Архивы

AZƏRBAYCAN FAHİŞƏLƏRİ RUS DİLİNƏ KEÇİBLƏR. ERMƏNİ DRAMINA DA VERİRLƏR..

Tofiq Yaqublu haqqında İlham Əliyevin çıxardığı hökmlə bağlı sosial şəbəkələrdə gedən yazıların altındakı sifarişli rəylər Azərbaycan xalqının, Azərbaycan dövlətinin, Azərbaycan cəmiyyətinin çox ciddi deqradasiya yaşadıını göstərir. Minlərlə gənc qadın, kişi hökumət məmurları tərəfindən ya adminstrativ təzyiqlə, ya pulla qanunsuz hökmü tərifləməyə, onsuz da dönə-dönə şərlənmiş, həbslərə məruz qalmış Tofiq Yaqubluya şər yağdırmağa məcbur edilirlər. Əslində bu, fahişəlik fəaliyyətidir və hətta fahişəlik fəaliyyətindən də qat-qat pisdir. Fahişə öz bədənini satır, Azərbaycanın şəbəkə fahişələri isə hökumətin əlində rejim əleyhdarlarını, tənqidçilərini əzmək və əslində məhv etmək üçün alət və vasitədir. Azərbycan, niyə açıq deməyək, çox təhlükəli bir yerə çevrilib, həyatını, işini, mlakını qorumaq üçün ya gərək ləyaqytini itirəsən ya da azadlığını.

Dünya ədəbiyyatında, kinosunda müsbət fahişə surətləri nə qədərdir! Mopassanın “Mademuazel Fifi” hekayəsini oxuyun! Fransa haqqında təhqirli danışan işğalçı alman zabitini bıçaqlayır! Bizim şəbəkə fahişələrindən yaxşı nə çıxar, özlərinin əqidəsizlikləri bir yana, onlar namuslu vətəndaşları ləkələyir, onların fiziki məhvində iştirak edirlər.

Şər kampaniyasında iştirak edən şəbəkə fahişələri kimdirlər? Onlar hansı ailələrdə doğulub-böyüyüblər, onlar haçan pozulublar və bu pozğun, şərəfsiz həyatla necə barışıb yaşaya bilirlər? Onların yaxınları içindэ abırlısı yoxdurmu? Niyə onların üzünə tüpürülmür?

Bilirəm, dünyada zülm ocağına çevrilmiş dövlətlər çoxdur. Ancaq bəlkə də vətənim olduğuna görə mənə elə gəlir ki, Azərbaycandakı rəzillik dözülməzdir. Əslində иu rəzillik indi yaranmayıb. Mən on illərlə bundan qabaq əvvəl texnikumda, sonra universitetdə oxumuşam, müıkkim işləmişəm. Həmişə hər cür alçaqlığa, yaltaqlığa, şərəfsizliyə hazır adamlar görmüşəm. “İşinin xatirinə… işinin xatirinə…” Qısqanclıqdan, yəni “namus üstündə” bıçaq vuran, baş kəsən soydaşlarımın “şücaəti” məndə heç vaxt hörmət doğurmayıb. Həmin “şücaətli” kişilər məmur qabağında, rəis qabağında ikiqat olurlar. Baxın, Salyan bir vaxt qoçuları ilə tanınıb. Doğrudan da bıçaq vuran kişilər olublar. Ancaq elə həmin kişilərin vaxtında da, sonra da, indi də, raykom katibləri, icra başçıları salyanlıları miniblər, arvadbazlıq da eləyiblər. Bir hampazor başçıya indiyəcən Salyanda bir şillə vurulub? Fəzail Ağamalının, indi də qızının Salyanda deputatlığı Salyanın mərkəzində fahişəxana açmaq kimidir. Kim bu fahişəxanaya bir daş ata bilir? Şortu Tənzilə Rüstəmxanlıya Neftçalada kim güldən ağır söz deyir? Götünü yalayırlar…

Bu necə yaşamaqdır? Allah kəssin!

Bu gün qəribə bir şey gördüm. Tofiq Yaqubluya qarşı “trol” terroruna qatılan şəbəkə fahişələri rus dilinə keçiblər! Bəli, bəli, bizim fahişələr rus dilində yazırlar. Doğrudur, ruscanı Çexovun personajı kimi bilirlər, yəni üç hərfdən ibarət sözdə dörd səhv buraxırlar. Ancaq yazırlar. Niyə?

Bəlkə Azərbaycanın şəbəkə fahişələri Rusiyanın yurisdiksiyası altına keçiblər? Yəni şəxsən Putinin altına yox, yurisdiksiyanın. Elə isə niyə bu iş hazırlıqlı fahişələrə tapşırılmır? “Böyük və qüdrətli” rus dili ilə bu qədər  kobud rəftar Putinin xoşuna gəlməyə də bilər və onda qoşun göndərib şəbəkə fahişələrinin də, onların sutenyorlarının da götünü dağıdar..

Bəlkə Azərbaycan fahişələri Ruisyada müştəri axtarırlar? Belə çıxır ki, rus rubluna da verməyə hazırdırlar.

Bəs belorus rubluna?

Bəs qazax tengesinə?

Bəs türkmən manatına?

Bəs erməni dramına?

Mənə elə gəlir ki, Tofiq Yaqublunu daşa basan bu fahişələr, kişili-arvadlı, erməni dramına da məmnuniyyətlə verərlər.

Ən dəhşətli olan nədir? Ən dəhşətli odur ki, on minlərlə fəhlə-kəndli balası bu ölkə uğrunda həyatlarını itirib. İndi ölkə böyük bir yavaxanaya çevrilib. Niyə o gənclər ölürdülər? Torpaq azad oldu? Bəs insan?

Saakaşviliyə də Tofiq Yaqublu qədər iş kəsildi. Saakaşvili prezident olanda demişdi: ölkədə ona görə rüşvətxorluq yoxdur ki, mən özüm rüşvət almıram.

Azərbaycanını qadınlarını və kişilərini kütləvi şıkildə mnıvi şəbəkə fahişəliyinə cəlb edirlərlərsə, bu, “yuxarının” əxlaq standartıdır.

Yəni əxlaqsızlıq standartıdır…

 

12. 03. 2025, Samara

ƏRƏBQARDAŞBƏYLİNİN ARVADLARI VƏ KİŞİLƏRİ. 20. «MİLSƏNER» ƏLİBALANIN QIZLARI VƏ OĞULLARI

20230721_135628

Mənim ağlım kəsəndən övladları kənddən çoxdan çıxmış, həmişə nəvələrindən biri ilə qalan iki arvad olub. Bunlardan biri kəndin yuxarı başında olurdu və indi də təəccüblənirəm ki, niyə mən onu heç vaxt görməmişəm, çünki ən azı mən səkkizilliyi qurtaranacan sağ olub. Bu arvad “milsəner” (milisioner) Əlibalanın anası idi. “Milsəner” ləqəb deyildi, Əlibala doğrudan da poqonlu idi, milis maşını sürürdü. Mən hələ məktəbə getməyən vaxtlar Əlibalanın böyük qızı Rübabə nənəsinin yanında qalıb və bizim kitabxanada işləyib. Yəqin ailə qurmağıyla əlaqədar Rübabə kənddən gedəndən sonra kitabxanada bir neçə ay ərzində kənd təsərrüfatını təzə qurtarmış qardaşım Seyfulla işləyib. O əsgərliyiə gedəndən sonra kitabxanay Gülbahar girib və daha heç vaxt çıxmayıb.

Rübabədən sonra nənəsinin yanında bacısı Elmira qalırdı. Elmiranı görmüşdüm, çünki bizim kənddə təkcə məktəbdə oxuyan vaxtlar yox, sonra da olub və tibb bacısı işləyib. Elmira gözəl olmasa da, yapışıqlı, qanışirin qız idi. Deyirdilər ki, onu istəyən çoxdur. Yaraşıq öz yerində, onun peşə sahibi olmağı, işləməyi, yəni pul qazanmağı da qiymətləndirilirdi. Elmiranı istəyənlərdən biri Qaraqaşlıdan olan Adil idi, ona “oğru Adil” deyirdilər. Nə oğurlamışdı – bilmirəm. Bəlkə heç nə oğurlamamışdı, elə adı çıxmışdı…

Adilin də özünə görə yaraşığı vardı. Birincisi, ucaboy idi, ən azı 180sm olardı. İkincisi… Çətinlik çəkirəm… Əslində uca boyu olan kişiyə ayrı gözəllik lazım deyil, hərçənd üzdən də pis deyildi. Gözlərində qırmızılıq olardı – bu, eşqdən də ola bilərdi, anaşadan da…Yəqin ki, Elmiraya görə bizim kəndin bütün toylarına gəlirdi. Qız toylarında, əlbəttə, brezent dalından baxırdı. Kişi toylarında hökmən oynayardı. Bir neçə dəfə yüngül dava da düşmüşdü, ancaq toyxananın içində yox, qıraqda. Deyirdilər Elmiranın başqa istəyənləri Adili vurmaq istəyirlər…

Elmira isə ona elçi ya məktub göndərənlərin hamısına qəti rədd cavab verirdi. Çünki sevdiyi oğlan var idi. Elmira Əbləsənin (yəqin ki, Əbdüləsən – yəni Həsənin qulu) oğlu Lazımı sevirdi.

Lazım haqqında nə demək olar? Mən “obaşdıları” yaxşı tanımırdım, Lazımı lap az görmüşdüm. Boyu uzun deyildi, olardı oğru Adilin sinəsindən. Ancaq oğru Adil kimi qara da deyildi, ağbəniz idi ya da onu ağ gün ağartmışdı. Çünki əmisi oğlu Məmmədhüseyn tikinti materialları bazasının şefi idi, Lazımı da götürmüşdü yanına satıcı-menecer kimi. Yəni Lazımın əli pulla oynayırdı. Kənd toylarında toyxanaya qardaşı Maliklə və imanqulularla girərdi. O da qardaşı Malik kimi oturanda başını geriyə atır, qaşları dartılı olurdu. Hökmən gülümsünürdülər – bilmirdin keflərindən gülümsünürlər, ya kasıb-kusuba, onlar kimi bəxti gətirməyənlərə rişxəndlə. Güman edirəm ki, onlar gülümsünməklə qızıl dişlərini göstrirdilər. Çünki o vaxtlar ağız dolu qızıl dişi olmaq indi cibdə ayfonun lap axırıncı buraxılışını gəzdirmək kimi bir şey idi. Saf dişlərini çıxartdırıb qızıl diş qoyanlar da var idi…

Malik, Lazım, rəhmətlik Adil çox vaxt bir sifarişlə  hava çaldırıb oynayırdılar. Rəhmətlik Ehtiram onların tərzini necə də gözəl çıxarırdı… Lazım əllərini qaşları səviyyəsində qaldırıb  elə də dayanır, gözlərini yumaraq qızıldiş ağzını bir az da geniş açırdı… Rəhmətlik Adilin oynamağı tamaşa idi. O, qollarını çiyni bərabərində uzadaraq əllərini oynadır, birdən yerindən qoparaq götürülürdü…

Adil hökmən xanəndəyə “Ana ürəyi”ni oxutdururdu. Səkinə xala toyxananın dalında “can bala” seyib ağlayırdı…

Kaş Ehtiram sağ olaydı… Allah sənə rəhmət eləsin, gözəl insan, səndən ötrü darıxıram…

Deyilənlərə görə, Lazıma varlı qohumunun qızını vermək istəyirdilər. Lazım özünü qanmazlığa qoyur, burcudur, ciddi söhbətdən özünü qaçırırdı. Günlərin bir günü qız tərəfdən bir dəstə arvad onu ortaya salıb tələb etmişdi ki, “axır sözünü” desin. Qorxusundan razılıq verməyə hazır olanda sevgilisi gözünün qabağına gəlmiş və Lazım kəkələyə-kəkələyə də olsa, ”yox” demişdi…

Yenə şayiələrə görə, arvadlar Lazımı döymüşdülər. Ancaq Lazım sevgisinə xəyanət eləməmişdi…

Yəqin Elmira kənddə tibb bacısı işləyən vaxtlar qardaşı Cabbar da nənəsinin yanında qalıb. O mənim bacım Ağənnə ilə bir sinifdə oxuyub və 1961-ci ildə o vaxt yeddiilik olan Ərəbqardaşbəyli məktəbini qurtarıb. Salyanda hansı orta məktəbi qurtardığını bilmirəm. Ancaq 70-ci illərdə taksi sürürdü…

“Milsəner” (milisioner) Əlibalanın anasının yanında qalan axırıncı nəvəsi Mehriban olub. Məndən iki sinif aşağıda oxuyurdu.

Sonralar cangüdən və parket generalı olmuş Vaqif kəndə hərdən gələrdi, onu kolazdan keçəndə görmüşəm. Neft institunu bitirəndən sonra təyinatla indi mənim yaşadığım şəhərə göndərilib, bir ilə yaxın elə mənim də işlədiyim zavodda tornaçı işləiyb…

Əlibalanın böyük oğlu Abdreyimi (Əbdürrəhim) kənd toylarında görərdim. Qardaşlarından boyunun uzunluğu ilə fərqlənirdi. Keflənən kimi sifarişsiz-təklifsiz ortalığa atılıb oynayır, köməkləşmə yapışıb toyxanadan çıxarırdılar. Yusifin oğlu Lazımın toyunda maraqlı bir şeyin şahidi oldum. Abdreymi (Əbdürrəhim) toyxanadan çıxara bilmirdilər, çünki kənddə o uzunluqda adam yox idi. Xeyli süpürləşəndən sonra bəyin qardaşını, kolxoz sədri Kazımı çağırdılar. Kazım bəlkə Abdreyimdən də uzun olardı. Ancaq onun həm də çox güclü olduğunu təsəvvür eləmirdim. O, Abdreyimi çəkib toyxananın ağzına tərəf gətirdi və qaldırıb taxtaların arasından qırağa tulladı. Abdreyim üzü üstə gecə şehi hopmuş və sərinləmiş torpağa düşüb huşunu itirdi…

Abdreyim də, səhv etmirəmsə, atası və qardaşı Cabbar kimi şofer idi.

Sonralar heç vaxt əsgərlik çəkməmiş Vaqif general-polkovnik rütbəsinə qədər yüksəldi. Bizim kənd uşağı, ata-anasının yeganə oğlu Şahlar canını verib Şuşanı alır, ona orden də qıymırlar, dəmir medal verirlər. Şücaəti can “güdməkdən” ibarət olanın sinəsində ordenlər, çiyinlərində generlal-polkovnik poqonları…

Bizim fəxrimiz Şahlar olmalıdır, parket generalı yox…

Parket generalının nə olduğunu bilənlər bilir, bilməyənlərə izah etməyə ehtiyac duymuram. Çünki Vaqif Axundov daha “parket generalı” deyil, “plastik-kütlə” generalıdır. Çünki, bildiyimə görə, sovetin, yəni xalqın qızıl milyonlarına tikilmiş plastik-kütlə zavodunu özünküləşdirib verib qardaşı Cabbarın ixtiyarına..

Xatırladıram ki, Cabbar taksi şoferi idi…

Bir vaxt o zavodda beş yüzdən çox ya minə qədər ixtisaslı fəhlə və mühəndis işləyirdi. Salyanın texniki ziyalılar zümrəsi formalaşırdı. Bu adamların içində kostyum, ağ köynək geyənlər, qalstuk bağlayanlar, kitab, qəzet oxuyanlar, dilinə söyüş gətirməyənlər, özündən böyüyə və ya tanımadığına “siz” deyənlər çox idi. Bu zavod Salyanın ictimai, mədəni simasını xeyli dəyişə biləcək bir implant idi…

Görünür, qismət deyilmiş.

“Milsəner” Əlibalanın törəmələrindən kiminsə nemətlərindən boğaza qədər və ondan da yuxarı faydalandıqları Vətən uğrunda haçansa döyüşdükləri barədə məlumatım yoxdur…

13. 01. 2025, Samara

(ardı var)

əvvəli burda:

ƏRƏBQARDAŞBƏYLİNİN ARVADLARI VƏ KİŞİLƏRİ. 19. TAMAM XALA

ƏRƏBQARDAŞBƏYLİNİN ARVADLARI VƏ KİŞİLƏRİ. 16. TÜKƏZBAN XALA VƏ OĞULLARI (I)

20230721_135628

1963-cü ildə biz lələmin iki il ərzində tikdirdiyi evə köçdük. Kəndin yolu evin dalından keçirdi, indi Adillə bizim aramzdakı yolun üstündə, yəni İmanqulu Rzayevin ağ daşdan tikdirdiyi üçgöz evlə bizim evin arasında Ərəstunun ikigöz, aynabəndli evi idi. Bizdən dalda, səhm etmirəmsə, İsgəndərin yurdunun qalıqları və yiyəsiz nar ağacları var idi. Hələ Kür aparan evimizdə yaşayanda o yolla məktəbə gedərkən Hüseynbala kişinin qoyunları o narlığın həndəvərinə çıxardığını görərdim. Kişi, Ərəstun və Məmmədhüseyndən fərqli olaraq, nəinki uca deyildi, hətta orta boylu Kamal da dədəsindən hündür olardı. Bəlkə də qocalıb əfəllədiyinə, əyildiyinə görə Hüseynbala kişi mənim gözümə alçaqboy görünürmüş… Kişi həmişə deyinər, arvada, gəlinlərə acıqlanardı…

Dağılmış yurdla Hüseynbala kişinin üçgöz evinin arasındakı geniş yer mal yatağı idi, indi ora Xammədin həyətidir. Məktəbə gedəndə bir neçə dəfə Kamal dayının mal ciyəsini əlinə dolayıb arvadı Zərxanımı qovduğunu görmüşəm…

Biz hələ Kürün qırağında olan vaxtlar Tükəzban xala axşamlar bizə oturmağa gələrdi. “Oturmağa getmək” o zaman adamların asudə vaxtarının bəlkə də ən vacib hissəsi idi. Kəndə işıq 1961-ci ildə çəkilib, batareylarla işləyən radio çox az adamda var idi, mənim lələm yaşda, ondan da xeyli cavan olanların çoxu, kitab oxumaq qalsın, adlarını da yaza bilməzdilər. Kənddə heç vaxt klub olmayıb, yay aylarında hərdənbir kino gətirir, mağazanın böyrünə ekran asıb hind fikmləri göstərərdilər. Kənd adamlarının bütün mədəni-maarif tələbləri “oturmağa getməklə” ödənilirdi. İşıqsız kəndin göz-gözü görməyən yollarla, heç vaxt bağlanmayan, həmişə qəfil atılıb dişini yumşaq bir yerə batırmağa hazır olan itlər mırıldayan həyətlərin yanından qorxa-qorxa keçməklə adamlar bəzən kəndin bu başından o başına bir-iki saatlıq söhbət üçün gedirdilər. “Oturmağa getməyin” konkret səbəbləri də ola bilərdi: toya hazırlıq, yasdan sonra cümə axşamları, xəstəyə dəymək, əsgər ötürmək, əsgərlikdən gələn olanda gözaydınlığı vermək… Amma Tükəzban xalanın ya Bəyim xalanın (Ağ Bəyim) bizə gəlməyi lələmə ağsaqqal və Quran oxuyan kişi kimi hörmətlərindən idi. Tükəzban xala lələmə “əmioğlu” deyirdi. Məməm danışırdı ki, bir dəfə söhbətin gedişində kişi Tükəzban xalanın hansı sözündənsə hirsləib özündən çıxıb, arvad qorxudan elə çaşıb ki, onu sakitləşdirməyə çalışarkən “əmioğlu” əvəzinə “əmigəlni” deyirmiş…

Lələmlə Tükəzban xalanın qan qohumluğu olub-olmadığını bilmirəm, bəlkə Hüseynbala kişi ilə qohumluğumuz ola, ancaq Tükəzban xala bizi çox istəyirdi, biz də onu çox istəyirdik…

Tükəzban xalagillə qonşu olandan sonra gün ərzində evə də olmasa, hökmən həyətə gəlib məməmlə dərdləşirdi. Söhbət çox idi. Evdə iki gəlin – Zərxanım və böyük Səmayə (Sənubər) vardı, Kamal dəlisov adam idi, nə isə gözünə istədiyi kimi görünməyəndə dava salır, Zərxanımı əzişdirirdi. Kamal dayı hərdən – bir neçə dəfə olmuşdu – Ərəstunun arvadını da döyürdü. Ərəstunun böyük qardaşına fövqəladə hörməti vardı, onun təhqiramiz hərəkətinə dözürdü. Səmayə (Sənubər) də dözürdü. Kamal onun həm qaynı, həm də doğma əmisi oğlu idi. Həm də dözməyib neyləyəcəkdi?

Biz təzə köçən vaxtlar Məmmədhüseyn Kubada əsgərlikdə idi. SSRİ-nin rəhbəri Xruşşovun qudurğan hərəkətləri nəticəsində Amerika ilə Sovet İttifaqı arasında sonralar “Qəraib böhranı” adlanan münaqişə yaranmışdı. Xruşşov Kubada nüvə silahı yerləşdirmiş, “azadlıq adası”na canlı qüvvə göndərmişdi. O vaxtacan Leninqradda (indi Peterburq) əsgəlik çəkən Məmmədhüseyn də okeanı aşaraq Kubaya gedib çıxmışdı…

Mən uşaq vaxtımdan başqa evə getməkdən çəkinirəm, kənddə ən çoxu dörd-beş evdə olmuşam. Ərəstunun evinə öz evimiz kimi gedib-gəlməyimə indi də təəccüblənirəm. Onu bilirəm ki, futbol üzrə SSRİ çempionatının 1965-ci ildəki oyunlarının nəticələrini cib dəftərinə yazmışdım, bu dəftəri uzun illər saxlayırdım. O vaxtlar televiziya ilə bütün transliysiyalar canlı idi, yazı yetmişinci illərin əvvəlində yarandı. Konsert, teatr tamaşaları veriləndə Ərəstungilin televizor qoyulmuş otağı qapı ağzınacan dolu olardı. Ağası müəllim, Gülağa, Məmmədhəsən, Yavər – həmişə gələnlərin adını çəkirəm, elə bil ki, mən qarışıq bunların Ərəstunun evinə çoxillik abonomenti vardı.

Ərəstunun televizoru, səhv etmirəmsə, Rekord adlanırdı, ekranı kiçik noutbuklar boyda idi, ancaq heç birinin öz televizoru olmayan adamların gözləri heyrətdən, heyranlıqdan elə geniş açılırdı ki, ekrandakıların, necə deyərlər, kipriklərini saya bilərdilər…

“Leyli və Məcnun” operasının 600-cü tamaşasının transliyası yadımdadır. Ərəstunun evində basırıq yaranmışdı, obaşlılar da yığışıb gəlmişdilər…

Bunu nəzərə almaq lazımdır ki, Ərəstungilin körpə uşaqları vardı. Heç kimi Ərəstunla Səmayənin yerində təsəvvür eləmirəm, başqa hər kəs ağac qapıb gələnləri qovardı…

 “Neftçi” komandası SSRİ çempionatının Bakıda keçirdiyi oyunları televiziya ilə göstərilirdi. Futbol olanda Kamal dayı da gəlirdi. Kamal dayının öz televizoru olmalıydı, ancaq lap əvvəl çıxanlardan, ekranı indiki samartfonlar boyda. Nə göstərildiyini bilmək üçün gərək baxanın güclü fantaziyası olaydı. Kamil müəllimin elə televizoru var idi. Ekranda baş verənləri özü Sima xalaya və uşaqlarına təsvir edir, “ədə diyan ey, özümüz görürük” deyən arvadına məhəl qoymurdu..

Kamal dayıya əsl azarkeş demək olmazdı, o, cümə seyidləri kimi, “Neftçi” “Ararat”la oynayandan oynayana azarkeş olurdu. Neftçi  ilə Araratın oyunu Kamal dayı üçün erməni-müsürman davası idi. Yəni ortada namus-qeyrət məsələsi var. “Ayə vur, ayə qoyma, köpəyoğlu, hara vurursan…”

Neftçi uduzanda Kamal dayı elə bil şəxsən ermənilərə təslim aktını imzalayırdı. “Gənə bu götüpoxlu ermənilərə uduzdular, köpəy uşağı…”

Kamal dayınin nəzərində aftafa sivilizasiyanın ən böyük nailiyyəti idi və o bizə ermənilər qarşısında böyük üstünlük verirdi. Aftafalı millətin aftafasız millətə uduzmağı ona çox ağır gəlirdi…

Məlumat üçün deyim ki, “Neftçi”nin özündə də o vaxt xeyli erməni var idi. Kapitanımız da erməni Eduard Markarov idi. İnanmıram ki, onlar aftafa götürəydilər…

Kamal dayı özü idmanın daha populyar növü ilə — nərdlə məşğul olurdu və qardaşıgilə həm də nərd oynamağa gəlirdi. Ən çox Yavərlə oynayardı, çünki Yavərə uduzurdu, revanş götürmək cəhdləri yeni məğlubiyyətlərlə nəticələnirdi. Kamal dayı heç cür başa düşmürdü ki, oyunun hər sirrini bilə-bilə niyə bu uzundraza uduzur. Bir neçə tasdan sonra Yavər deyirdi ki, daha yorulub. Kamal dayı az qalırdı atılıb Yavərin boğazından yapışa, ancaq özünü saxlayırdı. “Gəl bir tas da oynayaq”. “Yox, maraqlı deyil. Yenə altında bir şey olsaydı…” Kamal dayı canlanırdı. “Gəl corabdan oynayaq”. Yavər bir az nəm-nüm eləyib razılaşırdı…

60-cı illərin əvvəllərində təzə corab, hətta ucuzu da, yaxşı priz sayıla bilərdi. Kasblıq idi, corablar dönə-dönə yamanırdı. Kişi pambıq corablarıın qiyməti 23-25 qəpik idi, bizim mağazalarda üstünə xeyli qoyurdular, 30-40, hətta əlli qəpiyə də satırdılar. Boş xonça qabları qaytarılanda bəzilərinin içinə corab qoyulurdu. Ucuz xonçanın qabına pambıq corab, bahalı xonçalarıın qabına isə o vaxt alverçilərin satdığı bəzəkli İran corabları. Pambıq corablar rezinsiz olurdu, bir az geyən kimi boğazı qırışıb ayaqqabının içinə girirdi… Ancaq xonça qabında belə corab da iri damaları olan burun dəsmalından yaxşı idi…

Oyun təzələnirdi. Gecədən xeyli keçdiyinə baxmayaraq Yavər formasını itirməmişdi və yenə bir mars iki oyunla corabı udurdu. Udan kimi durub deyirdi: “Gedək corabı ver”. Kamal dayı duruxurdu. “İndi hamı yatıb, səhər lap tezdən verərəm.” Yavər əl çəkmirdi. “Yatanı durğuzmaq olmur? Gedək, Zərxanımı çağır, versin corabı…”

Ərəstungildən çıxıb itələşə-itələşə Tükəzbanxalagilə sarı gedirdilər. Tükzbanxalagilin həyətindən səs-səmir gəlmirdi. Onların haçansa it saxlamaqları yadımda deyil…

08. 01. 2025, Samara

(ardı var)

əvvəli burda:

ƏRƏBQARDAŞBƏYLİNİN ARVADLARI VƏ KİŞİLƏRİ. 15. HEYDƏRALI KİŞİ

ƏRƏBQARDAŞBƏYLİNİN ARVADLARI VƏ KİŞİLƏRİ. 15. HEYDƏRALI KİŞİ

20230721_135628

1963-cü ildə, yayın axırında ya payızın əvvəlində, təzə evə köçdük. Yəqin elə o vaxtlar Heydəralı kişini ilk dəfə yaxından görmüşəm. Lələm ona muzdla çəpər çəkdirirdi. Heydəralı kişi çəpəri aliminium məftildən toxuyurdu. Aliminium kövrək şeydir, bu çəpər uzun yaşamadı…

Görəsən Ərəbqardaşbəylidə bu möhtəşəm kişini xatırladan nə qalıb? Oğlanları ona çox az oxşayırdı, nəvələri heç oxşamadılar. Bəlkə bu nadir insanın şəkilləri də qalmayıb…

O vaxt çox nağıl oxuyurdum, ona görə Heydəralı kişi mənə divlərin nağıllardakı təsvirindən yaranan surətini xatırladırdı. Sonra Heydəralı kişini daha çox Qaraca çobana bənzədirdim – onu da nə yekəlikdə ağaca bağlasaydın, bir nərə və bir təkanla ağacı kökündən çıxarıb toz qopara-qopara düzələrdi yola…

Heydəralı kişi işini dinməzcə görərdi. Birdən dayanır, ucadan, qalın, məxməri səslə gülər, bir ağız oxuyardı. Qonşumuz Pürüzə xala çəpərin başına gələndə kefi açılırdı. Söhbətləti tutrdu. Zarafatlaşırdılar.

Pürüzə xala fermada sağıcı idi, orda da olur, həftədə bir dəfə gəlib uşaqları Nisəxanımla Eldarın və özünün bir həftəlik çörəyini bişirirdi. Böyükkişi əsgərlikdə idi. Günortadan sonra yekə şalın arasına yığdığı çörəyini başına qoyub əlləri yanında düzəlirdi yola. Kənddə, mən bilən, əllərini yanına salıb başında yük aparan ayrı arvad yox idi. Bu, uşaq vaxtı adama o qədər maraqlı gəlirdi ki, istəyirdin düşəsən arvadın dalına. Yeddi-səkkiz təndir çörəyindən ibarət sarığın başda necə dəbərmədiyini müşahidə etmək idman yarışına baxmaq qədər maraqlı idi… Yolüsü Pürüzə xala mağazaya girib musalılı Tağıdan “ayın-oyun”, yəni qənd, çay və hökmən on-on beş qutu “Avrora” siqareti alıb düyünçəyə yığacaq, onu da çörək sarığına büküb yoluna davam edəcəkdi…

Fermanı heç vaxt yaxından görməmişdim. Uşaq vaxtı onu azad adamlar yaşayan Çənlibel kimi təsəvvür edirdim…

Pürüzə arvad çəpərə yaxın gələndə Heydəralı kişi cibindən tütək də çıxarıb çalırdı…

Heydəralı kişi günortadan sonra işini saxlayıb gedərdi. Bir dəfə axşam bizdə oturub lələmlə söhbət eləməyi yadımdadır. Oğlu Sərhabdan (yənin ki, Söhrab) danışırdı. Deyirdi Cahangir, Sərhabı gedib Moskvada yerin altında tapıb gətirdim…

Moskvada yerin altı haradır? Bəlkə Sərhab orda metroda işləyirmiş? Çox sonralar, müəllim işləyəndə, Sərhabı hərdən görürdüm, bir dəfə evə də gəlmişdi bizim radioya baxmağa. Ancaq Moskvanı soruşmaq yadıma düşmədi. Kiçik radionun adı “İney” idi. Baxıb başını buladı ki, bu sözün nə olduğunu bilmir. Dedim ki, “qırov”  deməkdir. Çox təəccüb elədi. Mən nə Rusiyada olmuşdum, nə əsgərlik çəkmişdim. Rusiyada yaşamış, dədəsinin dediyi kimi, hətta Moskvanın altına da girmiş adama mənim öz-öz özümə rusca öyrənməyim qəribə gəlirdi. Mənə elə gəlir ki, bu məsələ Sərhabı darıxdırdı da. Yəqin o vaxtacan ruscanı kamil bildiyinə arxayın imiş…

Heydəralı kişinin cavanlığı barədə heç nə bilmirəm. Mən məktəbdə oxuyan vaxtlar Musalı yaxınlığındakı su maşınından bizim cüyürə qədər gələn dərin suvarma arxını qazardı. Bu arxın çoxunu kənd qızları qazırdılar. Yeddiillik məktəbi qurtaran qızlar, bacım Ağənnə də olmaqla, Misir ehramlarını inşa edənlər kimi fövqəladə hünər göstərərək suvarma arxını elə dərinləşdirirdilər ki, yayda çimən azyaşlı uşaqlara boy vermirdi. Gün düşəndə arxın divarları uzaqdan şüşə kimi parıldayır, arx özü bobsley yarışları keçirilən trasa bənzəyirdi…

İlham deyirdi ki, arx təzə qazılanda onun içiylə qaça-qaça divarlarına tullanırmış…

Ekskavatoru əvəz edən bu qızlara sovxoz 30-40 manat pul verirdi. Qaraqaşlı südçülük sovxozunda on-on beş adamdan başqa hamı qəpik-quruşa işləyirdi. Bu sovxoz yaranandan quldur yuvası olub, dövlətin ayırdığını mənimsəyib, fəhlənin qazandığını yeyiblər. SSRİ-ni dağaıdan başqa səbədlər olmasayd da, Qaraqaşlı südçülük sovxozu onu gec-tez çökdürəcəkdi…

Sovxoz kişiləri kənddən qaçırmışdı. Qardaşım Seyfulla, Alıhüseyn Hüseynov, Şiralı Bədəlov kənd təsərrüfatı texnikumunu qartarmışdılar, ancaq hər biri ayrı işin dalınca getmişdi…

Heydəralı kişi sovxozda mövsümi işlər görürdü. Deyəsən, qızlardan başqa arx qazan kişi o idi. Onun da səliqəsinə söz ola bilməzdi. Belinin ağzı qılınc tiyəsi kimi parıldayırdı…

Heydəralı kişi bu bellə qəbir də qazırdı… Bəli, Heydəralı kişi qəbirqazan idi. Sonralar suvarma arxını texnika ilə qazırdılar. Ancaq qəbirqazma işində texnika insanı əvəz edə bilməz..

Xeyli sonra, rus yazıçısı Çexovun “Rotşildin skrpkası” hekayəsini oxuyanda əsərin qəhrəmanı Yakovla Heydəralı kişi arasında qəribə yaxınlıqlar görürdüm. Heydəralı kişi qəbirqazan idi, Yakov – tabutqayıran. Yakov yaxşı skripka çalırdı, Heydəralı kişinin də tütək çalmağı vardı. Çexov öz qəhəmanı haqqında yazır:  “… ondan uca və möhkəm adamlar heç yerdə yox idi”. Məgər bu, Heydəralı kişi haqqında deyil? Hekayəni oxuyanlar Yakovun arvadı ilə Heydəralı kişinin arvadı Qızana xala arasında da oxşarlıq görə bilərlər…

İndi Qızana xala haqqında. Qızana xaladan yadımda qalan odur ki, bu arvad evdə oturub havayı çörək yemirdi. Bu çəlimsiz, zahirən əfəl arvad illərlə səməni halvası bişirib Salyanda satırdı. Bilmirəm, indi səməni halvası bişirən var ya yox. Çox dadlı halva idi. Ancaq bu zəhmətkeş arvadı lələmin görən gözü yox idi. Çünki Qızana xala işlərini elə planlaşdırırdı ki, suvata düz saat on ikidə, yəni lələm kolazı kilidləyib namaza və nahara gedən vaxt gəlib çatırdı. Lələm deyinə-deyinə zənciri qaytarıb kolaza atır, Qızana xalaya danlaq vura-vura onu keçirirdi… Yəqin gecikdiyi namazı qılanda Allaha yalvarırmış ki, bu arvadın şərindən onu qurtarsın…

İki gün keçən kimi Qızana xala yenə halva dolu zənbiliylə saat on iki tamamda suvata gəlib çatırdı…

Heydəralı kişinin boyu 180 sm-dən çox olardı, çox yekə olsa da, köklüyü yox idi. Başqa ölkədə, başqa şərautdə belə adam şöhrətli atlet, qızıl medallı çempion, ən azından meydan pəhləvanı olardı. Kənddə ona “yekəqarın Heydəralı” da deyirdilər. Hərçənd onun qarnı yox idi. Heydəralı kişinin fiquru Mikeancelo yaradan heykəllər kimi monumental idi…

Onun bir oturuma otuz yumurta yeməyindən, başqa bu cür “qastronomik” hünərlərindən danışırdılar. Nə qədər düz olduğunu deyə bilmirəm. İştahı var idisə, qarnı aparırdısa, öz malını yeyirdisə, kimə nə dəxli var?

Maraqlı bir əhvalat olmuşdu. Bizim qonşu arvadlardan birinin yeniyetmə oğlu tez-tez evə girir, dəstərxandan çörək kəsib çıxırmış. Çörəyin də qıt vaxtı. Anası dözməyib qışqırır: “Bi nə çörək yemək oldu? Heydəralı olmusan?” Heydəralı kişi də bu vaxt çəpərin qabağından keçirmiş. Yoğun, məxməri, Xan Şuşinskinin “Qarabağ şikəstəsi” oxuduğu səslə deyib: “Dədənin çörəyini yemişəm?!”

Arvad vurub özünü ölülüyə…

07. 01. 2025, Samara

əvvəli burda:

ƏRƏBQARDAŞBƏYLİNİN ARVADLARI VƏ KİŞİLƏRİ. 14. SÜNİYƏ (HÜSNİYYƏ) VƏ CƏFƏRAĞA

ƏRƏBQARDAŞBƏYLİNİN ARVADLARI VƏ KİŞİLƏRİ. 13. ZÜLEYXA XALA VƏ ƏLİHƏSƏN KİŞİ

Rus yazıçısı İvan  Turgenevin “Atalar və oğullar” romanıın son sətirləri “bütün qəbiristanlıqlar kimi hüznlü görkəmi olan” kənd qəbiristanını təsvir edir: ağac xaçlar çürüyür, daş plitələr yerindən oynayıb, sanki onları aşağıdan kimsə dəbərdir… Başqa qəbirlərdən səliqəliliyi ilə fərqlənən, dəmir çəpərə salınmış, hər iki tərəfindən körpə küknarlar əkilmiş qəbir romanın qəhrəmanı, valideynlərinin yeganə oğlu Yevgeni Bazarovundur.  Tez-tez yaxın kənddən bu qəbrin üstünə mərhumun tamam qocalıb əfəlləmiş ata-anası gəlir. “Onlar bir-birinə söykənərək ağırlaşmış yerişlə çəpərə yaxınlaşır, diz üstə çökür, uzun-uzadı və acı-acı ağlayır, uzun-uzadı  və diqqətlə altında oğulları yatan lal daşa baxırlar…” (sətri tərcümə mənimdir –X.X.)

Görkəmli rus rəssamı İlya Repin bu romana illüstrasiyalar çəkib. Qəbiristan səhnəsi həm romanda, həm Repinin təsvirində mənə Züleyxa xala ilə Əlihəsən kişini, yeganə oğulları Umudvarı xatırladır…

Züleyxa xala ilə Əlihəəsn kişi kimi bir-birinə oxşayan ər-arvad tək-tük olardı. Başqa oxşarlıqları qalsın, onlar ikisi də eyni bucaq altında əyilmiş, az qala ikiqat olmuşduıar. Elə bil ki, bu iki adamın həyatı qabaqcadan yazılmış vahid kompüter proqramı ilə keçirdi.

Əlbəttə, mən onların əyilmiş vaxtlarnı görmüşəm. Şübhəsiz ki, onların da cavanlığı, şux, dik yeriyən vaxtları olnuşdu. Bir neçə uşaq dünyaya gətirmişdilər. Ancaq qızları da, yeganə oğulları da bəlkə də irsi olan xəstəlikdən çox yaşamadılar…

Dostoyevskinin “İdiot” romanında knyaz Mışkin alman rəssamı  Hans Holbaynın 1521-22-ci illərdə yaratdığı “Ölmüş İsa tabutda” əsərinin surətini reproduksiyasını Roqojinin evində görəndə şəklin əslinə Bazel muzeyində baxdığını xatırlayaraq həyəcanla deyir: “Bu şəkildən kimsə inamını itirə də bilər!”

Züleyxa xala ilə Əlihəsən kişinin həyatını düşünəndə mömin adamın – mən mömin deyiləm – inamı itməsə də, sarsıla bilər. Doğrudanmı bu acı taleyi onlara hər şeyə qadir Yaradan təyin edib? Özlərinin ikiqat əyilməyi, balalarının sağalmaz xəstəlikdən gözlərinin qabağnda əriyib getməkləri Yaradanın əmridir? Əgər belədirsə, onun nəyi “rəhim və rəhman”dır?

Məktəbə gedəndə, müəllim işləyən vaxtlar, hərdən qabağıma çıxırdılar. Kişi qabaqda, arvad bir az dalda, hər ikisinin əlində ağac. Kişiyə salam verəndə cavab verib-vermədiyini bilmək olmurdu. Züleyxa xala mehriban adam idi. “Bala, nə təhərsən? Raziyə bacım nə təhərdi?” – deyə məməmi soruşardı. Əlihəsən kişi birdən dayanar, ağacına söykənib qırx beş dərəcə bucaq altında dönər, elə köndələn ya da yola paralel duraraq acıqlı deyərdi: “Gəl görəy ey… Bacım nətəərdi… cicim nətəərdi…”

Yeganə oğullarına Umudvar adı qoymuşdular. Adın özündən uşağın gələcəyindən arxayınlığın olmadığı bilinir… Umid bu gün var, sabah yoxdur…

1982-ci ildə, mən Moskvada oxuyan vaxt məməm Salyan xəstəxanasında yatıb. Umudvar onunla bir mərtəbədə yatırmış. Deyirdi ki, dəhlizdə gəzir, əl radiosunu oxudurmuş. Həkim məzəmmət eləyib ki, ağır xəstələr var, narahat eləyirsən…

Yaxşı oğlan idi Umudvar. Sakit, başıaşağı. Bir neçə dəfə Salyandan gələndə yol yoldaşı olmuşduq. Plastik kütlə zavodunda işləyirdi. Öz dediyinə görə, işindən razı idi…

O məndən iki sinif aşağı oxuyub. Özündən ikçiklər öləndə, məyusluqdan əlavə, xəcalətə oxşayan hiss də keçirirsən. Elə bil ki, kimisə cəbhədə vermisən qabağa, özün çəkilmisən daldaya..

Gec-tez hamımız öləcəyik…

Umudvar öləndə kənddə idim. Dəfnində, deyəsən İlhamla bir yerdə, iştirak elədim. Basdırılandan sonra həyətlərinə gedib təzə qurulmuş çadırda oturduq. Çadırın girəcəyində sağ tərəfdən yekə samovar qoyulmuşdu. Rəhmətlik Adil odun yığıb samovarı odlayırdı. Əlihəsən kişi də elə samovarın dalında oturmuşdu. Mən ona tərəf oğrun-oğrun baxırdım. Yeganə oğlunu itirmiş atanın dərdi çox böyük olmalı, bu dərdin üzündki, gözlərindəki ifadəsi baxanı sarsıtmalıydı… Belə oğrun baxanda birdən Əlihəsən kişi yerindən qalxdı, otuz-qırx ilin əyriliyi elə bil yalan imiş, kişi düppədüz durub əlindəki ağacı Adilə yelləyərək qışqırdı: “O odunlara dəymə, o odunlara dəymə! Bu yandan götür!”

Adilin götürdüyü taxta-tuxta əsl samovar odunu idi. Əlihəsən kişi isə təndir odununu göstərirdi. Adil o deyəni elədi… Adilin arvadı, Əlihəsən kişinin qardaşı qızı Atlas olsaydı, yasa-zada baxmazdı, əmisinin abrını alardı… Atlasın öz atası Almirzə impozant kişi idi, düppədüz, cavan və şux qalmışdı… Təzə arvadı da var idi…

Əlihəsən kişi samovar odununu haçana saxlayırdı, bilmədim.

Ancaq başa düşdüm ki, kişini qayğılandıran oğlunun ölümündən çox həyət-bacadır, mal-heyvandır, odun-ocaqdır.

Bu bəlkə də yaxşıdır. Dünya malına məhəbbətimiz dərdimizi yüngülləşdirməsə də, dərddən yayındırır. Kimsə bu işdə Tanrı rəhmi axtarar və görər…

Kimsə də inamını itirər..

04. 01. 2024, Samara

əvvəli burda:

ƏRƏBQARDAŞBƏYLİNİN ARVADLARI VƏ KİŞİLƏRİ. 12. ƏKBƏR (III)

ƏRƏBQARDAŞBƏYLİNİN ARVADLARI VƏ KİŞİLƏRİ: 11. ƏKBƏR (II)

Əgər qarışdırmıramsa, elə dəfn günü, bəlkə də lap dəfn zamanı, zərərçəkən tərəfin mövqeyini keçmiş kolxoz sədri, Bağda xalanın yaxın qohumu İmanqulu Rzayev qarşı tərəfin adamlarına və hökumət nümayəndələrinə elan eləmişdi: Bu, bədbəxt hadisədir, biz Qardaşdan şikayətçi deyilik. Bu mövqeyin Bağda xala ilə necə, nə dərəcədə razılaıdırıldığını deyə bilmirəm. İşin yola qoyulmasında Bağda xalanın bacısı oğlu Bəybalanın da yaxından iştirak etdiyi deyilirdi.

Qardaşın ağsaqqalı, lələmin dili ilə desəm, Qəfər oğlu Səttar idi. Lələm onu belə çağırardı, çünki kənddə bir Səttar da olmuşdu…

Qardaşın milisdə neçə gün ya neçə saat saxlandığını yadımda deyil. Tezliklə bu işə xitam verildi – hansı hüquqi əsaslarla və təsnifatla, deyə bilmərəm.

Qardaşın Əkbəri qəsdən öldürmədiyi şübhəsizdir. Onlar həm yaxın qohum, həm də yaxşı yoldaş idilər. Aralarında heç bir ədavət ola bilməzdi. Əkbərin ölümü bədbəxt hadisə idi, ancaq bu hadisənin detalları da hüquqi cəhətdən çox vacibdir. Deyirdilər ki, guya Qardaş un kisələrinin üstündə yatıbmış, Əkbər qaranlıq dəhlizə girib zarafatla onu qorxutmaq istəyəndə, ayılıb əlindəki silahın tətiyini çəkib. Qardaş yuxulu ikən Əkbərin ona yaxınlaşıb tüfəngini əlindən çəkdiyini də deyirdilər. Guya bu anda Qardaş onu un oğrusu bilib atəş açmışdı… Читать далее

ƏRƏBQARDAŞBƏYLİNİN ARVADLARI VƏ KİŞİLƏRİ. 10. ƏKBƏR (I)

20230721_135628

1963-ilin yay günlərinin birində əlimdə bir yekə tikə çörəyi gəvələyə-gəvələyə Kürün qırağına gedirdim. Kolazdan çıxıb mənimlə qabaq-qabağa gələn adamların biri dayanıb üzünü ciddiləşdirərək dedi: “Xruş dayın o boyda çörəyi yeməyə icazə verib?”

Mən tutuldum. Çünki bilmirdim ki, Xruş dayı kimdir və niyə dədəmin çörəyini yemək üçün ondan icazə almalıyam.

Mənimlə əslində, sonradan başa düşdüyüm kimi, zarafat edən adam Qardaş idi. “Xruş dayı”  SSRİ-nin o vaxtkı rəhbəri Xruşşova deyirdilər.1961-ci ildən ölkədə çörək qıtlığı başlanmışdı. Şəhərlərdə çörək adambaşına talonlarla satılır, adamlar növbəyə gecədən yazılırdılar. Kənd mağazalarında unu adambaşı bölüb satırdılar. Bizim evdə çörək qıtlığı olmayıb. Kişi köhnə qayda ilə qabaqcadan taxıl alıb quyulara vururdu. Satışda un olmayanda dəni məməm daşda çəkirdi. Lələm özü hər həftə Salyana gedir, yəqin ki, tanışlıqla bir sarıq arası çörək alıb gətirirdi. Ancaq elə bizim kəndimizdə çörək korluğu çəkənlər çox idilər. 1963-cü ilin dekabrında elə bu çörək qıtlığından mənfi qəhrəmanı Qardaş olan qanlı faciə törəndi. faciəyə İndiyəcən Yavərin səsi qulaqlarımdadır. Təzə köçdüyümüz evin qabağında ağlaya-ağlaya qışqırırdı: “Əkbər ölüb, ay Cahangir dayı…”

1963-cü il dekabrın 9-u idi…

Qardaşım Süleyman 1963-cü  il dekabrın 1-də əsgər getmişdi. Dekabrın 8-də, hələ üç il xidmət edəcəyi yerə, yəni Qazaxstana çatmamış, onu bir həftə əvvəl yola solmış yola salmış kənd cavanlarından biri, özü donanmada dörd illik əsgərlikdən təzə gəlmiş Əkbər dəfn olunurdu…

O günlər yağırdı. Kəndin palçıqlı yollarında bata-bata gedən adamlar səhər tezdən Mir Cabbarın oğlu Gülağanı əsgərliyə yola salıb Əkbərin dəfninə tələsdilər…

Əkbəri 1963-cü il dekabrın 7-dən 8-ə keçən gecə Qardaş tüfənglə vurmuşdu…

Əkbərin dörd il çəkmiş əsgərliyindən əvvəlki vaxtını xatırlamıram. Əsgərlikdən sonra görərdim. Ölümünə yaxın elə hyətimizdə, nərdivanın yanında durub gətirdiyi qurban ətini məməmgilə verdi – sırıqlının ya da kitelin altından geydiyi matros köynəyi yaxşı yadımdadır. Üzü gülürdü…Ölümündən sonra məməm şəklini böyütdürüb divardan asmışdı…

Читать далее

BAKI-QROZNI ÖLÜM REYSİ: AZAL CİNAYƏTKARDIRMI? ŞÜBHƏSİZ…

Bakıdan Qroznıya uçan təyyarəninvurulandan sonra qəzaya uğraması ilə bağlı suallar.

Rusiyanın 11 (on bir!) şəhərinin aeroportu müharibə ilə əlaqədar olaraq bağlıdır: Krasnodar, Anapa, Gelendcik, Rostov-Don, Bryannsk, Voronej, Belqorod Kursk, Lipetsk.

Azərbaycan təyyarəsi Qroznıya uçur, halbuki Qroznı uçuş üçün yuxarıdakı siyahıdakı şəhərlərdədn daha təhlükəlidir. Sona ay ərzində Qronznıya Ukrayna dronları dönə-dönə hücum ediblər, hərbi universitetin binası iki dəfə vurulub.

Bunu AZAL bilmirdimi?

Deyək ki, AZAL üçün sərnişinlərin həyatının bir qəpiklik qiyməti yoxdur. Bəs peşəkar, təcrübəli pilotlar? Onlar əlverişsiz hava şəraitində uçmurlar. Qroznı ətrafındakı hərbi şərait ən pis hava əraitindən də pis deyildimi? Rus pilotların Risiyada, o cümlədən Qroznıdakı vəziyyətdən xəbərləri yox idi? Onlar yetmişə qədər adamın həyatı ilə niyə risk edirdilər?

AZAL rəhbərliyinin hərəkətində cinayət tərkibi varmı? Mənə elə gəlir ki, bu, şübhə doğurmamalıdır.

Pilotlar günahkardırmı? Günahkardırlar! Onlar hərbi təyyarə pilotları deyildilər ki, əmrə tabe olub deyilən yerə uçalar. Onlar mülki aviasiyada çalışırdılar. Onlar, adi dildə desək, adam daşıyırdılar. Özlərinin də, sərnişinlərin də həyatını qorumaq üçün onlar Qroznı kimi xarabaya uçmaqdan imtina etməliydilər.

Daha bir sual: niyə Azərbaycan kimi varlı, həm də guya müstəqil, suveren dövlətin vətəndaşları özünü dolandırmağa gəliri olmayan Çeçenstana qazanca gedirlər? Niyə Kadırovun azərbaycanlılara verməyə işi var, Əliyevin yoxudur?

Yaxşı, bu sualı geri götürürəm. Qoy gedib işləsinlər. Niyə onlar arvad-uşaqlarının yanına  Qroznı kimi yaxın yerdən maşınla, qatarla yox, təyyarə ilə gəlib-gedirlər? Bu, bir sovet komediyasında deyildiyi kimi, çörək mağazasına taksi ilə getməyə bənzəyərdi. Təəssüf ki, sitüasiya komik deyil, faciəvidir. Çünki azərbaycanlı sərhəddən o yana avtomibillə, qatarla gedə bilmir. Bunu azərbaucalıya Əliyev qadağan edib.

Əliyev bu qəzada günahkardırml? Şübhəsiz!

İndi yas tutanlar haqqında. Gəncədən bir video gördüm, ehsan verirdilər, üç-dörd nəfər oturub nəyisə gəvələyirdi…

Biri You Tube-da yazır ki, iki gündür ağlayır. Yazan kişidir…

Qəzaya aud videolar “ağlamalı” musiqi qoşulmaqla şəbəkələri doldurub!

Tfu sizin ikiüzlü simanıza!

Azərbaycanın gənc jurnalist qızlarını kimin dronu vurub salıb türməyə? Onlardan ötrü niyə ürəyiniz yanmır? Onlar haçan zindandan çıxacaqlar? Onlar haçan ailə quracaqlar? Qura biləcəklərmi? Haçan ana olacaqlar? Ola biləcəklərmi?

Hələ kişi jurnalistləri demirəm, siyasi fəalları demirəm.

Tofiq Yaqublu dördüncü dəfə tutulanda niyə ağlamırdınız? Əli-ayağı iflic fəal türmədə şalvarına işəyəndə niyə göz yaşı axıtmırdınız?

Sizin göz yaşlarınızın bir qara qəpik qiyməti yoxdur. Sizi videolar ağladır, siz arvadların hind kinolarına, latinosların, türklərin seriallarına ağladıqları kimi ağlayırsınız. Sizin göz yaşlarıniz sidik iyi verir…

Putindən üzr tələb edirdiniz. İstədi. İndi nə olsun? Bilmirdiniz Putin müharibə eləyir? Bəs öz padşahınızdan, yolları bağlayıb öz vətəndaşlarını təyyarə ilə ölüm şəhəri Qroznıya labüd məhvə göndərmiş əlahəzrətdən niyə tələb etmirsiniz ki, üzr istəsin?

Dalınızın qeyrəti yoxdur? Onda ağlayın. Ancaq bilin ki, sizin yaşlarınız sidik iyi verir…

X.X.

29.12. 2024, Samara

ƏRƏBQARDAŞBƏYLİNİN ARVADLARI VƏ KİŞİLƏRİ. 9. MƏHƏRRƏM

20230721_135628

Dəyişik salmıramsa, 1978-ci ilin yazında, bəlkə də bu, aprel ayında olub, Bakıdan Salyana qaıyldlrdım. (Mənə kənddən dedilər ki, dəyişik salmışam: hadisə 1980-ci ildə olub — X.X.) Yarıyacan boş avtobusda yolun çoxunu məni yuxu basırdı. Birdən qışqırığa ayılıb qabaqda oturan arvadların yolun soluna baxdıqlarını gördüm. Avtobus ya yavaşımış ya da bir anlığa dayanmışdı. Arvadın biri deyirdi: “O, Böyükkişinin maşınıdır”.

Dünəndən yağan yağış günortadan sonra da dayanmaq bilmirdi. Hava tutqun olsa da, asfalt yoldan aşğıda, on-on beş metr aralı bir-birindən təxminən əlli metrlik məsafədə iki yük maşını üz-üzə dayanmışdılar. Arvadların həyəcanlı danışığından başa düşmək olardı ki, qəza olub, kimsə ölüb. Ancaq maşınlarda zahirən qəza əlaməti yox idi. Elə bil ki, sürücülər avtomobilləri saxlayıb hardasa yaxında çay içirlər.

Qəza yerində heç kim görünmürdü.

Salyana çatan kimi elə avtovağzalda öyrəndim ki, kəndçimiz Səməd kişinin iki oğlunun maşınları Bakı yolunda üz-üzə gəlib toqquşub. Böyük qardaş Böyükkişi hadisə yerində ölmüşdü. Məhərrəm heç bir xəsarət almamışdı.

Ərəbqardaşbəylidə (keçmiş Komsomol) qəbiristanlığın yanında maşından düşəndə Böyükkişini basdırırdılar…

Yağış daayanmış, gün çıxmışdı…

Məhərrəm Səməd kişinin üçüncü oğludur. Bildiyimə görə, bir müddət kəndin yuxarı başında olan nənəsi ilə qalırdı. Bir dəfə qardaşım Süleymanla o arvadın həyətinə getmişəm. Yadımdadır ki, arvad elə bizim yanımızda Məhərrəmi nəyə görəsə tənbeh edir, Məhərrəm isə zarafata basırdı. Sonralar Süleyman danışardı ki, Məhərrəm nənəsini vaxtaşrı tovlayıb ondan pul çəkirmiş. Sürücülük oxuyanda deyirmiş müəllimlərə pul lazımdır, vəsiqəyə pul lazımdır. Sonra deyirmiş, maşın götürürəm, maşın götürəndən sonra maşının təkərləri partlayırmış, gah sükan sınırmış, deyirmiş maşını sağa-sola döndərə bilmirəm…

Əslində Məhərrəm heç vəsiqə də ala bilməmişdi…

Читать далее

SEÇKİLƏRDƏN SONRA. SALYANDA QOÇULUQ VƏ ƏXLAQIN İFLASI

salyan-2009

Salyanlıların uzun illər YerAzil (Fəzail) Ağamalını, indi də onun qızını boyunlarına mindirməyi Salyanı tanımayanlara yerli adamların qonaqsevərliyi, gəlməsevərliyi kimi görünə bilər. Salyanı az-çox tanıya adam kimi deyə bilərm ki, bu belə deyil. Salyanlılar nə qonaqsevən, nə də gəlməsevəndirlər. Əliboş qonağın qabağına orta statistik salyanlı bir stəkan çay da qoymaz. Bundan əlavə, şəhər salyanlıları, özlərinin dədə-babaları kəndçi olsalar da, royonun kəndlərindən işə, oxumağa, alverə gələnlərə qarşı həmişə yuxarıdan baxıb və hətta düşmən münasibət bəsləyiblər. Bir vaxt mənim kəndimdə yeddiillik məktəbi bitirənlər təhsillərini Salyanda davam etdirirdilər. Şəhər (yəni o vaxtlar iki cüt bit tək küçəsi olan Salyan şəhəri) uşaqları ilə kənddən gələnlərlə dostluq münasibəti yaranmırdı, kənd uşaqlarını qaranlıq tinlərdə tutub döyür, qəpik- quruşunu alırdllar. Məhəllələrindən geçən yad adamlar asataşmaq salyanlıların şakəri olub. Azərbaycanda məzuniyyətdə olarkən Salyanda qardaşımgilə ya bacımgilə gedərkən dönə-dönə saçıma, papağıma, ümumi görkəmimə sataşıblar. Özünü saxlaya bilməyib cavab verənlərin bəzən qarnını cırırdılar. Bəlkə indi adamlar dəyişiblər, yaxınlaracan  yanında qadın – arvadı, nişanlısı, bacısı – gedən kişi hər an təhqirə məruz qala bilərdi…

Mənim altımış il, əlli il, qırx il əvvəl Salyanda gördüyüm adamlardan tək-tükü salamaq qalar. Çoxunun sümükləri də çürüyər. Onlar niyə dünyaya gəlmişdilər, niyə yaranmışdılar? Saatlarda tinlərdə durub gələnə-gedənə sataşmağa? Qonşu ilə boğuşmağa? Anaşa satmağa?

İkinci dünya müharibəsindən sonrakı illərdən ta altmışıncı illərin ortalarınacan Salyanda xeyli tanınmış qoçu olub. Onlardan bir neçəsini, qocalan vaxtlarında, görmüşdüm: qoçu Səmidi, qoçu Ərəstunu. Yusif Eloğlu ilə hətta bir dəfə çay da içmişəm – dayımla yaxından tanış idi. Bunların qoçu adını necə qazandıqları mənə məlum deyil. Bir şeyi bilirəm ki, onların hər biri uzun müddət həbsdə olmuşdu və küçə xuliqanı deyildilər. Onların yerini 60-cı illərin ortalarından küçə xuliqanları tutdular. Onlar müxtəlif kalibrli idilər. İri kalibrlilər bir qayda olaraq Salyanın imtiyazlı ailələrindən çıxırdılar. Vəzifəli ataların uşaqlarına məhəbbəti onları harın, qudurğan, aqressiv böyütməklə ifadə olunurdu. Bəziləri məktəbə tapança ilə gəlirdilər – Salyan kiçik yerdir, hamı bir-birini ən azı o vaxtlar tanıyırdı – ad çəkmək istəmirəm…

Salyanda baş verən bıçaqlanmaların sayı-hesabı yoxdur, qətlə yetirilənlər yüzlərlə, mühüm orqanları ciddi zədə alıb şikəst olanlar minlərlədir. Maraqlıdır ki, bıçaq işlədənlərin əksəriyyəti sağlam, cüssəli, hətta idmanla müntəzəm məşğul olan adamlar idi. Yəni davanı əlləriylə də uda bilərdilər. Bıçaqlamaq, qan tökmək, lap türmədə oturmaq ona status qazandırırdı, üç-il beş il yatandan sonra qabağına durmağa hər adam cəsarət eləmirdi, tanınmış bıçaqvuranlar restoranda yeyib-içib hesabı ödəmədən gedə bilirdilər, taksi şoferləri havalı müştəri pul təklif eləməmiş “ala, qoy cibinə, ayıbdir” deyib xatanı özündən sovuşdururdu…

O xuliqanların da yerinə süpürgə çəkildi – narkomaniyadan ölənlər oldu, kimsə bıçaqla vuruldu, kimsə güllə ilə. Onların yerinə tamam cılızları, tüləmişləri gəldi. Canavarların yerini leşyeyənlətr tutdular…

Ancaq belə sərt, fövqəladə sərt təbiətli, hətta aqressiyaya pataloji meylli adamların yaşadığı yerdə hakimiyyətə münasibət hörmətli sayılacaq qədər neytraldır. Sovet vaxtı təyin olunan birinci katibləriin, indi rayonu hərləyən icra başçılarının içində hər cür yaramazı, yəni rüşvətxoru da, arvadbazı da,  hətta narkomanı da olub. Salyanlılar onların şəhərində, onların rayonunda özünü Xudayar katdadan da hampazor aparan bu gəlmə rəhbərlərin çıxardığı bütün hoqqalara dinməzcə susublar. Toy mərasimlərini yasa döndrən əlibıçaqlılar “raykomun” qabağından əyilə-əyilə keçiblər. Bolşevik rejimi hakimiyyıti zıbt etdiyi ilk illərdən ÇK-sı, NKVD-si, KQB-si ilə adamların ürəyinə elə xof salıb ki, onlar “rəhbərə”, “böyüyə” münasibətdə bitkiyə, tərəvəzə çevriliblər. Bir franslz komediyasında deyilir: “Brüssel kələminini götür. O düşünürmü? Yox”.

Əslində sovet-bolşevik rejimi də, indi İlham Əliyev rejiminin də ölkə əhalisinə münasibətdə əsas strateji xətti əhalini brüssel kələmi və ya boranı kimi tərəvəzə, düşünməyə qadir olmayan bitkiyə çevirməkdir. Və İlham Əliyev bu xətti bütün əhali tərəvəz halına gələnə qədər davam etdirəcək. Çünki sülalə hakimiyyətinin qalmaqalsız, arxayın və müddətsiz davamı üçün əhalinin tam itaəti lazımdır. Düşünən, xüsusən müstəqil düşünən adam tam itaətə gətirilə bilməz.

Oğru, korrupsioner olduqları, rayonu çapıb-taladıqları hamıya məlum olan başçılara qarşı əhalidə, xüsusilə onun fəallığa qabil hissəsində dözümlü və hətta hörmətli münasibətin səbəblərindən biri əxlaq problemidir. Azərbaycanlılarda əxlaq haqqında təsəvvür, təəəssüf ki, ailədaxili ya intim münasibətlərlə məhdudlaşır. Adamlar bir-birlərinin gözündə tük axtarırlar, kiməsə “gəzəyən”, “pozğun” damğası vurmaq su içmək kimi asandır. Ancaq yaltaqlıq edən əxlaqsız sayılmır. Analoqu olmyan yaltaq – indi dünyaların ən yaxşısına köçmüş Yavər Cəbrayılov İnternet qəhrəmanı olmuşdu. Bu analoqsuz heyvərə yaltağa Salyanda hörmətli adam deyirdilər, məclislədə yuxarı başda otuturdu… Rüşvət alan adam bizim xalqda əxlaqsız sayılmır. Gödək tuman geyən arvad əxlaqsızdır, dövlət xəstəxanasında xəstənin iynəsini pul almamış vurmayan tibb bacısı əxlaqsız deyil, sevdiyi adamla kəbinsiz yaşayan əxlaqsızdır, pulla işə götürən məmur, xəstəni ya onun yaxınlarını diri-diri soyan həkim xanım əxlaqsız deyil.

Salyana  Fəzail Ağamalının və ya onun qızının deputat təyin olunması həm əxlaq pozğunluğu, həm də insanlarlın Konstitisiya hüquqlarını və seçki qanunvericiliyini pozan ağır cinayətdir. Ancaq əxlaq pozğunluğunu, cinayəti vəzifəli adam, xüsusən dövlət başçısının sanksiyası ilə törədirsə, xalqın gözündə bu, nə əxlaq pozğunluğu, nə də cinayətdir. Azərbaycanlı insan ondan alınmış ləyaqətini  geri almaq üçün həm müstəqil düşünmə qabiliyyətini özünə qaytarmalı, həm də əxlaq haqqında təsəvvürünü dəyişməlidir.

Həm Salyanda, həm Netçalada deputatlığa göndərilən şortuların yanında yerli qoçular var idi. Əslində bunlar nəinki 60-70 il qabağın qoçuları, hətta onlardan sonrakı adlı xuliqanlardan da deyildilər. Bunlar əvvəlki iki zümrənin yerini tutmuş kaftarlar, qəbireşənlər, leşyeyənlər idilər. Fəzail Ağamalının qızınıın və Sabir Rüstəmxanlının kaftar arvadının ora-burasını yalayıb yal və hətta vəzifə də qazanan belə üzdəniraqlar utanmadan xalq içində gəzə bilirsə, bu, xalqın ciddi əxlaq problemi olduğunu göstərir…

05. 09. 2024, Samara