Архивы

DANTE. CƏHƏNNƏM. 11-Cİ NƏĞMƏ

Апр27

CƏHƏNNƏM 11-Cİ NƏĞMƏ

(FRAQMENT)

1 Bir uca sahilin  qırağında lap,

Nəhəng kəsəklərin topu üstünə,

Çıxdıq, altda isə qorxulu girdab.

 +

4 Və orda girdabdan göyə yüksələn,
Dəhşətli üfunət məcbur elədi,
Qapağı dalına keçib gizlənək.

 +

7 Böyük məqbərənin. Yazılı idi

Üstü: “Fotin doğru yoldan azdıran,
Papa Anastasi burdadır indi”.

 +

10 “Yavaş-yavaş düşək aşağı burdan,

Burnumuz tədricən alışar onda

Pis iyə, bilmərik onu sonradan”.

 +

13 Ustad belə didi. Mən cavabında:

Vaxtımız boş keçməz, məşğələ tapsaq”.

Və o: “Düşünürdüm bu haqda mən də”.

 +

16 “Oğlum, içəridən bu daşlığa bax, —

Dedi o, — Orda üç xırda çevrə var,

Silsilə tək, əvvəl gördüyün sayaq.

 +

19 Məlun ruhlar ilə doludur onlar;

Bircə baxışın da bəs elər yəqin,
Biləsən nə üçün cəzalanıblar.

 +

22 Göylərdə nifrətə layiq hər kinin

Sonu inciklikdir; və belə son ya,

Zorun nəticəsi, ya da kələyin.

 +

25 Kələk insana xas ayıbdır amma,

Tanrıya xoş deyil; lap dibə enər,
Kələkbaz, ağırdır əzabları da…

aprel 2023, Samara

DANTE CƏHƏNNƏMİ: TİBB PROFESSORU VƏ HAZIRIN NAZİRİ

Апр25

“İlahi Komediya”nın ilk tam tərcüməsi Dmitri Yeqoroviç Minə məxsusdur. D. Y. Min peşəkar ədəbiyyatçı yox, tibb professoru olmuşdur.  Üzərində 40 il işlədiyi tərcümə tam halda ölümündən sonra çap olunmuş, 1907-ci ildə isə tərcümə müəllifiniə (ölümündən sonra) tam Puşkin mükafatı verilmişdir.

Sovet dövründə edilmiş, indi də mötəbər sayılan tərcümə Mixail Lozinskiyə (1886—1955) məxsusdur. Mütəxəssislərin hesablamalarına görə, Lozonskinin tərcüməsində artırılma sözlər cəmi 15 faiz təşkil edir.

Ancaq iki tərcüməni misra-misra tutuşdurduqca, Lozinskinin dönə-dönə Minin tərcüməsindən ayrı-ayrı misraları, ifadələri götürdüyünü görürük. Məsələn, 10-cu nəğmə, 112-114cü misralar.

Orijinal:

e s’i’ fui, dianzi, a la risposta muto,
fate i saper che ’l fei perché pensava
già ne l’error che m’avete soluto».

Minin tərcüməsi:

Я лишь затѣмъ не отвѣчалъ ему,

Что было мнѣ въ то время непонятно

То, что теперь ты разрѣшилъ уму.»

Lozinskinin tərcüməsi:

Я лишь затем не отвечал ему,
     Что размышлял, сомнением объятый,
     Над тем, что ныне явственно уму».


Orijinalda demir ki, “cavab vermirdim”, deyir ki, özümü lal kimi aparırdım (a la risposta muto), yəni bu, tamam cavab verməmək  deyil. İki tərcümənin sözbəsöz eyniliyi təsadüfi ola bilməz.  Qafiyələr də eynidir: уму, ему...Yəni Lozinski hazırın naziri olub…

Demk lazımdır ki, Quranın tərcümələri də belədir. İndi kim Quranı ruscaya çevirirsə, Sablukovun və Kraçkovskinin tərcümələrini qoyur qabağına, başlayır “çevirməyə”… Bu, Quranın azərbaycancaya tərcümələri üçün də xarakterikdir…

Ədəbiyyata və bütövlükdə sənətdə özgə malını yemək var və yeyənlərin heç birinin boğazında qalmır…

 

25. 04. 2023, Samara

DANTE. CƏHƏNNƏM. 10-CU NƏĞMƏ

Апр21

)Без названия (10)

(fraqment)

1 İşgəncə yeriylə şəhər divarı,

Arasında xəlvət cığırla Ustad
Gedir, arxasınca məni aparır.

 +

4 “Ali qüvvə! Məni keçirən bu bəd

Çevrələrdən,- dedim, — istədiyi tək,

Cavab ver, arzuma həm də əməl et.

 +

7  İndi yatanlaırı olarmı görmək,

Bu məqbərələrdə? Bütün qapaqlar,

Artıq qaldırılıb, qorunmur da bərk”.

 +

10

Və o mənə: “ Bunlar qapanacaqlar,
Əvvəki bədənlə İosafatdan,
Haçan ki, buraya qayıdacaqlar.

 +

13 Ruhu da bədən tək öləri sayan,

Epikur və onun kimilərinə,

Ayrılıbdır burda bu qəbiristan.

 +

16 Ancaq bu sual ki, verirsən mənə,
Razı salınarsan cavabıyla sən,
Həm də gizli qalan arzun öədnər”.

 +

19  Və mən: “Nəcib ağa, sənə nəyisə,
Demirəm ki, artıq danışmayım mən.

Özünüz etmisiz mənə tövsiyə”.

 +

22  “Toskanlı! Diri od şəhəriylə sən,
Gedirsən, sözündə təvazö də var

 Bir az yavaş yri bu yerdə lütfən.

 +

25 Danışmaq üslubun  özü anladar,

Bu nəcib vətəndə doğlumusan sən

Məni indiyəcən yəqin ki, qınar.

 +

28 Bu səs eşidildi gözlənilmədən
Məzarın birindən;  qorxaraq,
Daha yaxın getdim Rəhbərimə mən

 +

31 O mənə: “ Nə oldu sənə? Ora bax,

Farinata qalxır, özün görərsən,
Necə durur orda döş qabardaraq”….

italyancadan tərcümə

Aprel 2023 Samara

CANTO 10

Ora sen va per un secreto calle,
tra ’l muro de la terra e li martìri,
lo mio maestro, e io dopo le spalle. Читать далее →

DANTE. CƏHƏNNƏM. 9-CU NƏĞMƏ

Апр15

Без названия (9)

(FRAQMENT)

1 Geri bələdçimi dönən görərək,

Elə rəngə düşdüm qorxudan ki, mən,
Silindi ustadın üzündəki rəng.

 +

4 Qulaq asır kimi durdu o bir an,
Baxışı getmrdi çünki çox uzaq,

Keçib qara hava, ağır dumandan.

 +

7 “Bizə yaxşı olar bu işi udsaq”, —

Başladı o, -“Yoxsa… Vəd eləyiblər,

Kaş o kömək indi gələydi ancaq!”,

 +

10 Görürdüm ki, bir fikri bitməmiş hələ,.

Yenisi üstünü alır, çataraq.

Və həm uzlaşmır o, birinci ilə.

 +

13 Qorxu yaradırdı sözləri ancaq,
Bəlkə də olmayan təhlükəni də,
Tapırdım, fikrini araşdıraraq.

 +

16 “Bu qəm çanağının dibinə gedən

Birinci pilləni olurmu enən,

Yeganə ağrıyla itmiş ümiddən?”

 +

19 Belə sual verdim, dedi: “Çox hərdən,

Keçdiyim yollarda qarşıma çıxan

Kimisə görərəm biz kimilərdən.

 +

22 Doğrudur, mən özüm burda bir zaman

Olmuşam; cadugər Erixto, zalım,

Təzədən verirdi kölgələrə can.

 

25 O zaman təzəcə bədənsizi idim.
Ruhu İudanın dairəsindən,

Zor etdi divarı keçib gətirim…

italyancadan tərcümə

aprel 2023, Samara

DANTE. CƏHƏNNƏM. 8-Cİ NƏĞMƏ

Апр10

(FRAQMENT)

1 Sözə davam edib deyirəm: hələ,

Çatmağa çox qalmış uca qalaya,

Diqqət zirvəsinə onun yönəldi.

 +

4 İki məşəl gördük biz orda yanan,

Cavab tək uzaqda vardı yanan da.
Hərçənd gözlə seçmək deyildi asan.

 +

7 Ağıl dəryasına üz tutub onda,

Dedim: “O başqa od nədir? O nədən,
Xəbər verir? Kimdir onu yandıran?”

 +

10 O mənə: “Bu çirkin dalğalar üstdən,

Burda gözlənəni görə bilərsən,
Bataqlıq dumanı örtməsə birdən”.

 +

13 Yay ilə atılan ox indiyəcən,

Önümdə gördüyüm bu qayıq qədər,
Sürətlə uçmayıb, düşünürəm mən.

 +

16 Avarçısı vardı onun bir nəfər,
Qışqırdı yaxından məni görərkən:

“Azmış ruh, səndəmi elədin səfər?!”

 +

19 “Flegias, qışqırma  nahaq yerə sən,

Dedi mənim ağam. – Səninik ancaq,
Bataqlığı keçib biz gedənəcən”.

 +

22 Necə ki bir insan qulaq asaraq
Yekə bir yalana, sonra cinlənər,
Elə qəzəbləndi Fleqias da.

 +

25 Əvvəl enib mindi qayığa rəhbər,

Yalnız mən minəndə elə gəldi ki,

Qayıqda yük yoxmuş indiyə qədər…

italyancadan tərcümə

Aprel 2023, Samara

TƏRCÜMƏÇİNİN DANTE CƏHƏNNƏMİ

Апр7

Без названия (8)

«İroniya sudbı” filmində İppolitin yağdırdığı suallardan birinə cavab olaraq Lukaşin  deyir: “В самолете летел… спя!»

«Спя» sözü tamaşaçıda gülüş doğurur, çünki qrammatik cəhətdən düz olsa da, “spya” sözü, demək olar ki, işlənmir və yöndəmsiz səslənir.

 “Spya” sözünün olduğunu mötəbər mənbələr təsdiq eytsələr də, “daya” («дая» — «verərək” mənasında), sözü barədə bunu demək olmaz. “Davaya” – var, hərçənd bu forma da, demək olar ki, danışıqda işlənmir. “Daya” heç yerdə yoxdur. “Heç yerdə”, əlbəttə, korrekt deyil. Çünki ən azı bir yerdə var: bu sözü M. Lozinski “İlahi komediya”nın tərcüməsinə işlədib.

82 Народу над народом власть дая,
      Она свершает промысел свой строгий,
      И он невидим, как в траве змея.

Lozinski rus tərcümə sənətinin ən böyük ustalarındandır, Şekspirin pyesləri indiyəcən onun tərcüməsində tamaşaya qoyulur. Ancaq “İlahi komediya”nın tərcüməçi üçün çətinliyindən Lozinski də şikayətlənib. Dante bu əsəri üçlüklərlə yazıb. Üçlük öz-özlüyündə çətinlik yaratmır, çətinlik yaradan qafiyə sistemidir.

aba; bcb; cdc və s.

Yuxarıdakı üçlükdə “zmeya” zözü var, bu sözə qafiyə tapmaq lazımdır. Tərcüməçi “zmeya”nı misranın içinə keçirsə, gərək yuxarıdakı üçlüyün ikinci misrasında qafiyə olan “kraya” sözünü də dəyişə. Beləcə bir neçə bənd domino prinsipi ilə dağılar. Buna görə Lozinski baş sındırmaqdan yorulub  düz olmayan “daya” sözünü işlədib: будь что будет…

Qeyd edim ki, Lozinski bu tərcüməyə görə 1-ci dərəcəli Stalin mükafadı alıb.

Dantenin orijinalı:

che permutasse a tempo li ben vani
di gente in gente e d’uno in altro sangue,
oltre la difension d’i senni umani;

 

per ch’una gente impera e l’altra langue,
seguendo lo giudicio di costei,
che è occulto come in erba l’angue.

İkinci üçlüyü bitirən “angue” italyanca “qan” mənası da verir, ancaq Dante burda bu sözü onun latın mənasında (anguis) yəni “ilan mənasında işlədib. Bu, aydıтdır, çünki, yuxarıdakı üçlükdə qan sözц var: “sangue”

Bu üçlükləri mən belə çevirmişəm:

79 Fani nemətləri o ötürəndir,
Tayfadan tayfaya və qandan qana.

İnsan iradəsi burda heç nədir.

 

82 Bir xalq hökm sürür, digəri ona
Kölədir; görünmür məramı lakin,

Bənzər ot içinə girmiş ilana.

Aydınlıq üçün deyim ki, Vergili burda Fortunadan danışır…

07.04 2023, Samara

DANTE. CƏHƏNNƏM. 7-Cİ NƏĞMƏ

Апр3

interior_dante_divinecomedy_inf_07_079

(fraqment)

1 “Pape Satan, Pape Satan, Aleppe!”

Plutos başladı qaqqıldamağa,
Və mehriban Alim, hər şeyi bilən,

 +

4 Mənə ürək verib dedi: “Uzağa

Qorxunu qov, yoxsa o, güc gələrək,
Qoymaz biz qayadan düşək aşağı”.

 +

7 Şişmiş dodaqlara sarı dönərək,

Sonra dedi: “Dinmə, mənfur canavar!

İçindəki qeyzi udasan gərək.

 +

10 Səbəbsiz getmirik girdaba, qərar,
Göydəndir, Mikayıl qisası ilə,
Orda basılmışdır asi olanlar”.

 +

13 Dor zəifləyəndə yıxılar birgə,

Necə ki, küləklə köpən yelkənlər —
Elə gəldi vəhşi monstr yerə.

 +

16 Dördüncü çevrəyə çatana qədər,

Bütün kainatın şəri yer alan

Hüznlü sahillə getdik bu təhər.

 +

19 Tanrı ədaləti! Varmı bir sayan,

Burda nə qədərdir belə faciə?
Ağır cəzalanır nə üçün insan?

 

Aprel 2023, Samara

DANTE. CƏHƏNNƏM. 6-CI NƏĞMƏ

Мар28

(fraqment)

 1 Bəlalı bu cütə acıdığımdan,

Kədərə basılıb məni tərk edən

Şüurum yenicə qayıdan zaman,

 +

4 Hara getsəm, ya da baxsam hara mən,
İztirab görürəm həndəvərimdə,
Qarşıma hər çıxan – iztirab çəkən.

 +

7 Üçüncü çevrədə yağır yenə də,
Lənətlənmiş yağış soyuq və ağır,
Qanunu, xisləti eyni, əbədi.

 +

10 Üçüncü çevrədə yağır yenə də,
Lənətlənmiş yağış, soyuq və ağır,
Qanunu, xisləti eyni, əbədi.

 +

13 Qəddar vəhşi Serber dayanıb baxır,

Hürür üç ağzıyla it tək anbaan,
Belə qarşılayır yığılanları.

 +

16 Yağlı saqqal qara, gözlərində qan,
Əlləri caynaqlı, yekə qarnı var,
Ruhları dağıdar, şaqqalar asan.

 +

19 Yağışdanit kimi hüürürlər onlar,

Üst ilə örtülə çalışırlar alt,

Yazıq, girincdirlər qanunpozanlar…

italyan dilindən tərcümə

mart 2023, Samara

DANTE. CƏHƏNNƏM. 5-Cİ NƏĞMƏ

Мар22

755px-Inferno_Canto_5_line_4_Minos

(Fraqment)

1 Birinci çevrədən beləcə düşdüm
İkinciyə; bura çox kiçiksə də

Böyükdür nalələr qaldıran zülm.

 +

4 Müdhiş Minos nərə çəkir  hikkədən,

İstintaq aparır, girişi kəsib,

Hökmü quyruğuyla çıxarır hərçənd.

 +

7  Deyim: bədtəbiət ruhu hər kəsin.

Dayanır önündə  tam etirafla;

Və bu yaxşı bilən günahı, pisi,

 +

10 Baxır, Cəhənnəmdə gedəcək hara;

Quyruğu özünə dolanan qədər

Ruh enə pillələr gərək o sayda.

 

13 Kütlələr həmişə önündədirlər;
Ruhlar məhkəməyə gedir durmadan,

Deyib-eşidən tək qərq edilirlər.

 +

16 “Sən ey bu hüznlü məkana varan”, —

Dedi məni görüb önündə Minos,

Öz mühüm işini kəsərək bir an.

 +

19 “Bax, necə girirsən, yanında kim bəs?

Aldanma qapının genliyinə sən”.
Rəhbərimsə dedi: “Qışqırığı kəs…

italyancadan tərcümə

 

mart 2023, Samara

İLAHİ KOMEDİYA. CƏHƏNNƏM. 4-CÜ NƏĞMƏ

Мар14

the-inferno-canto-19.jpgHalfHD

 (FRAQMENT)

1 Başımda gurultu qopdu, pozaraq,
Bu dərin yuxunu, mən də oyandım,
Zorla ayıldılan bir adam sayaq.

 +

4 Gəzdirib dincəlmiş gözləri indi,
Baxırdım diqqətlə, qalxıb ayağa.
Bilim ki, hardayam, bu yer hayandı.

 +

7 Bəlalı girdabdı burdan aşağı,

Gördüm uçurumun qırağındayam.

Haray çəkənlərin dibdə yığnağı.

 

10 Dərinlik görünmür qatı dumandan,
Necə baxışımı yönəltdimsə də,
Bir şey gözlərimə dəymədi ordan.

 +

13 “Gərək kor aləmə düşək indisə, —  

Bənizi tamam ağ şair söylədi, —

Birinci mən gedim, ikinci də sən”.

+

16 Rəngini görərək onun mən dedim:

“Belə qorxmusansa, necə gedim mən,
Qorxsam, kim olacaq təsəllim indi?

 +

19 Dedi: “Üzümdəki dibdə inləyən
Xalq üçün kədərin əksidir belə
Acımı anladın qorxu kimi sən…

 italyancadan tərcümə

mart 2023, Samara