Архив тегов | gülməli şeirlər

GƏDƏBİYYAT: BƏXTİYAR VAHABZADƏ. «HƏYAT, SƏN NƏ ŞİRİNSƏN…» I

Апр23

Səndən doymaq olarmı, həyat sən nə şirinsən!
Ancaq hamının deyil, sən həyatın qədrini yalnız bilənlərinsən!..

Mübahisəli iddiadır. Vaxtını kimin necə keçirməyindən assılı olmayaraq, həyat hər kəsə şirindir – bu, təbiətdir, biologiyadır. Akademik şair bir neçə misra sinra özünü təkzib edir:

«Həyat sən nə şirinsən, kim səndən doydu getdi?
Gedənlər bu dünyada qəlbini qoydu getdi.”

Hə? Belə çıxır ki, həyat hamınındır?

«Ömür paylanan zaman görün kimə nə düşdü
Üç yüz il boz qarğaya, on il şahinə düşdü.»

Qarğanın üç yüz il yaşamağı mifdir, orta hesabla iyirmi ildən çox yaşamır, akademik şair bunu yazanda Vikipediya olmayıb, ancaq universitet həmkarlarından soruşa bilərdi. Yadımdadır, Azərbaycan televiziyasında heyvanlardan veriliş var idi, iki nəfər aparırdı, birinin adı Qara müəllim idi… Əlli il əvvəl…

Və deyə ki, elə akademik şair deyəndir.  Bu nəyə işarədir? Yəni yaxşılar az yaşayır, pislər çox? Bəxtiyar Vahabzadə özü 84 il yaşadı. Müşfiq 28 yaşında öldürülüb, Əli Kərim 37 yaşında ölüb. İndi hər kəs özü nəticə çıxarsın…

“Dünən qoca bir qarı dilində ahu-zarı.
«Bu dünyanın əlindən gəlmişəm zara»- dedi.”

Qarının cavanı da olur?

Sonrasına baxın:
«Ölmürəm ki, bir dəfə canım qurtara»- dedi.

Akademik şair açıq-açığına xaltura edir. Xalq ifadəsi necədir: “Ölmürəm ki, bir dəfəlik (!) canım qurtara. Şair misraya sığışdıra bilməyib, ona görə “bir dəfə” yazıb. Nə alınır? – bir dəfə canım qurtara! Halbuki, zruri olmayan «ki», bağlayıcısını atsaydı, «bir dəfəlik» yerləşərdi…
“Ürəkdənmi söylədi o, bu sözü görəsən?
Xeyr, inanmıram mən!”

Akademik şair inanmır! Niyə? Həyatından bezənlər, hətta intihar edənlər azmıdır?

“Dili söyləsə də, ürəyində o dərhal
«Lənət şeytana!»- dedi.”

Allahu əkbər! A kişi (sağlığına deyirəm), hardan bilirsən? “Qoca qarı”nın ürəyinə girmisən? Bəs o “iksus” («uksus», sirkə turşusu) içib özünü öldürənlər niyə “lənət şeytana” deyib qərarlarını dəyişmirlər?

«Həyat, sevincin qədər əzabın da şirindir,
Səni mənalandıran o keşməkeşlərindir.»

“…o keşməkeşlərin”? Hansı keşməkeşlərin? “O” artıqdır, misra doldurmaq üçündür.


«Iki yüz il yaşadı ləzzət içində Loğman»

Loğman iki yüz yaşayıb? Ləzzət içində? Bu məlumat akademik şairdə hardandır?

23.04. 2025, Samara

(ardı var)

GƏDƏBİYYAT: RAMİZ RÖVŞƏN. «BAŞI KƏSİK GÖZƏL KÖTÜK»

Апр19

 Ramiz Rövşən gəncliyində “Qara, qara qarışqalar” misrası ilə başlayan şeir yazıb. Yeganə ləyaqəti sosializm realizminin tələblərinə, partiya və hökumətin ədəbiyyat sahəsindəki ideoloji təlimatına uyğunluğu olan cəfəngiyatın fonunda bu şeir qulağa xoş gəlir, ürəyə də yapışırdı. Hərçənd elə bu şeirdə gələcəkdə yazı manerasına çevrilmiş təkrarçılığın əlamətləri görünürdü:

“Qulağım batdı, tutuldu…”

Batdı ya tutuldu?

Və ya: “Toplaşdınız, top oldunuz…”

Bunun eybi yoxdur. Bəla burasındadır ki, Bakıya rayonlardan gəlib redaksiya qapılarında sülənən onlarla, yüzlərlə gənc əslində ədəiyyata daha əvvəl İsa İsmayılzadınin, Ələkbər Salahzadənin gətirdiyi bu yazı formasını, bu intonasiyanı yamsılamağa başladılar və… onsuz da qurd-quşla dolu olan Azərbaycan poeziyasını qarışqa basdı…

Başqalarının Ramiz Rövəni yamsılamağını qoyaq bir yana. Sonralar və indiyəcən Ramiz Rövşın iyirmi-iyirmi beş yaşındakı özünü yamsılayır və təkrarlayır.

Deməli, “Qarışqalar”ın uğurundan ruhlanan Ramiz Rövşən bəlkə də qarışqa mövzusunda silsilə şeir yazmaq istəyir və müşahidə üçün qarışqa topası axtarır. Qarışqa topası da ən çox harda olur? Bəli, kötükdə. Bakıda da kötük nə qədər desən. Bakıda ağaclar boya-başa çatmamış baltalanır… Hə, Ramiz Rövşən qarışqalı bir kötüyə xeyli baxıb bu qərara gəlir ki, onun qarışqalı şeir artıq var, yaxşısı budur ki, hələlik şeiri kötüyə yazsa yaxşıdır. Və yazır.

“Başı kəsik gözəl kötük”

Kötüyün bəlkə də gözəli olur, Samarada bəzən zərurətə görə ağac kəsiləndə kötüyünü sənətkarlar müxtəlif  fiqurlara çevirirlər. Ancaq adi kötüksə, onda nə gözəllik?

Bir məsələ də var: “Başı kəsik kötük” – bu, nonsens, yəni mənasızlıq deyilmi? Baş ağacda olar. Kötükdə nə baş? Belə deyil?
“bu dağı sənə kim çəkdi?
Baltanı sənə kim vurdu”

Müraciət kötüyə yox, ağaca edilməlidir. Kötükdə ağacı canlandırıb onunla danışmaq – xalq şairi və bir neçə hədiyyə mənzilin laureatı bu məsələni həll edə bilməyib.

İndi baxın:
“bıçağı sənə kim çəkdi?”

Ağacı bıçaqla kəsirlər? Ağacın nazik budağını bıçaqla kəsmək olar. Ancaq yekə ağacı bıçaqla necə kəsərsən? Bilirsiniz Ramiz Rövşən niyə bıçaq qapır? Yuxarıdakı  “bu dağı”ya qafiyə üçün. Nə vecinədir, kim onu məhkəməyə verəcək?

“İpək-ipək yarpaqların
Küləklərlə talandımı?”

Kötüyün “ipək-ipək yarpaqları”?
“Bilək-bilək budaqların
ocaqlarda qalandımı?”

Budaq qola bənzədilə bilər və bənzədilir də, budağa qol deyilir də. Bəs niyə xalq şairi “bilək-bilək” deyir? Yuxarıdakı “ipək-ipəyə” qafiyədir, ona görə!

Sonra şeirində ölçü dəyişilir.

“Küsdünmü taleyin acılığından?”

Şair bunu kötükdən soruşur, çünki kötüyə müraciət edir.

“Zalımlar keçmədi qocalığından”

Yəni zalımlar kötüyün (?)  qocalığına rəhm eləməyib başını (kötüyün!) kəsiblər…

Bu şeirdən filologiya üzrə fəlsəfə doktorluğu dissertasiyası yazan iddia edəcək ki, kötük – simvoldur, kötük əslində cəmiyyətin etinasızlığından, qəddarlığından başını itirmiş, atılmış qocadır. Yəni bir dissertasiyalıq demaqoqiya qondarıb “doktor”, professor olacaq, onun zəhmtkeş soydaşı alın təri ilə çörək qazananda o, dezodarant iyi verə-verə dissertasiyasındakı cəfəngiyatı tələbələrə danışacaq…

“Gözəl kötük, sızıldama, göynəmə,
Nə baltalar, nə bıçaqlar qalacaq.”

Yenı dedi bıçaq…
“Ucalıqdan yıxılsan da, qəm yemə,
Sən yıxılan ucalıqlar qalacaq.”

Kötük hardan yıxılıb? Kötük ağacın başıdır ki, yıxıla?

Sonra xalq şairi, prezident təqaüdçüsü və çoxsaylı mənzillər laureatı Ramiz Rövşən Con Lennanın gitarısın alır sinəsiə, “İmagine” oxuyur.

Dünyanın küləyi keçər,
Qarı yağışı keçər.
Qatar-qatar quşu keçər,
daş atarlar, daşı keçər

Körpə ağaclar yekələr,
Yekələr, qalxar, dikələr
sən yıxalan ucalığa…

Şeirin axırını elə bil Məmməd Araz yazıb.

“Yenə canın sağ olsun,
Bu dünyada
Sən yıxılan ucalıqlar qalacaq…”

Şeir uzundur, oxuyub axırına çıxınca elə üzülürsən, elə qeyzlənirsən ki, bir kötük axtarırsan ki, başını çırpasan…

X.X.

19. 04. 2025, Samara

GƏDƏBİYYAT: BƏXTİYAR VAHABZADƏ. «YALAN DÜNYA»

Апр18

Qonçarov “Oblomov” romanında qəhrənamın atasını təsvir edərkən onun hərdənbir hərdənbir kitab oxuduğunu deyir. İlya İvanoviç “Çoxdan kitab oxumamışam” deyərək əlinə keçən kitabı götürür və məzmuna fikir vermədən həmişə eyni ləzzətlə oxuyur.

Bəxtiyar Vahabzadənin şeirlərini oxuyanda oxşar təəssür yaranır. Yəni akademik şair “çoxdan şeir yazmamışam” deyib dəftər-qələmini qoyur qabağına… Fasilə bir gün olsaydı da, Bxtiyar Vahabzadə üçün bu, “çoxdan kimi görünməliydi. Çünki buraxılan bir gün ərzində Nəbi Xəzri, Məmməd Araz, Rəsul Rza, Fikrət Qoca, sırtıq cavan şairlər beş-on şeir yazıb bir ətək pul qazanacaqdılar. Yəni şeirin yazılmadığı gün olacaqdı, hüquqi dillə desək, “əldən çıxmış qazanc…”

Nədən yazsın? Zalım oğlu Şekspir, zalım oğlu Füzuli hər şeydən yazıblar… İndi dünyanın yalanlığından yazmaq dəbdədir, toyda da arağın üstündən yaxşı gedir…

Bəxtiyar Vahabzadə bu şeiri yazmağa balıqçı balıq ovuna gedən kimi hazırlaşır. Balıqçı tilovunu səliqəyə salır, ov yemini hazırıayır: soxulcan, başqa qurd-quş, sıyıq və s.

Bəxtiyar Vahabzadə “yalan” sözünə qafiyə olan sözlərin siyahısını tutur: “çalan”, “alan”, “qalan”, “filan”…

“Gah başıma tumar çəkən,
Gah ilantək çalan dünya.”
Burda pauza edib “dünya”nın nə olduğunu özümüz üçün aydınlaşdıraq. Mənim İnternetdə tapdığım lüğətdə “dünya” sözünün izahı belədir: “Bir küll olaraq maddənin bütün formalarının məcmusu; kainat. Yer kürəsi, yer üzü, cahan, aləm. məc.”

İndi özünüz deyin, bu sadalanların birini belə ilan şəklində təsəvvür etmək mümkündürmü? Şərq klassikləri, fələklə, talelə ya da taledən danışırdılar və əslində tale də, fələk də Yaradanın, Tanrının sinonimi və yaxud efvemizmidir. Tale hər şəkildə insanı vura bilər. Bəs dünya? Yox!

“Gah sinəmə dağlar çəkən,
Gah könlümü alan dünya.”

Bunu naqqal aşıqlardan milyon dəfə eşitmişik. Aşıqların hamısının sinəsi dağlanmışdı. Bəzi sovet aşıqları özləri sinələrini dağlamışdılar, yəni Leninlə Stalinin şəklini döydürmüşdülər. Aşıq Pənahın sinəsində, deyilənlərə görə, Karl Marksın da şəkli döyülübmüş…
“Gah dağılan, gah qurulan,
Bəzən açan, bəzən solan”.

Yuxarıda ilana dönən dünya indi  gah dağılır, gah qurulur. Dağılan bütün dünyadır ya ayrı-ayrı hissələri?
“Gələnləri yola salan,
Özü baqi qalan dünya.”

Yuxarıda ilana bənzdilən dünya indi “gələnləri yola salır”, özü isə “baqi qalır”. Yəni “əbədi”. “Əbədi” sözü misraya sığmır, ona görə akademik bu yazı üçün yöndəmsiz “baqi” sözünü pərçim edir. Və yadınızda olar, bir beyt yuxarıda dünya vaxtaşırı dağlırdı, indi akademik şair deyir ki, dünya “baqi qalır”.

“Bir yanda at, bir yanda ot”

Bir şey başa düşdünüz? Mən – yox. Bəlkə akademik şair demək istəyir ki, atın ağzı ota çatmr? İstəmək ayrı, deyə bilmək ayrı. Misra cəfəngdir.
“Solu günəş, sağı bulud.”

Nəyin sağı, nəyin solu? Dünyanın? Yəni yer kürəsinin? Taleyin? Taletyin sağı ya solu olur? Bulud niyə sağdadır, solda deyil?
«Dovşana qaç, tazıya tut»-
Deyən köhnə filan dünya.

 Bəxtiyar Vahabzadə tutduğu siyahıdakı bütün sözləri işlətməlidir. O cümlədən “filan”ı.  Bəndin dördüncü misrasına diqqqətlə baxın: “köhnə-filan dünya”.  Bu nədir? Bunu yazan, bunu yazmaqdan utanmayan adam oxucularının mallığına, kütlüyünə arxayındır, bilir ki, ağzından ya qələmindən nə çıxsa, qapıb çeynəmədən udacaqlar. Çünki adı çıxıb… Zəncir ocağına, hansı seyidinsə ölüsünün yuyulduğu yerə nəzir aparan xalqı hərifləməyə nə var ki…

“Min rəngi var, min donu var”

Söhbət arvaddan getmir, söhbət dünyadan gedir…
“Neçə — neçə oyunu var”

Bəlkə konkretləşdirəsən, akademik? Neçə oyunu var?
«Nə əvvəli, nə sonu var”

Bəs yuxarıda deyirdin dünya vaxtaşırı dağılır?
“Yalan dünya, yalan dünya!”

A kişi, dünya hardan yalan oldu? Heydər Əliyevin sənin döşünə taxdığı ordenlər də yalan idi? Professor, akademik adı, xalq şairi adı yalan idi? Oğlanlarını düzəltdiyin yağlı vəzifələr də yalan idi?

Min dona girən dünya deyil, akademik, sənin kimi oyunbazlardır…

X.X.

18. 04. 2025, Samara

 

GƏDƏBİYYAT: BƏXTİYAR VAHABZADƏ. «HEYİF»

Апр9

 “Heyif o gözlərə o baxışlara,
Özgə birisinə baxacaq həmən”.

“Həmən”, yəqin ki, burda zərfdir. İnternetdə lüğətlərə baxıram: “həmən” —

“o saat, dərhal, əlüstü.” Yəni Bəxtiyar müəllimin “o gözlərə, o baxışlara” heyfi gəlir, çünki “o saat” (dərhal, əlüstü) özgə birisinə baxacaq. Yəni ki, xanım zirəkdir. Birindən aralanan kimi “özgə birisini” tapır… İnternet olmayn vaxtlarda!!!

Yenə soydaşlarımın diqqətini birinci misraya yönəldirəm: “o gözlərə, o baxışlara”. Qrammatik qanunla, “baxacaq” bu iki sözün hər ikisinə aid olmalıdır. Yaxşı, gözlər baxacaq. Bəs baxışlar? Belə çıxır ki, “baxıçlar baxacaq”. Hə? Mən bunu akademik Vahabzadənin Azərbaycan dilini nə dərəcədə bildiyini göstərmək üçün deyirəm.
 “Heyif o ilahi qövsi qaşlara
Sınacaq kədərli düşüncələrdən.”

Qövsi qaşları təsəvvür etdik. Bəs qaş necə sənır? Qaş, dartılar, əyilər, ancaq sınmaz, çünki qaş poladdan deyil…

“Heyif o alovlu ötən çağlara”

“Çağlar” – yəni “vaxtlar”, “zamanlar”, alınma sözlər daha öyrəşiklidir.
“Uçan yad budağa tez qonacaqdır.”

“Uçan yad budağ”ın nə olduğunu bilən var? Bəlkə akademik şair bunu Flora Kərimovaya həsr edib və şeiri müğənni xanım əcəb eləyərək polyaka qoşulub Polşaya gedəndə yazıb? Bəlkə yad budaq Floranın polyak sevgilisidir? 

Mən əlbəttə bunu akademiki birtəhər təmizə çıxarmaq, onun cəfəngiyatını mənalandırmaq üçün deyirəm. Yaxşı, bunu saxlayaq. “…tez qonacaqdır”. Necə yəni tez qonacaq? Gec qonmaq da olur? Burda “tez” sözü artıqdır. “Tez” sözü qışqırır ki, məni burdan götürün, məni bura heca sayını düzəltmək üçün soxublar…

Zaman vaxt, çağ budağa necə qonur?
“Heyif gülə bənzər o dodaqlara,
Özgə bir dodağa toxunacaqdır.”

Toxunacaqdır! Akademik çox məsum sayılacaq dərəcədə həyalı olub. “Öpüş” sözünü ayıb bilərək işlətməyib. “Toxunacaqdır”. Elə bil ki, xanımı kişi yox, öz nənəsi öpür…

Bilən varmı ki, nə olub — əgər Flora-polyak əhvalatı deyilsə? Bəlkə qurumsağın biri şairin ailəsini dağıdıb?
“Gülüm, heyif sənə yazıqlar mənə…”

A kişi, sözünün canını de. Kim kimdən ayrılır?
“Qoruya bilmədim məhəbbətimi.”

Hə? Dodağı dodağa yaxşı toxundura bilməmisən…
“Özüm bilə-bilə verirəm yenə,
Özgə birisinə səadətimi.”

Bilə-bilə verir. Səadətini… Yəni sevgilisini? Bilə bilə “özgə birisinə”? Belə kişilərə hansı dildəsə kukold deyirlər. Vallah, hə…

Bu sözlərə mahnı yazılıb. Flora Kərimova əcəb eləyərək oxuyub. Maraqlıdır, dinləyici başa düşürmü ki, nə məsələdir?

Mən başa düşə bilmirəm…

X.X.

09. 04. 2025, Samara

GƏDƏBİYYAT: NƏBİ XƏZRİ. «KÜLƏK»

Апр8

“Yenə payız gəldi qonaqlar kimi…”

Payız, məlum olduğu kimi, hər il gəlir. Bəs “yenə” nəyə işarədir? Yəni ayrı cür gələ də bilir, qonaqlar kimi də? Payızın “qonaqlar kimi” gəlməyini necə başa düşmək olar? Yəni qonaqlar gələndə yasa batırıq? Bəlkə qonaq yaxşı qonaqdır, özü də pay-parça ilə gəlib?

1-ci misra, şübhəsiz, cəfəngdir. BİZ ONU FRANSA PARLAMENTİNİN QƏTNAMƏSİ KİMİ QƏTİYYƏTLƏ RƏDD EDİRİK!

“Soldu məhəbbətim yarpaqlar kimi”.

Payız gələndə məhəbbət niyə solurmuş? İnsan pişik deyil ki,  eşqi martdan marda coşub başına vursun.

“Ürək pıçıldayır dodaqlar kimi”.

Dodaqların pıçıldamağı – gerçək nitqdir, piçiltı da olsa, eşidiləndir. Ürəyin “pıçıltısını” yalnız ürək sahibi eşidər. Ona görə müqayisə eybəcər və absurddur. Gözünün qabağına ağzı, dodaqları olan ürək mulyajı gəlir…

“Külək, niyə belə əsirsən, külək?
Niyə ümidimi kəsirsən, külək?”

Yəni bunu ürək pıçıldayır. “Məhəbbət «yarpaqlar kimi” solubsa, buna külək neyləsin?

2-ci bənd.

“Sevgilim görüşə çağırmış məni”

Yadınızdan çıxmayıbsa, şairin məhəbbəri birinci bənddə solmuşdu. İndi sevgilisi onu görüşə çağırır…Çətin məsələdir….

“Mən necə unudum olub-keçəni?”

Aha! Nə isə “olub-keçib”? Mən Azərbaycanın ali və ədalətli məhkəməsinə müraciət edirəm: nə olub-keçib?

Protokola salaq: 1. Nəbinin məhəbbəti solub. 2. sevgilisi onu görüşə çağırıb.

“O deyir astaca: “Sevmirəm səni…”

Aha! Deyir sevmirəm! Bəs nə desin? Məhəbbəti solmuş kişiyə qız nə deməlidir?Elə oğlanın məhəbbəti hər payız gələndə solacaqsa, o nə kişidir…

3-cü bənd.

“O, ürək ağrıtdı, ürək incitdi”.

Kim ağrıtdı? Və ya nə ağrıtdı? Payız? Külək? Sevgili?
“Bir eşqin sevimli nəğməsi bitdi.”

1-ci bənddə demişdi ki, məhəbbəti solub. Solan məhəbbətdə nə nəğmə?

Bir şey başa düşdünüz? Burda kim kimi atır? Niyə atır?

Bəlkə payız gələndə müəllifdə avitaminoz olurmuş və bu səbəbdən solurmuş, halsızlaşırmış. Halsız kişiyə də elə hər qadın “sevmirəm” deyər. Flora Kərimova demişkən, əcəb eləyər…

Əlbəttə, bu, şeir deyil, şokoladlı konfet kağızına bükülmüş gildir. Millət də ağzını marçldada-marçıldada udur…

X. X.

08. 04. 2025, Samara

VAHİDİN GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. «MOLLALAR SÖNDÜLƏR BÜTÜN-BÜTÜNƏ, ONDA DÖNMÜŞDÜLƏR ÇOBAN İTİNƏ…»

Июл19

Əliağa Vahid

Bəlkə şübhə edənlər olacaq, ancaq həqiqətən Əliağa Vahid Süleyman Rüstəmə, Səməd Vurğuna şeirlər həsr edib. Bu iki nəfər cəhənnəm, hamısı bir-birinin tayıdır, ancaq Vahidin böyük Sabirə yazdığı şeir milli dühamızın xatirəsi üçün təhqirdir.

Sabir! Ey möhtərəm böyük şair!

Şerdə, nəzm, nəsrdə mahir.

Əliağa Vahidin Sabirə həsr etdiyi şeir o qədər gülməlidir ki, bunu dahi şairimiz sağlığında oxusaydı, bütün xəstəlikləri yadından çıxardı, elə gülməkdən ölərdi…

“Əgər ölsən də, qəm deyil…” zira

Etdiyin fikri xalq edir icra.”

Gülməlidir, eləmi? Necə yəni “ölmüsən, qəm deyil”. Kimə qəm deyil? Sabirin ailəsinə? Dostu Mirzə Cəlilə? Ya Əliağa Vahidə?

İkinci misrada alaverdisi var:

“…zira Etdiyin fikri xalq edir icra”.

Tərcümə eləsək, belə çıxır ki, Sabirin fikrində olanları xalq həyata keçirir, ona görə cavan ölüb getməyinin eybi yoxdur.

İndi görək Sabirin fiki nə imiş.

“Dad edərdin həmişə: “Hürriyyət!””

Yəni Sabir azadlıq istəyirmiş. Deyirdi: «Çünki hürriyyət olan yerdə də insanlıq olur». Ancaq bolşeviklər bu azadlığı xalqa verdilərmi? 

“O əsarətdə gördüyün millət

İndi azadə ömr edir, xürrəm”.

Deməli, Vahidin dediyinə görə, Azəribaycan milləti Bağırovun təpiyi altında “azadə” ömr edir, həm də “xürrəm”.

“Bitdi məzlumu ağladan matəm…”

Şükr kərəminə, ya Rəbb, matəm bitib!

“Bəy, xanın qalmamışdır asarı…”

Vahid “əsəri” demək istəyir, qafiyə xatirinə sözün başına pislik gətirib qalın saitlərlə yazır. Yəni bəyin, xanın izi-tozu qalmayıb.

 “Onları məhv qıldıq elçarı.”

İndikilər demişkən: əlinizə sağlıq. (Düzü, mən başa düşmürəm”əlinə sağlıq” nədir. Qurban Məmmədli demişkən, “mən anlamadım…”)

Deməli, bəyləri, xanları bütünlüklə məhv ediblər. Vahid qeyd etməyi unudur ki, bolşeviklər milli ziyalıları da, zirək kəndliləri də məhv ediblər.

“Kəndlinin öz əlindədir torpaq,

Hamının keyfı kök, damağı da çağ.”

Burda Vahid Sabirə ağ yalan deyir. Bolşeviklər kəndlilərə torpaq vermədilər, torpağı olanların da torpağını alıb basdılar kolxoza.

“İşləyirlər həvəslə kolxozda”.

Adamların kolxozda həvəslə işləməkləri də yalandır. “Əməkgününə”, bir qarın çörəyə işləyən adam sevinirsə, deməli, dəli olub.

“Mollalar söndülər bütün-bütünə,

Onda dönmüşdülər çoban itinə.”

Heç bilmirəm mollaların “çoban itinə dönməyinə” nə deyəsən…

“Əridi yağla bəslənən qarını”

Yəqin mollaları qarnı əriyib…

Əliağa Vahidə Allahşükürün qarnını görmək qismət oldu?

“Bir təpik gördü zalımın karını.”

Başa düşmək çəitndir – “zalım” deyəndə Vahid mollaları nəzərdə tutur, ya bolşeviklərdən qabaq var-dövlət sahibi olmuş adamları, məsələn, Hacı Zeynalabdin Tağıyevi. Yəqin Tağıyevi və onun kimilərini.

“Bəzən az-maz görünsə də arabir,

Müztərib halda qorxusundan əsir.

Bizi gördükdə quyruğun bulayır,

Qurd kimi şöngəyib, dumb ulayır.”

İndi bildiniz İlham Əliyev quyruq bulatdırmağı kimdən öyrənib? Bolşeviklərdən!

Görək bolşevik şair Əliağa Vahid daha nə yazır.

“İndi bir dərbədər uşaq yoxdur,

Onların zəhmətin çəkən çoxdur.”

Necə yoxdur, a kişi? Bəs on minlərlə güllələnmiş, sürgünə göndərilmiş insanların uşaqları? Onlar dərbədər deyildimi?

“Bu təfaxir sənə kifayətdir,

Millətin istəyincə rahətdir.”

Yalançının lap…

Öldün, əfsuslar ki, bihörmət,

Vermədi, varlılar sənə qiymət.

Sabirə nə qiymət? Sabir satılmalıydı? Ramiz Rövşən olub mənzil almalıydı? Prezident təqaüdü? Xanəndələrdən Əliağa Vahid kimi qırmızı onluqlar yığmalıydı?

Sabirin vaxtında onlarla qəzet və jurnal çıxırdı. Və kitabı sağlığında çıxmasa da, şeirləri geniş çap olunub yayılırdı. İndi hanı o qəzetlər və jurnallar? Hanı Mirzə Cəlil?

“Gər olaydın Sovet zamanında.”

Sovet zamanında Sabir “gər olsaydı”, səsi Kürdəxanıdan gələrdi və ya heç səsi çıxmazdı..

Necə şairlər indi xoş güzəran

Keçirirlər günəş kimi xəndan.”

Quyruq bulayırlar? Xoş güzəran – bu, yal yeməkdir?

Vahidin məğrur insan olmağı barədə mif necə yaranıb?  Həm rejimlə, həm də lotu-potu ilə çaşqa-lojkalıq eləyib yüzlərlə həm məzmunca, həm dil tələbləri baxımından pozğun mətnlər yazaraq millətin  xeyli hissəsinin zövqünü və mənəviyyatını nəsil-nəsil korlayan adama mığrur deyiriksə, bizim əxlaq barədə təsəvvürlərimiz yanlışdır…

Mirzə ƏLİL

19. 07. 2024, Samara

GƏDƏBİYYAT. SÖZÜN ÇÜRÜYNÜ ÇIXARMAQLA ÇÖRƏK VƏ ŞÖHRƏT QAZANMIŞ ŞAİR MƏMMƏD ARAZ -III

Май29

Məmməd Araz şeirləri

“Tikansız yazılar” şeiri “dostu İsaya» həsr olunb, ancaq hansı İsa olduğu bilinmir. Əvvəldə deyir ki, tikanlı yazmaqdan yozulub, indi tikansız yazmaq istəyir.

«Nə qızıl üzəngi, nə gümüş yəhər,

Yol hamar olmasa, könül oxşamaz.”

Burda xəbər təsdiq halında olmalıdır, çünki iki inkar (nə üzəngi, nə yəhər) təsdiq verir. Şeir lap peyğəmbər İsaya həsr olunsun, Azərbaycan dilinin qanunu hələ ləğv olunmayıb.

“Bəs kimdən «töhfədir» yolumda bu tir?”

Demişdi ki, tikansız yazacaq. Bəs bu tir nədir?

“Yolum, yol kəsəni kövrək görmədim.”

Başa düşdünüz? Tir kövrək deyil? Kövrək olmalıymış?

“Çiçək talasında qanqal da bitir,

 Heç bundan darılan çiçək görmədim”.

Bu beytin yuxarıdakı beytlə əlaqəsi vat? «Çiçək talası» düz deyil, tala meşəyə aid olan yerdir. (Tala — meşənin ortasında çox da iri olmayan ağacsız açıq sahə — Vikipediya).Bəlkə çiçəkli tala olmalıdır? Şair deyir ki, çiçəklərin içində qanqal bitir, çiçəklər vecinə almır.

Necədir?

“Sözə arğac elər söz bildiyini.”

Başa düşmədim…

“Tikanlı yazılar çax-çax yerində,

Zaman üyüdəcək öz bildiyini.”

Şairin dostu İsa kimdirsə, çətin bunu başa düşə. Mənə belə şeir həsr eləsəydilər, inciyərdim, deyərdim yəqin məni dolayıb…

“Bəlkə az düşünüm, dayaz düşünüm?”

Aha! İndiyəcən düşündükləri dərin imiş! Ona görə başa düşə bilmirəm!

A kişi, insafın olaydı, bundan da dayaz?

Sonra şair keçir heyvanlar aləminə. Bəlkə dostu İsa zooloq olub?

“Arı tikanıyla ilan dişinin

Bəlkə çəkisi bir, zəhəri birdi.”

Gözəyarı ölçüb, ona görə bəlkə deyir…

“Xəyanət caynaqlar didsə sinəmi,

 «Qarışqa tükümü gəmirdi», — deyim?”

Xəyanət caynaqlar…Tükümü gəmirdi… Özü də qarışqa…

Molla Nəsrəddinin yanına biri gəlmişdi. Molla  soruşdu ki, şikayətin nədir. Cavab verdi ki, tüküm ağrıyır…

Şeir uzundur. Təsəvvür edirəm İsa nələr çəkib. Yazıq bəlkə lap ölüb də…

Heç düşmənimə də belə şeir həsr olunmasın…

Başqa bir şeir: “AĞLAMA, QORXURAM GÖZ YAŞLARINDAN”

“Gözündən ovcuna arx açdin, yetər”.

Keçmişlərdə göz yaşını selə bənzədirdilər. Məmməd Araz kolxoz tərbiyəsi aldığına görə arxa bənzədir.

“Əl atsan, çiçəklər solar, quruyar”

Baxın, bəndin birinci misrasında kiminsə gözündəna arx axır. İkinci misrada şair o adama deyir ki, “əl atsan, çiçəklər solar, quruyar”.

Ağlayan adam əlini hara atacaq ki, bu qəza baş verəcək?

“Üzünün yanğısı ocaqdan betər,”

Xanımın gözündən arx axır, üzündə isə ocaq yanır. Bu necə olur? Arx ocağı söndürmür?

Sonra deyir:

“Gözlərin varisi göz yaşlarıdır».

Bayaq arx olan göz yaşları gözün varisi oldu.

“Hələ dostlarım var — əli qolumda,”.

Dostlarının əli şairin qolundadır. Bu nə pozadır belə? Vals oynayacaqlar?

Sonra şair ağlayanı ifşa edir.

“Duydum bir məqamda o ağlağanı,

 Gözü ağlayanda qəlbi gülürmüş!.”

Ayıb olsun! Qəlbi gülürmüş… Fırıldaqçı…

Məmməd Araz ustad Şəhriyara da şeir həsr edib.

“Dönən döndü, yenən yendi dönməzliyə…”

Kimsə desə ki, bu misranı başa düşür, tüpürün onun gözünün içinə, deyin Mirzə Əlil icazə verib.

Yeri gəlmişkən, Məmməd Arazın dönə-dönə “enmək” mənasında işlətdiyi “yenmək” heç də enmək deyil, dəf etmək, üstün gəlmək, qələbə qazanmaqdır. Azərbaycan dilinini başına  Məmməd Arazın gətirdiyi müsibəti bəlkə ancaq Səməd urğun gətirib. Nə gəldi, soxuşdurur, sonra da deyirdi “Aha!”…

“Doğru yolun nərdivanı qalır hələ»

Aha!

Doğru yola nərdivanla çıxırlar? Harda satılır? İKEAda ucuz olar…

Dərdlə yarış meydanı da əlimdədir,

Dərdlə güləş meydanı da əlimdədir.

Dərdə atəş meydanı da əlimdədir,

Ehtiyatda söz mcydanım qalır hələ.

Vallah, utanmasan, oynamağa nə var…Həsən keçəl, keçəl Həsən… Bu boyda bənddə bu nə dedi? Görəsən, Şəhriyara bu cəfəngiyat çatıb? Kaş çatmayaydı, fikirləşərdi ki, bu Məmməd kimdirsə, onu lağa qoyub…KQB-nin tapşırığı ilə…

Son bəndə möhürünü vurub.

“Məmməd Araz, əzilsən də əzim-əzim”

Əzim-əzim…

“Araz boyu meh olmazsan bircə əsim”.

 Əzim-əzim əzilən, əlbəttə, yel olmaz, …xa dönər…

Acığımdan delə deyirəm. Necə acıqlanmayasan?

Bunu qoyaq qırağa. Növbəti əsər:

 “SİNƏM SƏHRA SİNƏSİ”

“Səhra qumlarının hesabı varmı?..”

Belə suallara Molla Nəsrəddinin bir cavabı vardı: “Eşşəyimin tükü qədər”.

“Təklərə hay verib, tənha qalmışam…”

Çörəyinin duzu yox imiş…

“Sinəmdən ay doğar — qaranlıq olsa.”

Bəh-bəh! İndi şübhəm yoxdur ki, Məmməd Araz təvazökarlıqdan ölməyib… Sinəsindən ay doğur…

“Sonuncu qorumla od qalamışam,”

Yanarlıq olacaq

Qanarlıq olsa.”

Onurğa, bel yırtığı almaq riski ilə özümüzü gücə salıb birtəhər “yanarlığ”ı özümüzə başa salırıq.

Bəs “Qanarlıq” nədir?

“Yüz il qulağımın dibində qışqır,

Ürək eşitməsə, qulaq eşitmir.”

Qoydu özünü karlığa… Vallah, dəli əlində girinc qalmışıq…

Nəfəsimizi dərək…

29.05. 2024, Samara

ardı var

‘əvvəli burda: https://xeyrulla.com/2024/05/28/gedebiyyat-sozun-curuynu-cixarmaqla-corek-ve-sohret-qazanmis-sair-memmed-araz-ii/

ƏLİAĞA KÜRÇAYLININ GÜLMƏLİ ŞEİRLƏRİ. «QARANQUŞ GÖYDƏ SÜRƏTLİ UÇUR…»

Май7

  əliağa kürçaylı qaranquş

«Görürəm, yaz yağışı
Yağır hiddətlə yenə.
İldırımlar şaxıyır
Göydə dəhşətlə yenə.»

 “Hiddətlə” – yəni necə?  Yağış” haqqında “hiddətlə” demək – heçnə deməkdir. Tut ucundan, göyə çıx – xalqın dilində belə incilər var!

 “İldırım şaxımaz”, ildırım “çaxar”, gün – şaxıyar – məncə belədir.

Şair “pəncərəyə söykənərək” “hər yana” baxır. Yəqin demək istəyib ki, pəncərənin qabağında durub.Pəncərənin harasına söykənəcəksən? Şüşəsinə? Bəs baxmaq?

 Söykənib pəncərəyə
Baxıram hər yana mən.
Yenə yollar kəsilib,
Nə gələn var, nə gedən. 

Yollar yəni tamam kəsilib? Bu, yağışdır ya Nuh seli?

 Göydə karvan çəkərək
Sıx buludlar dolanır. 

Yaxşı, bunu candərdi qəbil edək. Sonrasına baxaq:

Hərə bir yer taparaq
Sığınıb daldalanır.

Bundan əvvəlki bənddə demişdi ki, “Nə gələn var, nə gedən”. Demişdi? İndi məlum olur ki, küçə adamla doludur, — “hərə bir yer tapırsa…”

 “Belə neysanda fəqət…”

Neysan? Yəni leysan? O ki qaldı “fəqət”ə… Salyanlıların “fəqət» demək şakəridir…

 Fəqət şair bir qaranquş görür.

“Yağış altında onu
Qanad açmış görürəm”.

Belə çıxır ki, yağışdan qabaq qaranquşun qanadları bükülü imiş…

 “Bədənindən su damır…”

Qaranquşun bədəni… Təsəvvür etdiniz?

 “İslanıbdır o, tamam…”

Əlbəttə, islanacaq, “neysan”ı nə bilmisən…

“Düzü, heyran kəsilir
Ona baxdıqca adam”…. 

 Adam (adamdırsa) heyran kəsilir ya heyran olur? Bədənindən su axan qaranquşun nəyinə heyran olursan? Adam (əgər adamdırsa) gözəl bir xanıma (adam kişidirsə) heyran olar…Bədənindən su axan qaranquşun halına acıyarsan, təəccüblənərsən, ürəyin yanar…

Nə əsən güclü külək,
Nə yağan güclü yağış
O zərif quşcuğazı
Bircə an saxlamamış. 

Oxudunuz? Qaranquşu külək, “neysan” saxlaya bilməyib, ancaq “quşcuğaz” gəlib durub şairin pəncərəsinin qabağında – bədənindən su axa-axa – deyir şair, mənə poema yaz, çörəyin şeirdən çıxır, sənin qadalarını alım…

 Elə bil lap bu saat
Gəlsə qış, yağsa da qar,
O dayanmaz yenə də,
Daha sürətlə uçar. 

Necə yəni dayanmaz? Dayanmasaydı, bir saniyənin içində pəncərənin qabağından ötüb keçsəydi şair bu dastanı necə danışardı?

İndi burda Səməd Vurğun kimi “Aha!” demək lazımdır.

Aha!

Alaraq dimdiyinə
Quşcuğaz yem aparır. 

Quşcuğaz yem aparırmış. Leysan, yollar kəsilib, olmayan adamların hərəsi bir yerə sığınıb, quşcuğaz isə dimdiyinə yem alıb durub şairin pəncərəsinin qabağında.

Yenə də AHA!
Bax bununçün havanı 
İldırımtək o yarır. 

Qaranquş ildırım tək havanı necə yarır ki, yarım saatdır pəncərənin qabağında sirinsəyib durub?

 “İndi, yəqin, yolunu 
Gözləyir ağ balalar”.

Qaranquşun balaları ağ olur?

Şair demişdi ki, «yollar kəsilib». Yəqin hava yolları açıqdır. Lap İlham Əliyevin xalqımızın başına gətirdiyi müsibəti xatırladır…

“Dözməyir qəlbi onun,
Körpələr ac qalalar”. 

İlahi, şair necə həqiqətlər açır! Bu şeir keçəndə yəqin şagirdlər müəllim qarışıq hönnkür-hönkür elə  ağlaşırlar ki, bayırda uçan quşlar qanad saxlayırlar…

 Şair pəncərəyə söykənib qalıb, quş da dimdiyində yem, yarım saatdır qanad saxlayıb gözləyir ki, şair dastanını nə vaxt bitirəcək…

Yağışın hiddəti azalmır.

Baxıram, yaz yağışı
Yağır hiddətlə yenə. 

Son beyt Azərbaycan poeziyasının incilərindən sayıla bilər.
O qaranquşsa uçur 
Göydə sürətlə yenə…

“Qaranquşa göydə sürətlə uçur…”

Belə “bədii dillə” estetik tərbiyə alan uşaqdan nə gözləyəsən?

Yazıq qaranquş…

Yazıq onun yuvada yem gözləyən balaları…

Yazıq Azərbaycan uşaqları…

X.X.

07. 05. 2024, Samara

HİKMƏT ZİYANNIN «QARABAĞDA» ŞEİRİNƏ AĞIR CİNAYƏTLƏR MƏHKƏMƏSİNDƏ BAXILMALIDIR…

Май6

Hikmət Ziya Qarabağda

Mən uşaq vaxtı Hikmət Ziyanı təmsilçi kimi tanıyırdım, 1-ci ya 2-ci sinfin dərsliyinə tülkünü aldadan inkubator cücəsi haqqında təsili salınmışdı, o vaxtlar , yənii 50-70 il qabaq Azərbaycanda inkubatorlar texnoloji yenilik idi, bunun şeiri yazılıb dərsliyə salınmalıydı.

Demə Hikmət Ziya dağa-daşa da dırmanırmış. 6-cı sinfin dərsliyində “Qarabağda” adlı mətni var. Qırx misradır. Yəqin elə birincii dəfə qəzetdə ya jurnalda çıxanda 80 sovet manatı alıb, bir müəllimin aylıq maaşı…

“Hüsnü yaşıl bağları, vüqarı dağlarıdır…”

Ərəbcədən çevirsək, gözəlliyi yaşıl bağlardır, vüqarı dağlar.

Bağlar il uzunu yaşıl olur? Bəs yarpaqlar saralanda? Töküləndə?

“Başqa ətirlə açır qönçələr Qarabağda…”

Uşaq müəllimdən soruşa bilər: başqa  — yəni hansı ətirlə? O ətrin adı olmalıdır ya yox? Mən də deyərəm Salyanda qönçələr başqa ətirlə açılır. Bununla “Salyan ətri” barədə hansısa təsəvvür yarana bilər?
Dağlarının başında Şuşa zümrüd tacıdır,
Bərdə, Ağdam, Füzuli daim qardaş-bacıdır.

Bunların hansı qardaş, hansı bacıdır? Rus dilində, məsələn, cins kateqoriyası var, Azərbaycan dilində yoxdur. Deyək ki, Füzuli qardaşdır. Ona bacı Ağdamdır ya Bərdə?

“Hər daşını görənlər dirçələr Qarabağda”

Elə hər daşı görən kimi dirçəlir? Kim dirçəlir? Xəstə? Ölü?

Bilirsiniz müəllif niyə bu cəfəng ifadələri işlədir? Çünki bəndlərəin sonuna  5-ci misra  — “Min ilin yorğunu da dincələr Qarabağda” əlavə olunur, ona görə hər bənddə “şair” “dincələr” sözünə qafiyə tapmalıdır. Hər cür hoqqaya əl atır, əlbəttə, oxucunu avam bilir, nə varsa, soxuşdurur – buna başqa ad qoymaq mümkün deyil…

 

“Köksündə hər qayası tarixləşib tunc olan”

Qarabağın köksünü təsəvvür etdiniz? Hər qaya bu köksdə tarixləşib. Daş şəklində də yox, tuncdan! Qaya tunc olub…

“Yenilməz abidəmdir yerdən göyə ucalan”.

Qarabağ – yenilməz abidədir. Yerdən göyə ucalır? Tərsə, başıaşağı ucalan abidələr var?

Sonrakı iki misraya baxın. Bu beytin müəllifinin cinayəti milyon manatlarla maliyyə fırıldağı eləyən məmurun cinayətindən ağırdır. Çünki bu şair uşağın da, böyüyün də tərbiyəsini, yəni estetik tərbiyəsini pozur, yəni pozğun edir.

“Yaşı yüzü ötsə də, yoxdur burda qocalan”.

Bu cinayətkar deyir ki, Qarabağda yüz yaşı ötən də qocalmır.Və davam edib deyir:

“İnsan ömrü çətin ki, köç eylər Qarabağda…”
Bir şey başa düşdünüz? Ömür köç eləyir ya bitir? Deyək ki, canımızı dişimizə tutub ömrün köç eədiyini qəbul etdik. Ancaq bu allahsız deyir “çətin ki, köç elər”. Yəni adamlar Qarabağda ölmürlər…

Bəs buna nə deyirsiniz:

 “Bülbül tək ötür, hətta sərçələr Qarabağda…”

Bu lotu bilir ki, sərçələr bülbül  kimi ötə bilməz, ancaq buna “dincəlir” sözünə qafiyə lazımdır…

Sərçələr… hətta!

«Ulu babalarımın min-min illik oylağı!
Doğmalardan doğmadır hər aranı, yaylağı…»

«Min-min illik» — bu nədir və ya nə qədərdir?

Qarabağın neçə aranı var?

“Burda hər kəs qonağa hörmətini bol eylər..”

İlahi, bu nə dildir! “Hörmətini bol eylər…”

“Dünya gözəllərini qamətilə lal eylər…”
Hansı dünya gözələrini? Sofi Loreni? Kətrin Denövü? Klaudiya Şifferi? Julia Robertsi? Görmüşük Qarabağ gözəllərini… Ağdamın, Bərdənin, Füzulinin pambıqçı gözəllərini… Ağır iş, qıt, keyfiyyətsiz qida…

Sonra şair elə qızışır ki, gözü ayağının altını görmür, hətta qafiyə olanla qafiyə olanı ayıra bilmir
“Bu yerdə Vaqifimin müqəddəs türbəsi var,
Natəvanın, Zakirin pozulmayan izi var,
Üzeyirin nəfəsi, Bülbülümün səsi var…
Cabbar, Xan, Rəşid, Səid, Zülfü zənguləsi var…”

“Var” rədifinin əvvəlində gələn sözlər qafiyələnməlidir, ancaq qafiyələnmir: “türbə”, “iz”, “səs”, “zəngulə”…

Cəfər Cabbarlını personajı nə deyirdi? “Şəriət avam adamlar üçündür, sənə-mənə nə şəriət”. İndi şeirlərini dərsliklərdə gördüyümüz sovet şairlərinin hamısı sovet vaxtı nəşiyyatlarda, dövrü  mətbuatda, Yazıçılar ittifaqında, hətta Mərkəzi Komitədə yüksək vəzifə tutublar, onlara nə qayda? Özləri yazan, özləri redaktor, özləri naşir.

Birdən 6-cı sinif şagirdi soruşsa ki, müəllim, bu şeirdə məhz Qarabağa aid nə var? Şair Qarabağın adi insanın görə bilmədiyi nəyini və hansı bədii vasitəərlə göstərib? Müəllim nə cavab verəcək? Deyəcək başından yekə söz danışma? Deyəcək şeirdə Natəvanın, Üzeyirin, Bülbülün adı çəkilir? Şagird deməzmi ki, bu məlumatları Vikipediyadan oxumaq daha yaxşı olar? Mən niyə heç qafiyəsi də düz olmayan bu cəfəngiyatı əzbərləməliyəm?

Hə? Azərbaycanlı oğlan, qız niyə bu cəfəngiyatı əzbərləməlidir?

Bu mətnin şeiriyyəti cəhənnəm, şeiriyyət yoxdur. İnformativliyi də şübhəlidir.

“Yolunda qurban verər hər bir övladı canın”.

Verdi? Hər bir övladı? Ya fəhlə-kəndli övladları?

“Döyünən ürəyidir doğma Azərbaycanın”.

Qarabağın mədəniyyət mərkəzi, paytaxtı olmağı mifdir. Azərbaycan əjdahalarından kim qarabağlıdır? Füzuli? Mirzə Fətəli Axundov? Cəlil Məmədquluzadə? Sabir? Heç biri! Üzeyiri bəstəkat kimi Qarabağ yetirməyib, rus imperiyası, Qori seminariyası, rus konservatoriyası yetirib…. Qarabağa yazılan şeirlərin hamısında adı çəkilən Vaqif qazaxlıdır. Natəvanı isə şeiri qanmayan adam böyük şair sayar, Natəvan da Azərbaycan miflərindən biridir…

Mənim sualım təhsil nazirliyinədir: 6-cı sinif şagirdləri bu mətndən nə öyrənə bilərlər? Heç nə! Əlli ilin şairinin mətnində hətta qafiyələr də düz deyil.  Dağı, bağı, bulağı sadalamaqla Qarabağ mənzərəsi yaranır? Bunlardan, məsələn, Lerikdə yoxdurmu?

Mən 6-cı siniflə işləyən müəllimlərə məsləhət görərdim ki, bu şeirə çatanda barmaqlarına tüpürsünlər. Bəli, barmaqlarına tüpürüb vərəqi çevirərək bu cəfəng mətni arxada qoysunlar. Əgər vicdanları və az-çox savadları varsa…

X.X.

06.05. 2024, Samara