СМЕРТЬ ПОЭТА

İntiqam, hökmdar, intiqam!

Düşürəm ayaqlarına:

Adil ol qatilin ver cəzasını,

Gələn əsrlərə və nəsillərə,
Bu qətl car çəkər haqq divanından,
Bədəməllər onda nümunə görər.[i]

Şair həlak oldu! – namus əsiri –

Düşüb böhtanına şayiələrin.

İndi məğrur başı sinəsindədir,
Döşündə qurğuşun, qisas təşnəli.

Tablaya bilmədi şair ürəyi,

Sataşan, toxunan çıxdı nə qədər!

İctimai rəylə uymadı rəyi,
Tək, həmişəki tək… Və öldürdülər!

Öldü!…İndi nədir bu hönkürtülər,

Yersiz təriflərin gərəksiz xoru.
Taleyin hökmüdür yerinə yetən,
Kimə bəraətlər təsəlli olur?

Məgər kinlə qovan siz deyildiniz,
Onun cəsur, azad istedadını?

Üfürüb, köpürüb məzələndiniz,
Təzəcə közərən yanğın odunu.

Eyb etməz. Şənlənin… Dözə bilmədi,
O daha sonuncu iztirablara:

Solan təntənəli nəfis çələngdir,

Sönüb məşəl kimi misilsiz düha.

Soyuqqanlılıqla onun qatili,
Zərbəni endirdi…xilas yox daha:

Sıxır pistoleti hələ də əli,
Ürəyi boşuna hələ vurmada…

Bu nə möcüzədirt axı?…uzaqdan,
Yüzlərlə fərari-qaçaq sayağı,

Düşüb, səadət, çin axtaran zaman,

Taleyin hökmüylə bizə ayağı;

Dil və adətinə özgə torpağın,
Gülərdi ikrahla o gizlətmədən.

Bizim şöhrətə də yoxdu qıymağı,

Anlaya bilmirdi o qanlı gündə,

Gör nəyə qaldırır əlini axı!..

Şair öldürüldü – gömüldü qəbrə
Möhtəşəm qüdrətlə özünün elə,
Tərənnüm etdiyi sevimli, şaqraq,

Qısqanclıq qurbanı müğənni sayaq,
Amansız bir əldən zərbə alaraq.

Niyə dünya kefindən və sadə aşnalıqdan,
Odlu ehtiras dolu, azad qəlbə yad olan,
Həsədli və boğucu bu dünyaya gəlirdi?

Miskin böhtançılara o əl verirdi niyə,

O niyə inanırdı yalan sözə, işvəyə? —
Axı gəncliyindən o, adamları bilirdi!..

Çıxarıb çələngini, dəfnə ilə hörülən,
Onlar tikanlı çələng geyindirdilər ona.

Aman bilməz iynələr,

Batır şanlı alnına.

Məkrli pıçıltısı gülüşən cahillərin

Sonuncu anlarına  damızdırılır zəhər,
O  öldü – boş intiqam təşnəsi canda hələ,

Və puç ümidlərinin qoyub getdiyi qəhər.

Susdu möcüzəli nəğmənin səsi,
Onlar dinməyəcək bir də təzədən.

Müğənni mənzili dar və günəşsiz,
Vurulub ağzına onun möhür də.

Siz, ey rəzilliyiylə tanınmış cənabların,
Qudurğan balaları,

Taleyin oyunuyla inciyən babaların,
İrsini tapdalayan kölə dabanlarıyla!

Acgöz kütlə, özünü taxt-taca yan verən,

Azadlığın, Dahinin, Şərəfin cəlladları!

Qanun kölgəsi altda, qanunsuz işlər görən,

Önünüzdə ədalət, həqiqət susub durar!…

Tanrı məhkəməsi var, föhş sevənlər, ancaq!

Ağır, ciddi məhkəmə yetişəcək bir zaman;
Qızıl parıltısına tamahdan da o uzaq,

Fikri də, əməli də o bilir qabaqcadan.

Qeybətə əl atarsız o vaxt  əbəs yerə siz,

Çatmaz o sizin daha, bilin ki, dadınıza,

Şairin haqq qanını siz silə bilməzsiniz,

Öz qara qanınızla!

1837

Ruscadan tərcümə

25-26. 04. 2019

Samara

Михаил Лермонтов

СМЕРТЬ ПОЭТА
Отмщенья, государь, отмщенья!
Паду к ногам твоим:
Будь справедлив и накажи убийцу,
Чтоб казнь его в позднейшие века
Твой правый суд потомству возвестила,
Чтоб видели злодеи в ней пример.

        Погиб поэт! — невольник чести —
        Пал, оклеветанный молвой,
        С свинцом в груди и жаждой мести,
        Поникнув гордой головой!..
        Не вынесла душа поэта
        Позора мелочных обид,
        Восстал он против мнений света
        Один, как прежде… и убит!
        Убит!.. к чему теперь рыданья,
        Пустых похвал ненужный хор
        И жалкий лепет оправданья?
        Судьбы свершился приговор!
        Не вы ль сперва так злобно гнали
        Его свободный, смелый дар
        И для потехи раздували
        Чуть затаившийся пожар?
        Что ж? веселитесь… — он мучений
        Последних вынести не мог:
        Угас, как светоч, дивный гений,
        Увял торжественный венок.
        Его убийца хладнокровно
        Навел удар… спасенья нет:
        Пустое сердце бьется ровно.
        В руке не дрогнул пистолет,
        И что за диво?.. издалека,
        Подобный сотням беглецов,
        На ловлю счастья и чинов
        Заброшен к нам по воле рока;
        Смеясь, он дерзко презирал
        Земли чужой язык и нравы;
        Не мог щадить он нашей славы;
        Не мог понять в сей миг кровавый,
        На что́ он руку поднимал!..
        И он убит — и взят могилой,
        Как тот певец, неведомый, но милый,
        Добыча ревности глухой,
        Воспетый им с такою чудной силой,
Сраженный, как и он, безжалостной рукой.
Зачем от мирных нег и дружбы простодушной
Вступил он в этот свет, завистливый и душный
Для сердца вольного и пламенных страстей?
Зачем он руку дал клеветникам ничтожным,
Зачем поверил он словам и ласкам ложным,
     Он, с юных лет постигнувший людей?..
И прежний сняв венок, — они венец терновый,
Увитый лаврами, надели на него:
     Но иглы тайные сурово
     Язвили славное чело;
Отравлены его последние мгновенья
Коварным шепотом насмешливых невежд,
     И умер он — с напрасной жаждой мщенья,
С досадой тайною обманутых надежд.

     Замолкли звуки чудных песен,
     Не раздаваться им опять:
     Приют певца угрюм и тесен,
     И на устах его печать.

     А вы, надменные потомки
Известной подлостью прославленных отцов,
Пятою рабскою поправшие обломки
Игрою счастия обиженных родов!
Вы, жадною толпой стоящие у трона,
Свободы, Гения и Славы палачи!
     Таитесь вы под сению закона,
     Пред вами суд и правда — всё молчи!..

Но есть и божий суд, наперсники разврата!
     Есть грозный суд: он ждет;
     Он не доступен звону злата,
И мысли и дела он знает наперед.

Тогда напрасно вы прибегнете к злословью:
     Оно вам не поможет вновь,
И вы не смоете всей вашей черной кровью
     Поэта праведную кровь!

[i] Epiqraf 17 əsr fransız şairi və dramaturqu Jan Rotrunun pyesindəndir