda ya oxuyanda məndə soydaşıma qarşı yox, farsa qarşı empatiya yaranır.

Bizim ədəbiyyat tarixçilərimiz təxəllüsü Təbrizi olanların hamısına Azərbaycan pasportu verib daxil ediblər Azərbaycan ədəbiyyatına. (Mərhum professor Xalıq Koroğlu deyirdi ki, bircə partbiletlər çatmır. İndi Qətran Təbriziyə və başqa təbrizilərə”ölümlərindən sonra” YAP bileti verilsə, tııccüblənmərəm. Ramiz Mehdiyev işindən sonra bizi təəccübləndirən heç nə ola bilməz…)

Beləliklə, bu Təbriziləri Nizami Gəncəvi kimi dəhmərləyib salıblar Azərbaycan ədəbiyyatına. Pardon, Qədim Azərbaycan ədəbiyyatına. Bir məsələ var ki, Nizami kimi bu Təbrizilərin də heç biri azərbaycanca yazmayıb və yəqin ki, bizim dilimizi heç bilməiblər. Ancaq dallarında cahil və aqressiv  kütlə duran akademiklərimiz deyirlər ki,”onlar bizimdir”.

Fars özünü yırtır ki, hardan sizin oldular. Bunlar farsca yazıblar. Bizim yeraz ya naxçıvanlı alademik deyir ki, nə olsun farsca yazıblar, onlar təbrizlidirlər, Təbriz isə bizim şəhərdir.

Farsı ağlamaq tutur, ağlaya-ağlaya deyir: Təbriz hardan sizin şəhər oldu? Yeraz akademik deyir: Bəli, Təbriz bizim qədim şəhərdir, İran hamısı bizimdir, siz sonradan gəlmisiniz. Biz qədimik, çox qədimik.

Fars şokda olsa da hələ dili tutulmayıb. Deyir: Yaxşı siz qədimsiniz, biz gəlməyik, Təbriz də sizin qədim şəhərinizdir. Bəs niyə sizin şairləriniz öz qədim dillərində yox, gəlmə farsların dilində yazıblar, hə?

Naxçıvanlı alim aciz qalmır, deyir: Onlar sizin tərzinizi çıxarıblar, onlar sizə acıq-ucuq vermək üçün farsca yazıblar…

Farsı yenə ağlamaq tutur, istəyir baş götürüb getsin, ancaq bilmir ki, hara getsin, çünki hər yer türklərindir…

 

Mirzə ƏLİL

14. 01. 2026, Samara

VAHİDİN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. «SOVET HÖKUMƏTİDİR RƏHNÜMASI ÖLKƏMİZİN…»

Янв11

Əliağa Vahidin gülməli şeirlərindən biri “Ölkəmizin”dir. Əruzla yazılmış bu şeir çox uzundur, şərti olaraq iki hissəyə bölmək olar. Əvvəlki dörd-beş bənd lirikadır, yəni Əliağa Vahid ölkənin gözəlliklərini tərənnüm edir.

“Süzər gölündə gözəl dumalar, gözəl qazlar”

Durnaların göldə üzüb-üzmədiyini bilmirəm, ancaq qazlar doğrudan da üzürlər.

“Bəzənmiş ay kimi kolxozda işləyən qızlar.”

Bu şeir yəqin ki keçən əsrin 30-cu illərində yazılıb. Kolxozda işləyən qızlar ancaq yamaqlı paltarla bəzənə bilərdilər.

“Bir özgə ləzzət alırlar hünərli kolxozlar”

Kolxoz necə ləzzət alar? Kolxozun sədri, partkomu, hesabdarı, ambardarı  ləzzət ala bilərdi və alırdılar da, çünki kolxozu, yəni o yamqalı paltarla bəzənən qızların əməyini yeyirdilər. Kolxoz sədrləri hər il Soçiyə, Kislovodcka dincəlməyə gedrdilər, orda çesunça kostyumda, ağ şlyapada şəkil çəkdirirdilər…

Sonra şair keçir ictimai-siyasi hissəyə.

Gözəl vətənmizə fabrik-zavod gözəl yaraşır

Vahid bir neçə dəfə “vətənimiz” sözünü işlədir, hər dəfə birinci “i”ni buraxır ki, vəzn pozulmasın: vətənmizə.

“Yeni binaları, məktəbləri qədərdən aşır.”

Məktəblər nəinki 30-cu illərdə, hətta mənim müəllim işlədiyim 70-ci illərdə də “qədərini aşmırdı”, əksinə, Azəebaycan məktələrinin mühüm hissəsi uçuq-sökük binalarda yerləşirdi. Şair burda cuşa gəlib və şişirdib. Yəni özü dediyi kimi qədərini aşıb.

“Traktoru, maşını hər yeri gəzib dolaşır”

Maşın, əlbəttə, gəzib-dolaşar, ancaq traktor niyə gəzib-dolaşsın?

“Var indi texnikada ixtisası ölkəmizin”

Bunu başa düşmədim.

“Daşı, duzu, mazutu, torpağı cavahirdir”

Deyək ki, torpağı cəvahirə bənzətmək olar. Ancaq mazuta cəvahir demək heç yaxşı deyil…

“Xəzinələr elimin hər yerində zahirdir”

Bunu düz deyib. Elin hər yerində sərvət var, ancaq yiyəsi el deyil…

“Bax indi gör yeni nəsli ədibü şairdir”

Bunu da başa düşmədim.

“Füzulilər yetiribdir ziyası ölkəmizin.”

Azərbaycanda neçə Füzuli yetişib? Yəni Füzuli miqyaslı ikinci şair varmı? Həm də Füzulini “ölkəmiz” yetirməyib, Füzuli Kərbəlada yetişib…

Sonra Əliağa müəllim keçir ya dialektik materializmə ya da Sov. İKP-nin tarixinə.

“Yüz illər ilə bizi bəy, xan işlədib yordu”

Yəni xan işlədəndə qədərini aşırmış, yorurrmuş. Özü də “bizi”. Vahid ömründə əlini ağdan qaraya vurub? Tağıyevin mədənlərində çalışıb?

“Şərəfli xalqımızı incidib, qanın sordu.”

Xalq, əlbəttə, həmişə şərəflidir, xan, bəy şərəfsiz. Şərəf indiki ağalardadır…

“Vətənmiz indi deyil zülm edənlərin yurdu”

Yadınızdan çıxarmayın ki, şeir Stalinin, Bağırovun vaxtında yazılıb…

“Sovet hökumətidir rəhnüması ölkəmizin.”

Sonra Vahid keçir beynəlxalq siyasətə.

“Bizə yaxın gələ bilmək kimin cəsarətidir?!”

Heç kimin! Kim yaxın gələ  bilər!

“Vətənmiz indi azad xalqlar vilayətidir.”

Vətənmiz indi də azad xalqlar vilayətidir. Kürdəxanı türməsinə əl basaram!

“Leninə — partiyaya ellərin məhəbbətidir

Qızıl çiçəklər açıbdır fəzası ölkəmizin.”

Burda şair ictimai-siyasi mövzuya lirizm verməyi bacarıb… Ölkəmizin fəzası Leninin məhəbbətindən çiçəklər açıb. Yəni açırmış. Yaxşı ki, Leninin yeri boş deyil, yoxsa ölkəmizin fəzasında qanqal bitərdi…

 

11. 01. 2026, Samara

HİNDİSTANLI VASİF SADIQLIYA: BƏLİ, BİZ İNƏYƏ SİTAYİŞ EDİRİK, BƏS SƏN NİYƏ EŞŞƏKLƏ SEVİŞİRSƏN?

Янв11

Professor Vasif Sadıqlı Facebook  səfifəsinə inəyin boynunu qucaqlamış bir hindistanlının şəklini təhqiramiz bir yazı ilə öz Facebook səhifəsinə qoyub. Professor (!) inəyə sitayiş edən hindistanlıları “şoğərib” adlandırır.

Yəqin ki, Hindistanda professor Vasif Sadıqlını tanımırlar və onun Facebook səhifəsini izləmirlər. İzləsəydilər, yazardılar ki, cənab Sadıqlı, bəli, biz inəyi müqəddəs heyvan sayırıq, bəs sən niyə eşşəklə sevişirsən? Biz də sənin Qazaxda eşşəklə sevişdiyini eşidib biləndə məəttəl qalırıq, çünki bizdə belə eşşəkliyi heç kim eləmir.

Hindistanlı deyərdi ki, bəli, biz inəyə pərəstiş edirik. Bəs siz niyə polis dəyənəyinə sitayiş edirsiniz? Niyə millətiniz polis dəyənəyinin altında nəinki diz çökür, hətta ilan kimi qıvrılır da?

Hindistanlı deyər ki, bəli, biz inəyin müqəddəs heyvan olduğuna inanırıq, bu məgər sizin cənnətə, öləndən sonra xurma ağacının altında hurilərlə mazaqlaşmağa inanmağınızdan pisdir?

Hindistanlı deyərdi ki, inəyə pərstiş edən xalq dünyanın ən böyük demokratiyasını yaradıb, yetmiş beş ildir ki, öz deputatlarını, hökumətini özü seçir, vaxtaşırı səs verib təzələyir. Sən axırıncı dəfə haçan azad səs vermisən ay qod…? Heç ömründə azad səs vermisənmi?

Hindistanlı deyərdi ki, mənim inəyə sitayiş edən xalqım möhtəşəm sivilizasiya yaradıb, Gilqameşdən tutmuş Taqoracan zəngin ədəbiyyat, musiqi, kinematoqraf, arxitektura yaradıb, atom bombası yaradıb, kosmosu fəth edir. Sənin inəyi müqəddəs saymayan, onu yeyən xalqın nə yaradıb?

Hindistanlı deyərdi ki, mənim inəyi müqəddəs sayan xalqım suveren və azaddır, sənin isə sərhədlərin də türmə kimi bağlanıb, eşşəyinin boynunu qucaqlayıb oturmusan….

Hindistanlı deyərdi ki, bəli, biz inəyi müqəddəs sayırıq, ancaq siz kimi gənc qızları zindana salıb eşşəkləri əzizləmirik.

Hindistanlı deyərdi ki, sənə professor adını kim verib? Bəlkə sənin kimi eşşəksevənlər?

Çox yaxşı ki, hindistanlıların professor Vasif Sadiqlidən xəbərləri yoxdur. Biabır olardıq…

Mirzə ƏLİL

17.02. 2025, Samara

RAMİZ RÖVŞƏNİN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ: «TƏPƏDƏN DIRNAĞA HİRS İÇİNDƏYƏM…»

Дек15

Mən bu şeirin birinci misrasını əvvəl belə oxumuşdum: “Təpədən dırnağa his içindəyəm, Dönmüşəm dustağa hirs içindəyəm”. Və fikir məni götürmüşdü ki, yəqin Azərbaycanın canlı klassiki haçansa kömür çıxarırmış ya Bakının köhnə məhəllələrində buxarıları təmizləyirmiş. Elə işlərdə Ramiz Rövşən kimi mötəbər şəxs, əlbəttə, özünü dustaq hiss edər. Ancaq dalını (şeirin) oxuyub gördüm məsələ ayı cürdür. Şairəşşüəra his içində deyil, hirs içindədir.
Bu hasar içində, bu hirs içində
Ürəyim özünə yer tapa bilməz

Bilmək olmur ki, hasar nə hasardır. Hasarın içi olmur, hasarın dalı, qabağı, və enlisə, üstü olur.

Ramiz Rövşən öz ali statusundan xəbərdardır, İsa Tanrının oğlu olduğuna inandığı kimi. Ramiz Rözşən bilir ki, xalq on milyondur, o isə təkdir. Və hərdən xalqı qorxudur ki, baxıb görsün bu gedəndən sora bu miskin kütlə başına nə daş salacaq. Gah bir də şeir yazmayacağını, gah da gözəllərin sevgisinə cavab verməyəcəyini elan edir.

Xalqın da halı, Məşədi ibad demişkən, pərişan olur.

“Səpdim mən öz yarama mən öz külümü”

Burdan nə başa düşmək olar? Şairin yarası var. Və öz külünü səpib yaraya. Öz külüdürsə, yəni Ramiz Rövşən yanıb, ancaq tamam yanmayıb, bir hissəsi yanıb. Bir hissəsi, yaralı olan yer salamatdır. Və Ramiz Rövşən yanan yerinin külünü tökür yarasına. Sonra deyir:

“Adam öz külünə bulunur belə”.

Belə — yəni necə?

Ramiz Rövşənin tonu get-gedə sərtləşir, Ramiz Rövşən xalqla polis kimi, məhkəmə kimi danışır, yəni hədə-qorxu ilə.
Mən belə adamam məndən uzaq gəz
Uzaq gəz xeyirimdən, şərimdən mənim
“Mən belə adamam” – sən necə adamsan? Yaxşı, yarana özü külünü tökdün, sonra?
“Qaçdım məni sevən gözlərdən daha
Hamının sevgisi gözündə qalsın”

Bir vaxt deyərdilər ki, Sovet İttifaqının bütün qadınları Müslüm Maqomayevə vurulublar. Mən əminəm ki, Ramiz Rözşən bütün Azərbaycan qadınlarının ona vurulduğuna və ondan ötrü göz yaşı tökdüklərinə şübhə eləmir… İndi əvvəl Müslüm Maqomayevi gözünüzün qabağına gətirin, sonra Ramiz Rövşəni… Müslüm Maqomayevə qulaq asın, sonra bu cəfəngiyatı oxuyun…Mən bizim qadınları elə də yüngülağıl saymıram…
Sən də daşlamağa özgəsini tap
Məni ömür boyu daşlayan adam

Ramiz Rövşən ömrü boyu daşlanıb? Sabir kimi? Qoşa-qoşa mənzili xalqın hesabına havayı alan adam nədən narazıdır?

Sonra maraqlı iki misra gəlir ki, bunun məğzi Ryazanovun “Slujebnı roman” filmindən oğurlanıb. Novoseltsev soruşur: Siz giləmeyvə sevirsiniz? Lyudmila Prokofyevnanın cavabı güllə kimi açılır:  “Bəli, ancaq mürəbbə halında…” Ramiz Rövşən bir azərbaycanlı kimi kabab əlavə edir…
gilası mürəbbə quzunu kabab
Şairi heykəl tək xoşluyan adam

Sonra Ramiz Rövşən xalqa xəbərdarlıq edir ki, onun heykəlini Füzulinin yanında qoymasınlar, ya ayrı yerdə qoysunlar, ya da Füzulini götürüb ayrı yerə aparsınlar. Məsələn, Füzuli rayonuna..
Daş olub lap ulu Füzulinin də
yanında durmağa yoxdu həvəsim

Nə gizlədim, bu şeirdən baş çıxamağa, onu, necə deyərlər, yozmağa çalışsam da, bir şey başa düşə bilmirəm. Axı cəfəngiyatı başa düşmək mümkün deyil. Belə yaradıcılığa pul tələsi deyirlər. Üç-dörd yüz belə şeirdən yazıb kitab düzəldəcək, kitabı da xalq gözünə təpəcək…

Sonda maraqlı bir şey baş verir. Şair bir dilənçi qarıya müraciət edir. Bütün böyük klassiklər dilənçilərə müraciət ediblər. Kalassiklərin özlərindən də dilənənlər çox olub. Sabir sabun bişirib satıb…

Hə Ramiz Rövşən üzünü tutur qarıya.

Mən sənin yanında dururam sənin
Küçənin tinində dilənən qarı
Başindan var-dövlət yağan ölkənin
Bəxtəvər günündə dilənən qarı

Fikirləşirsən ki, nəhayət, şairəşşüəranın vicdanı oyandı. Sadə xalqın, əzilən, sürünən və hətta dilənən xalqının tərəfinə keçdi. Bundan sonra prezidentlə tutacaq davanı, aldıqlarını qaytaracaq, deyəcək tutulanları burax…

Heyf, yanılmışıq…
“Qorxma pul qoymuram sənin ovcuna
Əyilib əlindən öpürəm sənin”

Demə Ramiz Rövşən dilənçi qarını dolayıbmiş. Deyir qorxma, ovcuna pul qoymuram… A kişi, dilənçi onun ovcuna pul qoyandan niyə qorxmalıdır? Sən xalqı bağlamısan təsərrüfatına.  “Əlindən öpürəm”… Bəs dilənçi qarı qayıdıb deməz ki, ay vələdəzzina, get filankəsin filan yerini öp?

 

  1. 12. 2025, Samara

ABBAS SƏHHƏTİN «VƏTƏN» ŞEİRİ HAQQINDA

Дек14

 

 

Abbass Səhhəti çox sevirəm: ilhamlı şairliyinə görə, doktorluğuna görə, Sabirlə qardaşlıqdan artıq dostluğuna görə, cavan öldüyünə görə… «Vətən» şeri, əlbəttə, unudulmazdır. Öz təcrübəmdən deyə bilərəm ki, hətta vətəni tamam unudandan sonra da «Vətən» şeiri yaddan çıxmır…
Və elə tez-tez şeir yaddaşında səsləndiyinə görə onda əvvəllər görmədiyin cəhətləri açırsan.
Könlümün sevgili məhbubu mənim…
«Məhbub» ərəbcədir, elə «sevgili» deməkdir. Yəni şair deyir «sevgili zevgili». Bunun eybi yox. Sonra:
Məni xəlq eyləmiş əvvəlcə xuda,
Sonra vermiş vətənim nəşvü-nüma.

Mən Azərbaycan məktəbinin həm şagirdi, həm müəĺlimi olmuşam, yadımdadır ki, sovet vaxtı bu beyti dərsliklərə salnırdılar.  Çünki bolşeviklərin fikrinə görə, insanları Allah yaratmayıb, insanlar meymunlardan, meymunlar isə Lenindən törəyiblər…İndi yəqin bu beyt dərsliklərdə var və məsum azərbaycanlı balalar insanı Xudanın, yəni Allahın yaratdığına, zəncir ocağlna, Ətağanın cəddinə, sahibəzzamanın züburuna və Ramiz Mehdiyevin Əli Kərimli ilə birləşib dövlət çevrilişi hazırladığına inanırlar…
Sonra:
Südüdür kim, dolanıb qanım olub,

O mənim sevgili cananım olub.
Birimci misrada vətən — anadır, çünmi süd verir. Uşaq südü içib böyüyür, vətən olur sevgili canan, hə? İndi biz neyləyək, freydizmə müraciət edib Edip kompleksindən danışaq? Yox, buna bizim gücümüz çatmaz, bəlkə Azərbaycandakı fəlsəfə doktorları bunu yoza bilələr…
Sonra:
Vətənin neməti nisyan olmaz.
Yəni vətənin neməti unudulmaz. Bu halda ikinci misra ziddiyyət yaradır.
Naxəıəflər ona qurban olmaz.

Vətən neməti unudulmursa, «naxələflər» hardandır və «qurban olmaq» necə başa düşülməlidir?
Sonra:
Vətəni sevməyən insan olmaz,

Olsa, ol şəxsdə vicdan olmaz.

Burda, əlbəttə, ruslar demişkən, poeziya gecələməyib. Eyni uğurla vətəni sevməyənə qarğış eləmək, onu allı-yaşılll söymək olar. Və təkrar edirəm ki, Abbas Səhhəti sevirəm, ancaq «Vətən» şeirini yox. Açığını desəm, heç vətəni də sevmirəm, bir damcı da, çünki vətən unudulub, unudulan şeyin sevgisi qalarml?

14.12. 2025, Samara
Seredavin adlna vilayət xəstəxanasl

GƏDƏBİYYAT: MƏMMƏD ARAZ. «BAKI FƏHLƏSİ»

Дек3

Məmməd Arazın “Bakı fəhləsi” şeirinə baxaq, indi fəhləyə şeir yazmaq dəbdə deyil, yəni buna siyasi, sosial sifariş yoxdur. Sabah İlham Əliyev fərman versə ki, fəhlələrə şeirlər yazılsın, hər gün kilometrlərlə şeir yazılar. Sovet vaxtı belə sifariş var idi, yazıçılar və şairlər fəhlələrdən yazmalıydılar, fəhlə əməyini tərənnüm etməliydilər. Və cavan şair, o vaxtlar hələ Məmməd İbrahim imzası ilə yazan və nəşr olunan Məmməd Araz bu çağırışa cavab verir, çünki on-on beş metrlik belə şeir yazandan sonra kommunist partiyasına qəbul olunurdun, sonra Zuğulbaya, Maştağaya, Yurmalaya, Pereldelkinoya, Pitsundaya yaradıcılıq evlərinə  istirahətə göndərirdilər, gedib ilin iki-üç ayını kef çəkirdin. Məmməd Araz ömrünün xeyli hissəsini Pitsundada, Brejnevlə qonşu daçada keçirib – şeirlərinin altına baxsanız, görərsiniz ki, sovet vaxtı Məməd Araz çəkən kefi tək-tük adam çəkib…

Şeir, yəni “Bakı fəhləsi” şeiri belə başlanır:

“Sən göydən ummadın günəşi, günü…”

Baxın, Məmməd Araz elə cavanlığından xalturaçı olub: məgər “günəş”lə “gün” eyni şey deyil? Bəlkə Məmməd Araz cahilliyindən onları ayrı səma cinsimləri sayırmış?

Necə yəni “günəşı göydən ummadın”? Yəni fəhlə günəşə üzünü tutub deyib ki, “get vızqırd, mənim öz sovet günəşim, ayım var”?

“Həyatın hər ağır məşəqqətini
Əzdin çəkicinlə, yudun tərinlə…” 

Üzümü tuturam bütün Məmməd Arazı fanatlarına: məşəqqəti əzmək necə olur? Bu necə şairlikdir, bu necə bədii dildir? Məşəqqət tərlə yuyulur? Məmməd Araz fəhləni lağa qoyub?
“Səndə şairlik də, alimlik də var,
Fikrin qanadlıdır, ağlın dərindir.”

Yox, Məmməd Araz fəhləni dolayıb. Fəhlədə şairlik, alimlik olsaydı, Pitsundada, Yurmalada dincələrdi, Novbahar restoranında yeyib-içərdi, naharını qəzetə büküb işarası gəvələməzdi…
“Xəzərin qoynunda qalxan buruqlar
Sulara yazılan sətirlərindir…”

Buruqlar şeir sətrinə oxşayır? Bunu yazanın şairliyi cəhənnəm, qanacağı və vicdanı yoxdur…
“Samuru sinənə sığışdıraraq
Gətirdin Abşeron torpağına sən.”

Yəni Şəngülümə, Şüngülümə, Məngülümə süd gətirən keçi kimi?
“Buruq meşəsində işləyib, sabah
Palıd meşəsində dincələcəksən.”

Yalançının lap…Palıd meşəsində sən dincələcəksən, Süleyman Rüstəm, Nəbi Xəzri dincələcək. Bakı fəhləsi Sovetskdəki komasının yastı damında böyrünü yerə atıb yatacaq…

“Ölçülsə, bəlkə də günəşə dəyər
Yaşayıb, yaratmaq həvəsin sənin.”

Yəni fəhlənin həvəsini “şair” günəşə bənzədir. Yuxarıda Bakı fəhləsi günəşə “get, vızqırt” demişdi…
“Hər evin qonağı olasan deyə
Xəzriyə dönübdür nəfəsin sənin…”

Belə metafor işlədən ya gərək anaşa çəkəydi, ya alacağı qonorarın yaxınlığı onu kefləndirəydi. Bunu Azərbaycan dilinə tərcümə edək: fəhlənin nəfəsi xəzriyə dönür ki, evlərə girsin…

Arvad-uşaq özünü qaydaya salsın, Bakı fəhləsi Zevs kimi xəzriyə dönüb evlərə girir! Zevs nəfəs şəklində evlərə girəndə sonra nə qədər xanım ondan uşaq doğurdu…

Yunan mifologoyasından Məmməd Araza qədər deqradasiya. Ancaq bu hələ dib deyil. Qabaqda Aqil Abbas var…

 03.12. 2025, Samara

EVİMİN YANMAĞINA İNDİ SEVİNİRƏM: RAMİZ MEHDİYEVİN DƏ MƏKTUBLARI YANIB!

Ноя30

Bakıda Ramiz Mehdiyevin adamlarının tutulmağından xəbər tutanda başa düşdüm ki, il yarım bundan qabaq mənim bəxtim gətirib ki, evim yanıb. Evim yanmasaydı, gec-tez məni burda tutub Azərbaycana təhvil verərdilər…

Məni, əlbəttə, yanğında kitablarımın məhv olmağı, söz oynatmaq olmasın, yandırırdı. Dostoyevski, Puşkin, Mandelştam, Lermontov, Folkner, Coys, Bodler… Kitabxanamda Salman Rüşdinin “Şeytan ayələri” romanı da vardı, onu mənə Mərkəzi kəşfiyyat idarəsindən hədiyyə göndərmişdilər. Mən, nə gizlədim, kasıbçılıq üz verəndə Mərkəzi kəşfiyyat idarəsiylə əməkdaşlıq eləyirəm, onlar da hərdən pul əvəzinə kitab göndərirlər…Ancaq məni ən çox yandıran Ramiz Mehdiyevin məktublarının yanmağı idi. Neçə il idi ki, o kişi ilə məktublaşırdım. Akademikdən yüzdən çox məktub almışdım. Məktubların bəziləri erməni dilində idi, biz Ramiz müəllimlə ermənicə yazışırdıq ki, poçtalyonlar açsalar, oxuya bilməsinlər.

Ramiz Ənvəroviç məni çoxdan əməkdaşlığa cəlb eləmişdi. Hərdən görüntülü danışırdıq. Mənə deyirdi Mirzə, yaman sınıqsan, yəqin yeməyin qıtdır, darıxma, burda çevriliş eləyən kimi sənin bağın da olacaq, bostanın da.

Ramiz Mehdiyein planına görə çevrilişdə Samaradan bir alay da iştirak etməliydi, mənə tapşırılmşdı ki, qabaqda gedən tanka minib yolları göstərim. Düzü, deməyə utanırdım ki, Azərbaycanın yollarını özüm çoxdan unutmuşam, fikirləşirdim ki, naviqatordan-zaddan istifadə edərik, azmarıq. Özüm tankın qabağında qaça-qaça yerli adamlardan, bir dostum demişkən, şorusaram. Bilirəm ki, Azərbaycanda rus tanklarını həsrətlə gözləyənlər çoxdur. Him eləyən kimi məndən qabaqda qaçacaqlar…

Ramiz Ənvəroviç söz vermişdi ki, bağdan, bostandan başqa, mənə akademik rütbəsi versin, əmioğlum Mirzə Təbili isə qoysun Anarın yerinə Yazıçılar birliyinin sədri.

Mən Ramiz Ənvərovuçin məktublarının əzizləyib saxlayırdım. Fikirləşirdim ki, gələcəkdə onun heykəlləri qoyulacaq, muzeyləri açılacaq, mən də bu böyük insanın məktublarını muzeyə verəcəyəm…

Əlbəttə, indi İlham Əliyevlə Vladmir Putinin arası soyuqdur, ona görə də Erdoğandan fərqli olaraq, Putin məni tutub Bakıya göndərməz. Ancaq nə bilmək olar, birndə gördün İlham Əliyev yenə Petinlə, türkün məsəli, aranı qayırdı. Onda istədiyi adamın başına kisə atdırıb Bakıya gətirdər…

Allah, sən saxla! Bircə ümidim onadır ki, axtarış eləsələr, heç nə tapmayacaqlar. Çünki Ramiz Ənvəroviçin məktubları yanıb! Əlbəttə, Bakıda hörmətli akademikə təzyiq göstərib köhnə tarixlə mənə məktub yazdırar və sonra axtarış zamanı elə cibimdən çıxara bilərlər. Nə gizlədim, qorxuram. Əmioğlum Mirzə Təbil deyir ki, qorxma, Əliyevlə Putinin arası tezliklə düzələn deyil…

Təki düzəlməsin…

Təki Əliyevlə Ərdoğanın da arası dəysin. Elə dəysin ki, qanlı-bıçaqlı olsunlar…

Mİrzə Əlil

30.11. 2025, Samara

LALƏ S. ƏLİYEVA İDDİA EDİR Kİ, 1450-Cİ İL AVROPADA 1815-Cİ İLDƏN SONRA GƏLİB…

Ноя26

Bakı mühəndislik universitetinin jurnalında Lalə S. Əliyevanın “Qədim ingilis dastanı “Beovulf” haqqında fikirlər” adlı məqaləsi çao olunub. Məqalənin həsr edildiyi əsər mənə tanış olmadığına görə onun anlaya bildiyim detalları mənim diqqətimi çəkdi.məsələn, bu: “Əsərin əlyazması Britaniya muzeyində saxlanılırƏsərin hazırda mövcud olan yeganə əlyazması təxminən 1000-ci ildə yazılmışdır. Nəzərə alaq ki, 1815-ci ilə qədər Avropada da mətbəə yox idi.”

Oxudunuz? Lalə S. xanım iddia edir ki, Avropada da 1815-ci ilə qədər mətbəə yox imiş. Burda Avropadan çox Avropanın yanındakı “da” vacibdir – yəni Lalə S. xanım demək istəyir ki, Türkmənistanın Ağcaqum səhrası kimi Avropada da 1815-ci ildə mətbəə olmayıb.

Məsələ burasındadır ki, 1450-ci illərin ortalarında Almaniyanın Maynts şəhərində İohan Quttenberqin mətbəəsində Bibliya çap olunub!

Bakı mühəndislik universitetinə, onun Jurnalına və şəxsən Lalə S. Əiyeva tükənməz hörmət əlaməti olaraq biz gərək Almaniyanı Avropa saymyaq.

Ya da ki, 1450-ci illərin 1815-ci ildən sonra gəldiyini qəbul edək. Bunu hər hansı Azərbaycan məhkəməsi beş dəqiqənin içində qanuniləşdirə bilər.

Bakı mühəndislik universitetinin və Lalə S. Əliyeva xanımın xətrinə dəyə bilmərik ki…

Mirzə Əlil

26. 11. 2025, Samara

SƏMƏD VURĞUNA TƏHLÜKƏ YOXDUR. TƏHLÜKƏ AZƏRBAYCANCA TƏHSİL ALAN UŞAQLARADIR

Ноя3

Səməd Vurğunun «Ananın öyüdü» şeiri ilə bağlı qeydlər»im  9000 dəfə oxunub, bir dəfə (!) bəyənilib. Səməd Vurğunun dərsliklədi yerinə təhlükə yoxdur. Təhlükə, poeziya haqqqında təsəvvürləri belə şeirlərlə yaranan uşaqlaradır.

SƏMƏD VURĞUNUN “ANANIN ÖYÜDÜ” ŞEİRİ İLƏ BAĞLI SUALLAR