İNTO MY OWN
Istərəm bu donuq, bu ulu meşə,
Qaranlıq pərdəyə tutulu meşə,
Olmaya sadəcə zülmətə surət,
Taleyin yoluna yönələ fəqət.
+
Gec-tez bir gün gələr, mən də axırı,
Əvvəli görünməz düzə çıxaram.
Açılmaz qarşımda üfüq ha gedəm,
Qumu təkər izli yol da görmərəm.
+
Axı nədən ötrü geri dönüm mən,
Xiffətimi çəkən, məni dost bilən,
Özü düşər izə, məni haylayar,
Və görər qəlbimdə hələ yeri var.
+
Görər ki, mən həmin adamam, amma,
İnamım çoxalıb inandığıma.
ingiliscədən tərcümə
19.07. 2023, Samara
(FRAQMENT)
1 Gərək şeir qoşam yeni ağrıdan,
Çatıb iyirminci nəğməsinə ilk
Kansonun; girdabdan söz gedir onda.
+
4 Artıq hazır idim tamam, göz dikib,
Dibsiz dərinliyə baxam, yuyarkən
Özünü, hüznlü göz yaşı töküb
+
7 Gördüm ki, adamlar girdə düzəndən,
Gəlirlər ləngərli yeişlə, ağlar,
Dua edirdilər elə bil bu dəm.
+
10 Baxıb göz önünə gələrkən onlar,
Çənədən döşəcən qəribə halda,
Gördüm bədənləri burulu durar.
+
13 Onların üzləri indi arxada,
Geriyə hərəkət zorundadırlar,
Qabağa baxmağa yox imkan daha.
+
16 İflic, ola bilsin, kimisə vurar,
Tərsinə çevrilər hissə bədəndə,
Bunu nə görmüşəm, nə inamım var.
19 Tanrı yardımıyla toplaya bilsən,
Bar bu yazdığımdam, oxucu, düşün,
Kəsə bilərəmmi göz yaşımı mən,
+
22 Görərkən ağlayır yanımda düşgün
Bir surət, burulub elə o həm də,
Dalına tökülür göz yaşı onun.
+
25 Söykənib qayanın tininə mən də,
Əlbəttə, ağladım; Bələdçim dedi:
“Sən də birisənmi bu dəlilərdən?”
+
28 Ölü mərhəmət də burda dirildi;
Tanrı divanında mərhəmət duyan,
Ən rəzil, şərəfsiz kəs deyilmidir?…
italyancadan tərcümə
iyul 2023, Samara
++++++++++++++
CANTO 20
Di nova pena mi conven far versi
e dar matera al ventesimo canto
de la prima canzon, ch’è d’i sommersi. Читать далее
İbrahim xan xanəndələrə əmr edir:
“Tez olun yaxşı bir segah oxuyun!”
İndi özünüz fikirləşin, hansı heyvərə xanəndəyə “tez olun” deyər? Bəlkə də çayçıya deyərlər, kababçıya deyərlər. Ancaq xanəndəyə yox.
“Yaxşı bir segah” – segahın nə yaxşısı? Şübhə yoxdur ki, xan musiqidən kənar adamların çoxu kimi muğama segah deyirmiş. “Bir çahargah oxu, segahıyla…”
İbrahim xan Vaqifə:
“Vəzir, xeyir işiniz xeyli mübarək”.
Hansı azərbaycanlı belə danışır: “xeyli mübarək”? “Çox mübarək” deyirlər. Müəllif heca sayını düzəltmək üçün yöndəmsiz sözü soxur misraya.
Sonra Təlxək gəlir. Əlbəttə, Səməd Vurğun şekspirlik iddiasındadır, ancaq onun təlxəyi filosof deyil, ayıb olmasın, oğraşın biridir.
Bir qumardan, bir atdan,
Bir də gözəl arvaddan,
Ehtiyatlı dolanmaq…
Yəqin Səməd Vurğun özü gözəl qadınlar barədə bu fikirdə olub…
Sonra Vaqif gəlininə müraciət edir. Qadının azadlığı barədə bolşevik ritorikası belə bitir:
Camalın dünyadır, qucağın cənnət…
Qayınata bunu gəlininə deyər? Qayınata köpəkoğlunun gəlinin qucağı ilə nə işi var…
Nəhayət, əsərin qəhrəmanı çoban Eldar gəlir. (Bu çoban sonra, 1970-ci illərdə beş qoyundan iyirmi bala alacaq, SSRİ Ali Sovetinin deputatı olacaq, doktorluq dissertasiyı müdafiə edəcək…)
Remarka deyir ki, Eldar çiynində bir quzu içəri girir. Bundan əvvəlki remarka deyirdi ki, toy Şuşa qalasında, xan sarayındadır. Təsəvvür edirsiniz, çoban gəlir girir saraya… Girsin, yaxşı, buna inandıq. Bəs çiynindəki quzu? Sarayda keçirilən toyda, vəzir oğlunun toyunda quzu çartmırdı? Qarabağ xanının sarayı nə gündəydi ki, ora çoban quzuyla girəydi? Bu, komediya deyilmi?
Xan çobanın gəlişindən hiddətlənəndə Vaqif ona xasiyyətnamə verir. Deyir ki, vicdanı təmizdir və “dilindən düşməyir gözəl nağıllar”…
1970-ci illərin çobanı, kənd təsərrüfatı elmləri doktoru Həsən Kərimov nağıl-zad bilmirdi, deyəsən yazıb-oxumağı da, ancaq hər qoyundan dörd-beş bala alırdı…
“Sizin güldüyünz çoban torpağı…”
Qacar belə çoban torpağına gülübsə, yaxşı eləyib, kişini nə qınayasan…
Mən yuxarıda Səməd Vurğunun Azərbaycan dilini yaxşı bildiyinə şübhə bildirmişdim. Burda da baxın:
Xeyir, yanıldınız, ona dil verən,
Göziylə dünyada alovlar görən,
Kəndistan yeridir…
Başa düşdük ki, Eldara dil verən kənd yeridir (kəndistan – Səməd Vurğunun heca xatirinə qondardığı neologizmdir). Bəs gözü ilə alovlar görən kimdir ya nədir? Eldar? Kəndistan?
noyabr, 2018, Samara
İlham qara geyinib,
Qara geyib Mehriban.
Bu gün həyatdan gedib,
Fövqəladə bir insan.
_
Madərdi onun adı,
Deputatdı, hacıydı.
Millətə o ataydı,
Qardaşdı və bacıydı.
_
Təyin oldu Məclisə,
Bir İsa ömrü qədər,
Otuz üç il də keçsə,
Qoxusu çətin gedər.
_
Madər olsa da adı,
Ana deyildi yalnız.
O həm qayınataydı,
Kürəkən həm də baldız.
_
Nə danışandı Madər,
Madər nə də yazandı.
O, etibarlı əsgər,
Mətin bir partizandı.
_
Millətim qara geyib,
Azərbaycanım ağlar
Deputat Madər gedib,
Endirilib bayraqlar.
_
Dalından tərəzinin
Gör necə də ucaldı!
Fəxrimiz idi bizim,
Ah, o niyə qocaldı…
_
Verilər cənnətdəki,
Yerin də yaxşısından,
Ünvan: Sıfır on iki,
Ölüb misilsiz insan…
_
14.07. 2023, Samara
Bu aləm çox naşı yanır,
Mamır üçün daşı yanır,
Saman səndən yaxşı yanır,
Bu sevdadan nə anlarsan.
Bu, “Anlarsan” rədifli şeirin bir bəndidir, şeir özü uzundur, müəllifin adını yazmıram, şəklindən keçmişin raykom katiblərinə oxşayır. Anaq bu misraları diqqətlə oxuyun, müəllifin başdan xarablığına şübhəniz qalmayacaq.”
Necə yəni “aləm naşı yanır”? Yanmağın nə naşılığı, nə ustalığı?
Daş harda, mamır harda?
Zaman kimdən yaxşı yanır və zamanın yanmağı nədir, yuxarıda aləm yanırdı…
“Şeirin” altında 409(!) layk var, 301 (!) tərif. Düşünmək olardı ki, bu adamlar dəli oynadırlar, ancaq yox. Bu adamlar özləri də “şeir” yazırlar və onlara da belə cavab tərifləri yazılır və cavab laykları qoyulur.
Belə dəlilərin sayı minlər, on minlər, yüzminlərdir. Ölkə əməlli-başlı dəlixanadır, dəli yığıncağıdır.
Baxın, bu təriflər müxtəlif “şeirlərin” altından götürülüb.
++++++++++++++++++++++
Dünyaya daxildən baxan, ilahi eşqlə qaynayan bir qələmdən tövhid, varlığın vəhdəti, İrfan sızıntılı bir şeir! Təbrik edirəm.
Var olasız dəyərli şair Qağam. Allah səni qorusun. Amin. Gözəl yazmısız, çox əfəndim. Təbin axar, qələmin yazar olsun. Amin,
Yazan əlləriniz var olsun gözəl yazmısız var olun. Qələminiz hər zaman iti və kəsərli olsun!
Çox əfəndim!
Var olun gözəl insan, dəyərli şairimiz. Yazan əllərinə, ürəyinə sağlıq. Eşq olsun!
Əla , sağ ol , əmioğlu
Var olun,Yusif nəğməkar,superdir
Car-cəsarət yolçularına eşq olsun. Var ol şair.
GÖZƏL BİR SUFİYANƏ POEZİYA!
BƏSİRƏTİN MÜBARƏK, QARDAŞ!
EŞQLƏR!
Əlinizə sağlıq dəyərli sənətkar. Mükəmməldir. Təbinizə, ilhamınıza Allah bərəkət versin. Gözəl əsərə görə alqışlayıram Sizi.
Çox gözəl şeirdir, hər bəndi ayrı dəyərli, anlamlıdır. «Dan çırağım» ifadəsi poeziyamızda yenidir. Təbrik edirəm!
Musiqisi, bəstəsi üstündə olan şipşirin nəğmə, su kimi axan dupduru şeir…Adam dönə-dönə, ovuc-ovuc, bənd-bənd İÇMƏK istəyir bu şeiri… Doymadan, təngiyə-təngiyə, tələsə-tələsə, susuzluğunu yatırmaq üçün…Həm də icazəsiz-filan. Çünki, kürrdür, qurtarmaz, tükənməz bir istedad çeşəməsindən gələn bu pak, təmiz SU şeir… Yusif Nəğməkar çeşəməsindən! Allahın əhsəni olsun!
(Bu Mirnəzərə cəddi kömək olsun, o qədər coşub ki, “çeşməsindən” yox, “çeşəməsindən” yazıb, yəqin ki, bunu “işəməsindən” kimi də oxuyanlar olub. Ay Mirnəzər, qayıt bu yoldan, get çax-çuxunu elə — Mirzə ƏLİL).
Bu maraqlı yazını sona kimi həvəslə oxudum və Əsəd müəllimin qələminə, düşüncə tərzinə bir daha heyran oldum. Mən hörmətli Aqil Abbasın yaradıcılığının bir hissəsi ilə gözəl tənqidçimiz Əsəd müəllimin vasitəsi ilə tanış oldum. Yubliyara və onun ömür dəftərini layiqincə vərəqləyən Əsəd Cahangirə öncə can sağlığı, sonra uzun ömür arzulayıram.
(Bu Əsəd Cahangir qurumsağın biridir, Leyla Əliyevanın “şeirlərini” Şekspirin, Götenin şeirləri ilə müqayisə edir. Bir sözlə, ölməli adamdır – Mirzə ƏLİL).
Hörmətli A. Abbasın _Sizin təsvir etdiyiniz kimi _şəxsiyyəti ilə yaradıcılığı arasında cox oxşarlıq və uyğunluq var. Sadə, real qətiyətli. Sizin bu yazınız da onun əsərləri kimi sadə, real və ğözəldir. A. Abbs yaradcılığını cox mükəmməl şərh etmisiniz. Həm A. Abbası, həm də sizi bu səmimi şərhinizə ğörə təbrik edirəm.
(Söhbət Məmməd Arazın kürəkəni, 30 ildən bəri deputat kreslosunu zəbt etmiş soğanbaş Aqil Abbasdan gedir).
Hələ gənclik — tələbəlik illərindən daim coşub — daşan ,içində milli ruh daşıyan və bu hissləri şeirə çevirən,mərhum Xəlil Rza Ulutürkün əvəzsiz varisi Zabil Pərvizə salam olsun !
Z.P.
Var olun, böyük sənət və söz zərgəri, eleqant
Aydın müəllim! İndiki səviyyəsizlik cəngəllliyində yaxşı ki, Sizin kimi işıqlı və nüfuzlu cəngavər ziyalımız var!
Bütün zamanların şairinə eşq olsun. Ustad şairimize can sağlığı və uğurlar arzulayıram.
Her sey yerindedir gunes oz yerinden cixir ve batir birce olmayan o papaqli kisilerdi cox menali gozel seirdir ardin yaz qanimiz durulsun elimin obamin gozel sairi sag ol
Çox sağ olasan mənim dəyərli əziz qardaşım Allah səndən razı olsun. Maşallah çox gözəl dəyərli bir əsər. Bu şerinin dəyərini heç bir şeylə əvəz etmək olmaz. Var olasan qardaşım əhsən sənə.
Günaydın gözəl günə
Çox dolğun mənalı, çəkisi olan bəndlər. Mükəmməl məzmunlu
Əhsən. Ilahidən gələn sətirlər
Ruhunuza sağlıq. Duyan qəlbiniz gözəldir. Təbiniz axarlı. Həyat eşqiniz daim yüksək olsun
+++++++++++++++++
İndi özünüz deyin: ziyalılar bu gündə olan millətin sivil millətlər sırasında yeri varmı? Təsadüfidirmi ki, millətimiz nəinki, paravoz, avtomobil, təyyarə, hətta götlü-başlı at arabası da yaratmayıb.Buna görə də Nizami Azərbaycan şairi dyil, Azərbaycan şairi bu dəlixana xəstələri kimi olur.
“Bu aləm çox naşı yanır…”
Bəh-bəh…
12. 07. 2023, Samara
Birlikdə qan-tər tökür,
Həm müavin, həm sədr.
Çingiz iynə saplayır,
Rəşad ağzımı tikir.
+
Arazım son nəfəsdə,
Yulğunu dəstə-dəstə,
Az qalır öldürələr,
Məni Elzanın üstə.
Ay Laçın… Kirvə, hey!…
+
Olaydım gənc yaşımda,
Ağaca dırmaşaydım,
Tüpürəydim xalqa mən,
O ağacın başından.
Ay Laçın…Cukkada…
+
Küçələr milçəklidir
Arvadlar birçəklidir.
Elza Seyidcahansa,
Dillidir, dilçəklidir.
Ay Laçın… Dədəm vay…
+
Ürək çox da ağrımır,
Çəksəm də ayağımı.
Elza Seyidcahana,
Verərəm qabırğamı.
Ay Laçın…Ay məmə…
+
Baxma beləliyimə,
Mənə “qocalıb” demə,
Elza Seyidcahanı,
Mindirirəm belimə
Ay Laçın… Nənəm vay…
+
Araz axır lil ilə,
Azalır ildən-ilə,
Suları pıçıldaşır,
Erməni, fars diliylə.
Ay Laçın, vay Laçın…
11.07. 2023, Samara
Bir zaman “yaşarıq – görərik” deyən
İnsan o həddinə gəlir həyatın,
Gəlişi növbəti hətta saatın,
Şübhəli görünür özünə bəzən.
+
Ay nədir, il nədir… sabahkı günə,
Yox əzmin nəyisə planlayasan.
Eşitsə (ya görsə?) Baş plan yazan,
Güman edirsən ki, güləcək sənə…
+
Həmişə sabahkı günə tələsdik,
Yaşayıb illəri, onillikləri.
Yaxşılı-pislidir gördük hər biri,
Təzəni görməkdən ümidi kəsdik.
+
Salaraq səsinin yoğun yerinə,
Mənə axirətdən danışan insan!
Sən özün dediyin yerdə olmusan? –
Ölərik – görərik… nə deyim sənə…
09. 07. 2023, Samara
Rəsul Rzanın ən gülməli şeirlərindən biri də “Stalin”dir. Yox, bu şeirdə yumor və satira yoxdur. Bu şeiri bu gün oxuyan insan 1938-ci ili təsəvvür edir, 1938-ci ildə SSRİ-də, o cümlədən Azərbaycandan yaşamış insanları gözünün qabağına gətirir və onların necə xoşbəxt, yəni bəxtəvər yaşadıqlarını görüb sevincindən gülür. Bu xoşbəxtliyi sovet adamlarına verən, yəni bağışlayan kim idi? Stalin!
Gəlin, dostlar, qulaq asın,
Bu ellərin nəğməsinə,
Körpələrin şən səsinə,
Cavanların nəğməsinə,
Söyləyirlər bir ağızdan:
Yaşa-yaşa, can Stalin!
Dillərdə dastan Stalin!
Bununla Rəsul Rzanın ilhamı soyumur, sadalayır:
“Quş keçməyən sərhədlərdə,
Eldə, obada, hər yerdə,
Geniş, mavi dənizlərdə,
Keşik çəkən qızıl əsgər
Deyir, yaşa, can Stalin!
Ey böyük insan Stalin!”
Şeir elə oynaqdır ki, adam durub oynamaq istəyir. Böyük Azərbaycan dirijoru və bəstəkarı Niyazinin bu şeir elə sümüyünə düşüb ki, ona musiqi də yazıb. Hayıf ki, bu mahnı You Tube-da yoxdur. Yoxsa sünnət toylarında sifariş verib gözzəl xanəndələrimizə oxutdurmaq olardı.
Ancaq şeirin tarixinə bir də diqqətlə baxanda adam bir az elə bil qarınağrısına bənzər bir şey duyur. 1938-ci il. Bu, Müşfiqin öldürüldüyü il deyil? Bəlkə Rəsul Rza Müşfiqin güllələnməyinə sevinib Stalinə belə tərif yazıb? Ancaq tez qarınağrısı dərmanı atıb bu rəzil fikri başından qovursan. Allah eləməsin! Rəsul Rza elə adam deyildi… Şeirdi də, yazıb… Əgər gənc şair görürsə ki, körpələrdən tutmuş mavi dənizlərdəki əsgərlərə qədər hamı “can Stalin” deyir, bunu niyə yazmayaydı? Aşıq gördüyünü çağırar…
Mən də həmçinin… Oxuduğumu yazıram…
18.12. 2018
Samara
(FRAQMENT)
1 Zavallı maq Simon və ardıcıllar!
Xeyirlə Tanrının neməti gərək,
Nikaha girəydi, gümüş, qızılla,
+
4 Tapdadınız onu, föhşə çəkərək,
Üçüncü xəndəkdir indi yeriniz,
Çalınan — şeypurun sədasıdır tək.
+
7 Yetişdik sonrakı çalaya da biz,
Qalxdıq silsiləni o yerə qədər,
Əyilib asılıb ortadan o düz.
+
10 Sən ey ali idrak! Göydə, yerdə də,
Həm şər aləmində məharətin var
Qüdrətin ədllə yalnız hökm edər.
+
13 Burda gördüm həm dib, həm də qıraqlar,
Hər tərəf deşikli, tünd göy daş idi,
Eyni ölçüdə və girdədir onlar.
+
16 San Covannimdə ki, vəfiz yeridir.
Möhtəşım daşlar var, burda olanlar,
Məncə nə xırdadır, nə də iridir.
+
19 Sındırdım birini yaxın zamanlar,
Gənci boğulmağa qoymadım orda.
Qoy imana gəlsin inanmayanlar.
+
22 Hər quyudan qalxıb oynar havada,
Günahkar qıçları dizinə qədər,
Daşın içindədir yuxarısı da.
+
25 Ayaq altlarında alov közərir,
Elə titrəyirdi vətərlər isə,
Toxunma ciyəni qırmağa qadir.
+
28 Necə ki, alovu yağlı nəyinsə,
Üz tərəfi tutar, yanırdı burda,
Dabandan barmağa qədərki hissə.
+
31 Dedim: “Ustad, kimidir o cənab orda,
Daha çox qıvrılır başqalarından.
Qovrulur həm də tünd qırmızı odda”.
+
34 Mənə dedi: “Daha aşağı olan
Sahilləmi səni aparım indi?
Sən onun özündən cavab alarsan”.
+
37 “Bəyənirəm, sənə nə xoşsa, — dedim, —
Ağamsan, tabeyəm iradənə də.
Fikrimi bilirsən: dedim – demədim”.
+
40 Sonra biz yetişdik dördüncü bəndə,
Və düşdük aşağı, sola dönərək.
Dardı yer, deşiklər çoxdu dibində.
+
43 Ustad məni kənar budundan belə
Qoymadı, çatınca biz o şəxsə ki,
Ayaqalarıyla yas tuturdu hələ…
italyancadan tərcümə
iyul 2023, Samara
++++++++++++++++++
Inferno • Canto XIX
O Simon mago, o miseri seguaci
che le cose di Dio, che di bontate
deon essere spose, e voi rapaci Читать далее
Yüz ilə yaxındır ki, hər bir azərbaycanlının, xüsusən azərbaycanca təhsil alanhər bir azərbaycanlının beyninə, yaddaşına at iynəsinin şprisi ilə yeridilən “Azərbaycan” şeiri ilk misrasından absurddur, basməmmədidir və adam xamlamaqdır.
“El blir ki, sən mənimsən”.
El – Azərbaycan xalqı bilir ki, sən, Azərbaycan, mənimsən – bu nədir? “El bilir ki” olmasaydı, yəni akademik şair birbaşa desəydi ki, “Azərbaycan, sən mənmisən”, az-çox abır çərçivəsinə sığardı. El — əslində Azərbaycan özüdür. Yəni Azərbaycan bilir ki, Azərbaycan, səm mənimsən…
Yalnız bir halda bu misra absurd səslənməzdi: əgər o, monarxın, mütləq hakimin dilindən deyilsəydi.
Bəlkə bu şeir Mircəfər Bağırovun dilindən deyilib? Ancaq bir məsələ var: Mircəfər azərbaycanlıları, özü də ən zirəklərini, qabaqcıllarını, qırıb-çatsa da, anaları ağlar, uşaqları yetim qoysa da, mütləq hakim deyildi, onun üstündə Stalin vardı.
Bəlkə şeir Stalinin dilindən yazılıb? Bu, çox mümkündür. Çünki şeirin orijinalı, yəni Stalinin vaxtında çap olunanı Stalinin adı ilə də bitir: “Stalinin eşqiylə sən Güləcəksən hər br zaman… “ və s.
Yəni məsələ qaranlıqdır. Ancaq uzun illər keçəndən sonra bu absurd misra legitimlik qazanır. Azərbaycanda indi hıqiqətən elə bir adam var ki, ürəkdən, arxayın deyə bilər: El bilir ki, sən mənimsən”.
Bu adam İlham Əliyevdir. Hətta indi bizim dal öpüb ayaq yalayan flologiya üzrə fəlsəfə doktorlarımız tam əminlıklə yaza bilərlər ki, Səməd Vurğun elə uzaqgörən olub ki, İlham Əliyev bu fani dünyaya gəlməmişdən otuz il qabaq bütün Azərbaycanın sərvətləri və əhalisi ilə birlikdə ona məxsus olacağını görüb və onun dilindən şeir yazıb.
Yəni İlham Əliyev üzünü Azərbaycana tutub deyir:
“El bilir ki, sən mənimsən!”
Bunu təcili xalqa, daha doğrusu əhaliyə çatdırmaq lazımdır ki, bilməyənlər də bilsinlər. Təklif: bu birinci misraya dərs ilinin bir rübü həsr edilsin. Bu misra qızılla yığılıb hər sinifdə zirehli şüşəsi olan çərçivə içində asılsın.
Və, nəhayət, bu misra ucuz yüngül metaldan hazırlanan, yəni şəhid medalına oxşayan bir sırğanın üstünə həkk edilib hər bir azərbaycanlının qulağından asılsın.
Bəs nə?!
Mirzə ƏLİL
07. 07. 2023, Samara
xeyrulla xayal 